Luận Văn Thạc Sĩ Luật Kinh Tế: Đại Diện Doanh Nghiệp Theo Luật Doanh Nghiệp 2014 Từ Thực Tiễn TP.HCM

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu luật kinh tế đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp 2014 từ thực tiễn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Trần Thị Kiều Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Hiển
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2014 từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 1.1.2. Đặc điểm người đại diện theo pháp luật
• 1.1.3. Vai trò của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 1.2. Căn cứ xác lập thẩm quyền đại diện của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 1.3. Nghĩa vụ của người đại diện pháp luật của doanh nghiệp
• 1.4. Phạm vi đại diện của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 1.5. Trách nhiệm pháp lý của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 1.6. Chấm dứt thẩm quyền đại diện của người đại diện theo pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng pháp luật về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 2.1.1. Xác lập thẩm quyền của người đại diện theo pháp luật
• 2.1.2. Nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật
• 2.1.3. Phạm vi đại diện của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 2.1.4. Trách nhiệm pháp lý của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp
• 2.1.5. Chấm dứt thẩm quyền đại diện của người đại diện theo pháp luật
• 2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về người đại diện theo pháp luật
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu về đại diện doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2014 từ thực tiễn tại TP.HCM. Tác giả Trần Thị Kiều Hạnh đã phân tích sâu về các quy định pháp luật liên quan đến người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, đồng thời đánh giá thực trạng áp dụng các quy định này tại TP.HCM. Luận văn không chỉ mang tính lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, đặc biệt trong bối cảnh pháp luật doanh nghiệp đang có nhiều thay đổi.

1.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá thực trạng các quy định về đại diện doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2014 và thực tiễn áp dụng tại TP.HCM. Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Nghiên cứu này nhằm giải quyết những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến thủ tục pháp lý, quyền và nghĩa vụ doanh nghiệp, và cơ chế đại diện.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phân tích, tổng hợp, thống kê, và so sánh để đánh giá các quy định pháp luật về đại diện doanh nghiệp. Tác giả cũng tham khảo pháp luật của một số quốc gia khác để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

II. Đại diện doanh nghiệp

Đại diện doanh nghiệp là một chế định quan trọng trong Luật Doanh nghiệp 2014, quy định về vai trò, quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật. Luận văn phân tích sâu về khái niệm, đặc điểm, và phạm vi đại diện của người đại diện theo pháp luật, đồng thời chỉ ra những bất cập trong quy định hiện hành.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

Theo Luật Doanh nghiệp 2014, người đại diện theo pháp luật là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch. Tuy nhiên, khái niệm này chưa đề cập đầy đủ đến chức năng xác lập giao dịch, một trong những quyền hạn then chốt của người đại diện. Đây là một hạn chế cần được khắc phục trong các quy định pháp luật.

2.2. Phạm vi đại diện

Phạm vi đại diện của người đại diện theo pháp luật được quy định trong điều lệ doanh nghiệp và theo Luật Doanh nghiệp 2014. Tuy nhiên, trong trường hợp doanh nghiệp có nhiều người đại diện, việc xác định phạm vi quyền hạn của từng người đại diện vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến tranh chấp và khó khăn trong quá trình thực hiện thủ tục pháp lý.

III. Thực tiễn TP

Luận văn đã nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định về đại diện doanh nghiệp tại TP.HCM, một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù Luật Doanh nghiệp 2014 đã có nhiều cải tiến, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong quá trình áp dụng, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến thủ tục pháp lý và quản lý doanh nghiệp.

3.1. Thực trạng pháp lý

Thực trạng pháp lý tại TP.HCM cho thấy, các quy định về người đại diện theo pháp luật chưa được áp dụng một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định thẩm quyền đại diện và giải quyết các tranh chấp liên quan. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động kinh doanh và sự phát triển của doanh nghiệp.

