Luận văn thạc sĩ thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại viện hàn lâm khoa học xã hội việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại viện hàn lâm khoa học xã, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bùi Nam
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 1.1. Khái quát về bảo hiểm xã hội
• 1.2. Chính sách bảo hiểm xã hội và chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc
• 1.3. Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động ở Việt Nam
• 1.4. Tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc
• 1.5. Kinh nghiệm của một số quốc gia về BHXH và an sinh xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• 2.2. Thực trạng triển khai thực hiện chính sách Bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• 2.3. Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn lâm
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách BHXH bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn lâm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động

Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc là một phần quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Chính sách này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Theo Nghị quyết 28-NQ/TW, việc thực hiện chính sách BHXH cần phải được cải cách để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội hiện tại. Đặc biệt, chính sách này cần phải đáp ứng nhu cầu của người lao động trong bối cảnh già hóa dân số và sự xuất hiện của các quan hệ lao động mới. Việc tổ chức thực hiện chính sách BHXH bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cần được chú trọng để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và nâng cao hiệu quả công tác quản lý.

1.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội được định nghĩa là một hệ thống bảo vệ người lao động trước những rủi ro trong cuộc sống như ốm đau, tai nạn lao động, và hưu trí. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), BHXH là một quyền cơ bản của con người, nhằm đảm bảo rằng mọi người đều có thể sống một cuộc sống xứng đáng. Chính sách này không chỉ mang lại lợi ích cho người lao động mà còn cho cả người sử dụng lao động và Nhà nước. Việc thực hiện chính sách BHXH bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo quyền lợi cho tất cả các bên liên quan.

1.2 Chính sách bảo hiểm xã hội và chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Chính sách BHXH bao gồm nhiều hình thức khác nhau, trong đó bảo hiểm xã hội bắt buộc là hình thức chính. Chính sách này yêu cầu tất cả người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia, nhằm đảm bảo rằng mọi người đều có quyền lợi khi gặp rủi ro. Tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam, việc thực hiện chính sách này cần được chú trọng để đảm bảo rằng tất cả người lao động đều được bảo vệ quyền lợi của mình. Việc tổ chức thực hiện chính sách BHXH bắt buộc cần phải được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả, nhằm tạo ra sự tin tưởng từ phía người lao động.

II. Thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam

Thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù chính sách đã được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc thực hiện. Nhiều người lao động chưa được thông tin đầy đủ về quyền lợi của mình, dẫn đến việc họ không tham gia đầy đủ vào hệ thống BHXH. Hơn nữa, việc tổ chức thực hiện chính sách này còn gặp nhiều vướng mắc về mặt pháp lý và quy trình. Đánh giá thực trạng này là cần thiết để đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả thực hiện chính sách BHXH tại Viện.

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam. Một trong những yếu tố quan trọng là nhận thức của người lao động về quyền lợi của mình. Nhiều người lao động chưa hiểu rõ về các chế độ và quyền lợi mà họ được hưởng từ chính sách BHXH. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các bộ phận trong Viện cũng chưa thật sự hiệu quả, dẫn đến việc thực hiện chính sách không đồng bộ. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện sự phối hợp giữa các bộ phận là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách BHXH.

2.2 Thực trạng triển khai thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Thực trạng triển khai chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện chính sách, nhưng vẫn còn nhiều người lao động chưa tham gia đầy đủ. Việc thu thập thông tin và quản lý hồ sơ cũng gặp nhiều khó khăn, dẫn đến việc không thể đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc tăng cường công tác tuyên truyền và cải thiện quy trình quản lý hồ sơ.

III. Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường công tác tuyên truyền, giúp người lao động hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hệ thống BHXH. Bên cạnh đó, cần cải thiện quy trình quản lý và thu thập thông tin để đảm bảo rằng tất cả người lao động đều được bảo vệ quyền lợi của mình. Việc tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo cho người lao động cũng là một giải pháp hiệu quả để nâng cao nhận thức và sự tham gia của họ vào chính sách BHXH.

