CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN VE CHÍNH SÁCH PHÁT TRIEN KHU CÔNG NGHIỆP TREN DIA BAN CAP TINH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu CNH - HDH là chủ trương lớn của Dang và nhà nước ta trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Trên đà phát triển CNH — HĐH thì các KCN ngày càng phát huy vai trò to lớn của minh trong việc tạo thành cơ sở dé sớm hiện thực hóa mục tiêu biến nước ta thành một nước CN, hiện đại.
Phát triển các KCN vừa thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế vừa giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội. Dé có thé phát triển KCN thì việc xây dựng các chính sách phát triển KCN phù hợp là vô cùng cần thiết dé giải quyết những van đề tồn tại cũng như định hướng sự phát triển của KCN tương thích với điều kiện của từng địa phương cũng như mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và của cả nước. Trên thực tế, việc nghiên cứu, đánh giá và hoan thiện các chính sách phat triển KCN ngày càng được quan tâm và trở thành những vấn đề nghiên cứu khoa học của nhiều tác giả. Dé có cơ sở nghiên cứu về chính sách phát triển KCN, tôi đã thu thập thông tin thứ cấp một số tài liệu trong liên quan đến lý thuyết về chính sách công, KCN; về thực trạng, chính sách hiện hành liên quan chính sách CN, KCN ở Việt Nam và một số địa phương.
Sau đây, tôi xin trình bày tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài như sau: s* ĐỀ có cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận về chính sách công, học viên đã nghiên cứu một số loại sách chuyên khảo như: Đại cương về chính sách công (2013) PGS. Nguyễn Hữu Hải và ThS. Lê Văn Hòa, nhà xuất bản chính trị quốc gia — sự thật, Hà Nội; Những vấn đề cơ bản về chỉnh sách và quy trình chính sách (2011) TS. Lê Chi Mai, nhà xuất bản ĐHQG TP Hồ Chí Minh, TP Hồ Chi Minh; Giáo trình hoạch định và phân tích chính sách công (2008) TS.
Nguyễn Hữu Hải (chủ biên), nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội. Thông qua các tài liệu này đã giúp học viên có cái nhìn tổng quát về chính sách công, các nội dung của chính sách công, những nhân tố tác động trong quá trình chính sách công, chu trình chính sách, đánh giá chính sách, phân tích chính sách. Từ đó giúp học viên tổng hợp và rút ra được một số nội dung lý luận cũng như nhận định liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận văn. s* Nhằm phục vụ mục đích có được cái nhìn tổng quát và đầy đủ liên quan đến cơ sở lý luận về KCN, các vai trò, tác động ảnh hưởng của nó đến kinh tế cũng như đời sống xã hội, và thực trang phát trién KCN ở VN hiện nay cũng như phương hướng phát triển trong thời gian tới, học viên có tham khảo một số tài liệu sau: Khu chế xuất, khu công nghiệp, khu kinh tế ở Việt Nam (2012) PGS.TS Đan Đức Hiệp, nhà xuất bản chính trị quốc gia — sự thật, Hà Nội.
Cuốn sách đã hệ thống hóa khái niệm, vai trò, tiêu chí, lịch sử hình thành và phát triển các KCX, KCN, KKT, cung cấp một cách có hệ thống về sự hình thành, phát triển mô hình KCX, KCN, KKT của một số quốc gia trên thế giới. Tác giả đã phân tích thực trạng hình thành và phát trién KCX, KCN, KKT khi thực hiện chủ trương đổi mới của Dang và Nhà nước ta với những kết quả đạt được; những ton tại, hạn chế, nguyên nhân và thách thức. Qua phân tích tình hình thực tế và tổng kết các kinh nghiệm trong phát triển KCX, KCN, KKT, tác gia đã đưa ra những giải pháp nhăm đây mạnh phát triển KCX, KCN, KKT trong thời gian tới. Đặc biệt, tác giả cho rằng với các KCN cần đa dạng hóa tính chất hoạt động hướng vào các khu công nghệ cao, chuyên sâu, CN hỗ trợ (phụ trợ).
Tác động của khu công nghiệp đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Hai Dương (2012) Nguyễn Thị Huyền Trang, luận văn thạc si, Trung tâm Dao tạo, bồi dưỡng giảng viên Lý luận chính trị. Luận văn phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn về tác động của các KCN với quá trình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn một tỉnh. Đánh giá thực trạng tác động của các KCN đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Hải Dương 1997 đến 2010. Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm phát huy tốt mặt tích cực và ngăn ngừa, hạn chế những tác động tiêu cực có thể xảy ra trong quá trình phát triển các KCN này.
Trong đó, nâng cao chất lượng thâm định dự án đầu tư vào KCN, tăng cường hiệu quả quản lý của các cấp chính quyền và cải thiện những vấn đề môi trường là các giải pháp cần đặc biệt quan tâm. Phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất đến năm 2020, triển vọng và thách thức, Võ Thanh Thu, tạp chí Cộng sản, số 106, tháng 5/2006.Thông qua việc đánh giá thực trạng phát triển các KCN cả nước, tác giả đã có đánh giá về mặt được và chưa được của quá trình phát triển KCN sau hơn 15 năm, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục phát triển các loại hình KCN. s* Để nghiên cứu chính sách phát trién KCN thì việc tìm hiểu các nội dung liên quan đến phát trién CN, chính sách phát triển CN, chính sách phát triển KCN cũng như các tác động, ảnh hưởng của nó là hết sức cần thiết dé học viên có thé định hướng và có cái nhìn bao quát cho dé tài của mình. Chính vì vậy, học viên đã tham khảo một số đề tài, bài báo sau: Phát triển bên vững khu công nghiệp Phú Tài — Bình Định (2012), Nguyễn Thị An Hải, luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng.
