Luận văn thạc sĩ thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô nghiên cứu trường hợp phường phú đô quận nam từ liêm thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô nghiên cứu trường hợp phường phú đô quận nam từ liêm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Ngô Thị Nhung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Hải
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô - Nghiên cứu trường hợp Phường Phú Đô, Quận Nam Từ Liêm, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO
• 1.1. Đói nghèo và sự cần thiết phải có chính sách xóa đói giảm nghèo
• 1.2. Đói nghèo và tác động của nó đến phát triển kinh tế xã hội
• 1.3. Sự cần thiết phải có chính sách xóa đói giảm nghèo
• 1.4. Thực thi chính sách giảm nghèo
• 1.5. Chủ thể thực hiện
• 1.6. Điều kiện thực hiện
• 1.7. Quy trình, phương pháp thực hiện
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách giảm nghèo
• 1.9. Kinh nghiệm thực hiện chính sách giảm nghèo
• 1.9.1. Kinh nghiệm trong nước
• 1.9.2. Bài học cho địa phương phường Phú Đô
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO Ở PHƯỜNG PHÚ ĐÔ, QUẬN NAM TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát chung về kinh tế - xã hội phường Phú Đô
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.3. Tác động của điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội đến thực thi chính sách giảm nghèo
• 2.4. Thực trạng nghèo đói tại Phường Phú Đô
• 2.5. Tổ chức và hoạt động thực thi chính sách giảm nghèo
• 2.5.1. Tổ chức hệ thống thực thi chính sách giảm nghèo
• 2.5.2. Hoạt động thực thi chính sách giảm nghèo
• 2.6. Đánh giá thực thi chính sách giảm nghèo ở phường Phú Đô, Quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội
• 2.7. Kết quả đạt được
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO Ở PHƯỜNG PHÚ ĐÔ, QUẬN NAM TỪ LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Định hướng thực hiện chính sách giảm nghèo ở phường Phú Đô, Quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội
• 3.2. Giải pháp thực hiện chính sách giảm nghèo ở phường Phú Đô, Quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Đổi mới công tác ban hành văn bản và xây dựng kế hoạch tổ chức triển khai thực hiện
• 3.2.2. Tăng cường công tác phổ biến tuyên truyền về chính sách giảm nghèo và trợ giúp pháp lý cho người nghèo
• 3.2.3. Xây dựng cơ chế phối hợp thực hiện trên cơ sở quyền hạn đi đôi với nghĩa vụ và trách nhiệm của các cơ quan phối hợp thực hiện
• 3.2.4. Thực hiện các biện pháp nhằm huy động tối đa các nguồn lực
• 3.2.5. Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Chính sách giảm nghèo

Chính sách giảm nghèo là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam. Luận văn tập trung phân tích các chính sách giảm nghèo được triển khai tại vùng ven đô, đặc biệt là tại Phường Phú Đô, Quận Nam Từ Liêm, Hà Nội. Các chính sách này bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề, và cải thiện cơ sở hạ tầng. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ hộ nghèo. Luận văn cũng đánh giá hiệu quả của các chính sách này thông qua việc phân tích dữ liệu từ các báo cáo thống kê và khảo sát thực tế.

1.1. Các chính sách hỗ trợ tài chính

Các chính sách hỗ trợ tài chính bao gồm việc cấp vốn vay ưu đãi, hỗ trợ tiền mặt, và miễn giảm các khoản phí cho hộ nghèo. Tại Phường Phú Đô, các chính sách này đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số hạn chế như việc phân bổ nguồn lực chưa đồng đều.

1.2. Đào tạo nghề và tạo việc làm

Chính sách đào tạo nghề và tạo việc làm được triển khai nhằm giúp người nghèo có cơ hội tiếp cận với các công việc ổn định. Tại Phường Phú Đô, các chương trình đào tạo nghề đã được tổ chức, nhưng hiệu quả chưa cao do thiếu sự gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động.

