Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh lở mồm long móng ở trâu bò lợn tại tỉnh quảng ninh và đánh giá hiệu lực của vaccine phòng bệnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh lở mồm long móng ở trâu bò lợn tại tỉnh quảng ninh và đánh giá, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Ngô Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: Pgs. Lê Minh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh lở mồm long móng ở trâu, bò, lợn tại tỉnh Quảng Ninh và đánh giá hiệu lực của vaccine phòng bệnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Virus gây bệnh lở mồm long móng
• 1.1.1.1. Hình thái và cấu trúc
• 1.1.1.2. Đặc tính di truyền, cấu trúc gen, kháng nguyên
• 1.1.1.3. Đặc tính kháng nguyên
• 1.1.1.4. Các điểm quyết định kháng nguyên
• 1.1.1.5. Tiến hóa của virus LMLM
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.2. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh LMLM ở trâu, bò, lợn tại tỉnh Quảng Ninh
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu sự lưu hành của virus LMLM trên đàn trâu, bò, lợn tại tỉnh Quảng Ninh
• 2.4.3. Phương pháp đánh giá tác dụng của vaccine phòng bệnh LMLM cho trâu, bò, lợn nái tại tỉnh Quảng Ninh
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA BỆNH LMLM Ở TRÂU, BÒ, LỢN TẠI TỈNH QUẢNG NINH TỪ THÁNG 1/2018 ĐẾN THÁNG 6/2020
• 3.1.1. Diễn biến của tình hình dịch LMLM ở trâu, bò, lợn của tỉnh Quảng Ninh từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2020
• 3.1.2. Tỷ lệ trâu, bò, lợn mắc bệnh và chết do LMLM tại tỉnh Quảng Ninh từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2020
• 3.1.3. Tỷ lệ trâu, bò, lợn mắc bệnh LMLM tại Quảng Ninh theo mùa
• 3.2. NGHIÊN CỨU SỰ TỒN TẠI CỦA KHÁNG THỂ LMLM VÀ XÁC ĐỊNH TYPE VIRUS GÂY BỆNH LMLM Ở TRÂU, BÒ TẠI TỈNH QUẢNG NINH
• 3.2.1. Nghiên cứu sự tồn tại của kháng thể LMLM trên đàn gia súc sau tiêm phòng tại một số địa phương thuộc tỉnh Quảng Ninh năm 2018
• 3.2.2. Xác định type virus gây bệnh LMLM ở trâu, bò tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.3. LỰA CHỌN VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA VACCINE PHÒNG BỆNH LMLM CHO TRÂU, BÒ, LỢN TẠI TỈNH QUẢNG NINH
• 3.3.1. Lựa chọn vaccine tiêm phòng bệnh LMLM cho trâu, bò, lợn tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.3.2. Tổng hợp kết quả tiêm phòng vaccine LMLM cho trâu, bò, lợn của tỉnh Quảng Ninh trong các năm 2018 - 2019
• 3.3.3. Đánh giá khả năng đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của vaccine được lựa chọn tiêm phòng cho trâu, bò, lợn nái tại một số địa phương của tỉnh Quảng Ninh
• 3.4. ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG BỆNH LMLM HIỆU QUẢ CHO ĐÀN TRÂU, BÒ, LỢN CỦA TỈNH QUẢNG NINH
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu dịch tễ bệnh lở mồm long móng tại Quảng Ninh

Bệnh lở mồm long móng (LMLM) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với động vật nuôi như trâu, bò, lợn. Tại tỉnh Quảng Ninh, bệnh này đã gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi và ảnh hưởng đến kinh tế địa phương. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình dịch tễ của bệnh LMLM tại khu vực này, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh lở mồm long móng ở Quảng Ninh

Nghiên cứu cho thấy bệnh LMLM có diễn biến phức tạp, với sự xuất hiện của nhiều loại virus khác nhau. Từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2020, tỷ lệ mắc bệnh ở trâu, bò, lợn tại Quảng Ninh đã tăng cao, gây lo ngại cho người chăn nuôi.

1.2. Tác động của bệnh lở mồm long móng đến ngành chăn nuôi

Bệnh LMLM không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của động vật mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Việc tiêu hủy gia súc mắc bệnh và chi phí điều trị đã làm giảm thu nhập của nhiều hộ gia đình.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng chống bệnh lở mồm long móng

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc phòng chống bệnh LMLM, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Việc lây lan nhanh chóng của virus và sự thiếu hụt vaccine hiệu quả là những vấn đề chính.

