Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác chọn tại kon hà nừng huyện kbang tỉnh gia lai

Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác chọn tại Kon Hà Nừng, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai, mang lại cái nhìn sâu sắc về sinh thái rừng.

• Tác giả: Hồ Quốc Việt
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thế Anh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác chọn tại Kon Hà Nừng, huyện K’Bang, tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢN NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên Thế Giới
• 1.2. Nghiên cứu cấu trúc rừng
• 1.2.1. Cấu trúc tổ thành
• 1.2.2. Nghiên cứu định lượng cấu trúc
• 1.2.3. Nghiên cứu quy luật phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D 1.3)
• 1.2.4. Nghiên cứu định lượng cấu trúc N/D, phân bố N/H
• 1.2.5. Nghiên cứu quy luật phân bố số cây theo cỡ chiều cao (N/H vn)
• 1.2.6. Nghiên cứu quy luật tương quan chiều cao với đường kính thân cây (Hvn/D1.3)
• 1.3. Nghiên cứu về đa dạng sinh học
• 1.4. Nghiên cứu về phân loại trạng thái rừng
• 1.5. Nghiên cứu cấu trúc rừng
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác

Nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác tại Kon Hà Nừng, Gia Lai là một chủ đề quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng. Rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Việc hiểu rõ cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác giúp xác định các biện pháp quản lý rừng hiệu quả, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững cho hệ sinh thái.

1.1. Đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên tại Kon Hà Nừng

Cấu trúc rừng tự nhiên tại Kon Hà Nừng bao gồm nhiều tầng cây khác nhau, với sự đa dạng về loài và kích thước. Các nghiên cứu cho thấy rằng, rừng tự nhiên có khả năng phục hồi tốt hơn so với rừng trồng, nhờ vào sự phong phú của các loài thực vật và động vật. Điều này tạo ra một môi trường sống ổn định cho các loài sinh vật.

1.2. Vai trò của rừng tự nhiên trong hệ sinh thái

Rừng tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và duy trì đa dạng sinh học. Theo thống kê, rừng tự nhiên có khả năng hấp thụ carbon cao hơn so với rừng trồng, góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn rừng tự nhiên là cần thiết để duy trì các chức năng sinh thái này.

II. Thách thức trong việc khai thác rừng tự nhiên tại Gia Lai

Khai thác rừng tự nhiên tại Gia Lai đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm việc khai thác quá mức và thiếu các biện pháp bảo vệ môi trường. Những hoạt động này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học và các dịch vụ sinh thái mà rừng cung cấp. Cần có các giải pháp hiệu quả để quản lý và bảo vệ rừng tự nhiên.

2.1. Tác động của khai thác đến môi trường

Khai thác rừng không bền vững dẫn đến xói mòn đất, mất nước và giảm chất lượng đất. Theo nghiên cứu, việc khai thác quá mức có thể làm giảm khả năng phục hồi của rừng, gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Cần có các biện pháp bảo vệ và phục hồi rừng để giảm thiểu những tác động này.

2.2. Sự suy giảm đa dạng sinh học

Khai thác rừng tự nhiên làm giảm số lượng loài và sự phong phú của các loài sinh vật. Nghiên cứu cho thấy rằng, sự suy giảm đa dạng sinh học có thể dẫn đến mất cân bằng trong hệ sinh thái, ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của rừng. Việc bảo tồn đa dạng sinh học là rất quan trọng để duy trì sự ổn định của hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác

Để nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác, các phương pháp định lượng và định tính được áp dụng. Các phương pháp này giúp đánh giá chính xác tình trạng rừng, từ đó đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp. Việc sử dụng công nghệ hiện đại trong nghiên cứu cũng góp phần nâng cao độ chính xác của kết quả.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các cuộc khảo sát thực địa, sử dụng các công cụ đo đạc hiện đại. Các thông số như mật độ cây, chiều cao và đường kính được ghi nhận để phân tích cấu trúc rừng. Việc thu thập dữ liệu chính xác là rất quan trọng để đảm bảo tính khách quan của nghiên cứu.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá

Sau khi thu thập dữ liệu, các phương pháp phân tích thống kê được áp dụng để đánh giá cấu trúc rừng. Các chỉ số như mật độ cây, trữ lượng và đa dạng sinh học được tính toán để đưa ra cái nhìn tổng quan về tình trạng rừng. Kết quả phân tích giúp xác định các biện pháp quản lý rừng hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, cấu trúc rừng tự nhiên tại Kon Hà Nừng đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau khai thác. Mật độ cây giảm, sự đa dạng sinh học cũng bị suy giảm. Tuy nhiên, một số loài cây vẫn có khả năng phục hồi tốt, cho thấy tiềm năng phục hồi của rừng tự nhiên nếu được quản lý đúng cách.