II. Vùng ven đô và đô thị hóa

Vùng ven đô là khu vực chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa. Luận văn phân tích tác động của đô thị hóa đến đời sống kinh tế - xã hội tại Phường Phú Đô. Quá trình đô thị hóa mang lại nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, gia tăng dân số cơ học, và nguy cơ tái nghèo. Luận văn cũng đề xuất các giải pháp để quản lý hiệu quả quá trình đô thị hóa, đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến kinh tế địa phương

Đô thị hóa đã thúc đẩy sự phát triển của kinh tế địa phương tại Phường Phú Đô, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, quá trình này cũng dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo và gia tăng áp lực lên cơ sở hạ tầng.

2.2. Giải pháp quản lý đô thị hóa bền vững

Luận văn đề xuất các giải pháp quản lý đô thị hóa bền vững, bao gồm việc quy hoạch đô thị hợp lý, tăng cường quản lý môi trường, và hỗ trợ các hộ nghèo thích nghi với sự thay đổi.

III. Nghiên cứu xã hội và đánh giá chính sách

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu xã hội để đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo tại Phường Phú Đô. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra khảo sát, phỏng vấn sâu, và phân tích dữ liệu thứ cấp. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù các chính sách giảm nghèo đã đạt được một số thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như thiếu sự đồng bộ và chưa phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

3.1. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp điều tra khảo sát và phỏng vấn sâu để thu thập dữ liệu từ các hộ nghèo và cán bộ công chức tại Phường Phú Đô. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS và Excel để đưa ra các kết luận chính xác.

3.2. Kết quả đánh giá chính sách

Kết quả đánh giá cho thấy, các chính sách giảm nghèo đã giúp cải thiện đời sống của nhiều hộ gia đình, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu sự đồng bộ và chưa phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

IV. Giải pháp và định hướng phát triển

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của các chính sách giảm nghèo tại Phường Phú Đô. Các giải pháp bao gồm tăng cường công tác tuyên truyền, xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, và huy động tối đa các nguồn lực. Luận văn cũng đưa ra các định hướng phát triển bền vững, tập trung vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống và đảm bảo sự công bằng xã hội.

4.1. Giải pháp tăng cường hiệu quả chính sách

Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường công tác tuyên truyền, xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, và huy động tối đa các nguồn lực để thực hiện chính sách giảm nghèo.

4.2. Định hướng phát triển bền vững

Luận văn đưa ra các định hướng phát triển bền vững, tập trung vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống và đảm bảo sự công bằng xã hội tại Phường Phú Đô.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo là một mục tiêu chiến lược quan trọng của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Theo báo cáo của thành phố Hà Nội, trong những năm gần đây, đã có hơn 32.000 hộ thoát nghèo, tuy nhiên đến cuối năm 2016, vẫn còn khoảng 6,5% hộ nghèo trên địa bàn thành phố. Phường Phú Đô, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội, được thành lập năm 2013, là vùng ven đô có tốc độ đô thị hóa nhanh, đồng thời đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, gia tăng dân số cơ học, việc làm và nguy cơ tái nghèo. Các chính sách giảm nghèo hiện tại tại đây còn mang tính ngắn hạn, thiếu sự gắn kết và chưa đồng bộ, gây khó khăn trong việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô tại phường Phú Đô trong giai đoạn 2014-2016, nhằm phân tích thực trạng, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao kết quả thực hiện chính sách đến năm 2020 và những năm tiếp theo. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý hành chính và phát triển chính sách giảm nghèo tại các vùng ven đô, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, giảm thiểu khoảng cách giàu nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba trường phái lý thuyết về đói nghèo: trường phái Phúc lợi, trường phái Nhu cầu cơ bản và trường phái Khả năng. Trường phái Phúc lợi tập trung vào thu nhập và mức sống tối thiểu; trường phái Nhu cầu cơ bản nhấn mạnh các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, nhà ở; trường phái Khả năng chú trọng đến năng lực và quyền tự do của người nghèo trong việc vươn lên. Quan niệm đói nghèo đa chiều được áp dụng, bao gồm các khía cạnh vật chất, giáo dục, y tế, nguy cơ tổn thương và quyền tham gia xã hội.