3.1 Quan điểm thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quan điểm thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cần phải dựa trên nguyên tắc bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Chính sách này không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của các đơn vị sử dụng lao động. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo rằng chính sách BHXH được thực hiện một cách hiệu quả và công bằng. Việc thực hiện chính sách này cần phải được giám sát chặt chẽ để phát hiện và khắc phục kịp thời các vấn đề phát sinh.

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc, cần có các giải pháp cụ thể như cải thiện quy trình thu thập thông tin, tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo cho người lao động. Việc tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo sẽ giúp người lao động hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hệ thống BHXH. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong Viện để đảm bảo rằng chính sách BHXH được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đóng vai trò then chốt trong hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh đất nước chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp hiện đại. Tính đến năm 2019, Việt Nam có khoảng 15,185 triệu người tham gia BHXH bắt buộc, chiếm tỷ lệ bao phủ ngày càng mở rộng, góp phần ổn định đời sống người lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (VASS) với hơn 1.865 cán bộ, công chức, viên chức và người lao động là một trong những đơn vị công lập điển hình trong việc thực hiện chính sách BHXH bắt buộc.

Nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng thực hiện chính sách BHXH bắt buộc đối với người lao động tại VASS trong giai đoạn 2015-2019, nhằm đánh giá hiệu quả, nhận diện những tồn tại, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện. Mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng triển khai chính sách, cũng như đề xuất các giải pháp phù hợp với đặc thù của Viện. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố hệ thống an sinh xã hội, đảm bảo quyền lợi người lao động và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về BHXH tại các cơ quan nghiên cứu khoa học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận biện chứng duy vật, kết hợp các quan điểm của Đảng, Nhà nước và các văn bản pháp luật về BHXH bắt buộc. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng các lý thuyết và mô hình về chính sách công, quản lý nhà nước và an sinh xã hội. Ba khái niệm chính được tập trung phân tích gồm: bảo hiểm xã hội bắt buộc, quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động trong hệ thống BHXH, cũng như nguyên tắc đóng - hưởng và chia sẻ rủi ro trong BHXH.

Ngoài ra, luận văn tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các mô hình BHXH của Trung Quốc, Thái Lan để làm cơ sở so sánh và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam. Các khái niệm về chế độ BHXH (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí, tử tuất) cũng được làm rõ để đánh giá thực trạng thực hiện chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu đa dạng, bao gồm phân tích tài liệu pháp luật, báo cáo ngành, các công trình nghiên cứu liên quan và dữ liệu thực tế tại Viện Hàn lâm. Phương pháp khảo sát điều tra được áp dụng với cỡ mẫu 100 phiếu khảo sát, thu về 90 phiếu hợp lệ, phân bổ đều tại 12 đơn vị thuộc và trực thuộc Viện, nhằm thu thập ý kiến của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động về việc thực hiện chính sách BHXH bắt buộc.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm các đánh giá về nhận thức, phối hợp thực hiện, cũng như mức độ đảm bảo các yêu cầu của chính sách BHXH. Phương pháp so sánh được dùng để đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn tại Viện. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2019, phù hợp với các văn bản pháp luật và chính sách mới nhất về BHXH.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và phối hợp thực hiện chính sách BHXH: Khoảng 70% người lao động đánh giá các đơn vị, cá nhân có liên quan được phân công nhiệm vụ rõ ràng và phối hợp chặt chẽ trong thực hiện chính sách BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, 44,2% người lao động cho rằng nhận thức về chính sách BHXH còn hạn chế, đặc biệt do tính phức tạp và sự điều chỉnh liên tục của chính sách.

2. Đảm bảo các yêu cầu thực hiện chính sách: Trên 85% người được khảo sát đánh giá Viện Hàn lâm thực hiện nghiêm chỉnh các chủ trương của Đảng, pháp luật Nhà nước và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lao động trong quá trình thực hiện BHXH. Nội dung “nghiêm chỉnh chấp hành các quy định về chính sách BHXH” được đánh giá cao nhất với 90% ý kiến tích cực.

