CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Bởi vậy, các quốc gia trên thế giới đều quan tâm tới quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Ở Liên bang Nga hướng nghiệp được thực hiện nhằm mục tiêuđảm bảo quyền tự chọn nghề của học sinh, giúp các em tự thể hiện nhân cách trong điều kiện quan hệ thị trường, tôn trọng hứng thú nghề nghiệp của con người, chỉ rõ nhu cầu của thị trường lao động, không ngừng nâng cao trình độ thạo nghề của cá nhân như là điều kiện quan trọng nhất để thoả nguyện yêu cầu phát triển của con người trong lao động TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nhật Bản sớm quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa học vấn văn hoá phổ thông với kiến thức và kỹ năng lao động - nghề nghiệp ở tất cả các bậc học.
Có khoảng 27,9% số trường phổ thông trung học vừa học văn hoá phổ thông vừa học các môn học kỹ thuật thuộc các lĩnh vực cơ khí, ngư nghiệp, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ vv… Sau cấp II có đến 94% học sinh vào cấp III, trong đó 70% học sinh theo học loại hình trường PT cơ bản và 30% HS theo hướng học nghề. Tại Hàn Quốc, trong các loại hình trường phổ thông, nội dung giảng dạy kỹ thuật - lao động là một bộ phận cấu thành quan trọng trong chương trình GD. Hết cấp II học sinh sẽ đi theo hai luồng chính: phổ thông và chuyên nghiệp. Các trường kỹ thuật nghề nghiệp tuyển sinh trước rồi mới chọn HS theo luồng phổ thông.
Trung Quốc khuyến khích GD suốt đời một cách tích cực. Hiện nay, GD dựa trên cộng đồng đang được phát triển mạnh mẽ. Trong chương trình giảng dạy thường có các môn học tự chọn với mục tiêu trang bị cho HS những kiến thức và kỹ năng chuyên môn cần thiết để HS có khả năng tham gia lao động nghề nghiệp ở các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác nhau hoặc tiếp tục học lên trình độ nghề nghiệp cao hơn ở bậc đại học. Tại Singapore, ở bậc trung học học sinh được theo 3 luồng: luồng bình thường, luồng khá giỏi và luồng học nghề.
Học sinh ở luồng bình thường sẽ học 5 năm, học sinh ở luồng khá giỏi sẽ học trong 4 năm và học sinh ở luồng học nghề sẽ học trong 5 năm nhưng theo một chương trình chú trọng về học nghề kĩ thuật hơn là văn hoá. Kết thúc trung học sẽ là kỳ thi lấy chứng chỉ GCE’O’ Levels, là chứng chỉ theo hệ thống giáo dục Anh nhưng có thể thay đổi phù hợp với Sigapore. Sau đó học sinh có thể lựa chọn: Những học sinh có đủ khả năng sẽ học tiếp hai năm dự bị thi đại học lấy chứng chỉ ‘A’ Levels và vào đại học. Những học sinh còn lại có thể vào các trường dạy nghề kỹ thuật (Institute of Technical Education) hay các trường cao đẳng kỹ thuật (Polytechnic).
Hệ thống giáo dục có sự phân luồng tương đối sớm, các loại hình đào tạo công nghệ – kĩ thuật được phát triển mạnh, hệ thống TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com văn bằng chứng chỉ có thể so sánh tương đương của các nước Anh, Mĩ và đảm bảo chuẩn mực quốc tế. Nội dung giáo dục HN trong trường trung học của cộng hoà Pháp được phân hoá theo nhiều phân ban hẹp trong đó phần lớn là các ban kỹ thuật - công nghệ đào tạo kỹ thuật viên. Kế hoạch dạy học ở các chuyên ban kỹ thuật - công nghệ bao gồm nhiều môn văn hoá PT và kỹ thuật nghề nghiệp theo tỷ lệ khoảng 50/50. Việc cải cách chương trình GD công nghệ ở Pháp nhằm hoàn thiện hệ thống GD kỹ thuật công nghệ ở tất cả các bậc học, làm cho nội dung GD công nghệ phù hợp với từng giai đoạn GD và trình độ phát triển khoa học kỹ thuật.
Tại Pháp, có hai loại nhân lực tư vấn hướng nghiệp: - Các nhà tư vấn – cố vấn hướng nghiệp (CO-conseillers d’orientation). Những người này có phạm vi hoạt động giới hạn. Họ chỉ được làm các công việc tư vấn hướng nghiệp ở những cấp độ thông thường mà người ta thường gọi là tư vấn vòng ngoài. - Các nhà tư vấn tâm lý hướng nghiệp (COP- conseillers d’orientation psycologues).
Họ được quyền thực hiện các nghiệp vụ tâm lý hướng nghiệp chuyên sâu (tư vấn vòng trong). Họ hỗ trợ trực tiếp cho việc ra quyết định lựa chọn ngành học, nghề nghiệp của cá nhân. Các CO và COP được đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề quốc gia. Hiện nay, tại Pháp có 4 trung tâm độc quyền đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề quốc gia cho CO và COP, trong đó INETOP (Viện nghiên cứu quốc gia về lao động và hướng nghiệp) thuộc CNAM (Học viện quốc gia về nghệ thuật và nghề nghiệp) tại Paris đào tạo khoảng 47% CO và COP cho toàn nước Pháp) Cùng với giáo viên và phụ huynh học sinh, các nhà tư vấn hướng nghiệp tổ chức thường xuyên các đợt kiểm tra, các trắc nghiệm tâm lí, kiến thức, trên cơ sở đó đưa ra cho học sinh những lời khuyên xácđáng, hướng học sinh vào con đường thành công.
