Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế Nông Nghiệp: Giải Pháp Giảm Nghèo Hiệu Quả Tại Huyện Ba Chẽ, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nông nghiệp phân tích giải pháp giảm nghèo hiệu quả tại huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh, đề xuất hướng phát triển bền vững.

• Tác giả: Vũ Thị Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn - Giảng viên Cao Cấp
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Giảm Nghèo Tại Huyện Ba Chẽ, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số khái niệm và thuật ngữ
• 1.1.1. Nghèo
• 1.1.2. Giảm nghèo
• 1.1.3. Giảm nghèo bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Tiếp cận nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu của đề tài luận văn
• 2.4.1. Nhóm chỉ tiêu về hiệu quả của công tác quản lý nhà nước đối với chương trình giảm nghèo bền vững ở địa phương
• 2.4.2. Nhóm các chỉ tiêu về kết quả đã đạt được của chương trình giảm nghèo qua các năm 2017, 2018 và 2019
• 2.4.3. Nhóm thông tin liên quan đến hộ gia đình và thu nhập của hộ gia đình
• 2.4.4. Nhóm thông tin liên quan hạn chế, yếu kém, nguyên nhân và giải pháp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng công tác giảm nghèo huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Hệ thống văn bản quy định có liên quan về giảm nghèo bền vững
• 3.3. Công tác chỉ đạo triển khai, hướng dẫn khảo sát của Ban Chỉ đạo giảm nghèo huyện Ba Chẽ
• 3.4. Kết quả giảm nghèo tại huyện Ba Chẽ
• 3.5. Đánh giá chương trình giảm nghèo huyện Ba Chẽ
• 3.6. Năng lực của người dân trong giảm nghèo bền vững
• 3.7. Năng lực của Cộng đồng
• 3.8. Dịch vụ công cộng và dịch vụ xã hội
• 3.9. Tính an toàn (Khả năng chống chịu rủi ro)
• 3.10. Đánh giá của người dân về chương trình giảm nghèo huyện Ba Chẽ
• 3.11. Hạn chế, yếu kém và yếu tố ảnh hưởng đến công tác giảm nghèo ở huyện Ba Chẽ
• 3.11.1. Hạn chế, yếu kém và nguyên nhân
• 3.12. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo, góp phần giảm nghèo và phát triển kinh tế-xã hội huyện miền núi Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh
• 3.12.1. Tăng cường sự lãnh đạo, sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền từ huyện đến cơ sở
• 3.12.2. Giải pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người nghèo, vận động tự vươn lên thoát nghèo
• 3.12.3. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách và sự hỗ trợ, tạo điều kiện từ phía chính quyền các cấp
• 3.12.4. Nhóm giải pháp tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội còn thiếu hụt
• 3.12.5. Nhóm giải pháp tạo điều kiện cho người nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập
• 3.12.6. Một số giải pháp khác
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với Trung ương
• 4.2. Đối với tỉnh Quảng Ninh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giảm nghèo và phát triển kinh tế nông nghiệp tại Huyện Ba Chẽ Quảng Ninh

Luận văn tập trung vào giảm nghèo và phát triển kinh tế nông nghiệp tại Huyện Ba Chẽ, Quảng Ninh. Đây là khu vực có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là các hộ dân tộc thiểu số. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của các giải pháp giảm nghèo bền vững, bao gồm việc đầu tư nông nghiệp, phát triển nông thôn, và nâng cao thu nhập cho người dân. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương và trung ương cũng được đề cập như một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

1.1. Thực trạng nghèo đói tại Huyện Ba Chẽ

Huyện Ba Chẽ có tỷ lệ hộ nghèo chiếm hơn 40% tổng số hộ dân, đặc biệt là các hộ thanh niên. Tình trạng tái nghèo phổ biến do tâm lý ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của nhà nước. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu đào tạo nghề và hợp tác xã nông nghiệp là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Các hộ nghèo cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường nông sản và tài nguyên thiên nhiên, làm hạn chế khả năng phát triển kinh tế.

1.2. Chính sách hỗ trợ giảm nghèo

Chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chương trình giảm nghèo như hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, và phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn hạn chế do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan và sự tham gia tích cực của người dân. Nghiên cứu đề xuất cần tăng cường hợp tác xã nông nghiệp và đầu tư nông nghiệp để tạo ra sự thay đổi bền vững.