3. Công tác xây dựng kế hoạch và phổ biến chính sách: Viện Hàn lâm đã xây dựng kế hoạch triển khai chính sách BHXH bắt buộc phù hợp với các văn bản pháp luật của Nhà nước và các Bộ, ngành liên quan. Việc phổ biến, tuyên truyền chính sách được thực hiện đa dạng, tuy nhiên vẫn cần tăng cường để nâng cao nhận thức sâu rộng hơn cho người lao động.

4. Khó khăn trong thực hiện: Một số cán bộ, công chức thực hiện công tác BHXH còn mang tính kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu, dẫn đến khó khăn trong việc cập nhật và áp dụng chính sách mới. Ngoài ra, sự phức tạp của chính sách và các thủ tục hành chính cũng là rào cản ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy Viện Hàn lâm đã thực hiện chính sách BHXH bắt buộc một cách nghiêm túc, đảm bảo quyền lợi người lao động và tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, sự hạn chế về nhận thức và năng lực chuyên môn của một bộ phận cán bộ làm công tác BHXH là nguyên nhân chính gây ra những khó khăn trong thực hiện. So sánh với các nghiên cứu trong ngành và kinh nghiệm quốc tế, việc nâng cao năng lực và cải cách thủ tục hành chính là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả.

Biểu đồ phân bố đánh giá mức độ phối hợp thực hiện chính sách và mức độ đảm bảo quyền lợi có thể minh họa rõ sự đồng thuận cao trong các hoạt động phối hợp và thực thi, đồng thời phản ánh nhu cầu cải thiện nhận thức và đào tạo chuyên môn. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý BHXH cũng được khuyến nghị nhằm giảm thiểu thủ tục giấy tờ và tăng tính minh bạch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ làm công tác BHXH: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ về chính sách BHXH mới, kỹ năng xử lý hồ sơ và ứng dụng công nghệ thông tin. Mục tiêu nâng cao năng lực chuyên môn trong vòng 12 tháng, do Ban Tổ chức - Cán bộ phối hợp với BHXH thành phố thực hiện.

2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách BHXH đến người lao động: Sử dụng đa dạng hình thức truyền thông như hội thảo, tài liệu hướng dẫn, cổng thông tin điện tử để nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền lợi, nghĩa vụ BHXH. Thực hiện liên tục trong 6 tháng đầu năm, do Văn phòng Viện chủ trì.

3. Cải tiến quy trình thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý BHXH: Triển khai hệ thống giao dịch điện tử, số hóa hồ sơ và giám sát trực tuyến để giảm thiểu thời gian xử lý và tăng tính minh bạch. Mục tiêu hoàn thành trong 18 tháng, phối hợp giữa Ban Kế hoạch - Tài chính và BHXH Việt Nam.

4. Tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong Viện và cơ quan BHXH địa phương: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, phân công nhiệm vụ rõ ràng, tổ chức các cuộc họp định kỳ để giải quyết vướng mắc kịp thời. Thực hiện thường xuyên, do Ban Lãnh đạo Viện chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và nhân viên làm công tác BHXH tại các cơ quan, đơn vị công lập: Giúp hiểu rõ quy trình, chính sách và các khó khăn thực tiễn trong thực hiện BHXH bắt buộc, từ đó nâng cao hiệu quả công tác quản lý.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước về BHXH: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu để hoàn thiện chính sách, cải cách thủ tục và nâng cao chất lượng dịch vụ BHXH.

3. Người lao động và đại diện công đoàn tại các đơn vị công lập: Nắm bắt quyền lợi, nghĩa vụ và các chế độ BHXH, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tham gia tích cực vào quá trình thực hiện chính sách.

4. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực chính sách công và an sinh xã hội: Tài liệu tham khảo quý giá về thực trạng và giải pháp thực hiện chính sách BHXH bắt buộc trong môi trường nghiên cứu khoa học, góp phần phát triển lý luận và thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách BHXH bắt buộc là gì?
   BHXH bắt buộc là chính sách xã hội do Nhà nước quy định, yêu cầu người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia đóng góp vào quỹ BHXH để đảm bảo quyền lợi khi gặp rủi ro như ốm đau, thai sản, hưu trí, tai nạn lao động.