Đề tài đã làm rõ cơ sở lý luận về phát triển KCN trên quan điểm phát triển bền vững và cơ sở thực tiễn là kinh nghiệm phát triển bền vững KCN ở Nhật Ban. Tác giả đánh giá thực trạng phát triển bền vững KCN Phú Tài từ năm 2000 - 2011 theo ba nhóm tiêu chí đánh giá phát triển bền vững KCN là nhóm các tiêu chí về kinh tế (kinh tế nội tại, kinh tế vùng), nhóm các tiêu chí về mặt xã hội (ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội của địa phương, đời sống người lao động trog KCN), nhóm các tiêu chí về môi trường (xử lý nước thải, chất thải rắn, ô nhiễm không khí). Trên cơ sở thực trạng đó, tác giả nhận định những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân. Từ đó tác giả đưa ra một số giải pháp tương ứng với những hạn chế trong mỗi nhóm tiêu chí đánh giá.
Ảnh hưởng của chính sách phát triển các khu công nghiệp tới phát triển bên vững ở Việt Nam (2006) Ngô Thắng Lợi, Vũ Thành Hưởng, Bùi Đức Tuân, Vũ Cương, nhà xuất bản Lao động — xã hội. Các tác giả đi vào nghiên cứu va phân tích tác động của các cơ chế, chính sách các KCN trong cả nước đến sự phát triển bền vững các KCN. Thông qua việc nghiên cứu những tồn tại trong thực tiễn như: tình trạng mở 6 ạt các KCN ở những địa bàn chưa được chuẩn bị kỹ, cạnh tranh không lành mạnh về thu hút đầu tư giữa các địa phương, van dé 6 nhiễm môi trường không được quan ly tại các KCN,. các tác gia đề xuất các khuyến nghị về thay đôi chính sách nhằm đảm bảo cho sự phát triển các KCN bền vững.
Nghiên cứu các nhân to tác động đến thu hút dau tư vào các khu công nghiệp ở miễn Trung, Nguyễn Phúc Nguyên, tạp chí Kinh tế và phát triển, Số 192, tháng 6 năm 2013. Tác giả nhận định thu hút đầu tư vào các KCN là yếu tố quyết định nhằm thúc day sự phát triển kinh tế theo con đường CNH - HDH mà Đảng ta đã lựa chọn. Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu lẫn chính sách mới chỉ đứng dưới góc độ chính sách của Nhà nước, bài báo này đi sâu phân tích các nhân tổ tác động đến đầu tư vào các KCN dưới góc nhìn của DN. Lấy ý tưởng từ phân tích hành vi đầu tư, bài bao sử dụng mô hình IVprobit dé kiểm định các giả thuyết nêu ra.
Lợi ích kỳ vọng từ đầu tư, ảnh hưởng của chính sách đến thu hút đầu tư và sự phát triển của ngành CN hỗ trợ là các nhân tô chính làm nảy sinh ý định đầu tư của các DN. Bài báo cũng nêu bật hiện trạng về hành vi đãi ngộ của cơ quan hữu quan đối với các thành phần kinh tế. Bài báo rất hữu ích cho cả những người thực thi chính sách lẫn các DN. Vai trò nhà nước đối với phát triển các khu công nghiệp Việt Nam: Thực trạng và giải pháp đến năm 2020, Lê Ngọc Thông, tạp chí Kinh tế và phát triển, số 190 (II), tháng 04 năm 2013.Tác giả nhận định, phát triển các KCN ở Việt Nam là vấn đề được cả xã hội quan tâm các KCN Việt Nam đã phát triển mạnh và trở thành yếu tô quan trọng cho sự phát triển nền kinh tế quốc dan trong tiến trình hội nhập kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, trong quá trình đó đã bộc lộ rất nhiều khuyết tật, hạn chế. Trước hết là các hạn chế liên quan tới việc thực hiện vai trò của nhà nước. Bai viết khảo sát đánh giá thực trạng thực hiện vai trò nhà nước đối với phát triển các KCN, tìm ra những thành công và hạn chế. Từ đó, đề xuất một số giải phát phát huy vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực này Liên kết phát triển khu công nghiệp 7 tỉnh Duyên hải miền Trung: Dinh hướng và giải pháp, Nguyễn Đình Hiền, tạp chí Kinh tế và phát triển, số 189 (II), tháng 03 năm 2013.
Tác giả cho rằng liên kết kinh tế đang trở thành một xu thế khách quan đối với các địa phương, vùng và quốc gia hiện nay. Trong những năm gần đây 7 tỉnh, thành duyên hải miền Trung gồm Thừa Thiên- Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa (Vùng) đã chủ động liên kết dé cùng nhau phát triển. Các địa phương trên đã thành lập Ban điều phối, Quỹ hoạt động và cam kết nội dung hoạt động vì sự phát triển của Vùng. Thực tế cho thấy để Vùng phát triển cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó liên kết phát triển các KCN là giải pháp đóng vai trò quan trọng và cấp bách.