Đánh giá hiệu quả công tác dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Sỹ Trung
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả công tác dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Vấn đề manh mún đất đai
• 1.3. Chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 1945 - 1981
• 1.4. Chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 1981 - 1988
• 1.5. Chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp sau đổi mới cho đến nay
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.7. Thực trạng manh mún ruộng đất ở một số nước trên thế giới
• 1.8. Thực trạng manh mún ruộng đất ở Việt Nam
• 1.9. Tình hình nghiên cứu dồn điền đổi thửa ở Việt Nam
• 1.10. Thực trạng công tác dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Xuân Trường
• 1.11. Đánh giá chung về vai trò của dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng quản lý đất đai của huyện Xuân Trường
• 2.5. Kết quả dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Xuân Trường
• 2.6. Đánh giá hiệu quả công tác dồn điển đổi thửa trên địa bàn huyện Xuân Trường
• 2.7. Những thuận lợi và khó khăn trong công tác dồn điền đổi thửa ở huyện Xuân Trường và đề xuất giải pháp
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.8.2. Phương pháp xác định hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.8.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.8.4. Phương pháp xử lý, tổng hợp thông tin, số liệu và phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng quản lý đất đai huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định
• 3.2. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và môi trường
• 3.3. Thực trạng phát triển kinh tế, xã hội
• 3.4. Thực trạng quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định
• 3.5. Kết quả dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Xuân Trường
• 3.6. Cơ sở pháp lý để thực hiện công tác dồn điền đổi thửa của huyện Xuân Trường
• 3.7. Kết quả thực hiện dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường
• 3.8. Kết quả dồn điền đổi thửa ở các xã điều tra
• 3.9. Thực trạng dồn điền đổi thửa ở các nhóm hộ điều tra
• 3.10. Đánh giá hiệu quả công tác dồn điển đổi thửa trên địa bàn huyện Xuân Trường
• 3.11. Tác động của dồn điền đổi thửa đến sản xuất của nông hộ
• 3.12. Hiệu quả kinh tế
• 3.13. Hiệu quả xã hội
• 3.14. Hiệu quả môi trường
• 3.15. Hiệu quả trong lĩnh vực quản lý đất đai
• 3.16. Những thuận lợi và khó khăn trong công tác dồn điền đổi thửa ở huyện Xuân Trường, đề xuất giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường Nam Định

Dồn điền đổi thửa là một chính sách quan trọng nhằm cải thiện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Tại huyện Xuân Trường, Nam Định, chính sách này đã được triển khai nhằm giải quyết tình trạng manh mún đất đai. Việc dồn điền đổi thửa không chỉ giúp tăng diện tích canh tác mà còn nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Theo nghiên cứu, hiệu quả dồn điền đổi thửa đã được ghi nhận qua nhiều khía cạnh như kinh tế, xã hội và môi trường.

1.1. Tình hình dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường

Huyện Xuân Trường đã thực hiện dồn điền đổi thửa từ nhiều năm qua. Chính sách này đã giúp nông dân có được những thửa ruộng lớn hơn, từ đó giảm thiểu chi phí sản xuất và tăng cường khả năng áp dụng công nghệ mới. Nhiều hộ nông dân đã nhận thấy sự cải thiện rõ rệt trong năng suất cây trồng sau khi tham gia chương trình.

1.2. Lợi ích của dồn điền đổi thửa đối với nông dân

Dồn điền đổi thửa mang lại nhiều lợi ích cho nông dân như giảm chi phí lao động, tăng năng suất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Nông dân có thể dễ dàng áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và cơ giới hóa trong sản xuất, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường

Mặc dù dồn điền đổi thửa mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Tình trạng manh mún đất đai vẫn còn phổ biến, gây khó khăn cho việc quy hoạch và quản lý đất đai. Ngoài ra, tâm lý e ngại thay đổi của nông dân cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện chính sách này.

2.1. Tình trạng manh mún đất đai và ảnh hưởng

Tình trạng manh mún đất đai tại huyện Xuân Trường đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Nhiều hộ nông dân vẫn sở hữu nhiều thửa ruộng nhỏ, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng công nghệ và cơ giới hóa.

2.2. Tâm lý e ngại thay đổi của nông dân

Nhiều nông dân vẫn còn e ngại khi tham gia vào chương trình dồn điền đổi thửa. Họ lo lắng về việc mất đi quyền sử dụng đất hoặc không quen với các phương thức sản xuất mới. Điều này cần được giải quyết thông qua các chương trình tuyên truyền và hỗ trợ.