II. Giải pháp giảm nghèo bền vững

Luận văn đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững, tập trung vào việc nâng cao thu nhập và phát triển bền vững. Các giải pháp bao gồm việc chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp, phát triển thị trường nông sản, và tăng cường đào tạo nghề. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hỗ trợ chính sách từ chính quyền địa phương và trung ương để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển nông thôn.

2.1. Chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp

Việc chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp được xem là giải pháp then chốt để giảm nghèo bền vững. Nghiên cứu đề xuất chuyển từ mô hình sản xuất tự cung tự cấp sang mô hình sản xuất hàng hóa, tập trung vào các sản phẩm có giá trị cao như thực phẩm an toàn. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ từ chính quyền trong việc đầu tư nông nghiệp và phát triển thị trường nông sản.

2.2. Tăng cường đào tạo nghề

Đào tạo nghề là yếu tố quan trọng giúp người dân thoát nghèo. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc đào tạo nghề cần tập trung vào các kỹ năng thực tế, phù hợp với nhu cầu của kinh tế địa phương. Các chương trình đào tạo cũng cần được thiết kế linh hoạt, đáp ứng nhu cầu của các nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là thanh niên và phụ nữ.

III. Kết luận và khuyến nghị

Luận văn kết luận rằng, để giảm nghèo bền vững tại Huyện Ba Chẽ, cần có sự kết hợp giữa các giải pháp kinh tế và chính sách hỗ trợ. Các giải pháp đề xuất bao gồm chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp, tăng cường đào tạo nghề, và phát triển thị trường nông sản. Nghiên cứu cũng khuyến nghị chính quyền địa phương cần tăng cường hợp tác xã nông nghiệp và đầu tư nông nghiệp để tạo ra sự thay đổi bền vững.

3.1. Khuyến nghị đối với chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương cần tăng cường hợp tác xã nông nghiệp và đầu tư nông nghiệp để thúc đẩy phát triển bền vững. Các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế linh hoạt, đáp ứng nhu cầu của người dân, đặc biệt là các hộ nghèo và cận nghèo. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về các chương trình giảm nghèo.

3.2. Khuyến nghị đối với trung ương

Trung ương cần hỗ trợ chính sách hỗ trợ và đầu tư nông nghiệp để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Huyện Ba Chẽ. Các chương trình giảm nghèo cần được thiết kế dựa trên đặc thù của địa phương, tập trung vào việc nâng cao thu nhập và phát triển bền vững. Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan để đảm bảo hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, công tác giảm nghèo bền vững luôn là một nhiệm vụ trọng tâm, đặc biệt tại các vùng miền núi, vùng sâu vùng xa như huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh. Theo số liệu năm 2019, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo tại huyện Ba Chẽ vẫn còn cao, chiếm khoảng 51,1% tổng số hộ dân, trong đó nhóm hộ nghèo và cận nghèo trong độ tuổi thanh niên chiếm tới 30%. Tình trạng tái nghèo và sự phụ thuộc vào chính sách hỗ trợ nhà nước vẫn phổ biến, gây cản trở lớn cho sự phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm cập nhật và hệ thống hóa cơ sở lý luận về giảm nghèo, đánh giá thực trạng và kết quả chương trình giảm nghèo tại huyện Ba Chẽ trong giai đoạn 2017-2019, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập và giảm nghèo, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào số liệu thứ cấp thu thập trên toàn huyện Ba Chẽ và số liệu sơ cấp tại 3 xã đại diện trong năm 2019, với thu nhập hộ gia đình khảo sát trong giai đoạn 2016-2018.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách giảm nghèo tại địa phương, góp phần cải thiện đời sống người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững, đồng thời làm cơ sở tham khảo cho các vùng miền núi có điều kiện tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về nghèo đói và giảm nghèo bền vững, trong đó có:

• Khái niệm nghèo đa chiều: Nghèo không chỉ được đo bằng thu nhập mà còn bao gồm khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Chuẩn nghèo đa chiều được áp dụng theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg, với các tiêu chí thu nhập và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội.