Khung lý thuyết về quy trình tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo được xây dựng dựa trên các bước: xây dựng kế hoạch, phổ biến tuyên truyền, tổ chức bộ máy và phân công phối hợp, huy động nguồn lực, kiểm tra đánh giá. Các tiêu chí đánh giá hiệu lực, kết quả, hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng như năng lực tổ chức, nguồn lực, trình độ học vấn, điều kiện tự nhiên cũng được phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phân tích tổng hợp, so sánh, thống kê mô tả và điều tra khảo sát. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 97 hộ nghèo và 18 cán bộ công chức tại phường Phú Đô vào tháng 6 năm 2017. Dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết giai đoạn 2014-2016 của phường và các văn bản pháp luật liên quan.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS và Excel để tính toán tỷ lệ phần trăm, vẽ biểu đồ minh họa. Phương pháp chuyên gia cũng được áp dụng thông qua tham vấn ý kiến các cán bộ quản lý và nhà khoa học trong lĩnh vực giảm nghèo. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu, tập trung vào quy trình tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng còn tồn tại nhiều khó khăn: Giai đoạn 2014-2016, tỷ lệ hộ nghèo tại phường Phú Đô giảm từ khoảng 8% xuống còn 6,5%, tuy nhiên vẫn còn nhiều hộ nghèo và cận nghèo gặp khó khăn về việc làm, thu nhập và tiếp cận dịch vụ xã hội.

2. Công tác tuyên truyền và phổ biến chính sách chưa đồng đều: Khoảng 70% hộ nghèo được khảo sát cho biết đã được tiếp cận thông tin về chính sách giảm nghèo, nhưng chỉ 55% trong số đó thực sự hiểu và tham gia tích cực vào các chương trình hỗ trợ.

3. Nguồn lực thực hiện chính sách còn hạn chế: Tổng nguồn vốn huy động cho giảm nghèo trong giai đoạn nghiên cứu đạt khoảng 85% kế hoạch đề ra, trong đó ngân sách địa phương chiếm 60%, còn lại là nguồn hỗ trợ từ trung ương và các tổ chức xã hội.

4. Khả năng phối hợp giữa các cơ quan và tổ chức xã hội còn yếu: Đánh giá của cán bộ công chức cho thấy chỉ 65% cho rằng cơ chế phối hợp giữa các đơn vị thực hiện chính sách giảm nghèo là hiệu quả, dẫn đến việc triển khai còn chậm và thiếu đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những tồn tại trên là do năng lực tổ chức, quản lý của đội ngũ cán bộ công chức còn hạn chế, đặc biệt trong việc xây dựng kế hoạch và huy động nguồn lực. So với các nghiên cứu tại các địa phương khác như phường 6, quận Tân Bình (TP.HCM) và phường Hòa Quý, quận Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng), phường Phú Đô chưa phát huy tối đa vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác tuyên truyền và vận động người dân tham gia.

Việc thiếu sự gắn kết chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội làm giảm hiệu quả phối hợp, ảnh hưởng đến việc phân bổ và sử dụng nguồn lực. Biểu đồ minh họa tỷ lệ hộ nghèo được hưởng hỗ trợ qua các năm cho thấy sự tăng trưởng không đều, phản ánh sự chưa đồng bộ trong triển khai chính sách.

Tuy nhiên, kết quả giảm nghèo vẫn đạt được những chuyển biến tích cực, góp phần ổn định chính trị xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của chính sách giảm nghèo trong phát triển kinh tế - xã hội vùng ven đô, đồng thời chỉ ra nhu cầu cấp thiết về đổi mới phương pháp tổ chức thực hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới công tác xây dựng và ban hành văn bản, kế hoạch: Cần xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách giảm nghèo cụ thể, sát thực tế địa phương, có lộ trình rõ ràng đến năm 2025. Chủ thể thực hiện là UBND phường phối hợp với các phòng ban chuyên môn.

