Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá đối với mỗi quốc gia, không thể thay thế được trong đời sống và trong quá trình sản xuất của con người, nó là tư liệu sản xuất đặc biệt góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế. - xã hội của mỗi quốc gia. Trước nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về sự gia tăng dân số làm cho diện tích đất đai ngày càng bị thu hẹp. Việc sử dụng hợp lý và quản lý có hiệu quả đất đai đang là vấn đề cấp bách cần được quan tâm hiện nay.
Để có mặt bằng thực hiện các dự án, phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai. Chính vì vậy, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), là một trong những điều kiện tiên quyết của sự phát triển, tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý Nhà nước về đất đai nhằm tạo diện mạo mới cho các khu vực đô thị, nông thôn trong thời kỳ đổi mới đồng thời đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Công tác GPMB, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư quyết định đến thời gian thi công, tiến độ của các công trình ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình. Việc thực hiện các dự án đầu tư xây dựng phát triển kinh tế - xã hội, cơ sở hạ tầng diễn ra trên khắp cả nước như: các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu đô thị mới… Đã góp phần không nhỏ vào việc giải quyết việc làm cho một bộ phận không nhỏ lao động trẻ đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế - xã hội của đất nước.
Trong những năm qua công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên cả nước đã đạt được những hiệu quả nhất định, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau, những tồn tại, bất cập trong việc thực hiện chính sách này đã và đang làm hạn chế hiệu quả đầu tư của các dự án, tình hình bất ổn định về trật tự xã hội đang xảy ra ở nhiều địa phương. Đặc biệt là tình trạng khiếu kiện đối với lĩnh vực đất đai đang có chiều hướng gia tăng, trong đó nội dung khiếu kiện chủ yếu là từ chính sách thu hồi 4 n 2 đất, giá bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Vấn đề giải phóng mặt bằng, bồi thường, và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được nhiều người quan tâm hơn cả vì trên thực tế có nhiều vướng mắc trong công tác này đang gây bức xúc trong dư luận, xã hội, ảnh hưởng xấu đến ổn định sản xuất, đời sống của nhân dân nhiều nơi, làm chậm tiến độ triển khai dự án đầu tư và gây lãng phí đất đai.
Nhiều công trình phải “treo” nhiều năm, thậm chí hàng chục năm vì không giải phóng được mặt bằng. Để giải quyết vấn đề trên cần xác định rõ nguyên nhân, thuận lợi, khó khăn, rồi đưa ra những giải pháp có tính khả thi để đem lại hiệu quả cao. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây đã có nhiều dự án GPMB thu được những kết quả, đồng thời cũng bộc lộ nhiều vấn đề khó khăn, phức tạp liên quan đến kinh tế - xã hội. Dự án: Nâng cấp đường vào khu phục vụ lễ hội Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ đã được khởi công tại tổ thị trấn Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên với tổng mức đầu tư gần 14.626 tỷ đồng, diện tích sử dụng đất: 6,5ha; loại cấp công trình: công trình giao thông.
Do vậy, cần phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ về cơ sở lý luận, tìm giải pháp tháo gỡ trong cơ chế chính sách và cách tổ chức thực hiện. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; sự giúp đỡ của cơ quan chuyên môn của Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Đồng Hỷ, UBND thị trấn Chùa Hang, cùng với sự hướng dẫn của thầy giáo ThS. Nguyễn Ngọc Anh, em đã tiến hành thực hiện đề tài: "Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án: Nâng cấp đường vào khu phục vụ lễ hội Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên". Mục đích của đề tài: Đánh giá, phân tích về quá trình triển khai và thực hiện công tác bồi thường GPMB của dự án Nâng cấp đường vào khu phục vụ lễ hội Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Từ đó tìm ra những thuận lợi và khó khăn trong công tác này, đồng thời đề xuất những giải pháp đổi mới và hoàn thiện công tác bồi thường GPMB. Đề xuất phương án có tính khả thi và rút kinh nghiệm cho công tác giải phóng mặt bằng. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được quy mô của công trình về không gian, thời gian và kinh phí đầu tư. - Đánh giá được các phương án bồi thường về đất và tài sản trên đất.
- Đánh giá được công tác hỗ trợ của công trình đối với đối tượng, diện tích bị thu hồi. - Đánh giá ảnh hưởng của dự án BTGPMB đến cuộc sống cộng đồng qua ý kiến của người dân và một số cơ quan chức năng. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc các Nghị định, Thông tư, Quyết định, văn bản hướng dẫn thi hành luật và khung giá đền bù của Chính phủ và của địa phương có liên quan đến việc bồi thường. - Điều tra thu thập kết quả của việc GPMB, phân tích và nhận xét tại tuyến đường vào khu phục vụ lễ hội Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
- Đề xuất phương án, những giải pháp dựa trên những kết quả nghiên cứu. - Số liệu điều tra phải khách quan và đảm bảo độ tin cậy. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Đề tài tốt nghiệp là một cơ hội tốt cho mỗi sinh viên có thể hệ thống và củng cố lại kiến thức đã học trong nhà trường và áp dụng vào thực tế công tác quản lý Nhà nước về đất đai.
Đồng thời, là cơ sở để sinh viên tiếp cận với thực tế công tác đền bù GPMB. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đối với bản thân việc tìm hiểu và vận dụng chính sách của Nhà nước trong công tác GPMB giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, từ đó đề ra các giải pháp góp phần thúc đẩy nhanh tiến độ BTGPMB. - Đối với địa phương có thể nâng cao hiệu quả việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC. Đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thường, hỗ trợ và TĐC cho những hộ dân bị Nhà nước thu hồi đất.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Khái niệm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 2.1 Bồi thường Bồi thường (hay đền bù) có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác. Điều đó có nghĩa là : - Không phải mọi khoản bồi thường đều được chi trả bằng tiền. - Sự mất mát của người bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát về mặt tinh thần. - Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế và đòi hỏi sự “hi sinh”, không thể là sự bồi thường ngang giá tuyệt đối.
Việc bồi thường có thể vô hình hoặc hữu hình, có thể do các quy định của pháp luật điều tiết, hoặc do thỏa thuận giữa các chủ thể.2 Hỗ trợ Hỗ trợ là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.3 Tái định cư Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện dự án phát triển. TĐC được hiểu là một quá trình bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống thu nhập, cơ sở vật chất - tinh thần tại đó. Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - Xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung.
n 5 Hiện nay, khi Nhà nước ta thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một số hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở. - Bồi thường bằng giao đất ở mới. - Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở mới. Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng.2 Các trường hợp và hình thức thu hồi Nhà nước thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai như sau: - Quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc giải quyết, xét duyệt quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất.
- Quy định về hạn mức giao đất và thời hạn sử dụng đất. - Quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Theo Luật Đất đai (2003) quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất trong công tác bồi thường GPMB. Điều 38: Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất khi thực hiện công tác GPMB Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: - Nhà nước sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế.
- Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất. - Sử dụng đất không đúng mục đích, sử dụng đất không có hiệu quả. - Người sử dụng đất cố ý huỷ hoại đất. - Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền.
- Đất bị lấn, chiếm trong các trường hợp sau đây: + Đất chưa sử dụng bị lấn, chiếm.