Chương 1.Co sở lý luận và thực tiễn của quan hệ văn hóa giữa Liên bang Nga và ASEAN. Chương này trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến văn hóa, ngoại giao văn hóa, sức mạnh mềm và thực tiễn quan hệ văn hóa giữa Liên Xô và ASEAN cũng như Indonesia và Việt Nam trong giai đoạn trước năm 1991.Sự phát triển quan hệ văn hóa của Liên bang Nga với tô chức ASEAN từ năm 1991 đến năm 2016. Chương này phân tích sự vận động của quan hệ văn hóa giữa Liên bang Nga và ASEAN từ năm 1991 với tư cách là một tô chức khu vực, sau đó luận văn đi sâu phân tích trường hợp Indonesia và Việt Nam với tư cách là hai thành viên tiêu biểu của ASEAN.Đánh giá quan hệ văn hóa và triển vọng hợp tác giữa Liên bang Nga với ASEAN và các nước thành viên. Chương này đưa ra một số nhận xét về kết quả quan hệ văn hóa giữa Liên bang Nga và ASEAN, nhưng thành công, hạn chế cũng như nguyên nhân.
Ngoài ra Luận văn còn so sánh về hai trường hợp cụ thể là Indonesia và Việt Nam. Từ đó luận văn có đề xuất một số kiến nghị nhằm tang cường quan hệ giữa hai bên và đánh giá một số triển vọng cho quan hệ hai bên trong thời gian tới. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA QUAN HỆ VĂN HÓA GIỮA LIÊN BANG NGA VÀ ASEAN 1. Khái niệm Quan hệ văn hóa trong quan hệ ngoại giao hay ngoại giao văn hóa là một thuật ngữ cần được làm rõ dựa trên nội hàm hai thuật ngữ “ngoại giao” và “văn hóa”.
Các tác giả Từ điển ngoại giao Liên Xô đã đưa ra một khái niệm khá đầy đủ, toàn diện và khoa học: "Ngoại giao là công cụ thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia; là tổng thể những biện pháp phi quân sự; nhiều phương pháp thủ thuật được sử dụng có tính đến diéu kiện cụ thé và đặc điểm của yêu cẩu nhiệm vụ; là hoạt động chính thức của người đứng đâu nhà nước, chính phú, bộ ngoại giao, các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, các đoàn đại biểu tại các hội nghị quốc tế nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ chỉnh sách đối ngoại của quốc gia, bảo vệ quyền và lợi ích quốc gia, pháp nhân và công dân nước mình ở nước ngoài. Đồng thời ngoại giao là nghệ thuật đàm phán nhằm ngăn chặn, hoặc dàn xếp những xung đột quốc tế, tìm cách thỏa hiệp và những giải pháp có thé được các bên chấp nhận, cũng nh mở rộng và củng cố họp tác quốc te" [15, tr. Những phương pháp ngoại giao chủ yếu thông dụng nhất trong thực tế là trao đôi đại diện, thư tín, văn kiện ngoại giao, thăm viếng lẫn nhau; tham dự các cuộc họp, các cuộc gặp gỡ song phương, đa phương: hoạt động tại các tổ chức quốc tế; đàm phán, ký kết điều ước quốc tế song phương, đa phương. Về khái niệm văn hóa, người đầu tiên đưa thuật ngữ culture vào trong khoa học là nhà nghiên cứu luật pháp người Đức S.Ông sử dụng thuật ngữ này để chỉ toàn bộ những gì do con người sáng tạo ra khác với những sản phẩm trong thế giới tự nhiên, tựa như con người được giáo dục khác với con người không được giáo dục.
