được tăng cao, nhu cầu năng lượng trong các lĩnh vực thương mại, sinh hoạt và đặc biệt là giao thông cũng ngày càng gia tăng. Vào năm 2000, mức tiêu thụ năng lượng của Nhật Bản tăng gấp 9 lần so với năm 1955 và gấp 2 lần so với năm 1970. Trong khi đó, do hầu như không cỏ sẵn các nguồn năng lượng hóa thạch trong nước, Nhật Bản phải phụ thuộc rất lớn vào các nguồn cung cấp tử nước ngoài, đặc biệt là tử Trung Đông. Tuy nhiên, kể từ sau hai cuộc khủng hoảng năng lượng thế giới, Nhật Bản đã đồng loạt tiến hành nhiều chính sách và biện pháp bảo tồn năng lượng.
Nhờ những nố lực này, mức phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu của quốc đảo này đã giảm tử 77% trong thập niên 1970 xuống còn 50% trong những năm gần đây và dự đoán chỉ sẽ còn khoảng 45% trong năm 2010. Nếu dự báo này trở thành hiện thực, Nhật Bản sẽ tiết kiệm được một lượng dầu mỏ tương đương với mức tiêu thụ năng lượng hàng năm của tất cả các hộ gia đỉnh của Nhật Bản (Japan Energy Conservation Center, 2009). Theo Cơ quan Năng lượng Quốc té (IEA, 2009), Nhật Bản hiện dang dan đầu thế giới về hiệu quả sử dụng năng lượng với mức tiêu thụ năng lượng sơ cấp/đơn vị GDP ở mức thấp nhất thế giới. Năm 2005, mức tiêu thụ năng lượng/đơn vị GDP giảm chỉ còn 63% so với năm 1973.
Việc tiêu dùng năng lượng tính theo đầu người ở Nhật Bản chỉ gần bằng một nửa so với Hoa Kỳ, nhưng mức sống và thu nhập theo đầu người ở hai nước gần như ngang bằng nhau. Mặc dù vậy, Nhật Bản vấn không ngững phấn đấu tiếp tục đạt được hiệu quả sử dụng năng lượng cao trong khi vấn duy trì được sức mạnh của một cường quốc kinh tế thứ hai trên thế giới. Tại Hội nghị COP3 về biến đổi khí hậu được tổ chức ở Kyoto vào năm 1997, Chính phủ Nhật Bản đã cam kết cắt giảm 6% lượng phát thải CO; vào năm 2012 so với năm 1990. Điều này có nghĩa là các nổ lực tiết kiệm năng lượng càng được xúc tiến mạnh mẽ hơn, các thiết bị và công nghệ sử dụng hiệu quả năng lượng càng được đầu tư nghiên cứu và triển khai nhiều hơn.
Kết quả là sau hơn 10 năm kể tử ngày Nghị định thy Kyoto ra đởi, Nhật Bản vấn luôn khẳng định vai trỏ đi đầu của mình trong công tác bảo tồn năng lượng và cắt giảm phát thải khí CO;. : | _ alll Nhậ Bản EU HoaKỳ Candas Han. Trung Trung Đông - Quốc Nga Hình I. So sánh mức tiêu thụ năng lượng sơ cấp/đơn vị GDP cửa các quốc gia với giả định mức tiêu thụ của Nhật Ban la | (Nguồn: IEA, 2009).
170 Ký yếu Hội thảo Quốc gia lin cha TOM TAT VE LUAT VA CAC GIAI PHAP BAO TỒN NĂNG LƯỢNG Ở NHẬT BẢN Luật liên quan đến bảo tồn năng lượng Ngay sau cuộc khủng hoảng năng lượng lắn thứ ÍI vào năm 1979, Luật Sử dụng năng lượng hợp lý đã được ban hành nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động bảo tốn năng lượng và xúc tiển các chỉnh sách hố trợ. Trong luật này, Chính phủ quy định các nhà máy công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng phải là những đơn vị tiên phang trong công tác quản lý năng lượng.000 nhả máy loại và 7.000 loại ÍI được yêu cầu bảo cáo mức tiêu thụ năng lượng hàng năm với Cơ quan Năng lượng và Tải nguyên Quốc gia. Luật Hế trạ tái chế tài nguyễn và bảo tồn năng lượng được ban hành vào tháng 6 năm 1993. Theo dự tính ban đầu, luật này chỉ có hiệu lực trong vòng lô năm.