III. Phương pháp dồn điền đổi thửa hiệu quả tại huyện Xuân Trường

Để đạt được hiệu quả cao trong dồn điền đổi thửa, huyện Xuân Trường đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn cho nông dân về lợi ích của dồn điền đổi thửa là rất cần thiết. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để khuyến khích nông dân tham gia.

3.1. Tổ chức hội thảo và tập huấn cho nông dân

Các buổi hội thảo và tập huấn giúp nông dân hiểu rõ hơn về lợi ích của dồn điền đổi thửa. Thông qua đó, họ có thể chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ những người đã thành công trong việc áp dụng chính sách này.

3.2. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể như cung cấp thông tin, tư vấn pháp lý và hỗ trợ tài chính cho nông dân tham gia dồn điền đổi thửa. Điều này sẽ tạo động lực cho nông dân tham gia vào chương trình.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường

Kết quả nghiên cứu cho thấy dồn điền đổi thửa đã mang lại nhiều lợi ích cho nông dân tại huyện Xuân Trường. Năng suất cây trồng đã tăng lên đáng kể, đồng thời chi phí sản xuất cũng giảm. Nhiều hộ nông dân đã có thu nhập ổn định hơn nhờ vào việc áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại.

4.1. Tăng năng suất cây trồng sau dồn điền đổi thửa

Năng suất cây trồng tại huyện Xuân Trường đã tăng lên từ 20-30% sau khi thực hiện dồn điền đổi thửa. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của chính sách trong việc cải thiện sản xuất nông nghiệp.

4.2. Giảm chi phí sản xuất và tăng thu nhập

Chi phí sản xuất đã giảm từ 15-20% nhờ vào việc áp dụng công nghệ mới và cơ giới hóa. Nhiều hộ nông dân đã có thu nhập ổn định hơn, từ đó cải thiện đời sống và phát triển kinh tế gia đình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dồn điền đổi thửa tại huyện Xuân Trường

Dồn điền đổi thửa là một chính sách cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại huyện Xuân Trường. Trong tương lai, cần tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, hỗ trợ nông dân và cải thiện chính sách để đạt được kết quả tốt hơn. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện chính sách

Cần có các giải pháp cải thiện chính sách dồn điền đổi thửa, bao gồm việc tăng cường hỗ trợ tài chính và tư vấn cho nông dân. Điều này sẽ giúp họ dễ dàng tham gia vào chương trình và nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.2. Tương lai phát triển nông nghiệp bền vững

Triển vọng phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Xuân Trường phụ thuộc vào việc thực hiện hiệu quả chính sách dồn điền đổi thửa. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và nông dân để đạt được mục tiêu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho trang sử xuất khẩu lương thực của Việt Nam. Tuy nhiên, “Khoán 10" chưa đề cập quyền sử dụng ruộng đất cho hộ nông dân và việc xây dựng hợp tác xã mới (Ban kinh tế, 2004). Về mặt pháp lý đất nông nghiệp vẫn thuộc quyền quản lý của HTXNN. Cơ chế này làm cho hộ nhận khoán không thỏa mãn, họ cảm thấy bị thiệt thòi, từ đó không thấy hấp dẫn để đầu tư tăng năng suất.

Từ đó Đảng và Nhà nước ta tiếp tục tìm kiếm những quyết sách nhằm đổi mới mạnh mẽ hơn về quan hệ của hộ xã viên với ruộng đất nhận khoán tạo động lực mới trong nông nghiệp. Luật đất đai 1993 ra đời bước tiếp tục đổi mới quan trọng trong hệ thống các chính sách quản lý, sử dụng đất nông nghiệp ở nước ta. Theo đó, hộ nông dân được giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài với 5 quyền: chuyển nhượng, chuyển đổi, cho Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 thuê, thừa kế và thế chấp. Các quyền này chỉ có giá trị trong thời hạn giao đất.