4.1. Đánh giá sự thay đổi tổ thành cây gỗ

Sự thay đổi tổ thành cây gỗ sau khai thác cho thấy rằng, một số loài cây có khả năng phục hồi nhanh chóng, trong khi một số loài khác bị suy giảm nghiêm trọng. Việc đánh giá tổ thành cây gỗ là cần thiết để xác định các loài cần được bảo vệ và phục hồi.

4.2. Đa dạng sinh học và khả năng phục hồi

Đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu đã giảm đáng kể sau khai thác. Tuy nhiên, một số loài thực vật và động vật vẫn tồn tại và có khả năng phục hồi. Việc bảo tồn các loài này là rất quan trọng để duy trì sự đa dạng sinh học trong khu vực.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu rừng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng, việc bảo tồn và phục hồi rừng tự nhiên là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các biện pháp quản lý rừng hiệu quả cần được áp dụng để bảo vệ tài nguyên rừng và duy trì các dịch vụ sinh thái. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng các công nghệ mới trong quản lý rừng.

5.1. Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Các biện pháp bảo tồn cần được triển khai để bảo vệ rừng tự nhiên, bao gồm việc hạn chế khai thác quá mức và tăng cường công tác quản lý. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

5.2. Tương lai của nghiên cứu rừng tại Gia Lai

Nghiên cứu rừng tại Gia Lai cần tiếp tục được đẩy mạnh, với sự tham gia của các nhà khoa học và cộng đồng. Việc áp dụng các công nghệ mới trong nghiên cứu và quản lý rừng sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hàng năm trên phạm vi toàn cầu có khoảng 11 triệu hecta rừng tự nhiên bị tàn phá, trong đó khu vực Châu Á - Thái Bình Dương mất đi 1,8 triệu hecta, tương đương với tốc độ suy thoái 5.000 hecta rừng nhiệt đới mỗi ngày. Tại Việt Nam, đặc biệt là vùng Tây Nguyên trong giai đoạn 2005 - 2010, diện tích rừng tự nhiên đã suy giảm nghiêm trọng tới 93.256 hecta, tỷ lệ mất rừng cao nhất ghi nhận tại Đắk Nông với 5,9% và Đắk Lắk với 2,5%. Thực trạng khai thác chọn không theo quy hoạch kỹ thuật đã phá vỡ cấu trúc nguyên sinh, làm cạn kiệt nguồn tài nguyên gỗ quý và suy thoái chức năng phòng hộ đầu nguồn.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt cơ sở khoa học định lượng về động thái phục hồi của lâm phần sau các mức độ can thiệp khai thác khác nhau. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá biến động cấu trúc tầng cây đứng, tổ thành loài cây gỗ, cấu trúc tầng cây tái sinh và mức độ đa dạng sinh học theo từng cường độ khai thác chọn (thấp, trung bình, mạnh); từ đó đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng bền vững.

Nghiên cứu được thực hiện tại cao nguyên Kon Hà Nừng, huyện K’Bang, tỉnh Gia Lai – địa bàn có tổng diện tích tự nhiên 184.523 hecta với 105.650 hecta rừng tự nhiên, chiếm 72,6% diện tích rừng toàn huyện. Luận văn mang giá trị thực tiễn to lớn khi xác lập các bộ chỉ tiêu định lượng chuẩn xác về mật độ lâm phần dao động từ 774 đến 872 cây/ha và trữ lượng biến thiên từ 469,51 đến 659,30 m3/ha, cung cấp nền tảng kỹ thuật trực tiếp cho công tác điều chế rừng và quản lý tài nguyên bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng thuyết cấu trúc và phân tầng hệ sinh thái rừng nhiệt đới do Thái Văn Trừng xác lập, phân chia lâm phần thành 5 tầng rõ rệt gồm tầng vượt tán (A1), tầng ưu thế sinh thái (A2), tầng dưới tán (A3), tầng cây bụi (B) và tầng cỏ quyết (C). Đồng thời, luận văn kết hợp thuyết diễn thế thứ sinh của Trần Ngũ Phương nhằm giải thích xu hướng phục hồi và thoái hóa của thảm thực vật sau can thiệp cơ giới.