Tuy nhiên, sau khi được sửa đổi vào tháng I0 năm 2003, thời hạn áp dụng Luật được kéo đải đến năm 2013 nhằm tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp tự nguyện tiến hành các dự án sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên và năng lượng hiệu quả. Vii tn chi tạo ra các chính sách năng lượng lĩnh hoạt vá toàn diện, váo năm 2002, Chính phủ Nhật. Bản đã ban hành Luật cơ sở về Các giải pháp chính sách năng lượng. Luật này đưa ra 3 nguyên tắc cơ bản về chính sách năng lượng, bao gồm an ninh năng lượng, bào vệ mỗi trưởng và cơ chế thị trường trong cung và cẩu năng lượng.
Các giải pháp sử dụng hiệu quả nàng lượng Trong giai đoạn đầu của công tác bảo tốn năng lượng, với nhiễu nổ lực hợp tác giữa Chính phủ và các thành phân kinh tế tư nhân, hàng loạt các giải pháp tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng đã được ưu tiền áp dụng cho các ngành cóng nghiệp vi đầy là lĩnh vực tiêu thụ nhiều năng lượng. Các giải pháp mang lại hiệu quả cao bao gầm: + Các công đoạn kiểm tra quan trọng cho các giải pháp kỹ thuật bảo tồn năng lượng, + _ Báo tồn năng lượng thông qua hợp tác giữa các nhà máy và công sở, »_ Kiểm toán năng lượng ở các nhà máy. Vào những năm đầu thập niên 1590, công tác bảo tần năng lượng chuyển thêm hướng tập trung vào lĩnh vực thương mại - sính hoạt và đã nhận được sự hưởng ứng tích cực tử mọi thành phần công chúng. Rất nhiều giái pháp tiết kiệm và sử dụng hiệu quá năng lượng đã được áp dụng triệt dd trong các tỏa nhà cao ốc, văn phòng, cửa hàng bán lẻ, v.
Các giải pháp được đánh giá cao có thể kể: «_ Chương trình TepRunner!, « _ Chương trình dẫn nhăn tiết kiệm năng lượng, « _ Hệ thống chứng nhận cho các cửa hàng bán lẻ3, « _ Hệ thống quản lý năng lượng trong nhà và trong cÁc tỏa nhà, « _ Kiểm toán năng lượng trong các tồa nhà. Đối với ngành giao thông, các gidi pháp bảo tồn năng lượng vừa giúp tăng cường quản lý nhu cầu giao thông vửa tập trung cải tiến hiệu quả trong lưu thông, ví dự như: + Chuang trình lái xe sinh thái: điển hình là chương trình khuyến khích tắt động cơ khi xe đừng lại ở đèn đỏ, «_ Cải tiến hạ tầng an toàn giao thông tránh gây ủn tắc. Í Chương crịnh quy định riêu chuẩn sử dụng năng lượng cho các sản phẩm. ` Chương trình huy động sự tham gia các của hàng bản lẻ để quảng bá cho các sắn phẩm tiết kiệm năng lượng.
"Phần IL Mới mường và bÌẾn đãi khí bậu: MỘT SỐ BÀI HỌC LỚN CHO VIỆT NAM Được thiên nhiên ban tặng gắn như tất cả các dạng tài nguyên năng lượng nhưng hiệu quả khai thác và sử dụng năng lượng ở Việt Nam còn rất hạn chế. Tình trạng sử dụng năng lượng, trong sản xuất công nghiệp, xây dựng dân dụng và giao thông vận tải còn rất lãng phí. Theo Bộ Công thương, hiệu suất sử dụng năng lượng trong các nhà máy điện đốt than, dầu hiện chi đạt khoảng 30%, thấp hơn so với các nước phát triển 10%; hiệu suất các lò hơi công nghiệp chỉ đạt khoảng é0%, thấp hơn mức trung binh của thế giới khoảng 20%. Với mức sử dụng năng lượng bình quân của nền kinh tế, để tao ra 1.000 USD GDP, Việt Nam phải tiêu tốn khoảng 634.000 kg dầu quy đối, cao gấp I,5-I,7 lần so với Malaixia và Thái Lan, và gấp 2 lần mức binh quân của thế giới (Hình 2).