• Lý thuyết giảm nghèo bền vững: Tập trung vào việc nâng cao năng lực tự lực của người nghèo, tạo điều kiện để họ tiếp cận nguồn lực sản xuất, dịch vụ xã hội và phòng ngừa rủi ro, tránh tình trạng tái nghèo.

• Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình: Nhấn mạnh vai trò của sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng khoa học kỹ thuật và đa dạng hóa sinh kế nhằm tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

Các khái niệm chính bao gồm: nghèo tuyệt đối và tương đối, chuẩn nghèo đa chiều, giảm nghèo bền vững, tái nghèo, và các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo như điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và ý thức của người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo thống kê của huyện Ba Chẽ giai đoạn 2017-2019; số liệu sơ cấp thu thập năm 2019 tại 3 xã đại diện (Đạp Thanh, Lương Mông, Thanh Lâm) thông qua khảo sát hộ gia đình nghèo và cận nghèo.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Cỡ mẫu khảo sát khoảng vài trăm hộ, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm hộ nghèo và cận nghèo trong các xã nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả để đánh giá thực trạng, phân tích so sánh tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, phân tích nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình bằng phương pháp hồi quy đa biến. Ngoài ra, phân tích định tính qua phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm để làm rõ các nguyên nhân, hạn chế và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu thứ cấp trong giai đoạn 2017-2019; khảo sát sơ cấp và phân tích dữ liệu trong năm 2019; hoàn thiện luận văn trong năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo giảm nhưng còn cao: Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ khoảng 51,1% năm 2017 xuống còn dự kiến 8,18% vào năm 2020 theo chuẩn nghèo đa chiều. Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn cao so với mức trung bình của tỉnh Quảng Ninh và cả nước.

2. Thu nhập bình quân đầu người thấp và chênh lệch lớn: Thu nhập bình quân đầu người của huyện Ba Chẽ năm 2019 đạt khoảng 18 triệu đồng/năm, chỉ bằng 26% mức thu nhập bình quân của tỉnh. Thu nhập hộ nghèo và cận nghèo chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp với năng suất thấp, thiếu đa dạng sinh kế.

3. Ý thức và năng lực của người dân còn hạn chế: Khoảng 30% hộ nghèo và cận nghèo trong độ tuổi thanh niên có tâm lý trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ, thiếu ý chí vươn lên thoát nghèo. Trình độ học vấn thấp, tập quán sản xuất lạc hậu và thiếu kỹ năng làm ăn là những rào cản lớn.

4. Hạn chế trong công tác quản lý và chính sách hỗ trợ: Các chính sách hỗ trợ chủ yếu mang tính bao cấp, chưa tập trung đúng mức vào phát triển sinh kế và nâng cao năng lực tự lực của người nghèo. Việc phối hợp giữa các chương trình mục tiêu còn chưa đồng bộ, dẫn đến hiệu quả giảm nghèo chưa cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù có sự giảm đáng kể về tỷ lệ hộ nghèo trong giai đoạn 2017-2019, nhưng chất lượng giảm nghèo chưa thực sự bền vững. Số liệu thu nhập và đánh giá của người dân phản ánh khoảng cách lớn về mức sống giữa các nhóm dân cư, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 80% dân số huyện.

Nguyên nhân chủ yếu là do điều kiện tự nhiên khó khăn, địa hình chia cắt, đất đai nghèo dinh dưỡng, khí hậu khắc nghiệt và thiên tai thường xuyên. Bên cạnh đó, yếu tố con người như nhận thức, kỹ năng và ý chí vươn lên còn hạn chế, cùng với chính sách hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả và đồng bộ.

So sánh với các nghiên cứu tại các huyện miền núi khác như Quan Hóa (Thanh Hóa), Văn Chấn (Yên Bái), Đầm Hà (Quảng Ninh) và Bắc Quang (Hà Giang), các địa phương này đã đạt được kết quả giảm nghèo bền vững hơn nhờ tập trung phát huy nội lực người dân, đa dạng hóa sinh kế, áp dụng khoa học kỹ thuật và tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức. Đây là bài học quan trọng cho huyện Ba Chẽ trong việc điều chỉnh chính sách và phương pháp giảm nghèo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, bảng phân tích thu nhập bình quân theo nhóm hộ, và biểu đồ so sánh các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và ý chí vươn lên của người nghèo

   • Thực hiện các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng sản xuất, quản lý tài chính và phát triển sinh kế cho hộ nghèo và cận nghèo.
   • Thời gian: Triển khai liên tục trong 3 năm tới.
   • Chủ thể: UBND huyện phối hợp với các tổ chức đoàn thể và trung tâm đào tạo nghề.