2.1. Sự lây lan của virus lở mồm long móng

Virus LMLM có khả năng lây lan nhanh chóng qua nhiều con đường khác nhau, từ tiếp xúc trực tiếp đến gián tiếp qua môi trường. Điều này làm cho việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn.

2.2. Thiếu hụt vaccine hiệu quả trong phòng ngừa

Mặc dù đã có vaccine phòng bệnh LMLM, nhưng hiệu lực của chúng vẫn chưa đạt yêu cầu. Việc lựa chọn vaccine phù hợp và đảm bảo tiêm phòng đầy đủ cho đàn gia súc là rất cần thiết.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ bệnh lở mồm long móng

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thu thập dữ liệu về dịch tễ bệnh LMLM. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích mẫu bệnh phẩm và đánh giá hiệu lực vaccine.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa được thực hiện tại nhiều địa phương trong tỉnh Quảng Ninh để thu thập thông tin về tình hình dịch bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan.

3.2. Phân tích mẫu bệnh phẩm

Mẫu bệnh phẩm từ động vật mắc bệnh được phân tích để xác định loại virus gây bệnh. Phương pháp PCR được sử dụng để phát hiện và định type virus LMLM.

IV. Đánh giá hiệu lực vaccine phòng bệnh lở mồm long móng

Đánh giá hiệu lực của vaccine là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Kết quả cho thấy vaccine có khả năng tạo ra miễn dịch cho đàn gia súc, nhưng cần cải thiện để đạt hiệu quả cao hơn.

4.1. Kết quả tiêm phòng vaccine cho trâu bò lợn

Kết quả tiêm phòng vaccine cho thấy tỷ lệ đáp ứng miễn dịch ở trâu, bò, lợn sau khi tiêm là khá cao, nhưng vẫn cần theo dõi lâu dài để đánh giá hiệu quả.

4.2. Đánh giá độ bền miễn dịch sau tiêm vaccine

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng độ bền miễn dịch của vaccine cần được cải thiện. Việc theo dõi sự tồn tại của kháng thể sau tiêm là rất quan trọng.

V. Kết luận và đề xuất biện pháp phòng bệnh hiệu quả

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về dịch tễ bệnh LMLM tại Quảng Ninh. Đề xuất các biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhằm giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng bệnh cho đàn gia súc

Cần xây dựng lịch tiêm phòng vaccine hợp lý và khoa học cho đàn trâu, bò, lợn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng bệnh LMLM.

5.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Tăng cường công tác tuyên truyền về bệnh LMLM và các biện pháp phòng ngừa cho người chăn nuôi là rất cần thiết để nâng cao nhận thức và trách nhiệm.

VI. Tương lai của nghiên cứu và phòng chống bệnh lở mồm long móng

Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc phòng chống bệnh LMLM tại Quảng Ninh. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển vaccine hiệu quả hơn để bảo vệ đàn gia súc.

6.1. Nghiên cứu phát triển vaccine mới

Cần đầu tư vào nghiên cứu phát triển vaccine mới có hiệu lực cao hơn để phòng ngừa bệnh LMLM hiệu quả hơn cho đàn gia súc.