Ngành điện mối năm phải tăng trưởng đến 14-15% mới đáp ứng được yêu cầu tăng 6-8% GDP, trong khi trên thé gidi, dé ting 1% GDP chi cần tăng I,2-I,5% năng lượng tiêu thụ (Cổng Thông tin Năng lượng Việt Nam, 2010). Theo dự báo của các chuyên gia kinh tế, với tốc độ gia tăng mức khai thác và sử dụng năng lượng như hiện nay, không lâu nữa các nguồn năng lượng của Việt Nam sẽ trở thành khan hiếm khi các mỏ dầu và khí đốt dần cạn kiệt. Lúc đó, sự mất cân đối giữa cung cấp và nhu cầu sứ dụng các nguồn năng lượng, nội địa chắc chắn sẽ xảy ra. Có khả năng trong giai đoạn 2010-2020, Việt Nam sẽ chuyển tử nước xuất khẩu thành nước nhập khẩu năng lượng với mức độ phụ thuộc vào năng lượng tử bên ngoài ngày một tăng.
Chính vì vậy, việc tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng đối với nước ta trong giai đoạn hiện nay phải được xem là vấn đề rất quan trọng, nhằm vừa giúp đảm bảo an ninh năng lượng vừa bảo vệ môi trường cho sự phát triển bền vững của quốc gia. Vấn đề đang được quan tâm nhất là cần phải bắt đầu nhiệm vụ này từ đâu và nên triển khai thực hiện như thế nào? Các kinh nghiệm tử công tác bảo tồn năng lượng của Nhật Bản sẽ giúp Việt Nam chúng ta rút ra được một số bài học bổ ích khi chúng ta mới chỉ đang trong giai đoạn chập chững thực hiện việc tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng. Mức tiêu thụ năng lượng của các quốc gia năm 2008 Tấn dầu quy đổi/triệu USD. oS CC F FF £ a & Fe về VS et of & j@ ae et lk vết a ys ri we (Nguồn: IEA, 2009).
Một cơ sở pháp lý vũng chắc và các chính sách bảo tồn năng lượng linh hoạt Nói đến hiệu quả cao của công tác bảo tồn năng lượng ở Nhật Bản trước tiên cần phải đề cập đến vai trò nền tang của các luật định liên quan. Ngay sau cuộc khủng khoảng năng lượng thế giới lần II, Chính. phủ Nhật Bản đã tiến hành hàng loạt cuộc họp nội các và nhanh chóng thông qua Luật Sử dụng năng lượng hợp lý (Luật Bảo tồn năng lượng). Theo quy định của Luật này, tất cả các ngành công nghiệp ở Nhật Bản phải giảm ít nhất 1% mức tiêu thụ năng lượng hàng năm.
Con số nảy tuy không lớn nhưng nếu cộng đồn lại trong hơn 3 thập kỷ vừa qua kể tử khi luật được ban hành thi quả là không nhỏ. Một khía cạnh đáng chú ÿ khác của Luật Bảo tồn năng lượng là tầm nhìn xa và tính linh hoạt của nó. Mặc 172 Ký yếu Hội thảo Quốc gia lin cha sử dụng hiệu quả năng lượng đã được xúc tiến thông qua sự hợp tác rất chặt chẽ giữa Chính phủ, các ngành công nghiệp, các trường đại học và các viện nghiên cứu. Công tác quảng bá và rên vinh các công nghệ và thiết bị tiết kiệm năng lượng tốt nhất hiện có được thực hiện thông qua các Hội chợ triển lãm Môi trường và Năng lượng (ENEX) và các Hội nghị Năng lượng quốc gia được tổ chức hàng năm.