2. Đổi mới và đồng bộ chính sách hỗ trợ giảm nghèo theo hướng phát triển sinh kế bền vững

   • Ưu tiên hỗ trợ vốn vay ưu đãi, cây con giống, kỹ thuật canh tác và tiếp cận thị trường cho các hộ nghèo.
   • Thời gian: Xây dựng và triển khai chính sách mới trong năm 2024-2025.
   • Chủ thể: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Chính sách xã hội, UBND huyện.

3. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu tại các xã đặc biệt khó khăn

   • Đầu tư nâng cấp giao thông, hệ thống thủy lợi, điện, nước sạch và các dịch vụ y tế, giáo dục.
   • Thời gian: Kế hoạch trung hạn 2024-2026.
   • Chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan, UBND huyện.

4. Khuyến khích đa dạng hóa sinh kế và áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông lâm nghiệp

   • Xây dựng các mô hình sản xuất VAC, VACR, trồng cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao, chăn nuôi gia súc, gia cầm.
   • Thời gian: Triển khai thí điểm và nhân rộng trong 3 năm tới.
   • Chủ thể: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tổ chức khuyến nông.

5. Tăng cường phối hợp liên ngành và giám sát thực hiện chương trình giảm nghèo

   • Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành và cộng đồng trong quản lý, giám sát và đánh giá hiệu quả giảm nghèo.
   • Thời gian: Xây dựng cơ chế trong năm 2024, triển khai liên tục.
   • Chủ thể: Ban Chỉ đạo giảm nghèo huyện, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc điểm địa phương.
   • Use case: Thiết kế chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững tại các huyện miền núi.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đói để triển khai các dự án hỗ trợ hiệu quả.
   • Use case: Lập kế hoạch hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề cho người nghèo.

3. Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành kinh tế nông nghiệp, phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích số liệu và đề xuất giải pháp thực tiễn.
   • Use case: Nghiên cứu chuyên sâu về giảm nghèo đa chiều và phát triển bền vững.

4. Cộng đồng dân cư và người dân địa phương

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức về giảm nghèo bền vững, khuyến khích tự lực phát triển kinh tế.
   • Use case: Tham gia các chương trình đào tạo, mô hình sản xuất mới để cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuẩn nghèo đa chiều là gì và tại sao lại quan trọng?
   Chuẩn nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn đo lường khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Điều này giúp nhận diện chính xác hơn đối tượng nghèo, tránh bỏ sót và nâng cao hiệu quả chính sách giảm nghèo.

2. Tại sao tỷ lệ tái nghèo vẫn còn cao ở huyện Ba Chẽ?
   Nguyên nhân chính là do người dân thiếu ý chí vươn lên, trình độ học vấn thấp, tập quán sản xuất lạc hậu, cùng với chính sách hỗ trợ chưa tập trung phát triển sinh kế bền vững và điều kiện tự nhiên khó khăn.

3. Các giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững?
   Tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, đổi mới chính sách hỗ trợ theo hướng phát triển sinh kế, đầu tư hạ tầng thiết yếu, đa dạng hóa sinh kế và áp dụng khoa học kỹ thuật, cùng với phối hợp liên ngành chặt chẽ.

4. Làm thế nào để người nghèo có thể tiếp cận vốn vay ưu đãi?
   Cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả để người nghèo có khả năng trả nợ, đồng thời nâng cao năng lực quản lý tài chính của họ.