Điểm mới của Luật đất đai năm 1993 đi cùng với việc giao đất ổn định đã quy định cụ thể về nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng ruộng đất của Nhà nước, để người nông dân có quyền tự chủ cá nhân trong việc canh tác trên mảnh đất được giao, nhờ đó đã có tác dụng khuyến khích nông dân tìm phương thức sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả hơn. Luật đất đai năm 1993 được tiếp tục sửa đổi, bổ sung vào các năm 1998, năm 2001, năm 2003, trong đó có quy định chế độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp được giao cho các hộ gia đình, cá nhân sử dụng theo tinh thần: tất cả những hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tổ chức nước ngoài có quyền sử dụng đất đều được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng (CNQSD) đất. Việc giao đất, cấp giấy CNQSD đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng nhằm tạo điều kiện cho họ yên tâm đầu tư thâm canh trên diện tích đã được giao, là vật bảo đảm về mặt pháp lý để người sử dụng đất thực hiện các quyền của họ mà pháp luật đã quy định. Đó là cơ sở để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển (Chính phủ, 1993).

Chủ trương “dồn điền đổi thửa” Luật Đất đai năm 1993 cũng như các luật sửa đổi sau này mới chú trọng đến vấn đề giao đất và tạo cơ sở pháp lý cho nông dân sử dụng đất để kinh doanh nông nghiệp mà chưa chú trọng đúng mức đến việc tập trung đất cho sản xuất nông nghiệp theo quy mô hiệu quả. Do diện tích đất nông nghiệp nước ta nhỏ, cách giao đất lại theo kiểu bình quân, có tốt, có xấu, có gần, có xa dẫn đến tình trạng đất nông nghiệp được phân chia rất manh mún, mỗi hộ có trên 10 thửa ruộng nhỏ nằm rải rác trên nhiều xứ đồng khác nhau. Tình trạng này rất phổ biến, nhất là ở Miền Bắc. Các quy định của Luật Đất đai về chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, đấu thầu đất là cơ sở pháp lý quan trọng, tạo điều kiện từng bước cho tích tụ ruộng đất, nhưng chưa đủ để khắc phục tình trạng manh mún, nhỏ lẻ.

Do đó “dồn điền đổi thửa” được coi là một trong những việc cần thiết của chính sách đất nông nghiệp của Nhà nước ta trong một số năm gần đây. Những thay đổi trong chính sách đất đai của Việt Nam từ năm 1981 đến nay đã góp phần đáng kể Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 trong việc tăng nhanh sản lượng nông nghiệp và phát triển khu vực nông thôn. Đưa Việt Nam từ nước nhập khẩu gạo trở thành nước xuất khẩu gạo. An toàn lương thực quốc gia không còn là vấn đề nghiêm trọng nữa và nghèo đói đang từng bước được đẩy lùi (Ban kinh tế, 2004).

Chính sách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp sau đổi mới cho đến nay Trong suốt thời kỳ đổi mới, một loạt các chính sách và văn bản luật trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn, đặc biệt liên quan đến sử dụng đất đai đã ra đời. Những chính sách quan trọng nhất đó là Luật Đất đai năm 1993, sau đó là Luật Đất đai sửa đổi, bổ sung năm 1998 và 2001; Luật Đất đai mới năm 2003; Nghị định 64/CP năm 1993 và Nghị định 02/CP năm 1994 về quy định việc giao đất lâm nghiệp và đất nông nghiệp. Bên cạnh đó cũng có một loạt các chính sách liên quan trực tiếp hoặc hỗ trợ gián tiếp đến vấn đề về đất đai. Theo Luật Đất đai 1993, hộ nông dân được giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài với 5 quyền: quyền chuyển nhượng, quyền chuyển đổi, quyền cho thuê, quyền thừa kế và quyền thế chấp.

Người có nhu cầu sử dụng được giao đất trong thời hạn 20 năm đối với cây hàng năm, 50 năm đối với cây lâu năm. Việc giao đất sẽ được tiến hành lại tại thời điểm cuối chu kỳ giao đất nếu như người sử dụng đất vẫn có nhu cầu sử dụng. Luật Đất đai cũng quy định mức hạn điền đối với hộ nông dân, cụ thể đối với cây hàng năm là 2ha ở miền Bắc và các tỉnh miền Trung; 3ha đối với các tỉnh phía Nam; đối với cây lâu năm quy định tối đa là 10ha đối với các xã vùng đồng bằng và 30ha đối với vùng trung du và miền núi (Luật đất đai, 1993). Cùng với việc giao đất cho các hộ nông dân thì giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng được các cơ quan chức năng xem xét và cấp cho các nông hộ.