6.2. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phòng chống

Hợp tác với các tổ chức quốc tế trong nghiên cứu và phòng chống bệnh LMLM sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lở mồm long móng là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm hàng đầu ở động vật móng guốc chẵn, được Tổ chức Thú y Thế giới xếp ở vị trí số 1 trong Bảng A các dịch bệnh động vật bắt buộc phải khai báo. Tại Việt Nam, mầm bệnh đã lưu hành hơn 100 năm và thường xuyên đe dọa nền kinh tế nông nghiệp. Tỉnh Quảng Ninh là địa bàn chăn nuôi trọng điểm phía Bắc với tổng đàn gia súc lớn, duy trì từ 66.395 đến 72.481 con trâu bò và từ 228.841 đến 430.982 con lợn. Với vị trí đầu mối giao thương và trung chuyển hàng hóa phức tạp giáp biên giới Trung Quốc, nguy cơ xâm nhập và bùng phát dịch bệnh qua đường vận chuyển động vật bất hợp pháp là rất lớn. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề kiểm soát dịch tễ học thực địa thông qua mục tiêu đánh giá toàn diện diễn biến dịch lở mồm long móng trên đàn trâu, bò, lợn tại 14 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Quảng Ninh từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2020. Đồng thời, nghiên cứu xác định type virus lưu hành, khảo sát sự tồn tại của kháng thể và đánh giá hiệu lực bảo hộ thực tế của vắc-xin vô hoạt Aftopor. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, tạo tiền đề khoa học giúp ngành thú y địa phương nâng tỷ lệ tiêm phòng đạt độ bao phủ trên 80% tổng đàn, khống chế tỷ lệ tử vong lên tới 90% ở gia súc non và thiết lập vành đai an toàn sinh học vững chắc cho ngành chăn nuôi toàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết vi sinh vật học và miễn dịch học thú y chuyên sâu về virus lở mồm long móng thuộc chi Aphthovirus, họ Picornaviridae. Hạt virus có kích thước siêu nhỏ khoảng 20-28 nm, cấu trúc gồm chuỗi đơn ARN dương được bao bọc bởi vỏ capsid tạo thành từ 60 capsome với 4 protein cấu trúc từ VP1 đến VP4. Trong đó, protein VP1 nằm ở bề mặt ngoài giữ vai trò then chốt trong tính sinh miễn dịch và kích thích sản sinh kháng thể trung hòa đặc hiệu. Khung phân loại dịch tễ xác định virus có 7 serotype gồm A, O, C, SAT 1, SAT 2, SAT 3, Asia 1 với hơn 60 phân type, đặc biệt không có hiện tượng miễn dịch chéo giữa các serotype. Mô hình truyền lây mô tả cơ chế phát tán mầm bệnh đa dạng qua khí dung đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp và chất thải cơ giới. Khái niệm thú mang trùng được nhấn mạnh khi trên 50% trâu bò phơi nhiễm có thể mang virus sống tại vùng hầu họng kéo dài trên 28 ngày. Bên cạnh đó, nguyên lý phân biệt động vật nhiễm tự nhiên và động vật tiêm phòng thông qua kháng thể kháng protein phi cấu trúc 3ABC được áp dụng làm thước đo đánh giá an toàn dịch tễ.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả phối hợp phương pháp dịch tễ học hồi cứu thu thập số liệu giai đoạn từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2020 và phương pháp nghiên cứu cắt ngang thực nghiệm từ tháng 8/2019 đến tháng 8/2020. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo định kỳ của Chi cục Chăn nuôi và Thú y cùng Cục Thống kê tỉnh Quảng Ninh trên địa bàn 14 huyện, thị xã, thành phố. Cỡ mẫu thực nghiệm được thu thập trực tiếp tại các hộ chăn nuôi trâu, bò, lợn nái trọng điểm. Phương pháp lấy mẫu huyết thanh sử dụng 3 ml máu tĩnh mạch cổ, tách chiết huyết thanh và bảo quản nghiêm ngặt ở nhiệt độ 4°C hoặc -30°C. Mẫu biểu mô mụn nước mới vỡ được bảo quản trong dung dịch đệm PBS 0,04 M kết hợp Glycerin tỷ lệ 1:1 có độ pH từ 7,2 đến 7,6 tại nhiệt độ 4-8°C. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm bao gồm: kỹ thuật RT-PCR theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8400-1:2010 để giám sát và định type phân tử virus; kỹ thuật Liquid Phase Blocking ELISA với kít Pirbright ở nồng độ pha loãng 1/64 để định lượng hiệu giá kháng thể trung hòa; và kít ELISA FMD-3ABC bo-ov để đánh giá mức độ đáp ứng miễn dịch tại các mốc 30, 60, 90 và 120 ngày sau tiêm vắc-xin Aftopor. Toàn bộ số liệu được xử lý thống kê toán học bằng phần mềm Excel 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diễn biến dịch bệnh có sự khác biệt rõ rệt theo từng năm và loài cảm nhiễm. Năm 2018, đàn trâu bò 72.481 con hoàn toàn không có ca bệnh (0,00%), nhưng ghi nhận 105 con lợn mắc bệnh tại thị xã Đông Triều (tỷ lệ 0,024%) với 45 con chết và tiêu hủy (chiếm 42,86%). Năm 2019, dịch bùng phát rộng hơn: trâu bò ghi nhận 146 con mắc bệnh trên tổng đàn 69.700 con (tỷ lệ 0,19%, chết 2 con chiếm 1,37%); đàn lợn có 229 con mắc bệnh với 207 con chết và tiêu hủy, chiếm tỷ lệ tổn thất rất cao là 90,39%. Nửa đầu năm 2020, dịch chỉ phát sinh trên 159 trâu bò tại 4 xã thuộc huyện Ba Chẽ và Bình Liêu (chiếm 0,24% tổng đàn 66.395 con, chết 2 con chiếm 1,26%) và không ghi nhận ca bệnh nào trên đàn lợn.