3.2. Giải pháp pháp lý

Để khắc phục những bất cập này, luận văn đề xuất các giải pháp pháp lý như hoàn thiện quy định về phạm vi đại diện, cải thiện thủ tục pháp lý, và nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp. Các giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam, doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Theo ước tính, Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng hàng trăm nghìn doanh nghiệp đăng ký hoạt động, trong đó các công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần chiếm tỷ trọng lớn. Luật Doanh nghiệp 2014 (LDN 2014) đã đánh dấu bước đột phá trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho doanh nghiệp, đặc biệt là quy định về người đại diện theo pháp luật (NĐDTPL) của doanh nghiệp. NĐDTPL không chỉ là người đại diện pháp lý mà còn là người quản lý, chịu trách nhiệm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong các giao dịch dân sự, kinh tế và tố tụng.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các quy định về NĐDTPL tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy còn nhiều bất cập, như việc xác định thẩm quyền, phạm vi đại diện, trách nhiệm pháp lý và xử lý các tranh chấp liên quan. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, gây ra rủi ro pháp lý và làm giảm niềm tin của các đối tác, nhà đầu tư. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng về NĐDTPL theo LDN 2014 tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các loại hình doanh nghiệp chủ yếu tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2020, với trọng tâm là các quy định pháp luật liên quan đến NĐDTPL và thực tiễn áp dụng tại địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò, quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm của NĐDTPL, đồng thời góp phần hoàn thiện khung pháp lý, giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về đại diện và quản trị doanh nghiệp, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết đại diện (Theory of Agency): Giải thích mối quan hệ giữa người đại diện (agent) và người được đại diện (principal), nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của người đại diện trong việc hành động vì lợi ích của doanh nghiệp.
• Lý thuyết xung đột lợi ích (Conflicts of Interests): Phân tích các rủi ro phát sinh khi người đại diện có thể lợi dụng vị trí để trục lợi cá nhân, từ đó đề xuất các biện pháp kiểm soát và hạn chế.
• Mô hình quản trị công ty (Corporate Governance Model): Tập trung vào cơ cấu tổ chức, quyền hạn và trách nhiệm của các chức danh quản lý, đặc biệt là NĐDTPL trong việc đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: người đại diện theo pháp luật, thẩm quyền đại diện, phạm vi đại diện, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của người đại diện, cũng như các quy định pháp luật liên quan như Bộ luật Dân sự 2015, Luật Doanh nghiệp 2014 và các văn bản hướng dẫn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, bao gồm:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê: Thu thập và phân tích dữ liệu từ các hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, các bản án, quyết định của Tòa án liên quan đến NĐDTPL tại Thành phố Hồ Chí Minh, cũng như các văn bản pháp luật và tài liệu khoa học. Cỡ mẫu nghiên cứu khoảng vài trăm doanh nghiệp và các vụ án tiêu biểu được lựa chọn để phân tích.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu quy định pháp luật về NĐDTPL của Việt Nam với một số quốc gia như Anh, Úc, Nhật Bản nhằm nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực trạng áp dụng pháp luật tại các cơ quan đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp và Tòa án tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2014-2020.
• Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Giúp đánh giá khách quan, toàn diện các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, so sánh và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định về thẩm quyền và phạm vi đại diện còn chưa rõ ràng: Khoảng 70% doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh chưa quy định cụ thể phạm vi thẩm quyền của từng NĐDTPL trong điều lệ, dẫn đến tranh chấp và khó khăn trong giao dịch. Theo Bộ luật Dân sự 2015, nếu không xác định rõ, NĐDTPL có quyền thực hiện mọi giao dịch vì lợi ích doanh nghiệp, nhưng thực tế gây ra nhiều tranh cãi về thẩm quyền ký kết hợp đồng.

2. Doanh nghiệp có thể có nhiều NĐDTPL nhưng chưa có hướng dẫn chi tiết: LDN 2014 cho phép công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có nhiều NĐDTPL, tuy nhiên, việc phân công, phân nhiệm và trách nhiệm pháp lý giữa các đại diện chưa được quy định rõ ràng. Khoảng 60% doanh nghiệp có nhiều NĐDTPL gặp khó khăn trong việc phân định trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp.

3. Nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của NĐDTPL chưa được thực thi nghiêm túc: Qua khảo sát và phân tích các vụ án tại Tòa án, có khoảng 15% trường hợp NĐDTPL vi phạm nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Ví dụ điển hình là vụ án tại Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn với thiệt hại lên đến hàng tỷ đồng do lạm dụng chức vụ.

4. Thời điểm xác lập thẩm quyền đại diện chưa đồng nhất: Thực tế cho thấy có sự khác biệt giữa thời điểm ghi nhận trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và thời điểm điều lệ có hiệu lực, gây khó khăn cho các bên giao dịch và cơ quan quản lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các bất cập trên xuất phát từ việc quy định pháp luật còn chung chung, thiếu cụ thể về quyền hạn, trách nhiệm và phân công giữa các NĐDTPL, đặc biệt trong doanh nghiệp có nhiều người đại diện. So với các nước như Anh, Úc, Nhật Bản, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về phân chia thẩm quyền và trách nhiệm, cũng như cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích.

Việc thiếu rõ ràng về phạm vi đại diện dẫn đến rủi ro pháp lý cao, ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các tranh chấp về thẩm quyền ký kết hợp đồng có thể được minh họa qua biểu đồ tần suất các vụ án liên quan đến NĐDTPL tại Tòa án Thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.

Ngoài ra, việc thực thi nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của NĐDTPL còn hạn chế do thiếu cơ chế giám sát hiệu quả và chế tài xử lý chưa đủ mạnh. Điều này làm giảm niềm tin của cổ đông và đối tác, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần thiết phải hoàn thiện pháp luật, đồng thời nâng cao nhận thức và năng lực quản trị của doanh nghiệp về vai trò và trách nhiệm của NĐDTPL.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về thẩm quyền và phạm vi đại diện: Cần bổ sung quy định chi tiết về phân công, phân nhiệm giữa các NĐDTPL trong điều lệ doanh nghiệp, bao gồm quyền ký kết hợp đồng, đại diện trong tố tụng và các quyền nghĩa vụ khác. Thời gian thực hiện: 12-18 tháng; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Xây dựng cơ chế giám sát và xử lý vi phạm của NĐDTPL: Thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát nội bộ và chế tài xử lý nghiêm minh đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng, tư lợi cá nhân. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cho NĐDTPL và các chủ thể liên quan: Tổ chức các khóa đào tạo về pháp luật doanh nghiệp, quản trị rủi ro và đạo đức nghề nghiệp cho NĐDTPL, cổ đông và cán bộ quản lý. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Hiệp hội doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo.

4. Xây dựng hệ thống thông tin minh bạch về NĐDTPL: Cập nhật, công khai đầy đủ thông tin về NĐDTPL trên cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để các bên liên quan dễ dàng tra cứu, giảm thiểu rủi ro giao dịch. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp phân tích sâu sắc về thực trạng và đề xuất hoàn thiện pháp luật, giúp hoạch định chính sách phù hợp với thực tiễn.

2. Ban lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của NĐDTPL, từ đó xây dựng cơ chế quản trị hiệu quả, giảm thiểu rủi ro pháp lý.

3. Luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề liên quan đến đại diện pháp luật và tranh chấp.

4. Học viên, nghiên cứu sinh ngành Luật kinh tế: Là tài liệu tham khảo quý giá cho nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật doanh nghiệp và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là ai?
   Người đại diện theo pháp luật là cá nhân được doanh nghiệp chỉ định để thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện doanh nghiệp trước pháp luật và các cơ quan tố tụng.

2. Doanh nghiệp có thể có nhiều người đại diện theo pháp luật không?
   Theo Luật Doanh nghiệp 2014, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có thể có nhiều người đại diện theo pháp luật, với quyền và nghĩa vụ được quy định trong điều lệ doanh nghiệp.

3. Phạm vi thẩm quyền của người đại diện được xác định như thế nào?
   Phạm vi thẩm quyền được xác định dựa trên quy định của pháp luật, điều lệ doanh nghiệp hoặc văn bản ủy quyền. Nếu không xác định rõ, người đại diện có quyền thực hiện mọi giao dịch vì lợi ích doanh nghiệp, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

4. Người đại diện có thể đại diện cho nhiều doanh nghiệp cùng lúc không?
   Một cá nhân có thể là người đại diện theo pháp luật của nhiều doanh nghiệp, miễn không thực hiện giao dịch với chính mình hoặc bên thứ ba mà mình cũng là đại diện, nhằm tránh xung đột lợi ích.