Về mô hình hóa định lượng, đề tài áp dụng lý thuyết phân bố xác suất hàm Weibull và hàm Meyer để mô phỏng quy luật phân bố số cây theo đường kính (N/D1.3) và theo chiều cao (N/Hvn). Mối tương quan sinh trưởng chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực được lượng hóa qua phương trình logarit một chiều có dạng LogHvn = a + b*LogD1.3.

Hệ thống phân loại trạng thái rừng được chuẩn hóa theo phương pháp Loeschau cải tiến trong Quy phạm Điều tra Quy hoạch Rừng (QPN 6-84), phân định trạng thái dựa trên tổng tiết diện ngang (từ dưới 10 m2/ha đến trên 26 m2/ha), trữ lượng (từ dưới 80 m3/ha đến trên 250 m3/ha) và độ tàn che (từ dưới 0,3 đến trên 0,7). Đề tài ứng dụng chỉ số giá trị quan trọng (Important Value Index - IV%) của Daniel Marmillod với công thức IV% = (N% + G%)/2 để xác định nhóm loài ưu thế sinh thái (khi IV% > 5%), cùng các chỉ số đa dạng sinh học Shannon-Wiener (H') và Simpson (D).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được kế thừa và thu thập từ đề tài khoa học cấp quốc gia mã số 106-NN.06-2015.22 do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tài trợ. Cỡ mẫu điều tra thực địa bao gồm các ô tiêu chuẩn (OTC) cố định tạm thời với diện tích chuẩn 1 hecta (kích thước 100m x 100m) đại diện cho 3 mức độ tác động khai thác: tác động thấp, tác động trung bình và tác động mạnh. Phương pháp chọn mẫu điển hình vãng thám được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho từng trạng thái rừng sau khai thác chọn.

Toàn bộ 100% cây gỗ có đường kính ngang ngực D1.3 từ 6 cm trở lên trong ô tiêu chuẩn 1 ha đều được đo đếm chi tiết về đường kính, chiều cao vút ngọn và tên loài. Tầng cây tái sinh được điều tra thông qua hệ thống ô dạng bản bố trí lồng ghép, ghi nhận toàn bộ cây có đường kính từ 2,5 đến 6 cm, phân chia thành 7 cấp chiều cao (từ dưới 0,5 m đến trên 5,0 m) và đánh giá nguồn gốc phát sinh (chồi hoặc hạt).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học sinh học và hàm phân bố Weibull là bởi tính mềm dẻo vượt trội trong việc mô tả phân bố lệch của rừng hỗn loài bất đẳng tuổi. Việc áp dụng chỉ số IV% giúp phản ánh toàn diện cả mật độ cá thể lẫn ưu thế về diện tích chiếm lĩnh không gian dinh dưỡng, tránh hiện tượng đánh giá thiên lệch nếu chỉ dựa vào số lượng cây đơn thuần. Toàn bộ tiến trình thu thập số liệu, chỉnh lý và nghiệm thu được hoàn tất vào năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cường độ khai thác chọn tạo ra sự phân hóa sâu sắc về mật độ, tổng tiết diện ngang và trữ lượng gỗ của lâm phần. Mật độ lâm phần bình quân dao động trong khoảng 774 - 872 cây/ha. Khu vực chịu tác động thấp đạt mật độ 868 cây/ha, tổng tiết diện ngang 42,79 m2/ha và trữ lượng cao nhất đạt 659,30 m3/ha. Khu vực chịu tác động trung bình có mật độ 872 cây/ha, tổng tiết diện ngang 45,48 m2/ha và trữ lượng đạt 659,06 m3/ha. Ngược lại, khu vực chịu tác động mạnh bị suy thoái rõ rệt với mật độ giảm xuống 774 cây/ha (thấp hơn 11,2% so với tác động trung bình), tổng tiết diện ngang đạt 35,76 m2/ha và trữ lượng chỉ còn 469,51 m3/ha (giảm 28,8% so với khu vực tác động thấp).

Thứ hai, thành phần loài cây gỗ biến động mạnh theo cấp kính và cường độ tác động. Tổng số loài ghi nhận trên diện tích 1 ha dao động từ 77 đến 100 loài. Khu vực tác động trung bình có thành phần loài phong phú nhất với 100 loài/ha, tiếp đến là tác động mạnh với 79 loài/ha và tác động thấp với 77 loài/ha. Số lượng cây tập trung áp đảo ở cấp kính nhỏ 6 - 15 cm với 453 - 542 cây/ha (chiếm 58,5% - 62,4% tổng số cây toàn lâm phần) và giảm mạnh ở cấp kính lớn D > 45 cm với chỉ 20 - 29 cây/ha.