Thứ hai, yếu tố mùa vụ ảnh hưởng mang tính quy luật rõ nét đối với đàn trâu bò. Trong tổng số 305 ca bệnh giai đoạn 2018-2020, mùa Thu chiếm tỷ lệ cao nhất với 47,87% (146 ca), mùa Xuân chiếm 30,82% (94 ca), mùa Đông chiếm 21,31% (65 ca) và mùa Hè hoàn toàn không ghi nhận ổ dịch nào (0,00%).

Thứ ba, xét nghiệm sinh học phân tử xác định 100% mẫu bệnh phẩm dương tính tại địa phương thuộc virus lở mồm long móng type O. Thử nghiệm thực địa với vắc-xin vô hoạt Aftopor type O cho thấy tỷ lệ bảo hộ đạt trên 85% ở thời điểm 30 đến 60 ngày và duy trì kháng thể phòng bệnh an toàn đến 120 ngày sau tiêm.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn về tỷ lệ chết và tiêu hủy giữa đàn lợn (42,86% - 90,39%) so với đàn trâu bò (1,26% - 1,37%) phản ánh đặc điểm bệnh lý đặc thù. Lợn mắc bệnh thường bị tổn thương mụn nước nặng ở vành móng dẫn đến long móng, mất khả năng vận động, kết hợp nguy cơ viêm cơ tim hoại tử cấp tính dạng tim vằn da hổ làm lợn chết nhanh. Đồng thời, cơ quan quản lý áp dụng biện pháp tiêu hủy triệt để đàn lợn bệnh nhằm ngăn chặn phát tán virus ra môi trường. Trái lại, trâu bò có sức đề kháng cao hơn, tỷ lệ khỏi bệnh nhiều nếu được chăm sóc và sát trùng vết loét kịp thời. Quy luật bùng phát vào mùa Thu và Đông - Xuân tương thích với đặc điểm khí hậu miền Bắc khi nhiệt độ giảm và độ ẩm tăng, tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại lâu dài ngoài môi trường tự nhiên, kết hợp hoạt động vận chuyển gia súc thương phẩm gia tăng mạnh vào dịp cuối năm. So với các giai đoạn nghiên cứu trước đây tại Quảng Ninh khi tỷ lệ trâu bò mắc bệnh dao động từ 1,69% đến 3,93%, kết quả hiện tại cho thấy tỷ lệ mắc bệnh đã giảm xuống dưới 0,25%. Dữ liệu có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ mắc - tiêu hủy giữa các năm và biểu đồ đường thể hiện động lực giảm dần của kháng thể sau 120 ngày, chứng minh tính đúng đắn của việc sử dụng vắc-xin đơn giá type O.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát triệt để và tiến tới thanh toán bệnh lở mồm long móng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa kế hoạch tiêm phòng vắc-xin định kỳ: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Quảng Ninh chủ trì phối hợp cùng UBND cấp xã tổ chức tiêm vắc-xin vô hoạt đơn giá type O (như Aftopor) đạt tỷ lệ bao phủ trên 85% tổng đàn trâu, bò và đàn lợn nái. Lịch tiêm cần ấn định 2 đợt/năm vào tháng 3-4 và tháng 9-10 nhằm tạo miễn dịch chủ động trước các đợt cao điểm dịch tễ mùa Thu và Đông - Xuân.
2. Siết chặt kiểm dịch vận chuyển và kiểm soát biên giới: Đội kiểm dịch liên ngành và Bộ đội Biên phòng duy trì chốt chặn 24/7 tại các tuyến giao thông trọng yếu và khu vực biên giới huyện Bình Liêu, thành phố Móng Cái. Thực hiện kiểm tra 100% phương tiện vận chuyển gia súc liên tỉnh và xử lý tiêu hủy 100% động vật nhập lậu không rõ nguồn gốc.
3. Thực hiện quy trình tiêu độc khử trùng chuồng trại: Các hộ chăn nuôi và trang trại định kỳ phun thuốc sát trùng có hoạt phổ rộng từ 1 đến 2 lần/tuần trong điều kiện bình thường và nâng lên 1 lần/ngày khi xuất hiện ca bệnh trong bán kính 3 km, kết hợp rải vôi bột khử khuẩn lối ra vào chuồng.
4. Tăng cường giám sát dịch tễ và chẩn đoán phân tử: Trạm Thú y các huyện phối hợp Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương định kỳ lấy 30-50 mẫu huyết thanh/huyện mỗi 6 tháng để kiểm tra hiệu giá kháng thể bằng kỹ thuật LPB-ELISA, chủ động phát hiện sớm nguy cơ sụt giảm miễn dịch đàn và sự xuất hiện của các biến chủng virus mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và Chi cục Thú y các tỉnh biên giới: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng để xây dựng bản đồ dịch tễ, hoạch định chính sách phòng dịch cấp tỉnh và tối ưu hóa phân bổ nguồn ngân sách mua sắm vắc-xin hàng năm cho 14 đơn vị hành chính.
2. Chủ trang trại và các hộ chăn nuôi gia súc quy mô lớn: Cung cấp hướng dẫn kỹ thuật tiêm phòng vắc-xin Aftopor đúng quy chuẩn, phương pháp theo dõi triệu chứng lâm sàng sớm và các biện pháp cách ly gia súc bệnh nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro thiệt hại kinh tế.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp điều tra dịch tễ học hồi cứu, quy trình chuẩn thực hiện xét nghiệm RT-PCR theo TCVN 8400-1:2010 và phương pháp định lượng kháng thể bằng LPB-ELISA.
4. Các đơn vị sản xuất và nhập khẩu vắc-xin thú y: Bằng chứng về sự lưu hành chủ đạo của serotype O và thời gian duy trì kháng thể trên 120 ngày giúp định hướng nghiên cứu, phát triển và cung ứng các dòng vắc-xin đơn giá hoặc nhị giá phù hợp với đặc tính kháng nguyên thực tế tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Type virus lở mồm long móng nào đang lưu hành phổ biến nhất tại tỉnh Quảng Ninh? Kết quả xét nghiệm sinh học phân tử RT-PCR và phản ứng LPB-ELISA từ các mẫu bệnh phẩm thu thập tại các ổ dịch trên địa bàn tỉnh xác định 100% mẫu dương tính đều thuộc serotype O. Đây là cơ sở khoa học cốt lõi để ngành nông nghiệp địa phương lựa chọn vắc-xin đơn giá type O trong chương trình tiêm chủng mở rộng.