5. Trách nhiệm pháp lý của người đại diện khi vi phạm nghĩa vụ là gì?
   Người đại diện phải chịu trách nhiệm cá nhân đối với thiệt hại gây ra cho doanh nghiệp do vi phạm nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng hoặc vượt quá phạm vi đại diện, bao gồm bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, vai trò, quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2014.
• Phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhiều bất cập về thẩm quyền, phạm vi đại diện và trách nhiệm của người đại diện.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả quản trị và giám sát người đại diện nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và tranh chấp.
• Khuyến nghị tăng cường đào tạo, minh bạch thông tin và xây dựng cơ chế xử lý vi phạm để bảo vệ lợi ích doanh nghiệp và các bên liên quan.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật thực tiễn để hỗ trợ hoàn thiện chính sách pháp luật doanh nghiệp trong tương lai.

Quý độc giả và các nhà quản lý doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng các kiến thức và giải pháp trong luận văn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tuân thủ pháp luật, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm và đặc điểm của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp Ở một số nước trên thế giới, khái niệm Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp quy định cũng không giống nhau. Chẳng hạn, Luật Công ty Anh quy định NĐDTPL của công ty là: “Một thành viên cá nhân được ủy quyền bởi công ty có quyền thực hiện các quyền hạn tương tự công ty có thể thực hiện”.2] LDN của Úc quy định: “Đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân do doanh nghiệp chỉ định để thực hiện tất cả hoặc bất kỳ quyền hạn nào mà doanh nghiệp có thể thực hiện”. [51, Điều 250D] Pháp luật Nhật Bản tiếp cận NĐDTPL thông qua chức năng quản lý, đó là: “Người quản lý có quyền thực hiện bất kỳ và tất cả các hành vi pháp lý và phi tư pháp nhân danh công ty liên quan đến hoạt động kinh doanh của mình”. Riêng đối với Luật Công ty trách nhiệm hữu hạn không đưa ra khái niệm một cách rõ ràng, mà theo hướng khẳng định: “Công ty sẽ do các Giám đốc làm đại diện.

Nếu một công ty không có Giám đốc, công ty sẽ được đại diện bởi các cổ đông bất cứ khi nào có tuyên bố ý định hoặc các tài liệu được cung cấp trên đó”.2] Như vậy, có thể hiểu một cách đơn giản là quyền và nghĩa vụ của NĐDTPL trong các Công ty trách nhiệm hữu hạn ở Đức được thể hiện thông qua quyền và nghĩa vụ của Giám đốc và các cổ đông (nếu công ty không có giám đốc). Khảo sát quy định về NĐDTPL của một số nước trên thế giới, chúng ta có thể khẳng định thuật ngữ “NĐDTPL của doanh nghiệp” mang những nội dung khác nhau, tùy thuộc vào pháp luật của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, tựu chung lại thì pháp luật của các nước vẫn có điểm giao thoa nhau về khái niệm NĐDTPL, đó là người được doanh nghiệp chỉ định để thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn nhân danh doanh nghiệp. 7 Ở Việt Nam, theo quy định tại Bộ luật Dân sự, đại diện là việc một người nhân danh và vì lợi ích của người khác xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự trong phạm vi đại diện.1 Quan hệ đại diện được xác lập theo hai hình thức cơ bản: Đại diện có thể là đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền2.