2. Ai là đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tại Viện Hàn lâm?
   Đối tượng bao gồm cán bộ, công chức, viên chức và người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên tại Viện Hàn lâm, theo quy định của Luật BHXH năm 2014.

3. Các chế độ BHXH bắt buộc gồm những gì?
   Bao gồm chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất và bảo hiểm thất nghiệp, giúp người lao động được bảo vệ toàn diện trong quá trình làm việc và khi nghỉ hưu.

4. Viện Hàn lâm đã thực hiện chính sách BHXH như thế nào?
   Viện đã xây dựng kế hoạch, phối hợp chặt chẽ với cơ quan BHXH địa phương, đảm bảo quyền lợi người lao động, tuyên truyền chính sách và thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH bắt buộc trong giai đoạn 2015-2019.

5. Những khó khăn chính trong thực hiện BHXH tại Viện là gì?
   Khó khăn gồm nhận thức chưa đồng đều của người lao động, cán bộ làm công tác BHXH còn kiêm nhiệm, thủ tục hành chính phức tạp và sự điều chỉnh liên tục của chính sách gây khó khăn trong cập nhật và áp dụng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách BHXH bắt buộc, làm rõ vai trò và nguyên tắc hoạt động của chính sách tại Việt Nam và Viện Hàn lâm.
• Thực trạng thực hiện chính sách BHXH tại Viện Hàn lâm trong giai đoạn 2015-2019 được đánh giá tích cực, với sự phối hợp chặt chẽ và tuân thủ pháp luật cao.
• Một số hạn chế về nhận thức, năng lực chuyên môn và thủ tục hành chính cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả thực hiện.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như đào tạo chuyên môn, cải tiến thủ tục, tăng cường tuyên truyền và phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả chính sách BHXH bắt buộc.
• Tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn, đồng thời kêu gọi các đơn vị liên quan chủ động thực hiện các giải pháp đề xuất để bảo đảm quyền lợi người lao động và phát triển bền vững hệ thống BHXH.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách BHXH bắt buộc tại Viện Hàn lâm, góp phần xây dựng hệ thống an sinh xã hội vững mạnh và bền vững cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Khái quát về bảo hiểm xã hội 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội Thuật ngữ “Bảo hiểm xã hội” lần đầu tiên chính thức được sử dụng làm tiêu đề cho một văn bản pháp luật vào năm 1935 của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Thuật ngữ này xuất hiện trở lại trong một đạo luật được thông qua tại New Zealand năm 1938.

Năm 1941, trong thời gian chiến tranh thế giới thứ hai, thuật ngữ này được dùng trong Hiến chương Đại Tây Dương (the Atlantic Charter of 1941). Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) nhanh chóng chấp nhận thuật ngữ “bảo hiểm xã hội”, đây là mốc quan trọng ghi nhận giá trị của thuật ngữ này, một thuật ngữ diễn đạt đơn giản nhưng phản ánh được nguyện vọng sâu sắc nhất của nhân dân lao động trên toàn thế giới [17]. BHXH đã ra đời và phát triển hàng trăm năm nay với nhiều mô hình, nhiều cách thức thực hiện khác nhau trên thế giới. Để có được các mô hình BHXH đa dạng và phong phú như ngày nay, các nhà lý luận, các nhà quản lý đã tốn khá nhiều công sức và thời gian để nghiên cứu và tổng kết thực tiễn.

Không thể không kể đến sự đấu tranh của giai cấp công nhân và người lao động trên toàn thế giới để có được BHXH như ngày hôm nay. Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO): “bản chất bảo hiểm xã hội là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên trong xã hội thông qua một loạt các biện pháp công cộng để đối phó với các rủi do xã hội, trước hết là khó khăn về kinh tế - xã hội do bị ngừng hoặc giảm nhiều về thu nhập, gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi già và chết; cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con. 10 Theo Tập 1, Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Bảo hiểm xã hội là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất. Dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội” [38, tr.12] Theo Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 của Quốc hội: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [29, tr.2] Ở Việt Nam hiện nay có 02 hình thức đóng BHXH là: BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.