Vì sao tỷ lệ chết và tiêu hủy do lở mồm long móng ở lợn lại cao hơn rất nhiều so với trâu bò? Trong năm 2019, tỷ lệ chết và tiêu hủy ở lợn lên tới 90,39% trong khi ở trâu bò chỉ là 1,37%. Nguyên nhân do lợn nhiễm bệnh chịu tổn thương nặng ở chân làm móng bị bong tróc hoàn toàn, lợn con thường tử vong vì viêm cơ tim cấp tính, đồng thời chính quyền áp dụng quy định tiêu hủy triệt để đàn lợn nhiễm để dập dịch nhanh chóng.

Mùa nào trong năm đàn gia súc tại Quảng Ninh có nguy cơ mắc bệnh cao nhất? Thống kê 305 ca bệnh trên đàn trâu bò giai đoạn 2018-2020 cho thấy mùa Thu là thời điểm bùng phát dịch mạnh nhất chiếm 47,87%, tiếp đến là mùa Xuân chiếm 30,82% và mùa Đông chiếm 21,31%, trong khi mùa Hè ghi nhận 0,00%. Điều này đòi hỏi công tác tiêm phòng phải hoàn thành trước tháng 4 và tháng 10 hàng năm.

Vắc-xin vô hoạt Aftopor duy trì hiệu lực bảo vệ đàn gia súc trong thời gian bao lâu? Thử nghiệm huyết thanh học bằng kỹ thuật LPB-ELISA cho thấy vắc-xin Aftopor nhũ dầu kép tạo hàm lượng kháng thể trung hòa cao nhất sau 30-60 ngày tiêm chủng và tiếp tục duy trì tỷ lệ bảo hộ trên 80% cho đến ngày thứ 120, đáp ứng tiêu chuẩn phòng hộ của Tổ chức Thú y Thế giới.

Gia súc đã từng khỏi bệnh lở mồm long móng có cần tiếp tục tiêm vắc-xin không? Gia súc khỏi bệnh chỉ có miễn dịch tự nhiên tạm thời với đúng serotype virus đã nhiễm trong vòng 6 đến 12 tháng và hoàn toàn không có khả năng miễn dịch chéo với 6 serotype còn lại. Do đó, việc tiêm phòng nhắc lại định kỳ theo khuyến cáo của cơ quan thú y là bắt buộc để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm các biến chủng mới.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết toàn diện các mục tiêu nghiên cứu và mang lại những đóng góp khoa học nổi bật:

• Làm rõ diễn biến dịch tễ bệnh lở mồm long móng tại Quảng Ninh giai đoạn 2018-2020 với tỷ lệ mắc ở trâu bò dưới 0,24% và xác định mùa Thu là đỉnh điểm bùng phát chiếm 47,87% tổng số ca bệnh.
• Định danh chính xác 100% mẫu virus gây bệnh thực địa thuộc serotype O bằng phương pháp phân tử RT-PCR đạt chuẩn quốc gia.
• Xác định hiệu lực bảo hộ thực địa của vắc-xin vô hoạt Aftopor type O với tỷ lệ đáp ứng miễn dịch cao kéo dài trên 120 ngày sau tiêm phòng.
• Hoàn thiện gói giải pháp phòng chống dịch tổng thể với mục tiêu tiêm phòng đạt độ bao phủ trên 85% và kiểm soát 100% gia súc vận chuyển qua biên giới.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và quản lý dịch bệnh thú y trên phạm vi toàn quốc.

Trong giai đoạn tiếp theo, các địa phương cần duy trì lộ trình lấy mẫu giám sát huyết thanh định kỳ 6 tháng/lần và quản lý chặt chẽ mạng lưới vận chuyển gia súc. Hãy liên hệ ngay với Chi cục Chăn nuôi và Thú y địa phương để tiếp cận quy trình tiêm phòng chuẩn và bảo vệ an toàn cho đàn vật nuôi!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Virus gây bệnh lở mồm long móng 1. Hình thái và cấu trúc Virus gây bệnh LMLM thuộc họ Piconarviridae, chi Aphthovirus.

Hình thái: Virus LMLM là loại virus nhỏ nhất trong các virus qua lọc. Dạng virus thành thục có đường kính là 23 nm. Dưới kính hiển vi điện tử, virus thường có hình cầu, đường kính 20 - 28 nm, gồm 20 mặt đối xứng, 30 cạnh và 12 đỉnh. Cấu trúc: Cấu trúc virus gồm phần trung tâm là axit nucleic chiếm 31%, được bao bọc bởi một capsid là protein, gồm 60 capsome, không vỏ bọc.

Hạt virus là phân tử ARN là đơn vị gây nhiễm, đóng vai trò như một ARN thông tin. Dưới ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như pH, nhiệt độ, hạt virus có thể phân ly thành những phần tử nhỏ ARN và những tiểu phần protein của capsome (thường gọi là tiểu phần 12S) dài 7 - 8 nm (Grubman M. Sức đề kháng của virus đối với ngoại cảnh tương đối mạnh, tùy thuộc vào chất chứa của nó, đặc biệt khi nó dính vào những chất khô hay những chất protein (Trịnh Văn Thịnh và Phan Đình Đỗ, 1958). Đặc tính di truyền, cấu trúc gen, kháng nguyên Hệ gen của virus LMLM bao gồm phần không mã hóa cho protein đầu 5’ (5’UTR) và đầu 3’ (3’UTR), phần mã hóa cho protein cấu trúc (1 ABCD) và phần mã hóa protein không cấu trúc (2 ABCD và 3 ABCD).

Chỉ thị phân tử sử dụng nhiều nhất trong định type và nghiên cứu phả hệ virus LMLM là 5’ UTR và VP1. Hệ gen của virus LMLM với chiều dài 8. Do đặc điểm của các virus ARN là sợi đơn dương nên có tính biến dị rất mạnh. Bộ gen chứa một khung đọc mở duy nhất ORF, với 2 vị trí khởi đầu giải mã cho một protein chung (polyprotein).

Polyprotein được chia thành hơn 12 polypeptide chức năng và trung gian của các phần sẽ bị cắt (Nguyễn Văn Hưng, 2011; Reid S. Hầu hết các quá trình phân cắt tạo các protein trưởng thành được xúc tác bởi 3 proteinase của virus là Lpro, 2 A và 3 Cpro. Hai đầu của bộ gen có thể được LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 thay đổi, đầu 5’ tận cùng bởi VPg (khoảng 23 axit amin), đầu 3’ bởi chuỗi Adenyl. Lpro là nhân tố quan trọng quyết định độc tính của virus.

Những protein tạo nên capsid có tính chất kháng nguyên và khả năng sinh kháng thể gồm 4 loại: VP1 , VP2, VP3, VP4 (VP: viral protein). VP1 ở ngoài cùng tham gia vào việc cố định virus trên những tế bào và là một trong những loại kháng nguyên chính kích thích tạo ra kháng thể chống lại bệnh LMLM. Do đó, có thể nói VP1 đóng vai trò quan trọng nhất trong sinh bệnh học vì nó là yếu tố sinh miễn dịch căn bản. Protein VP1 kích thích tạo ra các kháng thể trung hoà ở trâu, bò và lợn, ba vùng kháng nguyên tương ứng đã được mô tả trên bề mặt của suptype A12.

