phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đƣợc chia thành 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Thực trạng phụ nữ đơn thân nuôi con trên địa bàn huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dƣơng. Chƣơng 3: Mô hình Công tác xã hội với nhóm phụ nữ đơn thân nuôi con trên địa bàn huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dƣơng. 9 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: Phụ nữ đơn thân nuôi con là một trong những nhóm phụ nữ yếu thế trong xã hội hiện nay, đây là nhóm đối tƣợng ít nhận đƣợc sự quan tâm, hỗ trợ từ phía cộng đồng, xã hội. Trong những năm gần đây đã có những công trình nghiên cứu về ngƣời phụ nữ đơn thân nuôi con nhƣng vẫn còn ít, chỉ là những nghiên cứu ở những vùng nông thôn miền Bắc, khu vực Tây nguyên.
Trong quá trình tìm kiếm tài liệu, tác giả nhận thấy rằng tính đến thời điểm hiện nay những nghiên cứu riêng về phụ nữ đơn thân ở Việt Nam chỉ có một vài nghiên cứu, hơn thế nữa ở miền Nam lại chƣa có nghiên cứu nào về nhóm đối tƣợng này, ngoài ra chủ yếu là các bài viết trên các tạp chí và các bài báo. Luận văn thạc sĩ CTXH của tác giả Chu Thị Thu Trang năm 2014, trƣờng Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, đại học quốc gia Hà Nội với đề tài “Vai trò của Công tác xã hội trong việc hỗ trợ phụ nữ đơn thân nuôi con trên địa bàn thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên”. Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu xã hội học (XHH) và phƣơng pháp trong CTXH. Nghiên cứu cho thấy nhóm PNĐTNC là một trong những nhóm phụ nữ yếu thế, quyền và vị thế của họ trong xã hội chƣa đƣợc thừa nhận một cách công bằng.
Vì vậy, cần hỗ trợ họ cải thiện chất lƣợng cuộc sống và công tác hỗ trợ gia đình phụ nữ đơn thân là trách nhiệm của cả cộng đồng. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của NVCTXH tại địa phƣơng trong việc can thiệp, hỗ trợ phụ nữ đơn thân giải quyết những vấn đề mà họ đang gặp phải; phát huy vai trò của cộng đồng, kết nối các nguồn lực sẽ giúp phụ nữ đơn thân phát triển kinh tế, vƣợt qua các rào cản tâm lý, giúp họ hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó, tác giả cũng có những khuyến nghị đối với Đảng, Nhà nƣớc cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp đối với loại hình phụ nữ đơn thân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Quan tâm đội ngũ cán bộ phụ nữ cấp cơ sở, tạo điều kiện để nâng cao năng lực chuyên môn cho họ yên tâm công tác, có nhƣ vậy công tác hỗ trợ cho nhóm phụ nữ yếu thế mới có hiệu quả.
Chính quyền địa 10 phƣơng tạo điều kiện để phụ nữ đơn thân tiếp cận với các nguồn vốn vay ƣu đãi tốt hơn. Tổ chức các hoạt động tuyên truyền về bình đẳng giới để nâng cao vị thế, năng lực và cơ hội kinh tế cho phụ nữ đơn thân. Ngƣời dân và cộng đồng cần có cái nhìn cảm thông, chia sẻ với những phụ nữ đơn thân. Và hơn ai hết bản thân ngƣời phụ nữ đơn thân phải chủ động, tích cực học hỏi, trau dồi kiến thức, sáng tạo, biết cách áp dụng các mô hình kinh tế hiệu quả trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình của mình.
Luận văn thạc sĩ CTXH của tác giả Hoàng Thị Thủy Lan năm 2017, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam học viện khoa học xã hội. Nghiên cứu đề tài “Công tác xã hội đối với phụ nữ nghèo đơn thân nuôi con từ thực tiễn tỉnh Điện Biên”. Tác giả nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp điều tra XHH, điều tra bảng hỏi với 37 phụ nữ nghèo đơn thân nuôi con tại xã Thanh Chăn, huyện Điện Biên, tìm hiểu, thu thập thông tin, phỏng vấn sâu 45 trƣờng hợp để tìm hiểu về đời sống, tâm tƣ nguyện vọng, nhu cầu của phụ nữ đơn thân nuôi con và những thuận lợi, khó khăn gặp phải của đội ngũ cán bộ khi thực hiện chính sách trợ giúp những phụ nữ này tại tỉnh Điện Biên. Tác giả đã vận dụng phƣơng pháp CTXH cá nhân với phụ nữ nghèo đơn thân, NVCTXH đóng vai trò là ngƣời định hƣớng, hỗ trợ giúp đỡ thân chủ tăng cƣờng khả năng huy động và vận dụng các nguồn lực của bản thân và xã hội nhằm tạo sự thay đổi cho chính mình.
Tác giả đƣa ra các khuyến nghị để nâng cao nhận thức của xã hội đối với phụ nữ nghèo đơn thân nuôi con, góp phần giúp chính quyền địa phƣơng, cán bộ, đoàn thể và bản thân phụ nữ đơn thân nuôi con nhận ra đƣợc vấn đề của mình và các giải pháp để giúp cải thiện tình hình. Luận án tiến sĩ XHH của tác giả Võ Thị Cẩm Ly năm 2017, đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội với nghiên cứu về “Phụ nữ làm mẹ đơn thân ở nông thôn Bắc Trung bộ: chân dung xã hội và thực tiễn sinh kế, nghiên cứu trường hợp huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An”. Luận án đã sử dụng phƣơng pháp phân tích tài liệu, quan sát, phỏng vấn sâu, nghiên cứu trƣờng hợp, sử dụng phƣơng pháp khảo sát/điều tra XHH, nghiên cứu 994 phụ nữ làm mẹ 11 đơn thân của huyện Yên Thành, trực tiếp phỏng vấn 285 phụ nữ làm mẹ đơn thân. Kết quả nghiên cứu cho thấy, đặc điểm quan trọng làm nên chân dung xã hội của nhóm phụ nữ làm mẹ đơn thân gồm độ tuổi; trình độ học vấn; tình trạng sức khỏe, thu nhập, chi tiêu, nghề nghiệp và việc làm; tiết kiệm và vay nợ; nhà ở và các tiện nghi sinh hoạt.
Nghiên cứu cho thấy độ tuổi trung bình của nhóm phụ nữ làm mẹ đơn thân khá cao và trình độ học vấn phổ biến là trung học cơ sở (THCS) và tiểu học. Tình trạng sức khỏe nhìn chung không tốt, nguyên nhân dẫn đến tình trạng sức khỏe yếu của họ là do lao động vất vả và không có điều kiện chữa bệnh hoặc không có ngƣời chăm sóc. Thu nhập trung bình của nhóm phụ nữ làm mẹ đơn thân vẫn thấp. Hộ gia đình phụ nữ làm mẹ đơn thân thiếu hụt các tiện nghi phục vụ các nhu cầu sinh hoạt tối thiểu nhƣ nồi cơm điện, giƣờng tủ.
Khó khăn lớn nhất là thiếu việc làm, mức thu nhập thấp, hộ nghèo của hộ gia đình phụ nữ làm mẹ đơn thân chiếm tỷ lệ cao, công việc không ổn định, thu nhập bấp bênh, vì vậy đa số gặp khó khăn về tài chính và hạn chế về học vấn. Định kiến xã hội đối với nhóm phụ nữ làm mẹ đơn thân ngày càng giảm, từ thái độ coi thƣờng chuyển dần sang thái độ cảm thông và chia sẻ. Nghiên cứu đặt ra vấn đề cần có những chính sách an sinh xã hội cụ thể và hiệu quả hơn đối với nhóm phụ nữ này, các chính sách cần chú trọng tăng cƣờng tài sản sinh kế, hỗ trợ nguồn vốn với lãi suất thấp để giảm chi phí tăng hiệu quả sản xuất, đề xuất chính sách hỗ trợ về vật tƣ, khoa học kỹ thuật, huy động các nguồn lực hỗ trợ trong gia đình và cộng đồng giúp nhóm phụ nữ này. Nghiên cứu cuốn sách “Cuộc sống của những người phụ nữ đơn thân ở Việt Nam” NXB khoa học- xã hội xuất bản tháng 3/2002 của Trung tâm nghiên cứu khoa học về Gia đình và Phụ nữ.
Cuốn sách là công trình nghiên cứu của Giáo sƣ Lê Thi về phụ nữ đơn thân ở Việt Nam. Tác giả công trình đã tập trung làm rõ các vấn đề nhƣ: Phụ nữ đơn thân - họ là ai? những quan niệm, định kiến xung quanh phụ nữ đơn thân, thực trạng cuộc sống của họ, những khó khăn mà những ngƣời phụ nữ đơn thân phải đƣơng đầu. Nghiên cứu cũng chỉ ra tâm lý và nhu cầu của ngƣời phụ nữ đơn thân. Đặc biệt, nghiên cứu đã dành riêng một phần để 12 tìm hiểu và đánh giá về vai trò của gia đình, cộng đồng và xã hội trong việc hỗ trợ những đối tƣợng này.
Bài viết “Cuộc sống của những người phụ nữ đơn thân giữa xã hội Việt Nam hiện đại” của tác giả Phạm Thị Thu, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, đại học quốc gia Hà Nội. Bài viết đã đề cập đến tình trạng đời sống văn hóa, tinh thần của phụ nữ đơn thân, đối tƣợng này khó hòa nhập với cộng đồng và chịu nhiều thiệt thòi hơn so với nam giới đơn thân. Các chị khó có niềm vui trọn vẹn vì từ điều kiện sống, những ứng xử, đối xử trong gia đình cộng đồng làng xóm dễ ảnh hƣởng đến tâm trạng, tình cảm, mặc cảm, tự ti, có cảm giác bị bỏ rơi. Vì vậy, từ “đơn thân” dễ trở thành “đơn chiếc”.
Bên cạnh đó, đời sống kinh tế của những phụ nữ đơn thân cũng vô cùng khó khăn, không ổn định; số phụ nữ đơn thân có việc làm đều đặn thấp hơn so với phụ nữ có chồng. Việc làm của họ chƣa ổn định, ảnh hƣởng đến thu nhập và đời sống của họ. Phụ nữ đơn thân ít có điều kiện để phát triển sản xuất, mở mang ngành nghề hơn so với gia đình phụ nữ có chồng. Từ nghèo đói sinh ra bệnh tật dẫn đến sức khỏe của ngƣời phụ nữ đơn thân và con cái của họ cũng không đƣợc đảm bảo.
Đời sống văn hóa tinh thần của phụ nữ đơn thân nhất là phụ nữ ở vùng nông thôn rất nghèo nàn đơn giản, thấp kém hơn rất nhiều so với nam giới. Việc giáo dục con cái trong các gia đình đơn thân gặp không ít những khó khăn, trẻ thƣờng bỏ học hoặc học hành không đến nơi đến chốn, có nhiều trẻ còn không đƣợc đến trƣờng đặc biệt là trẻ em gái chịu thiệt thòi hơn trẻ em trai. Các trẻ này còn chịu sự thiệt thòi, bất bình đẳng trong việc thực hiện quyền nhận cha và quyền đƣợc hƣởng sự chăm sóc dạy dỗ của ngƣời cha. Bài viết cũng có ý kiến mong muốn xã hội và cộng đồng cần quan tâm đến những ngƣời phụ nữ đơn thân nhiều hơn nữa, Nhà nƣớc cần có một số chính sách cụ thể hơn để giúp những ngƣời phụ nữ đơn thân sống tự lập vững vàng, sống tốt, sống vui vẻ hơn và tự tin để cống hiến đƣợc nhiều cho đất nƣớc.