Bản chất của bảo hiểm xã hội BHXH là hình thức bảo hiểm thu nhập cho người lao động, là sản phẩm tất yếu khách quan của xã hội phát triển, là hình thức dịch vụ công để quản lý và đáp ứng nhu cầu chia sẻ các rủi ro trong cộng đồng, là quyền cơ bản của người lao động. BHXH vừa để thực hiện các mục đích xã hội, vừa để thực hiện các mục đích kinh tế trong mỗi cộng đồng, quốc gia. Trong đó mục đích kinh tế và mục đích xã hội luôn được thực hiện đồng thời, đan xen lẫn nhau, là hai mặt không thể tách rời của BHXH. Khi đề cập đến các lợi ích kinh tế của BHXH đối với người lao động và đối với xã hội là đã bao hàm cả mục đích xã hội của nó.

Ngược lại, các mục đích xã hội của BHXH cũng chỉ đạt được khi nó đồng thời mang lại các lợi ích kinh tế thiết thực cho người tham gia. Về phương diện xã hội: BHXH là sự chia sẻ rủi ro, bảo đảm an toàn xã hội; 11 Về phương diện kinh tế: BHXH là quá trình phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia bảo hiểm, thông qua việc hình thành quỹ tiền tệ chung; Về phương diện chính trị, pháp luật: Khi được nhà nước điều chỉnh bằng pháp luật, BHXH đã trở thành quyền cơ bản của người lao động, xét trên cả bình diện quốc gia và quốc tế. Đồng thời đó cũng là trách nhiệm của họ và người sử dụng lao động phải tham gia BHXH. Vì vậy, BHXH là một chính sách xã hội quan trọng, là bộ phận cơ bản để đảm bảo an sinh xã hội của các quốc gia.

Các chế độ của BHXH Chế độ BHXH là hệ thống các quy định của nhà nước về mức hưởng, điều kiện hưởng; mức đóng, điều kiện đóng BHXH. Tùy theo từng trường hợp BHXH mà nhà nước có các quy định khác nhau về các mức, các điều kiện này. Trong Công ước 102 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) có quy định trợ cấp tối thiểu cho 9 nhánh chế độ BHXH là (1) chế độ ốm đau; (2) chế độ thai sản; (3) chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; (4) chế độ bảo hiểm thất nghiệp; (5) chế độ chăm sóc y tế; (6) chế độ tàn tật (ở Việt Nam còn gọi là chế độ mất sức lao động, nhưng với nghĩa khác); (7) chế độ tử tuất; (8) chế độ hưu trí, và (9) chế độ chăm sóc gia đình (cho những người đông con) [26]. Tuỳ theo điều kiện kinh tế - xã hội của từng nước trong từng giai đoạn, để có thể xây dựng, áp dụng các quy định này.

Như đã nêu, ở Việt Nam hiện nay, theo quy định của Luật BHXH, đã thực hiện 6 chế độ trong 9 chế độ BHXH nêu trên. Trước năm 1995, nước ta cũng đã thực hiện các chế độ, trong đó có chế độ mất sức lao động, nhưng lại không có chế độ bảo hiểm thất nghiệp Căn cứ theo Điều 4, Luật BHXH 2014 quy định các chế độ BHXH tại Việt Nam hiện nay như sau: a) Bảo hiểm xã hội bắt buộc có các chế độ sau đây: Ốm đau; Thai sản; Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; Hưu trí; Tử tuất. b) Bảo hiểm xã hội tự nguyện có các chế độ sau đây: Hưu trí; Tử tuất. 12 c) Bảo hiểm hưu trí bổ sung do Chính phủ quy định [29, tr.