2. Tăng cường công tác phổ biến, tuyên truyền và trợ giúp pháp lý: Đẩy mạnh tuyên truyền đa dạng hình thức, nâng cao nhận thức người dân về chính sách giảm nghèo, đặc biệt là các hộ nghèo và cận nghèo. Thời gian thực hiện liên tục, chủ yếu do các tổ chức chính trị - xã hội và cán bộ phường đảm nhiệm.

3. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan: Thiết lập cơ chế phối hợp rõ ràng, phân công trách nhiệm cụ thể giữa các phòng ban, đoàn thể và tổ chức xã hội nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách. Thời gian thực hiện trong năm 2024-2025.

4. Huy động tối đa các nguồn lực: Tăng cường huy động nguồn vốn từ ngân sách địa phương, trung ương, doanh nghiệp và cộng đồng để đảm bảo đủ nguồn lực cho các chương trình giảm nghèo. Chủ thể là UBND quận và phường phối hợp với các tổ chức tài trợ.

5. Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá: Thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát thường xuyên, minh bạch để đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách, kịp thời điều chỉnh các tồn tại. Chủ thể là các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội, thực hiện hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp nâng cao hiểu biết về quy trình tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô, từ đó xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp.

2. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực chính sách công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về giảm nghèo đa chiều, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể: Hỗ trợ trong công tác tuyên truyền, vận động và phối hợp thực hiện chính sách giảm nghèo hiệu quả.

4. Các nhà hoạch định chính sách và lập kế hoạch phát triển địa phương: Tham khảo để xây dựng các chương trình, dự án giảm nghèo phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội vùng ven đô.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách giảm nghèo vùng ven đô có điểm gì khác so với vùng nông thôn?
   Vùng ven đô có tốc độ đô thị hóa nhanh, nên chính sách cần tập trung giải quyết các vấn đề việc làm phi chính thức, ô nhiễm môi trường và tái nghèo do biến động dân số, khác với vùng nông thôn chủ yếu tập trung vào phát triển sản xuất nông nghiệp.

2. Nguồn lực nào là quan trọng nhất trong thực hiện chính sách giảm nghèo?
   Nguồn nhân lực có năng lực và nguồn tài chính đủ mạnh là hai yếu tố then chốt. Đội ngũ cán bộ công chức có kỹ năng tổ chức, phối hợp và huy động nguồn lực sẽ quyết định hiệu quả thực hiện chính sách.

3. Tại sao công tác tuyên truyền lại quan trọng trong giảm nghèo?
   Tuyên truyền giúp nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận và khuyến khích người nghèo chủ động tham gia các chương trình hỗ trợ, từ đó tăng hiệu quả thực hiện chính sách.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả chính sách giảm nghèo?
   Đánh giá dựa trên các tiêu chí như tỷ lệ hộ nghèo giảm, mức độ tiếp cận dịch vụ xã hội, sự tham gia của người dân và chi phí thực hiện so với kết quả đạt được.

5. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng cho các vùng ven đô khác không?
   Các giải pháp mang tính tổng thể, có thể điều chỉnh phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội từng địa phương ven đô khác, đặc biệt về cơ chế phối hợp và huy động nguồn lực.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách giảm nghèo vùng ven đô, tập trung nghiên cứu trường hợp phường Phú Đô, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội.
• Phân tích thực trạng giai đoạn 2014-2016 cho thấy chính sách giảm nghèo đã đạt được kết quả tích cực nhưng còn nhiều hạn chế về nguồn lực, phối hợp và tuyên truyền.
• Đề xuất các giải pháp đổi mới công tác xây dựng kế hoạch, tăng cường tuyên truyền, phối hợp tổ chức, huy động nguồn lực và kiểm tra đánh giá nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách đến năm 2020 và những năm tiếp theo.
• Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và các tổ chức tham gia công tác giảm nghèo vùng ven đô.
• Khuyến nghị tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các vùng ven đô khác để hoàn thiện chính sách giảm nghèo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO 1. Đói nghèo và sự cần thiết phải có chính sách xóa đói giảm nghèo 1. Đói nghèo và tác động của nó đến phát triển kinh tế xã hội 1. Quan niệm của thế giới về đói nghèo Đói nghèo là một vấn đề được loài người quan tâm cả trong thực tiễn và lý luận.

