Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW, chất lượng giáo dục mầm non giữ vị trí nền tảng khi tác động trực tiếp đến sự phát triển nhân cách của trẻ trong độ tuổi vàng từ 3 đến 72 tháng tuổi. Tại thành phố Hưng Yên – trung tâm hành chính của tỉnh với 17 đơn vị hành chính cấp xã gồm 07 phường và 10 xã – mạng lưới trường lớp mầm non không ngừng mở rộng với 100% các xã, phường có trường mầm non công lập. Tuy nhiên, bài toán chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sư phạm tại địa phương vẫn đối diện với nhiều rào cản về cơ cấu trình độ và năng lực nghề nghiệp thực tế.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục của tác giả Lê Thị Vân Anh, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phó Đức Hòa tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên vào năm 2020, đã đi sâu giải quyết vấn đề quản lý phát triển đội ngũ nhà giáo mầm non. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là xây dựng hệ thống biện pháp quản lý mang tính đồng bộ, khoa học nhằm chuẩn hóa đội ngũ giáo viên đáp ứng các tiêu chuẩn nghề nghiệp mới. Nghiên cứu giới hạn phạm vi khảo sát tại 05 trường mầm non công lập đại diện trên địa bàn gồm Mầm non Hồng Nam, Mầm non Tân Hưng, Mầm non Phương Chiểu, Mầm non Hoàng Hanh và Mầm non Liên Phương. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng tỷ lệ giáo viên đạt mức tốt theo chuẩn nghề nghiệp lên trên 80% mà còn tạo động lực chuẩn hóa 100% trình độ cử nhân cao đẳng sư phạm theo Luật Giáo dục 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của luận văn được xây dựng trên nền tảng lý luận quản lý giáo dục hiện đại và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Thứ nhất, nghiên cứu vận dụng lý thuyết chức năng quản lý tổ chức của Đỗ Hoàng Toàn và lý luận phát triển nguồn nhân lực sư phạm của Phạm Minh Hạc, xác định phát triển đội ngũ là quá trình biến đổi cân đối giữa số lượng, cơ cấu và chất lượng chuyên môn. Thứ hai, đề tài tích hợp mô hình phát triển năng lực nghề nghiệp của Vũ Quốc Chung và Nguyễn Văn Cường, nhấn mạnh 04 trụ cột năng lực sư phạm hiện đại: năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực kiểm tra đánh giá và năng lực đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, luận văn tham chiếu kinh nghiệm quốc tế như bộ 05 chuẩn cốt lõi của Hoa Kỳ và mô hình 05 mục tiêu giáo viên thế kỷ 21 của Singapore. Trọng tâm pháp lý cốt lõi được áp dụng là Thông tư số 26/2018/TT-BGDĐT quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non với 05 tiêu chuẩn và 15 tiêu chí, kết hợp với các định hướng chuẩn hóa trình độ theo Luật Giáo dục năm 2019. Ba khái niệm nền tảng được định nghĩa chuẩn xác gồm: Quản lý giáo dục mầm non, Đội ngũ giáo viên mầm non và Phát triển đội ngũ theo chuẩn nghề nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình tiếp cận đa chiều kết hợp nghiên cứu lý luận và điều tra thực tiễn trong mốc thời gian năm học 2019 - 2020. Về phương pháp thu thập dữ liệu, tác giả xây dựng hệ thống phiếu trưng cầu ý kiến với cỡ mẫu gồm 128 cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp giảng dạy tại 05 trường mầm non khảo sát trên địa bàn thành phố Hưng Yên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho cả khu vực nội thành lẫn ngoại thành.

Để thu thập thông tin định tính chuyên sâu, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 15 cán bộ quản lý thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng ban giám hiệu các trường. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ báo cáo tổng kết 05 năm của ngành giáo dục địa phương và hồ sơ đánh giá viên chức hàng năm. Toàn bộ dữ liệu định lượng được xử lý bằng phần mềm thống kê toán học, sử dụng các chỉ số thống kê mô tả như điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tỷ lệ phần trăm và kiểm định hệ số tương quan tuyến tính để đánh giá mối quan hệ giữa tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên tại 05 trường mầm non thành phố Hưng Yên ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực song vẫn còn những điểm nghẽn cụ thể:

Thứ nhất, về nhận thức và phẩm chất nhà giáo, 91.4% cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức đúng đắn về vai trò của chuẩn nghề nghiệp với điểm trung bình đánh giá đạt mức cao 4.25/5.0. Tiêu chuẩn 1 về phẩm chất đạo đức và phong cách làm việc đạt tỷ lệ xếp loại tốt cao nhất với 88.3% giáo viên được đánh giá gương mẫu, không có trường hợp vi phạm đạo đức nhà giáo.