Bản chất của văn hóa bao gồm toàn bộ hoạt động sáng tạo của con người sản sinh ra các giá trị vật chât và giá trị 7 tinh thần (không có văn hóa nằm ngoài con người) và nói đến văn hóa phải nói đến dân tộc, một dân tộc tồn tại nhờ có văn hóa, mất văn hóa tức là mất dân tộc. Và văn hóa mang tính nhân loại, vì văn hóa là sáng tạo của con người mà nhu cầu cơ bản của con người là giống nhau.Vì vậy đây là cơ sở để giao lưu văn hóa giữa các dân tộc [10]. Trên cơ sở đó, có thể hiểu “Ngoại giao văn hóa” là một hình thức ngoại giao với một loạt những phương sách làm cơ sở cho hoạt động thực tiễn một cách hiệu quả, những phương sách này bao gồm sự thừa nhận và hiểu biết rõ ràng về động lực văn hóa của nước ngoài và sự tuân thủ những nguyên lý phố biến chỉ đạo quá trình đối thoại cơ bản. Nhà nghiên cứu Simeo Adebolu, thành viên Hiệp hội các nhà ngoại giao thương mại Anh cho rằng: Ngoại giao văn hóa là một hình thức ngoại giao nhắn mạnh tới sự thừa nhận văn hóa và hiểu biết lẫn nhau như là một cơ sở của đối thoại.
Nhà nghiên cứu Milton C. Cummings Jr (Trung tâm nghệ thuật va văn hóa Mỹ tại Washington) định nghĩa: Ngoại giao văn hóa là sự giao lưu những tư tưởng, trao đổi thông tin nghệ thuật, lối sống, hệ giá trị, truyền thống, tín ngưỡng và các phương tiện khác nhau của văn hóa nhằm thúc đây sự hiểu biết lẫn nhau. Tựu chung lại, có thé hiểu ngoại giao văn hóa chính là một hình thức ngoại giao kiểu mới, lay văn hóa làm nội dung [14, tr. Mỗi quốc gia nhìn nhận nội hàm của ngoại giao văn hóa theo những cách riêng của mình.
Nhìn chung, các nước tham gia Ngoại giao văn hóa thường được chia thành ba nhóm sau: - Nhóm các cường quốc (Mỹ, Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Nga.) sử dụng ngoại giao văn hóa như là một công cụ để mở rộng ảnh hưởng, tăng cường vị thế của mình trên thế giới, bên cạnh những mục tiêu như phát triển ngành công nghiệp văn hóa, du lịch hay tạo điều kiện hợp tác kinh tế thuận lợi với các quốc gia, lãnh thô khác. - Nhóm các nước bậc trung (Hàn Quốc, Mexico.) sử dụng ngoại giao văn hóa làm công cụ vừa đê tăng cường ảnh hưởng, vừa phục vụ cho mục 8 đích phát triển, đem lại lợi ích kinh tế cho quốc gia. - Nhóm các nước nhỏ (Thái Lan, Singapore.) sử dụng ngoại giao văn hóa chủ yếu phục vụ cho mục tiêu phát triển, theo xu hướng gắn việc quảng bá văn hóa với phát triển du lịch, thu hút đầu tư nước ngoai hay tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.đồng thoi, khang định và củng cé vị thé của quốc gia mình trên trường quốc tế. Các quốc gia sử dụng ngoại giao văn hóa với nhiều mục đích khác nhau, có thể kể tới như: (i) Có một cái nhìn tích cực về người dân, văn hóa và chính sách của dat nước, (ii) Tạo ra sự hợp tác lớn hơn giữa hai quốc gia, (iii) Giúp đỡ trong việc thay đối chính sách hoặc môi trường chính trị của quốc gia đối tác, (iv) Ngăn chặn, quản lý và giảm thiểu xung đột với quốc gia đối tác.
