Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường mầm non Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường mầm non thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên Chương 3: Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường mầm non thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới, ở bất kỳ quốc gia nào, giáo viên luôn được coi là chủ thể quan trọng, quyết định chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường. Do đó, nâng cao chất lượng giáo viên là vấn đề được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu Liên minh Châu Âu cho rằng: “Phát triển chuyên môn cho đội ngũ giáo viên là vấn đề trọng tâm để nâng cao chất lượng giáo dục của các trường học.
Chất lượng giáo dục cao chỉ có thể được đảm bảo bằng việc đào tạo, bồi dưỡng GV một cách liên tục và bằng chất lượng rèn tay nghề cho giáo viên dạy học trong nhà trường” [dẫn theo 9]. Nhà nghiên cứu giáo dục người Séc J. Kômenxki đề cao vai trò của nhà trường trong việc hình thành, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách con người. Kômenxki đặt ra yêu cầu đối với giáo viên là phải mẫu mực, trong sáng về đạo đức và tác phong, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng được yêu cầu của nghề nghiệp [dẫn theo 17].
Kônđacốp và P. Khuđominxki (Liên Xô cũ) cho rằng chất lượng dạy học trong nhà trường phụ thuộc vào đội ngũ giáo viên. Muốn nâng cao chất lượng dạy học, nhà trường phải có đội ngũ giáo viên có năng lực nghề nghiệp chuyên môn, do đó công tác quản lý bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên là vô cùng quan trọng. Arends trong công trình “Học để dạy” đã đề cập đến vấn đề đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, do đó đòi hỏi 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo viên khi nâng cao năng lực nghề nghiệp cần phải chú ý đến năng lực chuyên biệt vận dụng để dạy học [dẫn theo 17].
Tác giả Dutto cho rằng: “Giáo viên phải là người vừa giỏi về chuyên môn, vừa là người học liên tục, suốt đời. Phát triển chuyên môn cho giáo viên là chính bản thân giáo viên tham gia vào quá trình bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng của mình chứ không chỉ là việc cấp trên quản lý hoạt động bồi dưỡng này. Giáo viên phải là người xác định được điểm mạnh, điểm yếu và nhu cầu phát triển của bản thân” [dẫn theo 9]. Trong những năm gần đây, trong vấn đề nâng cao chất lượng giáo viên, nhà khoa học có xu hướng quan tâm nhiều hơn đến khía cạnh phát triển đội ngũ giáo viên các trường theo chuẩn nghề nghiệp.
Chuẩn nghề nghiệp giáo viên là nội dung mà các trường sư phạm phải tập trung đào tạo và mỗi giáo viên phải luôn phấn đấu hoàn thiện mình. Nhiều quốc gia đã xây dựng bộ Chuẩn nghề nghiệp cho người giáo viên, góp phần định hướng cho giáo viên rèn luyện, phấn đấu một cách hiệu quả. Nước Mỹ có Chuẩn nghề nghiệp giáo viên gồm 5 điểm cốt lõi là: (1) Giáo viên phải tận tâm với học sinh và việc học của họ; (2) Giáo viên phải làm chủ môn học, biết cách dạy môn học của mình; (3) Giáo viên phải có trách nhiệm quản lý và hướng dẫn học sinh học tập; (4) Giáo viên phải suy nghĩ một cách hệ thống về thực tế hành nghề của họ và học tập qua trải nghiệm; (5) Giáo viên phải là thành viên của cộng đồng học. Nước Anh xây dựng Chuẩn nghề nghiệp giáo viên gồm 3 phần: (1) Những đặc trưng nghề nghiệp; (2) Kiến thức và sự am hiểu nghề nghiệp; (3) Các kĩ năng nghề nghiệp.
Nước Úc đánh giá năng lực giáo viên trên toàn quốc với 5 lĩnh vực cơ bản: Sử dụng và phát triển sự hiểu biết và giá trị nghề nghiệp; Kỹ năng giao tiếp và làm việc với học sinh và đồng nghiệp; Lập kế hoạch và quản lý quá trình dạy và học; Theo dõi và đánh giá việc học tập của học sinh và kết quả học tập; Phản ánh, đánh giá việc lập kế hoạch cho việc phát triển nghề nghiệp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nước Singapore đặt ra 5 mục tiêu đối với người giáo viên trong thế kỉ XXI: Giáo viên phải là nhà giáo dục có đạo đức; Giáo viên phải là nhà chuyên môn; Giáo viên là người học có khả năng cộng tác; Giáo viên là nhà lãnh đạo có khả năng biến hóa; và Giáo viên là thành viên tích cực xây dựng cộng đồng. Như vậy, các nước trên thế giới đều rất quan tâm đến việc bồi dưỡng phát triển đội ngũ giáo viên. Qua các nghiên cứu cho thấy: Chất lượng đội ngũ giáo viên luôn có ý nghĩa quyết định chất lượng đào tạo của cơ sở giáo dục và chất lượng học sinh.
Việc xây dựng, bồi dưỡng để phát triển đội ngũ giáo viên được coi là nhiệm vụ quan trọng của các cấp quản lý nhà nước về giáo dục trong mọi thời đại, mọi chế độ xã hội. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên của các bậc học, bậc đào tạo được xác định làm căn cứ để đào tạo và bồi dưỡng giáo viên. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên nói chung và phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp ở các trường mầm non đã ra đời dưới nhiều hình thức khác nhau. Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: Các tác giả Vũ Quốc Chung và Nguyễn Văn Cường công bố nghiên cứu “Cải cách đào tạo và bồi dưỡng giáo viên theo định hướng chuẩn năng lực nghề nghiệp”, trong đó xác định mô hình năng lực nghề nghiệp của giáo viên trong thế kỷ XXI bao gồm: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực đánh giá, năng lực đổi mới và phát triển.
Nghiên cứu chỉ ra rằng phát triển đội ngũ giáo viên tiến hành theo hai mô hình cơ bản là chương trình bồi dưỡng theo khả năng cung cấp của cơ quan bồi dưỡng và chương trình bồi dưỡng định hướng nhu cầu người học [6]. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc với nghiên cứu “Người giáo viên thế kỷ XXI: Sáng tạo - hiệu quả”. Nghiên cứu đã đề cập tính chất nghề nghiệp của người giáo viên, trong đó nhấn mạnh đến động cơ của giáo viên là lý tưởng nghề nghiệp. Lý tưởng nghề nghiệp là động lực của niềm đam mê sáng tạo, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thúc đẩy giáo viên không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ.
Tác giả đặt ra những yêu cầu về năng lực chuyên môn của người giáo viên của mô hình đào tạo giáo viên thế kỷ XXI là: Sáng tạo và Hiệu quả [13]. Tác giả Nguyễn Thanh Hoàn với nghiên cứu “Chất lượng giáo viên và những chính sách cải thiện chất lượng giáo viên”. Nghiên cứu đã trình bày khái niệm chất lượng giáo viên trên cơ sở phân tích kết quả nghiên cứu về chất lượng giáo viên của các nước thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Tác giả đề cập đến những chính sách cần cải thiện và duy trì để nâng cao chất lượng cho đội ngũ giáo viên ở tầm vĩ mô và vi mô [10].
Tác giả Trần Khánh Đức với cuốn “Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI”. Cuốn sách đã phân tích các đặc điểm của người giáo viên trong nhà trường hiện đại. Cuốn sách nhấn mạnh rằng: “Nền giáo dục hiện đại vừa đỏi hỏi phải đổi mới căn bản quá trình giáo dục và dạy học trong nhà trường, vừa đặt ra những yêu cầu mới trong công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về trình độ cần được đào tạo, về vốn tri thức, về kỹ năng và phương pháp dạy học…” [7]. Ngoài ra, còn rất nhiều luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp, như: Luận án Quản lý bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên trung học phổ thông các tỉnh Tây Nguyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục của tác giả Đỗ Tường Hiệp; luận án Quản lý đội ngũ hiệu trưởng trường THPT Hà Nội theo hướng chuẩn hóa của tác giả Hoàng Quốc Vinh; luận án Phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề tỉnh Phú Thọ theo chuẩn nghề nghiệp của tác giả Nguyễn Xuân Thành; v.
Một số luận văn, luận án đề cập trực tiếp đến vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên ở các trường mầm non. Có thể kể đến: Luận án Phát triển đội ngũ giáo viên mầm non đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi các tỉnh Tây Nguyên của tác giả Nguyễn Thị Bạch Mai; luận văn Quản lý phát triển năng lực giáo viên mẫu giáo theo tiếp cận kĩ năng nghề đáp ứng theo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non của tác giả Phạm Thị Loan; luận văn Phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ Liêm - Hà Nội của tác giả Đỗ Thị Thanh Tâm, v. Nhận xét chung Qua khảo sát các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước về các vấn đề liên quan đến đề tài, cho thấy: Các nghiên cứu về đội ngũ giáo viên được tiếp cận theo nhiều hướng, nhiều bình diện khác nhau. Trong nhiều nghiên cứu quan tâm đến góc độ quản lý giáo dục, các tác giả đã đề cập đến vấn đề đội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên.
Các công trình đề cập đến các biện pháp đồng bộ, hệ thống nhằm phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp chưa nhiều. Trong các công trình nghiên cứu về đội ngũ giáo viên nói chung, các nghiên cứu về đội ngũ giáo viên mầm non chủ yếu tập trung ở thể loại bài tạp chí, luận văn, luận án. Các nghiên cứu đã giải quyết vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên mầm non dưới góc độ quản lý nguồn nhân lực sư phạm của các cơ sở giáo dục mầm non, nhằm mục tiêu nâng cao năng lực hành nghề và phẩm chất nhà giáo của đội ngũ giáo viên mầm non, đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ của hệ thống giáo dục mầm non trong cả nước.