Hai trong những kháng nguyên đó đã được phát hiện trên chuỗi polypeptide của VP1 và trong các tiểu phần có hằng số sa lắng 12-S. Các vùng kháng nguyên này tham gia trong phản ứng trung hoà virus: sự kết hợp của các tiểu phần virus với kháng thể, qua đó virus mất khả năng xâm nhập (gây nhiễm), phong tỏa các vị trí hấp phụ đặc hiệu, hạn chế khả năng xâm nhập và khả năng tái tạo virus (Reid S. Về chức năng và cấu tạo của virus LMLM, các thành phần kháng nguyên của virus LMLM có thể được phân biệt như sau: hạt virus có hằng số sa lắng 140 S với 60 bản sao của 4 loại protein (VP1, VP2, VP3, VP4). Vỏ capsid trần có hằng số sa lắng 75 S với 60 bản sao của VP0 - VP3.

Các capsome có hằng số sa lắng 12 S, được cấu tạo bằng các VP1 - VP3. Kháng nguyên VIA có hằng số sa lắng 3,8 S; chuỗi RNA polymerase theo Schuel và Sadir, 1986. Ngoại trừ phân tử ARN, các đơn vị cấu trúc cũng xuất hiện trong quá trình virus nhân lên trong mô bị nhiễm và có đặc tính kháng nguyên hoặc dị ứng nguyên. Thành phần miễn dịch của một hạt virus hoàn chỉnh có khả năng kích thích con vật tạo ra các kháng thể đặc hiệu type.

Đặc tính này cũng được giữ nguyên trong quá trình bất hoạt và ức chế sự nhân lên của virus. Ngoài đặc tính kháng nguyên gây miễn dịch dịch thể đặc hiệu, hạt virus hoàn chỉnh còn có khả năng gây dị ứng là do các kháng nguyên vỏ. Phân tử ARN của virus LMLM không quan trọng về mặt kháng nguyên. Sự sai khác về bộ gen là nguyên nhân tạo ra các biến chủng, đặc biệt thông qua sự đa dạng của phân tử VP1.

Những khác biệt này dẫn đến tính kháng nguyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 và hệ quả là đặc tính huyết thanh học khác nhau giữa các serotype, các phân type và các biến chủng. Đặc tính kháng nguyên Trên thế giới, người ta xác định được 7 type virus LMLM là: A, O, C, SAT 1, SAT 2, SAT 3 và Asia 1 (Grubman M. Về mặt kháng nguyên, virus LMLM không đồng nhất, điều này xảy ra trong các serotype, mà mỗi serotype đó có thể có dưới type và các biến chủng hoặc các biến chủng này lại khác nhau về mặt huyết thanh học. Sự sai khác về bộ gen là nguyên nhân tạo ra các biến chủng, đặc biệt thông qua sự đa dạng của phân tử VP1.

Cấu trúc VP1 cũng là điểm xuất phát của những công nghệ di truyền và công nghệ hóa hiện nay (Donalsson A. Mặc dù những protein khác như L, 2AC và 3AD không phải là phần cấu trúc capsid, nhưng chúng cũng tạo ra những đáp ứng kháng thể ở động vật nhiễm bệnh (Brocchi E. Các phương pháp huyết thanh học dùng để xác định subtype đã mang lại nhiều kết quả quan trọng trong quá trình nghiên cứu virus LMLM. Tuy nhiên, các phản ứng huyết thanh học được sử dụng đều phát hiện kháng thể kháng protein cấu trúc, protein vỏ của virus nhưng không phân biệt được đó là kháng thể của động vật đã được tiêm vaccine phòng bệnh hay do nhiễm virus (Reid S.

Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, các kỹ thuật chẩn đoán cũng có nhiều phát triển vượt bậc. Ngày nay, công nghệ phân tích gen đã được áp dụng nhiều trong công tác nghiên cứu khoa học, đặc biệt là trong sản xuất vaccine phòng bệnh. Phương pháp PCR do Millis và cộng sự phát minh năm 1985 được sử dụng rộng rãi đã đem lại cuộc cách mạng di truyền học phân tử. Đây là kỹ thuật hoàn toàn mới trong việc nghiên cứu và phân tích gen và hệ gen, có thể tạo ra số lượng lớn các bản sao của đoạn ADN mong muốn.