5. Vai trò của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong giảm nghèo là gì?
   Cộng đồng và các tổ chức xã hội đóng vai trò hỗ trợ, giám sát, vận động người dân tham gia các chương trình giảm nghèo, chia sẻ kinh nghiệm, tạo điều kiện cho người nghèo phát huy nội lực và phát triển bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã cập nhật và hệ thống hóa cơ sở lý luận về giảm nghèo đa chiều và giảm nghèo bền vững, áp dụng cho huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh.
• Đánh giá thực trạng cho thấy tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, thu nhập thấp và ý thức vươn lên của người dân chưa đồng đều.
• Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ, còn mang tính bao cấp.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao nhận thức, đổi mới chính sách, phát triển hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế và tăng cường phối hợp liên ngành.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các mô hình giảm nghèo hiệu quả trong giai đoạn 2024-2026, đồng thời kêu gọi sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội để nâng cao tính bền vững.

Các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ, triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất nhằm thúc đẩy giảm nghèo bền vững, góp phần phát triển kinh tế xã hội huyện Ba Chẽ trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm và thuật ngữ 1. Nghèo Quan niệm của các tổ chức và chuyên gia quốc tế về đói, nghèo Tổ chức UNDP đã đưa ra những định nghĩa về nghèo như sau: (trích theo Trần Lệ Thị Bích Hồng, 2018): - Sự nghèo khổ của con người: Thiếu những quyền cơ bản của con người như biết đọc, biết viết và được nuôi dưỡng tạm đủ. - Sự nghèo khổ về tiền tệ: Thiếu thu nhập tối thiểu thích đáng và khả năng chi tiêu tối thiểu.

- Sự nghèo khổ chung: Mức độ nghèo kém nghiêm trọng hơn được xác định như không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu lương thực và phi lương thực chủ yếu, những nhu cầu này đôi khi được xác định khác nhau ở nước này hay nước khác. Đây chính là một khái niệm chung nhất về nghèo, một khái niệm mở, có tính chất hướng dẫn về phương pháp đánh giá, nhận diện nét chính yếu, phổ biến về nghèo. Các tiêu chí và chuẩn mực về mặt lượng hóa (định lượng) được bỏ ngỏ bởi vì còn phải tính đến sự khác biệt chênh lệch giữa điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội và trình độ phát triển của mỗi vùng miền khác nhau. Vấn đề quan trọng nhất mà khái niệm này đã đưa ra được đó chính là những nhu cầu cơ bản của con người, nếu không được thỏa mãn thì họ chính là những người nghèo đói.

Từ khái niệm chung này, khi nghiên cứu thực trạng nghèo đói, người ta đã đưa ra hai khái niệm khác, đó là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. + Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế và phong tục tập quán của địa phương. + Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình của cộng đồng. 5 Để so sánh sự nghèo khổ giữa các quốc gia với nhau, người ta sử dụng khái niệm nghèo tương đối.

Để đấu tranh chống nạn nghèo cùng cực thì dùng khái niệm nghèo tuyệt đối. Tuy nhiên, cả hai khái niệm trên đều không hoàn toàn đầy đủ. Khái niệm nghèo tuyệt đối không tính đến sự khác nhau về mức sống ở các nước. Khái niệm nghèo tương đối, không tính đến sự diễn biến của bối cảnh kinh tế xã hội, do đó không tính đến diễn biến của những nhu cầu.

Giảm nghèo Giảm nghèo là cách thức vận dụng các nguồn lực, vật lực của Nhà nước, của xã hội để triển khai thực hiện các chương trình, dự án nhằm tác động tới các đối tượng cụ thể như người nghèo, hộ nghèo hay xã nghèo với mục đích giúp họ nâng cao chất lượng cuộc sống, cải thiện khó khăn, tạo cơ hội cho họ về thu nhập, tiếp cận các dịch vụ xã hội, đảm bảo các nhu cầu cơ bản của conngười. Giảm nghèo bềnvững Cho đến nay, vẫn chưa có một quan niệm thống nhất về giảm nghèo bền vững hay giảm nghèo theo hướng bền vững là gì. Tuy nhiên vấn đề giảm nghèo luôn được đề cập đến khi nói đến phát triển bền vững và giảm nghèo bền vững là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sự phát triển bền vững. Ngược lại, phát triển kinh tế bền vững lại là cơ sở, điều kiện để giảm nghèo bềnvững.

