MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu, giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Năm 2014, ngành Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn triển khai kế hoạch trong điều kiện tiếp tục phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức nhưng dưới sự hỗ trợ tích cực của các Bộ, ngành, địa phương và sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, lực lượng nông dân cả nước, kết quả phát triển toàn ngành nông nghiệp đã thu được nhiều thành tựu.Trước tiên, tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành đạt 3,31% (tăng 0,67% mức tăng của năm 2013), kết quả này lấy lại được đà tăng trưởng với mức tăng trưởng khá, góp phần vào tăng trưởng chung của cả nước. Đồng thời, cũng theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành cả năm ước đạt 30,86 tỷ USD, tăng 11,2% so với năm 2013. Thặng dư thương mại của ngành ước đạt 9,5 tỷ USD tăng 7,7% so với năm 2013.
Hầu hết các mặt hàng xuất khẩu đều tăng giá trị so với năm 2013, tiêu biểu như: thủy sản đạt 7,92 tỷ USD; đồ gỗ và sản phẩm từ gỗ 6,54 tỷ USD; cà phê đạt 3,6 tỷ USD; rau quả đạt 1,47 tỷ USD; hạt tiêu đạt 1,2 tỷ USD hạt điều đạt 2 tỷ USD. Xuất khẩu tăng mạnh tạo điều kiện thuận lợi duy trì giá trong nước có lợi cho nông dân. Nhiều sản phẩm nông sản đã giúp người nông dân lãi hàng tỷ đồng/ha góp phần giảm nhập siêu cho nền kinh tế. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn - Cao Đức Phát cho rằng: "Bên cạnh những kết quả đạt được, nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam đang còn bộc lộ những tồn tại, yếu kém như: tốc độ tăng trưởng GDP của toàn ngành đã tăng lại trong năm 2014, dự kiến đạt chỉ tiêu kế hoạch đề ra nhưng vẫn thấp hơn giai đoạn 2006 - 2010.
e 2 Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế nông hộ giữ vai trò quan trọng không thể thiếu. Nó là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay. Sự tồn tại và phát triển của nó là một tất yếu khách quan. Trong những năm qua, cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức theo cơ chế thị trường có sự quản lý kinh tế của Nhà nước, kinh tế hộ nông dân được coi trọng và nó đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp nước ta, đưa nước ta từ chỗ thiếu lương thực thực phẩm trở thành nước có khối lượng gạo xuất khẩu đứng thứ nhất, nhì trên thế giới (Báo cáo thống kê nông nghiệp, 2011).
Kinh tế nông hộ của nước ta ngày càng khẳng định rõ vai trò tự chủ của mình trong đời sống kinh tế xã hội nói chung và ở vùng nông thôn nói riêng. Sự phát triển kinh tế hộ nông dân đã thực sự làm cho nền nông nghiệp nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn khiến bộ mặt nông nghiệp nông thôn và đời sống của người dân có những bước thay đổi đáng kể (Đào Thế Tuấn, 1997). Như vậy kinh tế nông hộ đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp trong sản xuất nông nghiệp. Nó góp phần giải quyết vấn đề việc làm và xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao và phong phú của con người về lương thực, thực phẩm.
Mặc dù trong những năm qua kinh tế nông hộ đã đạt được những thành tựu to lớn như: Đưa giống cây trồng, vật nuôi có năng suất và chất lượng cao vào sản xuất, cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp đã từng bước được cải thiện, nâng cấp cùng với các chính sách đầu tư ưu đãi của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên trong sản xuất nông nghiệp, kinh tế hộ nông dân vẫn còn nhiều mặt tồn tại: Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, sản xuất theo hướng hàng hóa chưa phát triển mạnh, nó còn mang nặng tính tự cung tự cấp, hộ sản xuất thuần nông vẫn còn chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu nông nghiệp nông thôn yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ e 3 thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân. Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả.
Sản xuất nông nghiệp vẫn còn tình trạng lấy công làm lãi, năng suất vật nuôi cây trồng còn thấp và nhiều tiềm năng chưa được tận dụng triệt để, mức sống của người dân chưa cao. Câu hỏi đặt ra là tiếp tục phát triển kinh tế hộ như thế nào? Thực trạng, xu hướng phát triển ra sao? Mục tiêu phương hướng nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế hộ nông dân. Đó là vấn đề cần làm sang tỏ cả về mặt lí luận và thực tiễn. Gia Phú là một xã của thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai.
Có nhiều lợi thế và điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội để phát triển kinh tế, với phần lớn người dân hoạt động trong lĩnh vực nông ngiệp. Kinh tế nông ngiệp nói chung và kinh tế nông hộ nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của đất nước. Tuy vậy, sự phát triển không đồng đều, chưa bền vững, đời sống của người dân còn gặp khó khăn, việc khai thác và sử dụng các nguồn lực của nông dân vẫn chưa tốt .Vấn đề phát triển kinh tế hộ nông dân trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đang được các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể các ngành và các nhà khoa học quan tâm. Những vấn đề cần làm rõ là: Hiện trạng kinh tế nông hộ của xã Gia Phú, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai ra sao? Những giải pháp chủ yếu nào nhằm phát triển kinh tế nông hộ trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế? Đó là một số vấn đề đặt ra cần được quan tâm và giải quyết.
Để góp phần giải quyết những vấn đề trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giải pháp phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn xã gia phú huyện Bảo Thắng - tỉnh Lào Cai”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại xã Gia Phú –huyện Bảo Thắng- tỉnh Lào Cai, từ đó đề xuất một số giải pháp hợp lý nhằm thúc đẩy kinh tế hộ nông dân xã Gia Phú phát triển 1. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên- kinh tế - xã hội của xã Gia Phú- Huyện Bảo Thắng- tỉnh Lào Cai.
- Đánh giá được thực trạng kinh tế nông hộ tại xã Gia Phú- huyện Bảo Thắng- tỉnh Lào Cai. - Phân tích được những nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế nông hộ trong năm 2013-2014 - Đề xuất được những giải pháp chủ yếu để phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn xã trong thời gian tới. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Qua quá trình nghiên cứu thực hiện đền tài giúp cho sinh viên nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình, vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn, đồng thời phải bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân phục vụ tốt cho công việc sau này.
- Đề tài có thể làm tài liệu học tập cho các sinh viên khóa sau. Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ được coi là tài liệu thiết thực là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo địa phương đề xuất các phương hướng, giải pháp phát triển kinh tế hộ theo hướng bền vững , đồng thời nâng e 5 cao chất lượng cuộc sống của người dân tại xã Gia Phú nói riêng và người dân nông thôn nói chung. - Đề tài được sử dụng làm tài liệu tham khào cho người dân địa phương trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân trong thời gian tới. e 6 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.
Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm về hộ: Lịch sử ra đời và tồn tại của hộ và hộ nông dân đã có từ lâu đời. Cũng đã có rất nhiều nhà khoa học quan tâm tìm hiểu nghiên cứu những vấn đề xung quanh hộ và nông hộ. - Theo từ điển chuyên ngành kinh tế và từ điển ngôn ngữ “ Hộ là tất cả những người sống chung trong một mái nhà. Nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công”.
- Theo liên hợp quốc “ Hộ là những người cùng chung sống dưới một mái nhà, cùng ăn chung và cùng có chung một ngân quỹ”. - Một số khái niệm về nông hộ Theo ông Đào Thế Tuấn (1997) cho rằng: “Nông hộ là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn” Theo nhà khoa học Lê Đình Thắng (1993) cho rằng: “Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn” Tác giả Frank Ellis định nghĩa: “Nông hộ là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao” Còn theo nhà khoa học Nguyễn Sinh Cúc trong phân tích điều tra nông thôn năm 2011 cho rằng: “Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thủy nông, giống cây e 7 trồng, bảo vệ thực vật…) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp”.