Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng; có ý nghĩa kinh tế, xã hội sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đất nước ta đang trong quá trình CNH-HĐH đất nước, nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân ngày càng tăng. Việc thu hồi, bố trí, sắp xếp lại đất đai đáp ứng cho những nhu cầu trên một cách khoa học, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài và bền vững là một vấn đề lớn và cấp thiết. Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của người dân để phục vụ phát triển các dự án đầu tư trong nước, nước ngoài và việc đền bù cho những người bị thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm, đòi hỏi người giải quyết phải công bằng, dứt điểm.
Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dẫn đến khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phúc tạp ảnh hưởng đến vấn đề an ninh trật tự, mất ổn định xã hội và phần nào ảnh hưởng tới lòng tin của người dân đối với chính sách của nhà nước. Nếu việc thu hòi bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, về lâu dài sẽ ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia. n 2 Hiện nay một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc các dự án được triển khai chậm là do công tác bồi thường thiệt hại, GPMB gặp nhiều khó khăn vướng mắc. Nhiều công trình phải “treo” nhiều năm thậm chí hàng chục năm vì không giải phóng được mặt bằng.
Các chính sách bồi thường thiệt hại GPMB, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Nhà nước còn chưa đầy đủ, cụ thể hay thay đổi gây nhiều khó khăn cho việc xác định và phân loại mức độ bồi thường, giá bồi thường. Công tác quy hoạch sử dụng đất chưa chú ý đến tính phức tạp của công tác bồi thường thiệt hại GPMB. Việc tuyên truyền, phổ biến các chính sách có liên quan đến công tác này chưa thực hiện tốt. Chưa có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo công ăn việc làm mới cho người bị thu hồi đất một cách cụ thể.
Vì vậy công tác thu hồi đất và phương án bồi thường giải phóng mặt bằng là hết sức khó khăn, phức tạp và nhạy cảm. Trên địa bàn huyện Bình Gia - tỉnh Lạng Sơn trong những năm qua đã tổ chức thực hiện nhiều dự án và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đã thu được nhiều kết quả tốt. Nhưng bên cạnh đó cũng bộc lộ không ít những khó khăn liên quan đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Do vậy cần nghiên cứu để làm rõ về cơ sở lý luận và tìm ra giải pháp tháo gỡ trong cơ chế tổ chức và thực hiện.
Xuất phát từ những vấn đề trên được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa khoa Quản Lý Tài nguyên, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo, PGS.TS Đàm Xuân Vận em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án cải tạo nâng cấp đường Khau Ra - Quang Trung, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn”. Mục đích của đề tài - Đánh giá công tác BT & GPMB dự án cải tạo nâng cấp đường Khau Ra - Quang Trung, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn. Từ đó tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác BT & GPMB của dự án và đề xuất các giải pháp có tính khả thi cho công tác BT & GPMB của dự án trong thời gian tới. Mục tiêu của đề tài Tìm hiểu rõ và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án cải tạo nâng cấp đường Khau Ra - Quang Trung, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, nói riêng và các dự án trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn nói chung.
- Tìm hiểu các phương án BT & GPMB, ưu nhược điểm của các phương án. - Đề xuất các giải pháp có tính khả thi cho công tác BT & GPMB của địa phương trong thời gian tới. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật đất đai, các Thông tư, Nghị định, văn bản dưới luật, các quy định có liên quan đến công tác bồi thường thiệt hại và GPMB. - Các số liệu, tài liệu, khảo sát điều tra phải đảm bảo tính trung thực, chính xác, phản ánh đúng hiện trạng và tình hình thực tế của các dự án đã lựa chọn để nghiên cứu.
- Áp dụng đúng đối tượng, đúng mục đích và đúng phạm vi cần nghiên cứu từ đó đánh giá được những tồn tại, khó khăn và tìm hiểu nguyên nhân. - Đề xuất các phương án, giải pháp trên cơ sở các Nghị định, Quy định, kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế của địa phương và mang tính khả thi. Ý nghĩa của đề tài n 4 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học.
Đề tài tốt nghiệp là một cơ hội tốt cho mỗi sinh viên có thể hệ thống và củng cố lại kiến thức đã học trong nhà trường và áp dụng vào thực tế công việc, đáp ứng yêu cầu đào tạo. Qua đó biết cách thu thập, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày báo cáo một cách khoa học hoàn chỉnh. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đối với bản thân: việc tìm hiểu và vận dụng chính sách của nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai nhanh, đầy đủ và hoàn thiện hơn. - Đối với địa phương: có thể nâng cao hiệu quả việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho những hộ dân bị nhà nước thu hồi đất. Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vướng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 2.
Các khái niệm cơ bản 2. Bồi thường - Bồi thường là bồi thường thiệt hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao. - Bồi thường là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác mang lại.
- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất, vật kiến trúc, hoa màu trên diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất; trong đó giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với từng loại đất trên một diện tích, vị trí đất và thời hạn sử dụng đất xác định. Hỗ trợ - Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả cho người bị thu hồi đất một khoản tiền hoặc thông qua đào tạo nghề mới để người sử dụng đất có việc làm và cuộc sống ổn định sau khi bị thu hồi đất sản xuất hoặc phải di chuyển chỗ ở đến địa điểm mới. Giải phóng mặt bằng - Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di chuyển nhà cửa, các công trình xây dựng và cây cối, hoa màu trên một phạm vi nhất định để thực hiện việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng mới các công trình trên diện tích đó. Tái định cư - Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi ở mới để sinh sống và làm ăn.
Tái định cư bắt buộc là sự di chuyển không thể tránh khỏi khu nhà nước thu hồi đất hoặc trưng dụng đất để thực hiện các dự án phát triển. - TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến một nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống thu nhập, cơ sở vật chất. Tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nước. - Hiện nay nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở.
- Bồi thường bằng đất ở mới. - Bồi thường bằng tiền để xây dựng nơi ở mới. Đặc điểm của quá trình bồi thường và GPMB Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp. Tính đa dạng Mỗi dự án được tiến hành trên một vị trí địa lý khác nhau có điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau; như: - Khu vực đô thị: có mật độ dân cư cao, trình độ dân trí tốt, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; - Khu vực ven đô thị: có mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; - Khu vực nông thôn: hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế.
n 7 Do đó, mỗi khu vực khác nhau thì việc bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ có những đặc trưng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. Tính phức tạp Quyền sử dụng đất là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống, sản xuất và sinh hoạt đối với mọi người dân. - Đối với đất nông nghiệp: Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.