Có rất nhiều nghiên cứu về vấn đề này, dĩ nhiên cũng có nhiều quan điểm bất đồng và gây ra những tranh cãi lớn nhưng nhìn chung đều coi đói nghèo là tình trạng một nhóm người trong xã hội không có khả năng được hưởng một “cái gì đó” ở mức tối thiểu cần thiết. Sự khác nhau về “cái gì đó” đã được đề cập đến ở ba lý thuyết chủ yếu đó là lý thuyết của trường phái Phúc lợi, trường phái Nhu cầu cơ bản và trường phái Khả năng. Trường phái thứ nhất, trường phái phúc lợi, xem một xã hội có hiện tượng đói nghèo khi một hay nhiều cá nhân trong xã hội đó không có được một mức phúc lợi kinh tế được coi là cần thiết để đảm bảo một cuộc sống tối thiểu hợp lý theo tiêu chuẩn của xã hội đó. Cách hiểu này coi “cái gì đó” là phúc lợi kinh tế của cá nhân, hay độ thỏa dụng cá nhân.

Tuy nhiên, vì độ khả dụng vốn là một khái niệm mang tính ước lệ, không thể đo lường hay lượng hóa được, nên người ta thường đồng nhất nó với một khái niệm khác cụ thể hơn, đó là mức sống. Khi đó, tăng thu nhập được xem là điều quan trọng nhất để nâng cao mức sống hay độ thỏa dụng cá nhân. Theo cách hiểu này, các chính sách XĐGN sẽ phải tập trung vào việc tăng năng suất, tạo việc làm. qua đó nâng cao thu nhập cho người dân để họ có thể có được mức phúc lợi kinh tế cần thiết như xã hội mong muốn.

11 Quan niệm về đói nghèo như vậy tuy được coi là cần, nhưng chưa đủ vì đói nghèo còn bao hàm nhiều khía cạnh khác chứ không chỉ riêng thu nhập. Trường phái thứ hai, trường phái dựa vào nhu cầu cơ bản, coi “cái gì đó” mà người nghèo thiếu là một tập hợp những hàng hóa và dịch vụ được xác định cụ thể mà việc thỏa mãn chúng là điều kiện tiên quyết để đảm bảo chất lượng cuộc sống. Những nhu cầu cơ bản đó bao gồm lương thực thực phẩm, nước, điều kiện vệ sinh, nhà ở, quần áo, giáo dục, y tế cơ sở, và giao thông công cộng. Trong những nhu cầu cơ bản đó, nhu cầu về dinh dưỡng là quan trọng nhất.

Điểm khác biệt chính của trường phái này so với trường phái phúc lợi là nó không đi vào xác định mức sống hay độ thỏa dụng cá nhân, mà là một hệ thống các hàng hóa cơ bản được coi là mọi cá nhân có quyền được hưởng. Trường phái này bắt nguồn từ những nghiên cứu đầu tiên của nhà kinh tế người Anh Seebohm Rowntree trong những năm 1900 và trở nên phổ biến từ thập niên 70. Theo trường phái này, để XĐGN cần có chính sách cụ thể đối với từng loại nhu cầu cơ bản, chứ không chỉ tập trung vào mỗi việc tăng thu nhập cho cá nhân. Quan niệm này về đói nghèo được phản ánh rất rõ qua định nghĩa về đói nghèo mà Hội nghị Quốc tế về vấn đề này tại Thái Lan năm 1993 đã đưa ra, theo đó: Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận, tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương.

Một khó khăn lớn nhất đối với quan niệm đói nghèo theo trường phái nhu cầu cơ bản là nhu cầu cơ bản cũng thay đổi tùy theo tuổi tác, giới tính. và các đặc điểm nhân khẩu khác, cũng như mức độ tham gia các hoạt động của từng cá nhân. Vì thế, trường phái thứ ba không quan tâm đến những gì thiếu để thỏa mãn độ khả dụng cá nhân hay nhu cầu cơ bản của con người, mà chú trọng đến khả năng hay năng lực của con người. Do vậy, trường phái này 12 còn được gọi là trường phái dựa vào năng lực, mới nổi lên từ những năm 80 với người đi tiên phong là nhà kinh tế học người Mỹ gốc Ấn Độ Amartya.

Theo ông, giá trị cuộc sống của con người không chỉ phụ thuộc duy nhất vào độ khả dụng hay thỏa mãn các nhu cầu cơ bản, mà đó là khả năng mà một con người có được, là quyền tự do đáng kể mà họ được hưởng, để vươn tới một cuộc sống mà họ mong muốn. Theo cách hiểu này, điều mà các chính sách XĐGN cần làm là phải tạo điều kiện để người nghèo có được năng lực thực hiện các chức năng cần thiết, đi tìm những thứ rất cơ bản như đủ dinh dưỡng, có sức khỏe tốt, tránh được nguy cơ tử vong lớn. đến những nhu cầu cao hơn như được tôn trọng, được tham gia vào đời sống xã hội, có tiếng nói và quyền lợi. Như vậy, trường phái này khác cơ bản so với các trường phái trên ở chỗ nó chú trọng đến việc tạo cơ hội cho người nghèo để họ có thể phát huy năng lực theo cách mà họ tự chọn.

Ngày nay, hầu hết các tổ chức quốc tế như WB, Liên Hiệp Quốc đều đã mở rộng khái niệm đói nghèo để bao hàm cả những khía cạnh về năng lực như Seebohm Rowntree đã đề xuất. Theo đó, đói nghèo gồm những khía cạnh cơ bản như sau: Trước tiên và trên hết là sự khốn cùng về vật chất, được đo lường theo một tiêu chí thích hợp về thu nhập hoặc tiêu dùng hay nói cách khác khía cạnh đầu tiên của đói nghèo là đói nghèo theo thu nhập. Đi kèm với sự khốn cùng về vật chất là sự hưởng thụ thiếu thốn về giáo dục và y tế. Tiếp đến nguy cơ dễ bị tổn thương và dễ gặp rủi ro, tức là khả năng một hộ gia đình hay cá nhân bị rơi vào cảnh nghèo đói về thu nhập hoặc về sức khỏe.

Cuối cùng là tình trạng không có tiếng nói và quyền lực của người nghèo. Với phát hiện đói nghèo là đa chiều, các khía cạnh đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau cho thấy để giải quyết vấn đề đói nghèo cần có một hệ thống các chính sách hoàn chỉnh và đồng bộ. Việc chỉ ra bản chất đói nghèo 13 sẽ là cơ sở cho các quốc gia xây dựng một chiến lược hành động phù hợp cho mình. Đặc biệt hệ thống giải pháp được xây dựng trên cơ sở phân tích bản chất đói nghèo sẽ tác động một cách hiệu quả đa chiều đến vấn đề này.

Quan niệm về đói nghèo của Việt Nam Cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam đã nhận thức được tầm quan trọng của công tác XĐGN. Chính vì vậy, thời gian qua Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong hoạt động XĐGN cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Trong đó, việc thống nhất quan niệm đói nghèo của Việt Nam cũng được xác định là một vấn đề cần được quan tâm. Quan niệm về đói nghèo ở Việt Nam khá phong phú.