Thứ ba, cấu trúc tầng cây tái sinh bộc lộ sự suy thoái nghiêm trọng về chất lượng giống loài. Tổng mật độ cây tái sinh ghi nhận đạt 454 cây/ha ở khu vực tác động thấp, 594 cây/ha ở tác động trung bình và 665 cây/ha ở tác động mạnh. Tuy nhiên, các loài cây tái sinh thuộc nhóm gỗ quý I, II và III gần như biến mất; nhóm I chỉ xuất hiện duy nhất 2 cây/ha (chiếm 0,34%) tại khu vực tác động thấp và 0 cây/ha ở khu vực tác động trung bình. Hơn 70% mật độ cây tái sinh thuộc về các nhóm gỗ tạp VII và VIII.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm chất lượng rừng là do tập quán khai thác chọn tập trung chặt hạ triệt để các cây gỗ lớn có giá trị kinh tế cao thuộc nhóm I và nhóm II như Pơ mu, Trắc, Hương, Cẩm lai, Sến mủ và Giổi nhung. Việc mất đi các cây mẹ gieo giống kết hợp với việc tán rừng bị mở rộng đột ngột đã tạo điều kiện cho các loài cây tiên phong ưa sáng, gỗ tạp mọc nhanh như Trường sâng, Kháo lá nhỏ, Dung lụa, Cò ke, Đẻn 3 lá và Ngát chiếm lĩnh không gian sinh sống.

Dữ liệu thực nghiệm khi được biểu diễn qua biểu đồ phân bố tần số N/D theo hàm Weibull thể hiện rõ cấu trúc dạng đường cong giảm có đỉnh lệch trái, phản ánh tính chất điển hình của rừng tự nhiên đang trong quá trình phục hồi sau can thiệp. Khi phân tích biểu đồ tương quan trữ lượng theo cấp kính, nhóm cây có đường kính D > 45 cm ở khu vực tác động mạnh dù chỉ chiếm 9,0% về mật độ (70 cây/ha) nhưng lại đóng góp tới 83,0% tổng trữ lượng lâm phần (389,9 m3/ha trên tổng số 469,51 m3/ha). Bảng ma trận tổ thành IV% chỉ ra sự chuyển dịch ưu thế rõ nét từ các loài bản địa cao cấp sang các loài gỗ thứ cấp giá trị thấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thực hiện biện pháp lâm sinh làm giàu rừng bằng cách trồng dặm bổ sung các loài cây bản địa gỗ lớn có giá trị cao thuộc nhóm I và nhóm II như Giổi nhung, Pơ mu, Cẩm lai, Sến mủ dưới tán rừng và tại các khoảng trống sau khai thác. Mục tiêu nâng tỷ lệ cây tái sinh mục đích lên tối thiểu 25 - 30% tổng số cây tái sinh trong vòng 5 năm. Thời gian thi công tập trung vào đầu mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 8 hàng năm; chủ thể thực hiện là Ban Quản lý rừng phòng hộ và các Công ty Lâm nghiệp trên địa bàn huyện K’Bang.

Thứ hai, chuyển đổi toàn diện phương thức khai thác truyền thống sang quy trình khai thác tác động thấp (Reduced Impact Logging - RIL). Khống chế cường độ khai thác chọn nghiêm ngặt dưới mức 20% tổng trữ lượng lâm phần, kéo dài luân kỳ khai thác từ 25 lên 30 năm để đảm bảo rừng có đủ thời gian tích lũy trữ lượng đạt trên 600 m3/ha trước chu kỳ khai thác tiếp theo. Đơn vị chủ trì là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai phối hợp với Chi cục Kiểm lâm vùng.

Thứ ba, đẩy mạnh kỹ thuật nuôi dưỡng rừng và xúc tiến tái sinh tự nhiên thông qua việc phát dọn dây leo, cây bụi xâm lấn, loại bỏ cây cong queo sâu bệnh, giải phóng tán che cho các cây tái sinh triển vọng có chiều cao trên 1,5 mét. Mục tiêu duy trì mật độ cây tái sinh mục đích đạt trên 500 cây/ha sau 3 năm can thiệp; lực lượng thực hiện là các hộ gia đình và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế quản lý rừng cộng đồng thông qua việc phát huy vai trò của Hội đồng già làng người Bahnar tại các thôn buôn vùng đệm Kon Hà Nừng. Xây dựng phương án quản lý rừng bền vững gắn liền với lộ trình cấp chứng chỉ rừng quốc tế FSC cho 105.650 hecta rừng tự nhiên của huyện trong giai đoạn 2020 - 2030; chủ thể điều hành là Ủy ban nhân dân huyện K’Bang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Sinh thái thực vật và Quản lý tài nguyên rừng. Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về ứng dụng hàm phân bố Weibull, chỉ số giá trị quan trọng IV% và bộ số liệu thực nghiệm 1 ha tại Kon Hà Nừng làm tư liệu so sánh cho các công trình nghiên cứu cấu trúc rừng nhiệt đới.