Đại diện theo pháp luật bao gồm các trường hợp sau: (i) Người được pháp nhân chỉ định theo điều lệ; (ii) Người có thẩm quyền đại diện theo quy định của pháp luật;(iii) Người do Tòa án chỉ định trong quá trình tố tụng tại Tòa án”.3 Đại diện theo ủy quyền là hình thức đại diện mà quyền đại diện được xác lập trên cơ sở thỏa thuận giữa người được đại diện và người đại diện. Bên cạnh đó, còn có đại diện theo ủy quyền lại: Người đại diện theo ủy quyền có thể ủy quyền lại cho một người thứ ba đại diện cho doanh nghiệp, nếu như trong nội dung ủy quyền ban đầu có nội dung cho phép ủy quyền lại hoặc do sự kiện bất khả kháng nếu không áp dụng ủy quyền lại thì mục đích xác lập, thực hiện giao dịch dân sự vì lợi ích của người ủy quyền không thể thực hiện được 4. Khi tiếp nhận hồ sơ ủy quyền lại, cần lưu ý hình thức ủy quyền lại phải phù hợp với hình thức ủy quyền ban đầu và nội dung không được vượt quá phạm vi ủy quyền ban đầu. Ví dụ: Chủ tịch HĐQT là đại diện đương nhiên, ủy quyền cho Tổng Giám đốc ký hợp đồng và cho phép Tổng Giám đốc được ủy quyền lại cho các Phó tổng Giám đốc hay Giám đốc các chi nhánh ký hợp đồng.

Trường hợp này thường xuyên xuất hiện ở các ngân hàng cũng như các doanh nghiệp có chi nhánh lớn rộng khắp trên cả nước. NĐDTPL sẽ thực hiện các quyền và nghĩa vụ, theo quy định tại điều lệ doanh nghiệp và theo LDN 2014. Người đại diện theo ủy quyền và người được ủy quyền lại sẽ có phạm vi quyền hạn theo nội dung được ủy quyền. 1 Khoản 1, Điều 134 Bộ luật Dân sự 2015, 2 Điều 85, Bộ luật Dân sự 2015 3 Khoản 1 Điều 137 Bộ luật Dân sự 2015 4 Khoản 1, Điều 564 Bộ luật Dân sự 2015 8 Ngoài ba trường hợp nêu trên thì việc ủy quyền đại diện sẽ không tới người thứ tư vì Bộ luật Dân sự chỉ quy định trường hợp ủy quyền lại cho người thứ ba.

Như vậy, “đại diện theo pháp luật” là sự thiết lập người đại diện của những thành viên công ty, cổ đông hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Trước đây LDN 2005 không đưa ra khái niệm NĐDTPL của doanh nghiệp, mà quy định về NĐDTPL của doanh nghiệp chỉ nằm rải rác ở các điều luật quy định về cơ cấu tổ chức, quản lý của các loại hình doanh nghiệp. 5 Tuy nhiên, đến LDN 2014 đã thể hiện bước tiến khi có một điều khoản dành riêng để quy định về NĐDTPL. Theo đó, khoản 1 Điều 13 LDN 2014 quy định: “NĐDTPL của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật”.

Với quy định này, LDN 2014 đã ghi nhận chức năng đại diện theo pháp luật trong tố tụng của NĐDTPL được quy định từ Điều 85 đến Điều 90 của Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015. Tuy nhiên, khái niệm trên chỉ mới đề cập đến việc “thực hiện” giao dịch nhân danh doanh nghiệp mà chưa đề cập đến chức năng “xác lập” giao dịch nhân danh doanh nghiệp – vốn là một trong các quyền hạn then chốt của chế định NĐDTPL. Mặc dù, khoản 1 Điều 13 LDN 2014 có thêm quy định mở, đó là NĐDTPL được thực hiện “các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật”, tức là được thực hiện quyền xác lập giao dịch, song việc không quy định cụ thể quyền hạn này trong văn bản luật chuyên ngành cũng là một hạn chế 6 [1, Tr18]. Bên cạnh đó, theo quy định tại khoản 1 Điều 134 Bộ luật dân sự (BLDS) năm 2015 thì người đại diện là người nhân danh và vì lợi ích của người được 5 Chẳng hạn, Công ty trách nhiệm hữu hạn (khoản 5 Điều 67, khoản 1 Điều 74); CTCP (khoản 1 Điều 116); Công ty hợp danh (khoản 1 Điều 137); Doanh nghiệp tư nhân (khoản 4 Điều 143).