Nó được thay đổi và ngày một gần với quan niệm đói nghèo của thế giới. Căn cứ vào mức sống thực tế và trình độ phát triển KT-XH, từ năm 1993 đến nay Bộ LĐTBXH đã 6 lần công bố tiêu chí cụ thể để đánh giá hộ nghèo. Các tiêu chí này cũng thay đổi theo thời gian điều tra cùng với sự thay đổi mặt bằng thu nhập quốc gia. Chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 được áp dụng theo Quyết định số 170/2005/QĐ- TTg ngày 08/7/2005 của Thủ tướng Chính phủ ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010, quy định những người có mức thu nhập sau được xếp vào nhóm hộ nghèo.

- Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực nông thôn dưới 200.000đồng/người/tháng. - Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực thành thị dưới 260.000đồng/người/tháng. Tuy nhiên chuẩn nghèo trên chưa đánh giá được đúng thực tế nghèo. Chuẩn nghèo đói của nước ta vẫn còn cách quá xa so với chuẩn nghèo của Ngân hàng thế giới với ngưỡng 1 USD/người/ngày.

14 Do vậy ngày 30/01/2011 theo đề nghị của Bộ LĐTB&XH, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg về việc ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo ápdụng cho giai đoạn 2011-2015. Theo Quyết định này chuẩn hộ nghèo và hộ cận nghèo được tính như sau: Hộ nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân đầu người thấp hơn chuẩn nghèo (Vùng nông thôn, có mức thu nhập từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống. Vùng thành thị, có mức thu nhập từ 500.000 đồng/người/tháng trở xuống). Trong hộ nghèo lại có hộ dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn, đây là các hộ gia đình dân tộc sống ở vùng dân tộc, miền núi, vùng sâu, vùng xa có mức thu nhập thấp hơn chuẩn nghèo.

Các hộ này còn tồn tại phong tục tập quán sản xuất mang nặng tính tự nhiên, chủ yếu phát nương làm rẫy, tổng giá trị tài sản bình quân đầu người dưới 1 triệu đồng. Hộ cận nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân đầu người cao hơn hộ nghèo tính theo vùng. Vùng nông thôn, có mức thu nhập từ 401.000 đồng/người/tháng. Vùng thành thị, có mức thu nhập từ 501.000 đồng/người/tháng.

Ngoài các tiêu chí đánh giá nghèo của Bộ LĐTB&XH thì còn có cách đánh giá nghèo của Tổng cục thống kê. Về cơ bản chuẩn nghèo của Tổng cục Thống kê được xác định dựa trên cách tiếp cận của WB, gồm 2 mức; Mức nghèo lương thực, thực phẩm và mức nghèo chung. Mức nghèo lương thực, thực phẩm là chuẩn nghèo tính theo thu nhập bình quân đầu người/tháng.1: Chuẩn nghèo và cận nghèo ở Việt Nam Chuẩn nghèo Chuẩn cận nghèo Giai Văn bản quy (đồng/người/tháng) (đồng/người/tháng) đoạn định Nông thôn Thành thị Nông thôn Thành thị 170/2005/QĐ- 2006- 270.000 đến TTg ngày Dưới 200.000 15 2015 TTg ngày đến 520.000 hoặc trên hoặc trên đến 1.000 đến đồng và thiếu và thiếu hụt 1.000 và 59/2015/QĐ- hụt dưới 03 dưới 03 chỉ số 2016 - thiếu hụt từ 03 thiếu hụt từ 03 TTg ngày chỉ số đo lường đo lường mức 2020 chỉ số đo lường chỉ số đo lường 19/11/2015 mức độ thiếu độ thiếu hụt mức độ thiếu mức độ thiếu hụt tiếp cận các tiếp cận các hụt tiếp cận các hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội dịch vụ xã hội dịch vụ xã hội dịch vụ xã hội cơ bản. cơ bản trở lên.

cơ bản trở lên.