Nhóm thứ hai là cán bộ quản lý, kỹ sư lâm sinh tại các Ban Quản lý rừng phòng hộ, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Chư Răng và các Công ty TNHH Một thành viên Lâm nghiệp tại Gia Lai. Bộ số liệu định lượng về tiết diện ngang 35,76 - 45,48 m2/ha và trữ lượng 469,51 - 659,30 m3/ha là căn cứ kỹ thuật trực tiếp để xây dựng phương án điều chế và thiết kế bài cây khai thác.

Nhóm thứ ba là các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học và thẩm định chứng chỉ rừng bền vững như FSC, PEFC, WWF và GIZ. Tài liệu cung cấp bức tranh chi tiết về hiện trạng đa dạng loài (77 - 100 loài/ha) và mức độ suy thoái tầng cây tái sinh phục vụ công tác đánh giá tác động môi trường.

Nhóm thứ tư là sinh viên ngành lâm nghiệp và kỹ thuật viên điều tra rừng thực địa. Luận văn là tài liệu hướng dẫn trực quan về quy trình lập ô tiêu chuẩn 1 ha, kỹ thuật phân chia 7 cấp chiều cao điều tra tái sinh và phương pháp xử lý dữ liệu lâm sinh trên máy tính.

Câu hỏi thường gặp

Khai thác chọn cường độ mạnh làm biến đổi trữ lượng rừng Kon Hà Nừng như thế nào? Khai thác mạnh làm suy giảm nghiêm trọng trữ lượng lâm phần xuống còn 469,51 m3/ha, thấp hơn 28,8% so với khu vực tác động thấp (659,30 m3/ha). Tổng tiết diện ngang giảm từ 42,79 m2/ha xuống 35,76 m2/ha do phần lớn cây gỗ lớn có đường kính trên 45 cm đã bị khai thác kiệt.

Vì sao mật độ cây tái sinh nhóm gỗ quý lại suy thoái nghiêm trọng sau khai thác? Việc tập trung chặt hạ các cây mẹ gieo giống thuộc nhóm I và II khiến nguồn hạt giống tự nhiên bị triệt tiêu. Trong 454 - 665 cây tái sinh/ha điều tra, nhóm I chỉ chiếm dưới 0,34% (tối đa 2 cây/ha), trong khi nhóm gỗ tạp VII và VIII ưa sáng chiếm trên 70%.

Chỉ số giá trị quan trọng IV% đóng vai trò gì trong đánh giá cấu trúc rừng? Chỉ số IV% tính bằng trung bình cộng giữa tỷ lệ số cây N% và tỷ lệ tiết diện ngang G%. Chỉ số này giúp xác định chính xác các loài có ưu thế sinh thái thực sự như Trường sâng, Kháo lá nhỏ, Trâm đỏ thay vì chỉ căn cứ vào số lượng cá thể đơn thuần.

Quy luật phân bố số cây theo cấp đường kính của rừng sau khai thác diễn ra ra sao? Phân bố số cây theo cấp kính tuân theo quy luật giảm mô phỏng bằng hàm Weibull. Cây gỗ tập trung dày đặc ở cấp kính nhỏ 6 - 15 cm với 453 - 542 cây/ha (khoảng 60% tổng số cây) và giảm nhanh xuống chỉ còn 20 - 29 cây/ha ở cấp kính trên 45 cm.

Biện pháp kỹ thuật nào là cấp thiết nhất để phục hồi rừng tự nhiên tại khu vực? Biện pháp cấp bách nhất là trồng bổ sung làm giàu rừng bằng các loài cây bản địa như Giổi nhung, Sến mủ, Pơ mu để đạt tỷ lệ tái sinh mục đích trên 25%. Đồng thời, phải áp dụng khai thác tác động thấp RIL khống chế cường độ dưới 20% trữ lượng.