Như vậy, có thể thấy rằng giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp giữ một vai trò rất quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân của các nước khác nhau trên thế giới. Trong hệ thống giáo dục quốc dân của nhiều nước, các thiết chế TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giáo dụcvà tư vấn hướng nghiệp đã được xây dựng ở các cấp giáo dục như THCS, THPT, THCN và ĐH. Để triển khai các mô hình hướng nghiệp tích hợp trong hệ thống giáo dục quốc dân, chính phủ nhiều nước đã có chính sách đồng bộ để duy trì, củng cố các chức năng của giáo dục và tư vấn hướng nghiệp. Ở Việt Nam, nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục hướng nghiệp, ngày 19/03/1981 Hội Đồng Chính Phủ đã ban hành quyết định 126/CP về “Công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông và việc sử dụng hợp lý học sinh các cấp phổ thông cơ sở và phổ thông trung học tốt nghiệp ra trường”.
Quyết định nêu rõ vai trò, vị trí, nhiệm vụ của công tác hướng nghiệp, phân công cụ thể chính quyền các cấp, các ngành kinh tế, văn hóa từ trung ương đến địa phương có nhiệm vụ tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ các trường phổ thông trong việc đào tạo, sử dụng hợp lý và tiếp tục bồi dưỡng học sinh phổ thông sau khi ra trường. Tiếp đó, ngày 17/11/1981 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo có thông tư 31-TT hướng dẫn thực hiện Quyết đinh 126/CP của Hội đồng Chính phủ. Nội dung thông tư nêu rõ mục đích, nhiệm vụ và hình thức hướng nghiệp cho học sinh trong nhà trường phổ thông, đồng thời phân công trách nhiệm cho từng thành viên đang công tác tại trường phổ thông, cho dù đang đảm nhận chức vụ công tác nào đều phải hoàn thành nhiệm vụ được giao trong công tác giáo dục hướng nghiệp. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 BCHTW (Ban chấp hành Trung ương) Đảng khoá VIII đã nhấn mạnh: “ Tăng cường giáo dục kĩ thuật tổng hợp và năng lực thực hành ở bậc học phổ thông”.
Vấn đề này cũng được khẳng định tại điều 24(1) Luật giáo dục: “ Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo yêu cầu về tính phổ thông, toàn diện, cơ bản và hướng nghiệp ”. Tiếp theo là chỉ thị 33/ 2003 ngày 23/7/2003 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT (giáo dục & đào tạo) về việc đẩy mạnh công tác sinh hoạt hướng nghiệp và tư vấn nghề nghiệp cho học sinh phổ thông. Để thực hiện được nhiệm vụ mục tiêu giáo dục đào tạo, ngành GD & ĐT nói chung và các trung tâm KTTH – HN (kĩ thuật tổng hợp - hướng nghiệp) nói riêng cần làm tốt công tác “ Hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông”, tạo điều kiện cho các em có thể chọn được một nghề phù hợp theo ý muốn, năng lực của mình, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của địa phương và đất nước. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luật giáo dục năm 2005 cũng nhấn mạnh chương trình giáo dục nghề nghiệp được tổ chức thực hiện theo năm học hoặc hình thức tích luỹ tín… và được cụ thể hoá thành giáo trình, tài liệu giảng dạy.
Chương trình giáo dục nghề nghiệp phải liên thông với các chương trình giáo dục khác. Như vậy có thể thấy rằng trải qua một thời gian dài, vấn đề giáo dục hướng nghiệp hiện nay vẫn là một vấn đề giành được sự quan tâm của toàn xã hội. Bởi vậy, có nhiều đề tài khoa học, nhiều báo cáo khoa học cũng như nhiều học viên cao học đã và đang nghiên cứu về hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Những nhà nghiên cứu đã đi tiên phong trong nghiên cứu GDHN có thể kể tới các nhà giáo dục học như: Phạm Tất Dong, Đặng Danh ánh, Phạm Huy Thụ, Hà Thế Truyền, Đoàn Chi, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Thế Trường, Nguyễn Ánh Tuyết… Một số đề tài đã được nghiên cứu như: - “Nghiên cứu một số giải pháp khả thi trong việc ứng dụng triển khai công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh phổ thông cấp 2,3 ở thành phố Hồ Chí Minh – Tư vấn hướng nghiệp.
Thực trạng và giải pháp” - Nguyễn Toàn (chủ nhiệm đề tài) – Trung tâm kỹ thuật và hướng nghiệp Thủ Đức – thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài đã phân tích hiện trạng công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh cấp 2,3 ở thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời đưa ra giải pháp để nâng cao hiệu quả của công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh phổ thông cấp 2,3 ở thành phố Hồ Chí Minh. - “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trường THPT dân lập Mikhain Vaxilevích Lômônôxop, huyện Từ Liêm, Hà Nội” – Võ Thị Mai Hiền - Luận văn thạc sỹ. Trong luận văn, tác giả nêu - “Quản lý công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông bậc trung học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Thực trạng và giải pháp.” - Huỳnh Thị Tam Thanh - Luận văn thạc sỹ. Ngoài ra còn rất nhiều đề tài khác về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp mà qua đó, có thể nhận thấy vấn đề giáo dục hướng nghiệp ngày càng được quan tâm. Các công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung quan tâm tới việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục hướng nghiệp, các biện pháp quản lý giáo dục hướng nghiệp …nhằm nâng cao chất lượng cho hoạt động giáo dục hướng nghiệp.