Về cơ bản, giải quyết nghèo đói nói chung trước hết cần đảm bảo cả 2 mặt: số lượng và chất lượng. Số lượng giảm nghèo sẽ là số tuyệt đối hộ nghèo giảm được trong một thời gian (thường được xem xét trong 1 năm, 5 năm). Cần phân biệt giữa số hộ nghèo giảm với số hộ thoát nghèo, vì hai khái niệm này sẽ chỉ đồng nhất với nhau khi không có các yếu tố khác tác động đến như di chuyển dân cư, tái nghèo,. Chất lượng giảm nghèo là khái niệm để chỉ thực chất của kết quả giảm nghèo, mà vấn đề cần đạt được là đời sống người nghèo được nâng lên sau khi có tác động hỗ trợ, khoảng cách thu nhập với các nhóm dân cư khác được rút ngắn về mặt tốc độ, khi gặp rủi ro hay bất trắc sẽ không bị rơi lại vào tình trạng nghèo đói, hay nói cách khác, chất lượng giảm nghèo suy cho cùng là phản ảnh tính bền vững của quá trình giảm nghèo.

6 Thực tiễn cho thấy: mặc dù tỷ lệ hộ nghèo liên tục giảm (thể hiện về mặt lượng), tuy nhiên nếu xét về mặt chất lượng thì nhìn chung đại bộ phận nhân dân ở nông thôn, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, vùng núi cao đều có thu nhập thấp, chỉ đạt trên chuẩn nghèo khoảng 5-10%; trong điều kiện giá cả 18 vật tư cho sản xuất, hàng hoá cho tiêu dùng thiết yếu đều tăng nhanh; dịch bệnh, thiên tai, lũ lụt xảy ra với quy mô, tần suất lớn, tập trung ở những vùng nghèo, thiệt hại về sản xuất, tài sản và nhà ở rất lớn, đời sống nhân dân, nhất là hộ nghèo hết sức khó khăn; khả năng tự phục hồi sau hậu quả dịch bệnh, thiên tai, lũ lụt của hộ nghèo rất hạn chế, trong khi đó chúng ta lại chưa có cơ chế, phương thức hỗ trợ tại chỗ của cộng đồng (như quỹ hỗ trợ cộng đồng,. Mặt khác, tốc độ giảm nghèo còn chưa đồng đều giữa các khu vực, vùng khó khăn, vùng nghèo chưa có đủ điều kiện để đột phá về giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo chênh lệch rất lớn giữa các vùng trên cảnước. Nhìn chung, để giảm nghèo bền vững các nhà nghiên cứu, các chuyên gia về kinh tế - xã hội, lao động - việc làm đều cho rằng, cần hỗ trợ phát triển hạ tầng, hỗ trợ nghề cũng như các điều kiện tiếp cận cơ hội phát triển kinh tế dựa vào cộng đồng để người nghèo có thể tự vươn lên thoát nghèo và làm giàu bằng chính khả năng của mình dựa trên những điều kiện kinh tế - xã hội sẵncó. Nhiều người thường nói: “không thể giúp người nghèo bằng cách tặng nhà, tặng phương tiện sống”,.

Đây là cách giảm nghèo, xóa nghèo nhanh nhưng chỉ tức thời, không bền vững. Muốn giảm nghèo, xóa nghèo bền vững thì Nhà nước, cơ quan chức năng cần phải cấp cho người nghèo một phương thức phát triển mới mà tự họ không thể tiếp cận và duy trì. Bên cạnh đó là sự hỗ trợ, ngăn ngừa, loại trừ các yếu tố gây rủi ro chứ không chỉ là sự nỗ lực khắc phục hậu quả sau rủi ro. Đặc biệt, sự hỗ trợ giảm nghèo này phải được xác lập trên nguyên tắc ưu tiên cho các vùng có khả năng, điều kiện thoát nghèo nhanh và có thể lan tỏa sang các vùng lân cận.