Quy định các chế độ BHXH là những nội dung cốt lõi của bất kỳ hệ thống BHXH nào, trong đó quy định rõ ràng các quan hệ trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên tham gia BHXH; quan hệ về nghĩa vụ và quyền lợi của người lao động khi tham gia BHXH. Ví dụ, trong chế độ BHTN, quy định rất rõ đối tượng nào được tham gia bảo hiểm; quy định mức đóng góp BHTN của người lao động và người sử dụng lao động; quy định khi nào thì người thất nghiệp được hưởng trợ cấp BHTN; quy định về mức hưởng trợ cấp và thời gian hưởng trợ cấp; quy định về các quyền lợi khác có liên quan như học nghề, hỗ trợ tìm việc làm… 1. Chính sách bảo hiểm xã hội và chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc 1. Chính sách bảo hiểm xã hội 1.

Sơ lược lịch sử chính sách bảo hiểm xã hội Chính sách BHXH luôn là một trong những chính sách quan trọng trong hệ thống chính sách xã hội nói chung và là chính sách cốt lõi của hệ thống chính sách an sinh xã hội của bất kỳ quốc gia nào, hệ thống xã hội nào. Về mặt chính sách, BHXH chính thức ra đời từ năm 1838 dưới thời Tể Tướng Bismark. Ban đầu chính sách BHXH chỉ có chế độ trợ cấp TNLĐ - BNN sau đó bổ sung trợ cấp ốm đau (năm 1865). Tuy nhiên, để có tính pháp lý cao thì phải đến năm 1883, đạo luật về BHXH mới được ban hành.

Đây có thể coi là văn bản pháp luật đầu tiên về BHXH trên thế giới. Như vậy, kể từ khi có chính sách BHXH đến khi có được đạo luật cơ bản về BHXH, nước Đức (nước Phổ cũ) đã phải mất gần nửa thế kỷ (45 năm) với nhiều thay đổi, sự phát triển kinh tế - xã hội của nước Đức [33]. Sau Đức, nhiều nước châu Âu cũng cho ra đời các Đạo luật BHXH của mình. Đến đầu thế kỷ XX, BHXH đã mở rộng ra nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước Mỹ La Tinh, Hoa Kỳ, Canađa và một số nước khác.

Ở Mỹ đạo luật đầu tiên lại không phải là đạo Luật về BHXH mà về an sinh xã hội 13 (Social Security Act 1935), trong đó BHXH là nòng cốt, ngoài ra còn có các chế độ phúc lợi khác như trợ cấp dưỡng lão, trợ cấp tàn tật, phúc lợi y tế… dần dần các chế độ được bổ sung và điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước Mỹ như trợ cấp thất nghiệp, bảo hiểm việc làm, phúc lợi phụ nữ và trẻ em [33]. Trong quá trình phát triển, BHXH đã trở thành một vấn đề quốc tế gắn với vai trò của Liên hợp quốc mà trực tiếp là Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), là một trong những quyền cơ bản nhất của con người được ghi nhận trong Tuyên ngôn nhân quyền của Liên hợp quốc: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xã hội có quyền hưởng bảo hiểm xã hội, quyền đó được đặt cơ sở trên sự thỏa mãn các quyền về kinh tế - xã hội và văn hóa, nhu cầu cho nhân cách và sự tự do phát triển của con người”. Tính đến thời điểm hiện tại, theo ILO, trên thế giới có khoảng hơn 170 nước thực hiện chính sách BHXH, trong đó 155 nước (chiếm 95%) nhưng chỉ có 63 nước (chiếm 38,6%) thực hiện hình thức bảo hiểm hưu trí, tai nạn lao động, ốm đau, thai sản [24]. Ở Việt Nam, ngay từ năm 1929, trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản Đông Dương (một trong các tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam) đã nêu: “Tổ chức tất cả vô sản giai cấp và công hội, thực hành bảo hiểm cho thợ thuyền, giúp đỡ thợ thuyền thất nghiệp.

Điều 7 Nghị quyết về giành chính quyền toàn quốc và thi hành 10 chính sách lớn của Việt Minh được thông qua tại kỳ họp Quốc dân Đại hội từ ngày 16 đến 17-8-1945 có viết: “Ban bố Luật Lao động; ngày làm 08 giờ, định lương tối thiểu, đặt xã hội bảo hiểm” [24].