Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH SẮP XẾP TỔ CHỨC BỘ MÁY 1. Một số khái niệm về thực hiện chính sách công, thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy 1. Khái niệm về chính sách công và thực hiện chính sách công 1. Khái niệm Chính sách công Nghiên cứu về khoa học chính sách công, trên thế giới, cũng như ở Việt Nam đã có nhiều tác giả đưa ra các định nghĩa khác nhau về khái niệm này như sau: Thomas Dye (1972) đưa ra định nghĩa khá súc tích về chính sách công “Chính sách công là những gì Chính phủ lựa chọn làm hoặc không làm” [27, tr.
William Jenkins (1978) định nghĩa “Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan đến nhau được ban hành bởi một hoặc một nhóm các nhà hoạt động chính trị liên quan đến lựa chọn các mục tiêu và các phương tiện để đạt mục tiêu trong một tình huống xác định thuộc phạm vi thẩm quyền” [27, tr. Jame Anderson (1984) đưa ra định nghĩa khái quát về chính sách công “Chính sách công là đường lối hành động có mục đích được ban hành bởi một hoặc một tập hợp các nhà hoạt động chính trị để giải quyết một vấn đề phát sinh hoặc vấn đề cần quan tâm” [27, tr. Guy Peter (1990) định nghĩa “Chính sách công là toàn bộ các hoạt động của nhà nước có ảnh hưởng một cách trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi người dân” [27, tr. Định nghĩa này khẳng định nhà nước là chủ thể ban hành và thực hiện chính sách, đồng thời nhấn mạnh chính sách của nhà nước nó có tác động mạnh đến đời sống của người dân với tư cách là cộng đồng trong xã hội.
Đỗ Phú Hải (2012) cho rằng “Chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với giải pháp và công cụ thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu cụ 7 thể với giải pháp và công cụ thực hiện các quyết định các vấn đề xã hội theo mục tiêu đã xác định của đảng chính trị cầm quyền”. Từ những định nghĩa trên của các tác giả về chính sách công thì bản thân tác giả đưa ra một cách khái quát về khái niệm chính sách công như sau: “Chính sách công là sự lựa chọn hành động của Nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định liên quan với nhau do Nhà nước ban hành tác động lên đối tượng để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu nhất định”. Chủ thể ban hành chính sách công là nhà nước; mục tiêu của chính sách công nhằm hướng tới giải quyết vấn đề công và việc giải quyết vấn đề này sẽ ảnh hưởng đến một hoặc nhiều nhóm dân số trong xã hội; hướng tới việc thay đổi hành vi của đối tượng và thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng; chính sách công bao gồm mục tiêu và giải pháp chính sách. Khái niệm Thực hiện chính sách công Thực hiện chính sách công là một giai đoạn rất quan trọng trong chu trình chính sách, bởi sự thành công của một chính sách công phụ thuộc vào kết quả của thực hiện chính sách công.
Trong thực tế đã có nhiều học giả, nhà nghiên cứu trong nước và thế giới có các quan niệm khác nhau về thực hiện chính sách công; trên cơ sở các quan niệm của các nhà nghiên cứu về thực hiện chính sách công thì bản thân tác giả đưa ra một cách hiểu khái quát về thực hiện chính sách công như sau: Thực hiện chính sách công là quá trình triển khai các nhiệm vụ, giải pháp chính sách vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực hiện chính sách công và tổ chức thực hiện chính sách công nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công; chủ thể thực hiện chính sách công là các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, cơ quan lập pháp, tư pháp và người dân. Hay nói một cách khác, thực hiện chính sách công được hiểu là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Thực hiện chính sách công là khâu đặc 8 biệt quan trọng trong chu trình chính sách có nhiệm vụ hiện thực hóa chính sách, đưa chính sách vào đời sống và nếu thiếu vắng giai đoạn này thì quy trình chính sách sẽ không tồn tại. Khái niệm Thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy Để làm rõ khái niệm tổ chức bộ máy thì trước hết chúng ta cần hiểu về khái niệm về tổ chức, tổ chức bộ máy 1.
Khái niệm Tổ chức, Tổ chức bộ máy Xét theo nghĩa danh từ thì khái niệm “Tổ chức được hiểu là một tập hợp các cá nhân riêng lẻ, tương tác lẫn nhau, cùng làm việc hướng tới mục tiêu chung và mối quan hệ của họ được xác định theo cơ cấu nhất định” [22, tr. Theo định nghĩa này, tổ chức là một tập hợp của ít nhất hai cá nhân trở lên và đều hướng đến mục tiêu chung; yếu tố liên kết, gắn bó các cá nhân lại với nhau chính là mục tiêu chung; khi tham gia vào tổ chức các cá nhân có thể theo đuổi những mục tiêu khác nhau nhưng họ có điểm chung là cùng hướng đến mục tiêu chung; tổ chức được coi là một loại công cụ, phương tiện đặc biệt để đạt được mục tiêu, không có tổ chức sẽ không đạt được mục tiêu. Xét theo nghĩa động từ, khái niệm “Tổ chức được tiếp cận như một hoạt động của một thực thể, bao gồm các hoạt động liên quan đến công tác tổ chức cán bộ, bố trí sắp xếp nhân lực, công tác điều hành các hoạt động trong một cơ quan, tổ chức…” [22, tr.5]; Tổ chức là do con người đặt ra nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, đáp ứng lợi ích thiết thực cho con người. Đó là yếu tố liên kết các thành viên của tổ chức và là lý do ra đời, tồn tại của mỗi tổ chức.
Chức năng tổ chức là hoạt động của chủ thể quản lý nhằm thiết lập một cơ cấu, hệ thống các vị trí cho mỗi cá nhân và các bộ phận sao cho các cá nhân và bộ phận có thể phối hợp với nhau một cách tốt nhất để thực hiện mục tiêu của tổ chức. Có thể nói về bản chất tổ chức là việc phân công lao động một cách khoa học. Khái niệm “Tổ chức bộ máy” được hiểu là một tập hợp các cơ quan, bộ phận dựa trên các chức năng, nhiệm vụ đã được xác định và tổ chức theo những nguyên 9 tắc chung thống nhất để sắp xếp về lực lượng, bố trí về cơ cấu, xây dựng về mô hình và giúp cho toàn bộ hệ thống hoạt động như một chỉnh thể có hiệu quả nhất, đảm bảo hệ thống được vận hành thông suốt và sự phân chia hệ thống thành các bộ phận và được xác định các mối quan hệ giữa chúng với nhau. Khái niệm Thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy Chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy là một hợp phần của chính sách công, là tập hợp các quy định của Đảng và Nhà nước nhằm đưa ra công cụ chính sách và cách thức giải quyết các vấn đề liên quan đến công tác tổ chức bộ máy.
Các cơ quan trong hệ thống hành pháp và mọi cá nhân, tổ chức có nhiệm vụ chấp hành quy định này và thực hiện các hoạt động theo đúng quy định của pháp luật. Thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy là khâu cấu thành chu trình chính sách công, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu nhất định. Tổ chức thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy là trung tâm kết nối các khâu (các bước) trong chu trình chính sách thành một hệ thống. Hoạch định được chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy đúng, có chất lượng là rất quan trọng, nhưng thực hiện đúng chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy còn quan trọng hơn.
Nếu xây dựng được chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy đúng, có chất lượng nhưng nếu không được thực hiện sẽ trở thành khẩu hiệu suông, không những không có ý nghĩa, mà còn ảnh hưởng đến uy tín của chủ thể hoạch định và ban hành chính sách (uy tín của nhà nước). Nếu chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy không được thực hiện đúng sẽ dẫn đến sự thiếu tin tưởng và sự phản ứng của người dân đối với nhà nước. Thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy các đơn vị sự nghiệp công lập Để hiểu rõ khái niệm thực hiện chính sách sắp xếp tổ chức bộ máy các đơn vị sự nghiệp công lập, cần phải hiểu khái niệm Đơn vị sự nghiệp công lập như sau: Dẫn chiếu theo quy định tại Khoản 1 Điều 9 Luật Viên chức năm 2010 thì đơn vị sự nghiệp công lập được hiểu là “tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà 10 nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước”. Đơn vị sự nghiệp công lập (gọi tắt là ĐVSNCL) có đặc điểm: + Là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật.
+ Được thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định. + Là bộ phận cấu thành trong tổ chức bộ máy của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội. + Có tư cách pháp nhân. + Cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước.
+ Lực lượng lao động chủ yếu trong ĐVSNCL là viên chức góp phần bảo đảm cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của đơn vị.