Tác giả luận văn cũng đồng ý với quan niệm trên về giảm nghèo bền vững. Đây chính là việc tặng “cần câu” thay vì tặng “xâu cá”, bên cạnh đó còn tạo cho họ khả năng tự biết tìm cách nuôi cá thay vì chỉ đi câu,… tạo ra sự chủ động trong việc thoát nghèo bằng chính năng lực của mình chứ không chỉ trông chờ vào sự hỗ trợ của cộng đồng. Bên cạnh đó cần có biện pháp giúp họ phòng ngừa rủi ro, để tự họ có thể khắc phục rủi ro 7 như họ có thể tự chuyển đổi phương thức sản xuất khi phương thức cũ không còn phù hợp, có thể tìm được việc làm mới, xây dựng lại nhà cửa sau thiên tai,. Muốn vậy, người nghèo cần được tiếp cận và duy trì với các loại dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa, pháp lý,… Ngoài ra, những chương trình giảm nghèo đặc thù cho những đối tượng cụ thể, một số vùng nhằm xác định nhằm tạo sức lan tỏa là hết sức cần thiết trong điều kiện nguồn lực hạn chế như của chúng ta hiện nay.

Do vậy, quan điểm giảm nghèo bền vững ở nước ta chính là cần nắm bắt được các xu hướng và đặc điểm vận động của các nhân tố tác động đến chất lượng của giảm nghèo và giải quyết đồng thời tất cả những bài toán, bất cập nêutrên (Trần Tiến Khai và Nguyễn Ngọc Danh, 2012). Các chỉ tiêu đánh giá mức độ bền vững trong giảm nghèo Để đánh giá mức độ bền vững trong giảm nghèo, không thể chỉ đánh giá dựa trên số lượng người nghèo, hộ nghèo, xã nghèo, huyện nghèo giảm xuống mà phải căn cứ trên nhiều tiêu chí khác nhau như: - Thu nhập thực tế của người nghèo, hộ nghèo được cải thiện, vượt qua được chuẩn nghèo, hạn chế tối đa tình trạng tái nghèo về thu nhập, nếu gặp rủi ro hoặc sự thay đổi của chuẩn nghèo. - Được tạo cơ hội và có khả năng tiếp cận đầy đủ với các nguồn lực sản xuất được xã hội tạo ra, các dịch vụ hỗ trợ người nghèo và được quyền tham gia và có tiếng nói của mình đối với các hoạt động lập kế hoạch phát triển kinh tế, giảm nghèo cho bản thân và địaphương. - Được trang bị một số điều kiện "tối thiểu" để có khả năng tránh được tình trạng tái nghèo khi gặp phải những rủi ro khách quan như thiên tai, lũ lụt, dịch bệnh,… hoặc sự thay đổi của chuẩnnghèo.

- Được đảm bảo tiếp cận bình đẳng về giáo dục dạy nghề và chăm sóc sức khoẻ để về lâu dài, người nghèo, người mới thoát nghèo và con em họ có được kiến thức, kinh nghiệm làm ăn, tay nghề nhằm tạo ra thu nhập ổn định trong cuộcsống. - Căn cứ, so sánh với những chỉ tiêu này chúng ta có thể thấy được công tác giảm nghèo, kết quả giảm nghèo bền vững ở mức độ nào, trên cơ sở đó có những biện pháp để tăng tính bền vững của giảm nghèo (Nguyễn Thị Hằng, 2003) 1. Chuẩn nghèo 8 Chuẩn nghèolà thước đo mức sống của dân cư để phân biệt trong xã hội ai thuộc diện nghèo và ai không thuộc diện nghèo. Hầu hết chuẩn nghèo dựa vào thu nhập hoặc chi tiêu.

Những người được coi là nghèo khi mức sống của họ đo qua thu nhập (hoặc chi tiêu) thấp hơn mức tối thiểu chấp nhận được, tức là thấp hơn chuẩn nghèo (đường nghèo). Những người có mức thu nhập hoặc chi tiêu ở trên chuẩn này là người không nghèo hoặc đã vượt nghèo, thoát nghèo. Chuẩn nghèo là công cụ để đo lường và giám sát nghèo đói. Một thước đo nghèo đói tốt sẽ cho phép đánh giá tác động các chính sách của Chính phủ tới nghèo đói, cho phép đánh giá nghèo đói theo thời gian, tạo điều kiện so sánh với các nước khác, và giám sát chi tiêu xã hội theo hướng có lợi cho người nghèo.

Cần phân biệt hai loại chuẩn nghèo tuyệt đối và chuẩn nghèo tương đối.