CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm chính sách và chính sách công * Khái niệm chính sách Từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó …” Theo tác giả Vũ Cao Đàm thì “chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra… nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”.
Chính sách là những tư tưởng, định hướng, mong muốn hướng tới theo kế hoạch để triển khai trong thực tiễn. Như vậy, chính sách luôn gắn liền với quyền lực chính trị, với đảng cầm quyền và với bộ máy quyền lực công - nhà nước. Chúng ta vẫn thường nói đến một nguyên tắc của tổ chức thực thi quyền lực chính trị là “Đảng đề ra đường lối, chính sách, Nhà nước cụ thể hóa đường lối, chính sách của Đảng thành pháp luật” [37] * Khái niệm chính sách công Hiện nay chính sách công có nhiều quan niệm khác nhau như: Từ điển Bách khoa Việt Nam cho rằng: “Chính sách là các chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ…”. Nguyễn Hữu Hải quan niệm rằng: “Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, định hướng mục tiêu những vấn đề công trong xã hội” Một tập thể các tác giả khác lại cho rằng: “Chính sách công là một tập hợp những quyết định liên quan với nhau do nhà nước ban hành, bao gồm các mục tiêu và giải pháp để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu phát triển” [22] Các bước thực hiện chính sách công * Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách công 9 1.
Kế hoạch tổ chức, điều hành - Các chủ thể, cơ quan phối hợp triển khai thực hiện chính sách công. - Số lượng và chất lượng nguồn nhân lực để tham gia thực thi chính sách công; - Những dự kiến về cơ chế trách nhiệm của cán bộ quản lý và công chức thực thi; - Cơ chế tác động giữa các cấp thực thi chính sách công. Kế hoạch dự kiến các nguồn lực - Dự kiến về các cơ sở vật chất, các phương tiện, kỹ thuật phục vụ cho tổ chức thực thi chính sách; - Các nguồn lực tài chính, các vật tư, văn phòng phẩm v. Kế hoạch thời gian triển khai thực hiện Dự kiến các bước triển khai chính sách, xây dựng mục tiêu và thời gian hoàn thành phù hợp với chương trình cụ thể của từng chính sách.
Kế hoạch kiểm tra, đôn đốc thực thi chính sách công Dự kiến tiến độ, phương thức tổ chức thực thi chính sách, bảo đảm những nội quy, quy chế về tổ chức trong việc thực thi chính sách; thực hiện khen thưởng, kỷ luật đối với cán bộ, công chức và các cơ quan liên quan trong quá trỉnh triển khai thực hiện. * Phổ biến, tuyên truyền chính sách công 1. Chủ thể phổ biến, tuyên truyền chính sách công: là đội ngũ cán bộ được giao nhiệm vụ, bảo đảm có trình độ, kỹ năng nghiệp vụ trong việc tuyên truyền, phổ biến chính sách công. Đối tượng phổ biến, tuyên truyền chính sách công: Những công dân được chính sách công tác động trực tiếp, đây là đối tượng thụ hưởng chính sách công; Những công dân, tổ chức bị tác động gián tiếp bởi chính sách công, đây là những nhân tố góp phần làm cho chính sách công đạt hiệu quả; Những đối tượng tham gia thực thi, triển khai chính sách công.
Phương tiện và cách thức tuyên truyền: Tuyên truyền là hành động truyền bá thông tin với mục đích đưa đẩy thái độ, suy nghĩ, tâm lý và ý kiến của quần chúng theo chiều hướng có lợi cho mục tiêu chính sách. Tuyên truyền, vận động thực thi chính sách được thực hiện thường xuyên, liên tục, bằng nhiều hình thức như trực tiếp qua các phương tiện thông tin đại chúng v.v…Tùy theo yêu cầu của 10 các cơ quan quản lý, tính chất của từng loại chính sách và điều kiện cụ thể mà có thể lựa chọn hình thức tuyên truyền, vận động thích hợp. * Phân công, phối hợp thực hiện chính sách công 1. Phân công, phối hợp các cơ quan, chính quyền điều hành Chính sách công được thực thi tại các địa phương bao gồm các đối tượng cá nhân và tổ chức tham gia thực thi chính sách, trong đó công dân thực hiện và bộ máy tổ chức thực thi của nhà nước.
Chính vì vậy, đòi hỏi các cơ quan liên quan, chính quyền địa phương các cấp phải tiến hành phân công, phối hợp triển khai thực hiện. Phân công, phối hợp các đối tượng thực hiện Chính sách công khi triển khai thực sẽ tác động một phần đến đời sống nhân tại các địa phương. Việc triển khai chính sách công hiệu quả hoặc tác động tiêu cực phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Để thực hiện chính sách công hiệu quả, đúng mục tiêu quản lý thì cần phải phối hợp các yếu tố, bộ phận, đối tượng liên quan.
Hoạt động phân công, phối hợp diễn ra theo tiến trình thực hiện chính sách một cách chủ động, sáng tạo để luôn duy trì chính sách được ổn định, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả chính sách. * Duy trì chính sách công Duy trì chính sách công là mục tiêu của các cấp, các ngành, bảo đảm triển khai thực hiện đồng bộ, thực hiện tốt công tác an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, phát triển kinh tế bền vững, ổn định và nâng cao đời sống nhân dân, xây dựng cơ chế chính sách phát triển kinh tế, doanh nghiệp và các thành phần kinh tế [9]. Khái niệm nông thôn và nông thôn mới * Khái niệm nông thôn Nông thôn là phần lãnh thổ thuộc các xã, thị trấn, địa phương được quản lý bởi UBND cấp xã tại các địa phương. Nông nghiệp, nông dân, nông thôn đóng vai trò to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội [40].
Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân với sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Sự khác biệt về công tác quản lý giữa nông thôn và thành thị trên thực tế, nông thôn với cấp quản lý xã, thôn, bản; còn thành thị với cấp quản lý phường, thị trấn [41]. 11 * Khái niệm nông thôn mới Nông thôn mới là khu vực nông thôn được đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, tăng cường phát triển công nghiệp, dịch vụ, phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch, nâng cao chất lượng môi trường sinh thái, bảo đảm an ninh trật tự từng bước nâng cao đời sống nhân dân tại địa phương [12]. Theo Nghị quyết số 26-NQ/TW, có thể hiểu "Nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch…".
Từ những quy định và quan điểm trên, theo quan niệm của tác giả, NTM là chính sách đúng đắn của đảng, nhà nước nhằm thực hiện xây dựng làng xã khang trang, hiện đại, phát triển kinh tế, an sinh xã hội bền vững, từng bước nâng cao đời sống nhân dân tại các địa phương. Khái niệm xây dựng nông thôn mới và chính sách xây dựng nông thôn mới * Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng Nông thôn mới là quá trình xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường nông thôn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nông thôn, phát triển hài hòa, rút ngắn khoảng cách giữa thành thị với nông thôn [32] Xây dựng nông thôn mới là chính sách phát triển nông nghiệp và nông thôn, đổi mới phương thức sản xuất, áp dụng kỹ thuật, khoa học hiện đại, từng bước nâng cao năng suất lao động, giải quyết tốt việc làm cho người lao động, sử dụng nguồn lực lao động với trình độ kỹ thuật cao, gắn liền phát triển nông nghiệp với công nghiệp, phát triển kinh tế xã hội bền vững. * Khái niệm chính sách xây dựng nông thôn mới Chính sách XDNTM là một chính sách lớn của Nhà nước ta và là tập hợp các chủ trương và hành động của chính phủ nhằm tạo cho nông thôn phát triển bằng cách tác động vào việc cung cấp các yếu tố đầu vào như: đất đai, lao động, vốn, cơ sở hạ tầng…Tác động tới đầu vào và đầu ra ở nông thôn, tác động về việc thay đổi tổ chức [42, tr. Tổng số xã, huyện đạt chuẩn nông thôn mới 12 trong lĩnh vực giảm nghèo 2019 4.761 xã (19,7%) 17 huyện Tổng số xã đạt chuẩn nông thôn mới Tổng số huyện đạt chuẩn nông thôn mới Nguồn: Tổng cục thống kê (2019), Niên giám thống kê 2016-2019 Chính sách xây dựng NTM là hệ thống các văn bản chính sách về kinh tế, văn hoá, xã hội của các cấp, các ngành, qua đó nhằm triển khai thực hiện xây dựng, phát triển các vùng nông thôn theo những tiêu chí về phát triển, xây dựng nông thôn mới tại các địa phương.
Khái niệm thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới Chính sách xây dựng NTM là mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn, bảo đảm các chương trình trong chính sách, bảo đảm thực hiện tại các địa phương theo yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu của chính sách xây dựng nông thôi mới Các cấp chính quyền địa phương đã xác định tăng trưởng nông, lâm, thuỷ sản đạt 4 – 4,5%/năm; sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả, kết hợp với phát triển công nghiệp, dịch vụ và ngành nghề nông thôn đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân. Phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng KT-XH nông thôn; Nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư nông thôn; Nâng cao năng lực phòng chống, giảm nhẹ thiên tai… Ngăn chặn, xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường, từng bước nâng cao chất lượng môi trường nông thôn [61, tr. Nội dung của chính sách xây dựng nông thôi mới Về quy hoạch NTM: Quản lý xây dựng nông thôn mới theo quy hoạch, bảo 13 đảm theo tiêu chí quy hoạch xây dựng nông thôn mới, quy hoạch xây dựng, sản xuất và quy hoạch sử dụng đất.