Thứ hai, về cơ cấu và trình độ chuyên môn, tỷ lệ giáo viên đạt trình độ chuẩn trung cấp và cao đẳng chiếm 74.2%, trình độ đại học đạt 25.8%. Tuy nhiên, đối chiếu theo Luật Giáo dục 2019 đòi hỏi trình độ tối thiểu từ cao đẳng sư phạm trở lên, vẫn còn khoảng 18.5% giáo viên trình độ trung cấp cần được đào tạo nâng chuẩn trong giai đoạn tiếp theo.

Thứ ba, sự phân hóa rõ rệt thể hiện ở Tiêu chuẩn 5 gồm ngoại ngữ, tin học và năng lực nghệ thuật. Trong khi năng lực nghệ thuật tạo hình và âm nhạc đạt mức khá với 76.5% thì năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế bài giảng điện tử chỉ đạt 58.6% mức khá và tốt; đặc biệt khả năng sử dụng tiếng Anh giao tiếp cơ bản chỉ đạt 42.1% mức đạt yêu cầu, là tiêu chí có điểm trung bình thấp nhất (2.85/5.0).

Thứ tư, công tác quy hoạch, đánh giá đội ngũ vẫn còn mang tính chu kỳ hành chính. Có tới 34.4% ý kiến cho rằng việc đánh giá xếp loại cuối năm còn nể nang, chưa phản ánh sát thực năng lực thực tế giữa các giáo viên có thâm niên trên 20 năm và giáo viên trẻ dưới 5 năm công tác.

Thảo luận kết quả

Khi đối sánh dữ liệu thực trạng, sự chênh lệch có thể được trực quan hóa rõ ràng thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ đánh giá giữa Tiêu chuẩn 1 (Phẩm chất nhà giáo) đạt đỉnh 4.35 điểm và Tiêu chuẩn 5 (Ngoại ngữ - Tin học) chỉ đạt đáy 3.05 điểm trên thang đo 5 mức độ. Nguyên nhân của sự chênh lệch này xuất phát từ đặc thù lao động nghề nghiệp của giáo viên mầm non khi phải chịu áp lực chăm sóc trẻ từ 8 đến 10 tiếng mỗi ngày, khiến quỹ thời gian dành cho việc tự học ngoại ngữ và tin học bị hạn chế nghiêm trọng.

Kết quả kiểm định tương quan Pearson giữa tính cần thiết và tính khả thi của các nhóm giải pháp đạt hệ số r = 0.892 với mức ý nghĩa p < 0.01, minh chứng cho sự đồng thuận cao từ đội ngũ cơ sở. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu của các chuyên gia quản lý giáo dục trong nước, khẳng định quy luật: muốn nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ thì cốt lõi phải bắt đầu từ việc đổi mới công tác bồi dưỡng năng lực thực chiến theo từng tiêu chí chuẩn hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực chứng, luận văn đề xuất hệ số 05 biện pháp quản lý đồng bộ nhằm phát triển đội ngũ giáo viên mầm non thành phố Hưng Yên:

  1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên: Tổ chức thường niên 02 đợt tập huấn chuyên sâu về Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non theo Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT. Mục tiêu đạt 100% cán bộ quản lý và giáo viên nắm vững 15 tiêu chí đánh giá, hoàn thành ngay trong quý 1 hàng năm do Phòng Giáo dục và Đào tạo chủ trì.
  2. Đổi mới công tác quy hoạch và tuyển dụng gắn với chuẩn nghề nghiệp: Xây dựng kế hoạch tuyển dụng và đào tạo nâng chuẩn theo lộ trình 2020 - 2025, phấn đấu 100% giáo viên đạt trình độ cao đẳng sư phạm trở lên và tối thiểu 45% đạt trình độ đại học trước năm 2025. Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp Phòng Nội vụ triển khai thực hiện.
  3. Đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng chuyên môn: Thiết kế chương trình bồi dưỡng theo nhu cầu thực tế, tập trung nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và tiếng Anh giao tiếp chuyên ngành mầm non. Đảm bảo 100% giáo viên tham gia tối thiểu 120 tiết bồi dưỡng thường xuyên mỗi năm học.
  4. Hoàn thiện quy trình kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất: Thực hiện nghiêm túc quy trình đánh giá 03 bước gồm tự đánh giá, đồng nghiệp đánh giá và người đứng đầu kết luận dựa trên minh chứng thực tế. Xóa bỏ hoàn toàn tình trạng bình quân chủ nghĩa, giảm tỷ lệ đánh giá hình thức xuống dưới 5%.
  5. Xây dựng cơ chế khuyến khích, đãi ngộ và môi trường sư phạm tích cực: Đề xuất Ủy ban nhân dân thành phố trích lập quỹ khen thưởng dành riêng cho giáo viên đạt giải hội thi giáo viên dạy giỏi các cấp và giáo viên có sáng kiến kinh nghiệm xuất sắc, tạo động lực duy trì sĩ số và chất lượng chăm sóc trẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với 04 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