Phương pháp phân tích gen đã được áp dụng trong nhiều nghiên cứu về vaccine ADN phòng bệnh LMLM. Người ta đã xác định được các đoạn axit amin có khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch nhanh, mạnh, tái tổ hợp vào ARN của virus dùng trong sản xuất vaccine. Khi các loại vaccine ADN này được tiêm cho gia súc thì các đáp ứng miễn dịch đặc hiệu sẽ hình thành không chỉ chống lại các protein cấu trúc mà còn cả protein phi cấu trúc của virus (Reid S. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Các điểm quyết định kháng nguyên Một số protein phi cấu trúc của virus LMLM gây đáp ứng miễn dịch là 3D, 3A, 3AB, 3ABC, 2C, 2B, 3C và Lpro. Trong thời gian gần đây, một số protein phi cấu trúc 2C, 3B, 3AB, và 3ABC đã được nghiên cứu và nhiều phương pháp có độ nhạy cao đã được phát triển. Tuy nhiên có lẽ phương pháp căn bản ELISA vẫn là sự lựa chọn tốt hơn do có nhiều thuận lợi về tính khách quan, độ nhạy cao, an toàn, rẻ, dễ giải thích và sử dụng phù hợp cho số lượng mẫu lớn ở thực địa. (1998), đã tiến hành thí nghiệm dùng kháng thể đơn dòng kháng protein phi cấu trúc 3ABC với kỹ thuật ELISA ngăn trở.

(1998) cũng đã tìm kiếm kháng thể kháng kháng nguyên 3D, 3AB và 3ABC bằng phương pháp ADN tái tổ hợp. Kết quả là ở những gia súc được bảo vệ bằng vaccine đã không tạo kháng thể kháng protein phi cấu trúc đặc biệt là 3ABC. Tiến hóa của virus LMLM Thành phần hệ gen của virus LMLM luôn luôn biến đổi, ngay cả trong cùng một serotype, các chủng phân lập ở các vùng địa lý khác nhau có mức độ tương đồng về thành phần nucleotide và axit amin cũng khác nhau. Mầm bệnh của bệnh LMLM là loại virus ARN nhỏ nhất trong các virus qua lọc (Nguyễn Vĩnh Phước, 1970), virus LMLM có hai đặc tính liên quan đến dịch tễ học, đó là tính đa type và tính dễ biến đổi kháng nguyên.

Các type gây ra những triệu chứng bệnh tích giống nhau nhưng lại không gây ra miễn dịch chéo (Trịnh Văn Thịnh và Phan Đình Đỗ, 1958). Virus LMLM gây những triệu chứng lâm sàng giống nhau nhưng được phân loại dựa vào kiểu gene xác định dựa trên so sánh trình tự VP1. Hiện có 7 type virus LMLM, trong đó mỗi type này lại phân chia thành nhiều type phụ (subtype) khác nhau bởi những đặc tính miễn dịch học (cấu trúc kháng nguyên, độc lực…). Hiện nay, người ta thừa nhận có hơn 70 type phụ virus LMLM.

Không có sự đồng nhất rõ rệt về đặc tính kháng nguyên trong các type, không có sự miễn dịch chéo giữa các type, chỉ có miễn dịch chéo giữa một số type phụ trong phạm vi một type. Đối với 3 type O, A, C, trong một ổ dịch có thể có sự kết hợp của các type này, nhưng thông thường chỉ một type chiếm ưu thế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc tính gây nhiễm trong phòng thí nghiệm Ngay sau lần đầu tiên phát hiện virus LMLM, Loeffler và Frosch (1897) đã nghiên cứu nuôi cấy virus trong phòng thí nghiệm để tìm hiểu đặc tính của nó và tạo ra những chủng virus có tính kháng nguyên dùng để chế tạo vaccine.

Kết quả gây bệnh thực nghiệm cho bê trong phòng thí nghiệm phụ thuộc vào liều tiêm và đường tiêm truyền. Kết quả gây bệnh thực nghiệm bằng phương pháp tiêm truyền dưới da không ổn định, tùy thuộc vào liều sử dụng và cần ít nhất 1 ml máu độc mới có kết quả. Tiêm virus vào tĩnh mạch bê cũng cho kết quả không ổn định, bệnh có thể diễn biến trầm trọng nhưng cũng có thể chỉ ở thể nhẹ, thoáng qua. Tiêm bắp virus cho bê có thể gây bệnh trầm trọng (Trịnh Văn Thịnh và Phan Đình Đỗ, 1958).