6 Bùi Đức Giang (2015), “Hành lang pháp lý mới về NĐDTPL của Luật doanh nghiệp năm 2014”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 6/2015, tr. 9 đại diện xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Chính vì vậy, vai trò “xác lập” giao dịch dân sự là một trong những vai trò không thể thiếu trong việc xác định ai là NĐDTPL của doanh nghiệp.2 Đặc điểm người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp Một là, NĐDTPL của doanh nghiệp là người được ghi nhận trên Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp đó. Theo quy định tại Điều 29 LDN 2014, trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp gồm các nội dung sau: Tên doanh nghiệp và mã số doanh nghiệp; Địa chỉ trụ sở chính của doanh nghiệp, Họ, tên, địa chỉ thường trú, quốc tịch, số Thẻ căn cước công dân, Giấy chứng minh nhân dân, Hộ chiếu hoặc chứng thực cá nhân hợp pháp khác của NĐDTPL của doanh nghiệp đối với CTTNHH và CTCP….

Như vậy, trong các nội dung đăng ký kinh doanh phải có thông tin NĐDTPL của doanh nghiệp. Hay nói cách khác, cơ sở để xác định NĐDTPL của một doanh nghiệp chính là Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, thông tin người đại diện theo quy định pháp luật còn được ghi nhận trên các tài liệu khác như: Quyết định của HĐQT, Quyết định của ĐHĐCĐ, Điều lệ của doanh nghiệp… Tuy nhiên các văn bản này là văn bản nội bộ của doanh nghiệp nên khả năng chứng minh đối với đối tác không cao như Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Bên cạnh đó, hiện nay Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh không nhất thiết phải nộp lại cho cơ quan đăng ký kinh doanh khi đăng ký nội dung thay đổi.

Do đó, để kiểm tra chính xác thông tin NĐDTPL, cần phải đối chiếu thông tin người đại diện trên Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và thông tin tra cứu trên trang thông tin điện tử Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (https://dangkykinhdoanh.vn/vn/Pages/Trangchu.aspx) và cả điều lệ doanh nghiệp. Hai là, NĐDTPL của doanh nghiệp là cá nhân có đủ năng luật pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự 10 Doanh nghiệp là một tổ chức thành lập để sản xuất, đầu tư, kinh doanh. Bản thân doanh nghiệp vẫn là khái niệm trừu tượng bao gồm nhiều cá nhân, bộ phận, sản phẩm, dịch vụ, vì vậy không phải ai, bộ phận nào cũng có thể tự mình thể hiện ý chí của doanh nghiệp ra bên ngoài. Quyết định của doanh nghiệp phải được thể hiện thông qua một hoặc nhiều cá nhân nhất định được doanh nghiệp bầu chọn, chỉ định theo các thủ tục hành chính.

Do đó, NĐDTPL của tổ chức nói chung, doanh nghiệp nói riêng phải là cá nhân. Đây là một đặc điểm phân biệt với đại diện theo ủy quyền vì người đại diện theo ủy quyền có thể cá nhân hoặc tổ chức, chẳng hạn, doanh nghiệp có thể ủy quyền cho một doanh nghiệp khác nhân danh và vì lợi ích của mình để xác lập, thực hiện giao dịch theo cơ chế đại diện cho thương nhân theo Luật Thương mại. Để có thể thể hiện ý chí của doanh nghiệp, NĐDTPL phải có đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự. Theo quy định tại BLDS 2015, năng lực pháp luật dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân có quyền dân sự và nghĩa vụ dân sự và có từ khi người đó sinh ra và chấm dứt khi người đó chết.

Khi cá nhân nhân danh doanh nghiệp để thực hiện giao dịch trong phạm vi cho phép thì các quyền và nghĩa vụ từ giao dịch phát sinh cho doanh nghiệp chứ không phát sinh cho cá nhân đó. Ba là, NĐDTPL của doanh nghiệp nhân danh doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ chung của doanh nghiệp Bản chất của quan hệ đại diện nói chung là người đại diện nhân danh và vì lợi ích của người được đại diện để xác lập, thực hiện giao dịch.