  1. Cán bộ quản lý Phòng Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu thực chứng và khung giải pháp đồng bộ để xây dựng đề án phát triển nhân lực ngành giáo dục mầm non cấp quận, huyện, thành phố giai đoạn 2020 - 2025.
  2. Ban Giám hiệu các trường mầm non: Cung cấp cẩm nang chi tiết về quy trình đánh giá chuẩn nghề nghiệp theo Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT, phương pháp phân công lao động khoa học và quy trình lập kế hoạch bồi dưỡng giáo viên sát với nhu cầu thực tế.
  3. Giáo viên mầm non công lập và ngoài công lập: Giúp từng giáo viên tự soi chiếu năng lực cá nhân qua 05 tiêu chuẩn và 15 tiêu chí, từ đó xây dựng kế hoạch tự học tập, hoàn thiện các kỹ năng mềm, tin học và ngoại ngữ nhằm đáp ứng chuẩn chức danh nghề nghiệp.
  4. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thực tiễn, cách thiết kế bảng hỏi và xử lý số liệu thống kê trong đề tài quản lý nhân sự sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non theo Thông tư 26/2018/TT-BGDĐT gồm những tiêu chuẩn nào?

Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non gồm 05 tiêu chuẩn lớn với 15 tiêu chí cụ thể: Phẩm chất nhà giáo (02 tiêu chí); Phát triển chuyên môn, nghiệp vụ (06 tiêu chí); Xây dựng môi trường giáo dục (02 tiêu chí); Phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng (02 tiêu chí); Sử dụng ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin và khả năng nghệ thuật (03 tiêu chí).

Tiêu chí nào của giáo viên mầm non thành phố Hưng Yên có điểm khảo sát thấp nhất?

Tiêu chí sử dụng ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin thuộc Tiêu chuẩn 5 có kết quả thấp nhất, với điểm trung bình chỉ đạt 2.85/5.0. Nguyên nhân chính là do giáo viên thiếu môi trường thực hành thường xuyên và phải dành phần lớn thời gian trong ngày cho công tác chăm sóc, bảo đảm an toàn cho trẻ.

Lộ trình nâng chuẩn trình độ cho giáo viên mầm non được đề xuất ra sao?

Theo quy định của Luật Giáo dục 2019, nghiên cứu đề xuất lộ trình giai đoạn 2020 - 2025 với mục tiêu xóa bỏ trình độ trung cấp sư phạm, đạt 100% giáo viên có bằng cử nhân cao đẳng sư phạm trở lên và nâng tỷ lệ giáo viên có trình độ đại học sư phạm mầm non từ 25.8% lên trên 45%.

Mối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp được chứng minh như thế nào?

Tính tương quan được kiểm định bằng hệ số Pearson giữa 05 nhóm giải pháp đạt mức r = 0.892. Điều này khẳng định các giải pháp nâng cao nhận thức, đổi mới quy hoạch, bồi dưỡng chuyên môn, đánh giá thực chất và hoàn thiện chế độ đãi ngộ hoàn toàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.

Vai trò của Hiệu trưởng trong phát triển đội ngũ giáo viên mầm non là gì?

Hiệu trưởng đóng vai trò là chủ thể trực tiếp quản lý, chịu trách nhiệm xây dựng quy hoạch vị trí việc làm, tổ chức đánh giá minh bạch theo chu kỳ 02 năm một lần, đồng thời kiến tạo môi trường sư phạm thân thiện và tìm kiếm các nguồn lực đãi ngộ nhằm giữ chân đội ngũ giáo viên giỏi.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên mầm non theo 05 tiêu chuẩn nghề nghiệp trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
  • Khảo sát thực chứng sâu rộng tại 05 trường mầm non thành phố Hưng Yên, phản ánh chính xác thực trạng đạt chuẩn và những khoảng trống về ngoại ngữ, công nghệ thông tin của 128 cán bộ quản lý và giáo viên.
  • Đề xuất 05 nhóm biện pháp quản lý mang tính đột phá, khả thi cao, gắn liền với việc chuẩn hóa trình độ đào tạo theo Luật Giáo dục 2019.
  • Xác lập khung chỉ báo kiểm tra, đánh giá định lượng minh bạch, giúp loại bỏ tính hình thức trong đánh giá xếp loại thi đua viên chức hàng năm.
  • Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho ngành giáo dục tỉnh Hưng Yên trong việc xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực sư phạm mầm non giai đoạn 2020 - 2025 và tầm nhìn 2030.

Các cơ sở giáo dục mầm non trên toàn địa bàn cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ hệ thống 05 giải pháp nêu trên để kiến tạo môi trường giáo dục mầm non chất lượng, an toàn và hạnh phúc cho trẻ thơ.