Bên cạnh đó, ngoại giao văn hóa có thé giúp một quốc gia hiểu rõ hơn về đối tác của mình và tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau.Ngoại giao văn hóa là một cách dé thực hiện quan hệ quốc tế mà không mong nhận lại điều gì như cách ngoại giao truyền thống thường hy vọng [18]. Chương trình trao déi văn hóa của một quốc gia được thực hiện như là một phương tiện để tăng cường một ấn tượng tốt nhằm thỏa mãn sự hiểu biết và được chấp nhận trong các hoạt động văn hóa của họ, đồng thời tự nhiên hóa các tiêu chuẩn xã hội của quốc gia đó trong các nền văn hóa khác. Nói chung, ngoại giao văn hóa là một chính sách dai hạn [ L7, tr. Mục đích là để xây dựng ảnh hưởng về lâu dài, bằng cách tiếp cận trực tiếp với người dân.Nó cho phép chính phủ tạo ra "nền tảng của sự tin tưởng" và một sự hiểu biết lẫn nhau một cách khách quan và dựa trên liên hệ giữa người với người.Một yếu tố duy nhất và quan trọng của ngoại giao văn hóa là khả năng tiếp cận giới trẻ.
Tuu chung lại, ngoại giao van hóa là một hoạt động đối ngoại, được nhà 9 nước tổ chức, ủng hộ hoặc bảo trợ. Hoạt động này được triển khai trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm đạt được những mục tiêu chính trị, đối ngoại được xác định, bằng các hình thức văn hóa như: nghệ thuật, lịch sử, tư tưởng, truyền thống, 4m thực, phim, ấn phẩm, văn học.Ngoại giao văn hóa quảng bá hình ảnh và nâng cao vị thế của đất nước, dân tộc. Mục tiêu của ngoại giao văn hóa là góp phần đảm bảo an ninh quốc gia, phục vụ phát triển kinh tế, nâng cao vị thế, hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế và phục vụ cộng đồng kiều bào ở nước ngoài. Vai trò của quan hệ văn hóa trong việc phát triển quan hệ ngoại giao Ngoại giao văn hóa là một trong ba trụ cột bên cạnh ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế.
Do đó, ngoại giao văn hóa đóng vai trò hết sức quan trọng vì nó vừa là nền tang tinh than, vừa là biện pháp và mục tiêu của chính sách đối ngoại, bồ trợ hữu hiệu cho các trụ cột ngoại giao chính tri, ngoại giao kinh tế thành một chỉnh thé chính sách đối ngoại, thông qua những biểu hiện sau: Ngoại giao văn hóa xây dựng sự hiểu biết và chấp nhận lẫn nhau giữa các quốc gia vốn có nhiều rào cản xuất phát từ sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, thê chế chính trị.qua đó tăng cường hòa bình, hữu nghị và hợp tác phát triển; Quang bá hình ảnh và thương hiệu đất nước, con người, đưa quốc gia đến gần hơn với cộng đồng quốc tế; Làm nền tang tinh thần cho việc triển khai nền ngoại giao rộng mở, tranh thủ sự hợp tác rộng rãi hơn trên các lĩnh vực khác, nhằm phục vụ các mục tiêu khác của đất nước; Ngoại giao văn hóa là kênh để tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại làm phong phú và tiến bộ hơn nền văn hóa của các quốc gia, đồng thời vẫn gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa và truyền thông của dân tộc. Hiện nay, bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách khoa học công nghệ đang phát triển mạnh mẽ đã mở ra cơ hội chưa từng có để các quốc gia tranh thủ quảng bá văn hóa, đất nước, con người, bước vào công cuộc hội nhập sâu rộng, tạo điều kiện vô cùng thuận lợi cho ngoại giao văn hóa phát triển thông 10 suốt. Trong bối cảnh đó, ngoại giao văn hóa ngày càng thê hiện vai trò của một sách lược ngoại giao quan trọng cho các quốc gia và các vùng lãnh thé trên thế giới. Điều này thê hiện thông qua việc ngoại giao văn hóa chính là một công cụ quan trọng dé tăng cường hiểu biết lẫn nhau, là chất keo kết dính bền chặt mối quan hệ chính tri với các nước, thúc đây sự phát triển giao lưu kinh tế, góp phần vào hòa bình, ôn định và nâng cao vị thế của quốc gia.