Đến năm 1998, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp cho 71% hộ nông dân, cuối năm 2000 con số này là trên 90% (Bộ NN&PTNT, 2003). Đối với đất rừng ở khu vực trung du và miền núi nơi có rất nhiều phong tục tập quán thì việc giao đất phức tạp hơn, quá trình cấp giấy chứng nhận diễn ra chậm hơn và quá trình này vẫn đang được tiếp tục thực hiện. Vào năm 1998, người nông dân được giao thêm 2 quyền sử dụng nữa đó là quyền cho thuê lại và quyền được góp vốn đầu tư kinh doanh bằng đất đai (Luật đất đai sửa đổi, 1998). Những Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 thay đổi trong chính sách đất đai của Việt Nam từ năm 1981 đến nay đã góp phần đáng kể trong việc tăng nhanh sản lượng nông nghiệp và phát triển khu vực nông thôn.

Tổng sản lượng nông nghiệp tăng 6,7%/năm trong suốt giai đoạn 1994-1999 và khoảng 4,6% trong giai đoạn 2000-2003. An toàn lương thực quốc gia không còn là vấn đề nghiêm trọng nữa và nghèo đói đang từng bước được đẩy lùi (Vũ Thị Bình, 1999). Cơ sở pháp lý - Căn cứu Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 05/4/1998 của Bộ Chính trị về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp. - Quyết định 115/QĐ-UB của UBND tỉnh Hà Nam Ninh về việc ban hành quy định những nội dung đổi mới tổ chức quản lý HTX nông nghiệp nhằm tiếp tục hoàn thiện và nâng cao việc thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị khóa VI và thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII.

- Quyết định 990/QĐ-UB ngày 28/9/1995 của UBND tỉnh Nam Hà về việc ban hành quy định xử lý quỹ đất nông nghiệp để dự trữ. - Văn kiện Đại hội Đảng khóa VII, Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 2 (khóa VII), Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương lần thứ 4 (khóa VII) và Nghị quyết số 06 của Bộ chính trị năm 1999; - Đại hội IX của Đảng đã quyết định đường lối, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nước ta 10 năm (2001 - 2010) trong đó nông nghiệp, nông thôn được quan tâm đặc biệt. - Nghị quyết số 26/NQ-TƯ ngày 12/3/2003 tại Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa IX) về việc tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH - HĐH) đất nước đã nêu rõ: Khuyến khích tích tụ ruộng đất, sớm khắc phục tình trạng đất sản xuất nông nghiệp manh mún. Quá trình tích tụ đất đai cần có sự chỉ đạo và quản lý của Nhà nước, có quy hoạch, kế hoạch, có bước đi vững chắc trên từng địa bàn, lĩnh vực, gắn với chương trình phát triển nghề, tạo việc làm.

Tích tụ đất đai thông qua việc nhận chuyển nhượng và nhiều biện pháp khác phù hợp với từng thời kỳ, từng vùng”; - Quyết định số 68/2002/QĐ-TTg ngày 04/6/2002 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 BCH Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Trung ương Đảng khóa IX: “Về đất đai: điều chỉnh các cơ chế, chính sách để tạo điều kiện cho nông dân thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ đối với đất đai như khuyến khích nông dân dồn điền đổi thửa; cho phép nông dân sử dụng giá trị quyền sử dụng đất để góp vốn, liên doanh, liên kết sản xuất kinh doanh”; - Chỉ thị số 22/2003/CT-TTg ngày 03/10/2003 của Thủ tướng Chính phủ về tiếp tục thúc đẩy thực hiện Nghị quyết Trung ương khóa IX về kinh tế tập thể: “… Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hướng dẫn việc dồn điền, đổi thửa trên nguyên tắc tự nguyên, tự thỏa thuận và các bên cùng có lợi, kết hợp tổ chức quy hoạch lại đồng ruộng, sử dụng đất đai có hiệu quả…”. - Quyết định 115 QĐ/UB ngày 15/2/1992 của UBND tỉnh Hà Nam Ninh ban hành quy định những nội dung đổi mới tổ chức, quản lý HTX nông nghiệp nhằm tiếp tục hoàn thiện và nâng cao việc thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ chính trị (khoá VI) và thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VII: "Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do nhà nước thống nhất quản lý, Nhà nước thông qua các Hợp tác xã (HTX) giao quyền sử dụng ruộng đất ổn định dài hạn cho các hộ nông dân, đảm bảo ruộng đất sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả.