CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Một số khái niệm 1. Chính sách, chính sách công Thuật ngữ “Chính sách” rất khó định nghĩa một cách chung nhất, mỗi học giả trong và ngoài nước đều có khái niệm riêng, tùy theo gọc độ nghiên cứu. Theo Từ điển Tiếng Anh (Oxford English Dictionary) “chính sách” là “một đường lối hành động được thông qua và theo đuổi bởi chính quyền, đảng, nhà cai trị, chính khách.
Theo Hugh Heclo (năm 1972): Chính sách có thể được xem như là một đường lối hành động hoặc không hành động thay vì những quyết định hoặc hành động cụ thể; Smith (năm 1976) cho rằng: “khái niệm chính sách bao hàm sự lựa chọn có chủ định hành động hoặc không hành động, thay vì những tác động của các lực lượng có quan hệ với nhau”. Chính sách được cấu thành từ 3 yếu tố bao gồm: quan điểm và định hướng; biện pháp, các công cụ thực hiện; mục tiêu chính sách. Từ những khái niệm và phân tích trên, trong đề tài về “thực hiện chính phát triển cán bộ, công chức cấp xã ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam”, tác giả vẫn sử dụng khái niệm sau: Chính sách được hiểu là tập hợp các quyết định hay chương trình hành động do tập thể các nhà lãnh đạo hay nhà quản lý đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi thẩm quyền. Ở nước ta trong những năm trở lại đây, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu và đưa ra các quan niệm như: “Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của Nhà nước thể hiện qua hệ thống các quyết định, trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết các vấn đề công trong xã hội”[16].
Chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị của nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với giải pháp và công cụ nhằm thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu đã định trước[16]. 13 Chính sách công là những quyết định của chủ thể được trao quyền lực công nhằm giải quyết những vấn đề lợi ích chung của cộng đồng[19]. Từ những khái niệm nêu trên, ta có thể hiểu: Chính sách công là tổng thể chương trình hành động của chủ thể nắm quyền lực công nhằm giải quyết những vấn đề có tính cộng đồng trên các lĩnh vực của đời sống xã hội theo phương thức nhất định nhằm đạt được các mục tiêu đề ra và đảm bảo cho xã hội phát triển bền vững, ổn định. Cán bộ, công chức cấp xã 1.
Cán bộ cấp xã Theo Luật Cán bộ, công chức ngày 13 tháng 11 năm 2008; Cán bộ cấp xã là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước[27]. Cán bộ cấp xã bao gồm cả cán bộ được điều động, luân chuyển, biệt phái về công tác tại cấp xã, gồm các chức vụ sau: - Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; - Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; - Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam; - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Công chức cấp xã Theo Luật Cán bộ, công chức ngày 13 tháng 11 năm 2008; Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, 14 nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước[27]. Công chức cấp xã bao gồm cả công chức được điều động, luân chuyển, biệt phái về cấp xã, gồm các chức danh sau: - Trưởng Công an; - Chỉ huy trưởng Quân sự; - Văn phòng - thống kê; - Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hóa - xã hội.
Chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã Chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã được hiểu là quan điểm, là tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước về phát triển cán bộ, công chức cấp xã với mục tiêu, giải pháp cụ thể nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có cơ cấu, số lượng, chất lượng hợp lý, có đủ trình độ năng lực chuyên môn, phẩm chất chính trị, đạo đức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng chính quyền cơ sở trong sạch, vững mạnh và phục vụ đắc lực cho người dân. Chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã là một bộ phận của chính sách cán bộ nói chung, thể hiện trong các văn bản của Đảng, Nhà nước nhằm điều chỉnh quá trình hoạt động, quy định những quyền lợi và nghĩa vụ của cán bộ, công chức cấp xã phù hợp với đặc điểm của đời sống kinh tế - xã hội ở cơ sở; là một trong những công cụ để Nhà nước quản lý, sử dụng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng của đất nước; là cơ sở để định hướng mọi hoạt động và hành vi của cán bộ, công chức cấp xã và các tổ chức, cá nhân có liên quan. 15 Như vậy, chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã là toàn bộ các mặt công tác, hoạt động, từ việc xác định mục tiêu đến xây dựng và thực hiện chính sách cán bộ, công chức; được tiến hành bởi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền nhằm tạo ra một đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đồng bộ, có số lượng, chất lượng và cơ cấu hợp lý, có phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị ở cơ sở. Nội dung chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã Chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã bao gồm các nội dung sau: Một là, Quy hoạch cán bộ Quy hoạch cán bộ cấp xã là một khâu trong chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã, trước khi quy hoạch cán bộ phải ra soát toàn bộ, cán bộ, công chức để phát hiện nguồn cán bộ trẻ có đức, có tài, có triển vọng để đưa vào quy hoạch và cho đi đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn các chức danh lãnh đạo, quản lý, đáp ứng nhiệm vụ chính trị của địa phương cả về lâu dài và trước mắt.
Công tác quy hoạch cán bộ là khâu đầu tiên trong công tác cán bộ và được coi là quan trọng để sự chủ động, linh hoạt trong công tác cán bộ. Thực hiện công tác Quy hoạch cán bộ phải đảm bảo đúng nguyên tắc, các bước theo quy định từ việc rà soát cho đến việc lấy ý kiến và biểu quyết; xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ chính trị và thực tế đội ngũ cán bộ tại địa phương; đảm bảo về cơ cấu, số lượng và điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định; đảm bảo phương châm vừa “mở” vừa “động”. Hai là, công tác bầu cử Công tác bầu cử phải thực hiện đảm bảo dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch, đúng quy định của của pháp luật, điều lệ, quy chế hoạt động của tổ chức, các quy định, hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền. Khi tiến hành bầu cử phai đảm bảo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín và đúng quy trình; chọn lọc những người có đức, có tài, nhiệt huyết để giới thiệu ứng cử bầu vào các chức danh lãnh đạo chủ chốt, đồng thời phải đảm bảo về phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, trình độ chuyên môn, năng lực nổi trội, có khả năng 16 và chiều hướng phát triển tốt để bầu vào các chức danh trong hệ thống chính trị cấp xã.
Ba là, tuyển dụng công chức Tuyển dụng công chức là lựa chọn những công chức có trình độ, năng lực, đắp ứng nhu cầu thực tiễn, gắn với vị trí việc làm. Khi tuyển dụng công chức cấp xã phải căn cứ vào yêu cầu, nhiệm vụ, tiêu chuẩn chức danh và số lượng biên chế công chức cấp xã theo Nghị định số 34/2019/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2019 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố. Công tác tuyển dụng công chức phải được thực hiện đảm bảo đúng quy định, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, từ khâu sơ tuyển cho đến thi tuyển; hình thức tuyển dụng công chức được thể hiện bằng thi tuyển hoặc xét tuyển; khi thực hiện thi tuyển hoặc xét tuyển phải đảm bảo nguyên tắc tập trung dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch và đảm bảo tính cạnh tranh nhằm tuyển dụng những người đảm bảo trình độ chuyên môn, phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực công tác đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Triển khai thực hiện tốt Chính sách tuyển dụng công chức cấp xã sẽ tuyển chọn, thu hút được những người thực sự có trình độ, năng lực chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững Anh ninh chính trị ở địa phương.
Bốn là, điều động, luân chuyển và sử dụng cán bộ, công chức Việc điều động, luân chuyển cán bộ, công chức cấp xã được thực hiện theo phân cấp quản lý cán bộ, do Huyện ủy thực hiện đối với cán bộ thuộc diện quản lý và UBND huyện thực hiện đối với chức danh công chức thuộc UBND huyện quản lý. Cán bộ, công chức khi được điều động, luân chuyển phải đảm bảo tính tổng thể, đồng bộ, liên thông, thường xuyên. Căn cứ vào yêu cầu, nhiệm vụ thực tiễn để điều động, luân chuyển cán bộ, công chức; việc luân chuyển, điều động cán bộ, công chức phải gắn kết chặt chẽ với quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, sắp xếp, bố trí và sử dụng cán bộ, công chức cấp xã. 17 Trong công tác nhân sự điều động là một nhiệm vụ hết sức quan trọng của tổ chức, cơ quan có thẩm quyền nhằm rèn luyện cán bộ, công chức trải nghiệm các vị trí khác nhau để có kinh nghiệm thực hiện nhiệm vụ và phát triển cán bộ, công chức.