Kết luận

• Xác lập hệ thống dữ liệu định lượng khoa học về cấu trúc rừng tự nhiên sau khai thác chọn tại Kon Hà Nừng với mật độ từ 774 đến 872 cây/ha và trữ lượng biến động từ 469,51 đến 659,30 m3/ha.
• Chứng minh khai thác cường độ mạnh làm sụt giảm 28,8% trữ lượng lâm phần và khiến tầng cây tái sinh gỗ quý nhóm I, II suy thoái nghiêm trọng, chỉ còn dưới 0,34%.
• Ứng dụng thành công hàm phân bố xác suất Weibull và chỉ số giá trị quan trọng IV% để định lượng hóa quy luật cấu trúc tầng cây cao và tầng cây tái sinh.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh đồng bộ gồm làm giàu rừng bản địa, áp dụng khai thác tác động thấp (RIL), nuôi dưỡng xúc tiến tái sinh và quản lý rừng dựa vào cộng đồng.
• Xây dựng lộ trình quản lý rừng bền vững giai đoạn 2020 - 2030 hướng tới mục tiêu đạt chứng chỉ rừng FSC cho 105.650 hecta rừng tự nhiên huyện K’Bang.

Các cơ quan quản lý lâm nghiệp và chủ rừng tại Tây Nguyên cần khẩn trương đưa các chỉ tiêu định lượng và giải pháp kỹ thuật của luận văn vào thực tiễn quy hoạch, điều chế rừng nhằm khôi phục và bảo tồn nguồn tài nguyên rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho nhưng nghiên cứu hệ thực vật. Cụ thể Talmachay AI cho rằng “ Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý”. Ông gọi đó là một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1500-2000 loài. Nghiên cứu về phân loại trạng thái rừng Mục đích chủ yếu của phân loại trạng thái rừng là nhằm xác định các đối tượng Rừng với những đặc trưng cấu trúc cụ thể, từ đó lựa chọn, đề xuất các biện pháp lâm sinh sinh thích hợp để điều khiển, dẫn dắt rừng đạt trạng thái chuẩn.

Về phân bố trước hết phải kể đến Loestschau (1966)(10) đưa ra hệ thống phân chia kiểu trạng thái rừng cho kinh doanh rừng hỗn giao thường xanh lá rộng nhiệt đới. Viện điều tra Quy hoạch rừng đã dựa trên hệ thống phân loại của Loeschau cải tiến cho phù hợp với đặc điểm rừng tự nhiên của Việt Nam và cho đến nay vẫn áp dụng hệ thống phân loại này (QPN 6-84). Tiếp theo là Thái Văn Trừng (1978)(18) đứng trên quan điểm sinh thái đã chia rừng Việt Nam thành 14 kiểu thảm thực vật. Đây là công trình tổng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 quát phong phú của rừng nhiệt đới, Thái Văn Trừng đã đưa ra kết luận: không thể dùng quần hợp thực vật là đơn vị cho phân loại cơ bản như các tác giả kinh điển đã sử dụng ở vùng ôn đới.

Ông đề xuất dùng kiểu thảm thực vật làm đơn vị phân loại cơ bản và lấy hình thái, cấu trúc quần thể làm tiêu chuẩn phân loại. Trần Ngũ Phương (1985-1988)(8) đã đưa ra phương pháp phân chia rừng nhằm phục vụ công tác điều chế với đơn vị phân chia là lô dựa trên 5 nhân tố là nhóm nhân tố sinh thái tự nhiên, các giai đoạn phải triển và suy thoái của Rừng, khả năng tái tạo rừng bằng tái sinh tự nhiên, đặc điểm địa hình và thổ nhưỡng. Nghiên cứu cấu trúc rừng Nghiên cứu cấu trúc rừng là một trong những nội dung quan trọng nhằm đề xuất các giải pháp kĩ thuật lâm sinh phù hợp. Trần Ngũ Phương (1970)(13), Thái Văn Trừng (1978)(18), nghiên cứu cấu trúc sinh thái làm căn cứ phân loại thảm thực vật Việt Nam.

Theo Trần Ngũ Phương (1970), đã chỉ ra những đặc điểm cấu trúc của các thảm thực vật rừng miền Bắc Việt Nam trên cơ sở kết quả điều tra tổng quát về tình hình rừng miền Bắc Việt Nam từ năm 1961 đến năm 1965: nhân tố cấu trúc đầu tiên được nghiên cứu là tổ thành. Theo Thái Văn Trừng (1978,1998), thảm thực vật rừng ở Việt Nam và những hệ sinh thái rừng nhiệt đới ở Việt Nam đã đưa ra những mô hình cấu trúc rừng như: Tầng vượt tán (A1), tầng ưu thế sinh thái (A2), tầng dưới tán (A3), tầng cây bụi (B) và tầng cỏ quyết (C), tác giả đã vận dụng và cải tiến, bổ sung phương pháp biểu đồ mặt cắt đứng của Davit- Risa để nghiên cứu cấu trúc rừng Việt Nam; trong đó tầng cây bụi và thảm tươi được vẽ phóng đại với tỷ lệ nhỏ hơn và có ghi kí hiệu thành phần loài cây của quần thể đối với những đặc trưng sinh thái và vật hậu cùng biểu đồ khí hậu, vị trí địa lý, địa hình. Tác giả đã dựa vào 4 tiêu chuẩn để phân chia kiểu thảm thực vật rừng Việt Nam đó là: Dạng sống ưu thế của những thực vật trong tầng cây lập LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 quần, độ tàn che của tầng ưu thế sinh thái, hình thái lá và trạng thsai màu của tán lá. Với quan điểm trên, Thái Văn Trừng đã phân chia thảm thực vật rừng Việt Nam thành 14 kiểu.

Nguyễn Văn Trương (1983), quy luật cấu trúc rừng gỗ hỗn loại đã xem xét sự phân tầng theo hướng định lượng, phân tầng theo cấp chiều cao một cách cơ giới. Đào Công Khanh (1996), nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc của rừng lá rộng thường xanh ở Hương Sơn, Hà Tĩnh làm cơ sở đề xuất các biện pháp lâm sinh phục vụ khai thác và nuôi dưỡng rừng. Vũ Đình Phương và Đào Công Khanh (2001), kết quả thử nghiệm phương pháp nghiên cứu một số quy luật cấu trúc, sinh trưởng phục vụ điều chế rừng lá rộng, hỗn loài thường xanh ở Kon Hà Nừng – Gia Lai đã đưa ra nhận định rằng: Đa số loài cây có cấu trúc đường kính và chiều cao giống với cấu trúc tương ứng của lâm phần, đồng thời những cấu trúc của loài cũng có những biến động. Về nghiên cứu định lượng cấu trúc rừng thì việc mô hình hóa cấu trúc đường kính D1.3 và chiều cao được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và biểu diễn chúng theo các dạng hàm phân bố xác suất khác nhau.

Với rừng tự nhiên hỗn loài khác tuổi, Đồng Sỹ Hiền (1974) chỉ ra rằng dạng phân bố N/D1.3 là dạng phân bố giảm nhưng do quá trình khai thác chọn thô không theo nguyên tắc, nên đường phân bố thực nghiệm có dạng hình răng cưa và ông đã tiến hành chọn ham Meyer để nắn phân bố N/D 1.3 ở rừng tự nhiên lá rộng nước ta và dùng hệ đường cong Poisson để nắn phân bố thực nghiệm cho rừng tự nhiên miền Bắc nước ta. Với rừng tự nhiên lá rộng nước ta, Đồng Sỹ Hiền (1974), phân bố N/Hvn trong từng loại lâm phần thường có nhiều đỉnh, phản ánh mức độ phức tạp của rừng chặt chọn. Nguyễn Hải Tuất (1982, 1986)(15), sử dụng phân bố giảm, phân bố khoảng cách để biểu diễn cấu trúc rừng thứ sinh và áp dụng hàm Poisson vào nghiên cứu cấu trúc quần thể rừng. Trần Văn Con (1991), đã sừ dụng hàm Weibull để mô phỏng cấu trúc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 đường kính cho rừng Khộp ở tỉnh Đăk Lăk.

Lê Sáu (1996), sử dụng hàm Weibull để mô phỏng các quy luật phân bố đường kính, chiều cao tại khu vực Kon Hà Nừng, Tây Nguyên. Về nghiên cứu mô hình hóa số cây theo cỡ chiều cao (N/H vn ). Theo một số tác giả Như Bảo Huy (1993), Đào Công Khanh (1996) đã nghiên cứu phân bố số cây theo cỡ chiều cao để tìm ra tầng tích tụ tán cây và thấy rằng phân bố N/Hvn là phân bố một đỉnh, nhiều đỉnh phụ hình răng cưa và thích hợp với hàm Weibull. Nguyễn Thành Mến (2005) sử dụng hàm Weibull, Meyer, khoảng cách để mô phỏng quy luật phân bố N/Hvn ở các khu rừng lá rộng thường xanh sau khai thác ở Phú Yên và cho thấy rằng hàm Meyer và hàm khoảng cách là không phù hợp, chỉ có hàm Weibull là có khả năng mô phỏng tốt quy luật phân bố này.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về mô hình hóa phân bố số cây theo cỡ đường kính (N/D1.3) và phân bố số cây theo cỡ chiều cao (N/Hvn) đều cho thấy sử dụng hàm Weibull để mô phỏng các quy luật phân bố là tốt nhất so với hai hàm còn lại. Đối với các nghiên cứu về tương quan chiều cao với đường kính (H/D11.3) Đồng Sỹ Hiền (1974) đã sử dụng phương trình Logarit hai chiều hoặc hàm mũ để mô tả quan hệ H/D đồng thời cho thấy khả năng sử dụng một phương trình chung cho cả nhóm cây có tương quan H/D thuần nhất với nhau. Theo Vũ Đình Phương (1975) thì có thể lập biểu chiều cao cho lâm phần Bồ đề tự nhiên theo phương trình bậc 2 dạng parabol mà không cần phân biệt cấp đất và tuổi. Phạm Ngọc Giao (1995), Vũ Nhâm (1998) dùng phương trình logarit một chiều để xác lập quan hệ H/D1.3 cho các lâm phần Thông đuôi ngựa có thể.

Đào Công Khanh (1996), Trần Cẩm Tú (1999) đã chọn phương trình : LogHvn = a + blogD1.3 để biểu diễn mối quan hệ chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực cho rừng tự nhiên hỗn loài ở Hương Sơn – Hà Tĩnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Bảo Huy (1993)(11) khi nghiên cứu tương quan H/D1.3 của một số loài ưu thế như Bằng lăng, Cẩm xe, Kháo và Chiêu liêu ở rừng lá rụng và nửa lá rụng ở Tây Nguyên đã thử nghiệm bốn phương trình: + Hvn = a + b.16) Trong đó phương trình thích hợp nhất là phương trình: LogHvn = a + b.3 Qua những nghiên cứu cho thấy, việc nghiên cứu cấu trúc rừng ở nước ta đã có những bước phát triển nhanh chóng và có nhiều đóng góp nhằm nâng cao hiểu biết hơn về rừng, nâng cao hiệu quả nghiên cứu cũng như sản xuất kinh doanh rừng. Nghiên cứu tái sinh rừng Ở nước ta chưa có nhiều những công trình nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống về tái sinh rừng, đặc biệt là tái sinh tự nhiên, một số kết quả về nghiên cứu tái sinh rừng thường đề cập trong nghiên cứu về thảm thực vật rừng. Khi nghiên cứu về thảm thực vật rừng Việt Nam, Thái Văn Trừng (1978)(18) đã nhấn mạnh tới ý nghĩa của điều kiện ngoại cảnh đến các giai đoạn phát triển của cây tái sinh.

Theo tác giả ánh sáng là nhân tố sinh thái khống chế và điều khiển quá trình tái sinh tự nhiên ở các rừng nguyên sinh và thứ sinh. Theo Trần Ngũ Phương (1970), khi nghiên cứu quy luật phát triển rừng tự nhiên miền Bắc Việt Nam đã nhấn mạnh đến quá trình diễn thế thứ sinh của rừng tự nhiên và khảng định: “ Mặt phục hồi tự nhiên không bao giờ cân được với mặt thoái hóa về số lượng cũng như chất lượng nên không thể trông cậy vào tái sinh tự nhiên”. Những nghiên cứu trên đã có nhiều đóng góp nhằm nâng cao hiểu biết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 về rừng, nâng cao hiệu quả trong nghiên cứu cũng như sản xuất kinh doanh rừng. Vì vậy, những nghiên cúu đầy đủ về tái sinh rừng tự nhiên cho từng đối tượng cụ thể là hết sức cần thiết nếu muốn đề xuất biện pháp kĩ thuật chính xác.

Nghiên cứu về đa dạng sinh học Nghiên cứu về thực vật ở Việt Nam trước hết phải kể đến công trình thực vật chí Nam Bộ của Leureiro, thưc vật chí rừng Nam Bộ của Pierrel. Một trong những công trình lớn nhát về quy mô cũng như giá trị là công trình nghiên cứu hệ thực vật Đông Dương của các tác giả Pháp, kết quả của nó là bộ “Thực vật chí đại cương Đông Dương” bao gồm 7 tập đây là bộ sách có ý nghĩa lớn đối với nhà thực vật học Việt Nam.