CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 1. Các vấn đề cơ bản của tỷ giá hối đoái 1. Các khái niệm cơ bản 1. Định nghĩa về tỷ giá hối đoái Tỷ giá hối đoái là tỷ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền của hai nước, là giá cả một đơn vị tiền tệ của một nước được tính bằng tiền của nước khác hay nói khác đi, là số lượng đơn vị tiền tệ cần thiết để mua một đơn vị ngoại tệ.
Phân loại tỷ giá hối đoái Căn cứ vào chế độ quản lý ngoại hối, tỷ giá hối đoái bao gồm: tỷ giá chính thức, tỷ giá kinh doanh, tỷ giá chợ đen. Căn cứ vào thời điểm mua bán ngoại tệ thì tỷ giá hối đoái gồm: tỷ giá mở cửa, tỷ giá đóng cửa, tỷ giá giao ngay, tỷ giá kỳ hạn. Căn cứ theo phương tiện thanh toán thì tỷ giá hối đoái gồm: tỷ giá séc, tỷ giá hối phiếu, tỷ giá chuyển khoản, tỷ giá tiền mặt. Các nhân tố tác động đến tỷ giá hối đoái TGHĐ được hình thành nhờ quá trình tác động bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan.
Tỷ giá hối đoái thay đổi khi các nhân tố tác động đến nó thay đổi. Tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia Khi tốc độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia nhanh và ổn định thì sức mua của đồng tiền quốc gia đó sẽ tăng, đồng tiền của quốc gia đó trở nên có giá trị hơn, dẫn tới tỷ giá hối đoái có chiều hướng giảm và khi quốc gia suy thoái thì tỷ giá hối đoái có chiều hướng tăng. Tình trạng cán cân thanh toán quốc tế Cán cân thanh toán quốc tế của một quốc gia phản ánh mối quan hệ SV: Phùng Đức Anh 4 Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính cung-cầu về ngoại tệ của nước đó. Khi cán cân thanh toán quốc tế bội thu, nghĩa là cung về ngoại tệ lớn hơn cầu về ngoại tệ nên tỷ giá hối đoái có chiều hướng giảm đi và khi cán cân thanh toán quốc tế bội chi thì tỷ giá hối đoái có chiều hướng tăng lên 1.
Mức lạm phát của đồng tiền quốc gia Đối với bất kỳ nền kinh tế nào lạm phát luôn là yếu tố quan trọng tác động trực tiếp tới sức mua của đồng tiền nước đó, vì thế lạm phát ảnh hưởng trực tiếp tới tỷ giá hối đoái. Khi mức lạm phát của đồng tiền quốc gia cao hơn hơn ngoại tệ thì tỷ giá hối đoái với ngoại tệ đó có xu hướng tăng và khi mức lạm phát của đồng tiền quốc gia thấp hơn ngoại tệ thì tỷ giá hối đoái với ngoại tệ đó sẽ có xu hướng giảm. Các nhân tố khác Chính sách tiền tệ của nhà nước: Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong chính sách tỷ giá hối đoái của mỗi quốc gia. Nhà nước có thể dùng các công cụ quản lý của mình để thay đổi cung – cầu ngoại tệ như: Các quy định về quản lý ngoại tệ, quy định về tỷ lệ dự trữ bắt buộc, các chính sách về lãi suất,… hay áp dụng các chế độ tỷ giá (thả nổi, cố định,…) từ đó ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái.
Các yếu tố tâm lý tác động tới tâm lý tiêu dùng như các tin tức về tình hình kinh tế - chính trị - xã hội, về các rủi ro của hệ thống tài chính ngân hàng về các quyết định, chính sách quan trọng của chính phủ và ngân hàng Trung ương về lãi suất, chính sách tài chính, tiền tệ và giá cả. Các yếu tố tâm lý này sẽ gây ra các tác động mang tính chất ngắn hạn và tức thời làm thay đổi mối quan hệ cung cầu trên thị trường, do đó ảnh hưởng tới sự biện động của tỷ giá hối đoái. SV: Phùng Đức Anh 5 Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1. Rủi ro tỷ giá hối đoái 1.
Khái niệm về rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động của doanh nghiệp Rủi ro hối đoái là rủi ro xuất hiện trong nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối do sự biến động về tỷ giá giữa các đồng tiền. Nếu tỷ giá hối đoái bán ra lớn hơn tỷ giá mua vào thì nhà kinh doanh có lãi, ngược lại thì bị lỗ. Rủi ro tỷ giá hối đoái là loại rủi ro dễ thấy nhất ở các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu. Đối với nghiệp vụ nhập khẩu rủi ro tỷ giá xảy ra khi ngoại tệ mà nhà nhập khẩu phải trả trong tương lai tăng giá so với nội tệ, hay đối với nghiệp vụ xuất khẩu rủi ro tỷ giá xảy ra khi ngoại tệ thu được khi xuất khẩu giảm giá so với nội tệ.
Sự biến động liên tục của tỷ giá làm cho giá trị của các hợp đồng xuất nhập khẩu trở nên khó xác định cụ thể. Mọi chuyện có thể trở nên tốt đẹp hơn nếu tỷ giá biến động tích cực, hoặc trở nên tồi tệ hơn nếu tỷ giá biến động tiêu cực. Điều này tạo ra sự khó khăn trong công tác quản lý lợi nhuận, phí của doanh nghiệp gây ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh. Để đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định và hạn chế rủi ro, các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu thường lựa chọn các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
Tuy nhiên công việc này hoàn toàn không đơn giản, nó đòi hỏi sự am hiểu về kỹ thuật kết hợp với sựu khéo léo về nghệ thuật và nhạy cảm với môi trường kinh doanh. Do đó cần phải nhận biết và dự đoán được mức độ rủi ro hối đoái của từng nghiệp vụ tiền mặt tương lai từ đó có các biện pháp phòng ngừa cho phù hợp. Phân loại rủi ro tỷ giá hối đoái Các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu thường xuyên có nguồn thu hay chi bằng ngoại tệ nên họ cũng thường phải đối mặt với 4 loại rủi ro tỷ giá chính sau: - Rủi ro tài chính: là bất kỳ dạng rủi ro nào liên quan đến tài chính, bao gồm cả các giao dịch tài chính bao gồm cả khoản vay công ty của người khác SV: Phùng Đức Anh 6 Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính mà có nguy cơ vỡ nợ. Thông thường nó được hiểu là chỉ bao gồm rủi ro mất mát, có nghĩa là tiềm năng của sự mất mát tài chính và sự không chắc chắn về mức độ của nó.
- Rủi ro chuyển đổi: là khả năng đồng nội tệ không thể chuyển đổi thành tiền tệ của một quốc gia khác do giá trị danh nghĩa thay đổi hoặc các hạn chế trao đổi. - Rủi ro giao dịch: Là loại rủi ro phát sinh khi một bên đồng ý mua hay bán với một ngoại tệ nhất định vào một ngày xác định, nhưng thực sự thanh toán hay nhận thanh toán vào một ngày sau đó. Nếu tỷ giá thay đổi trong khoảng thời gian ở giữa, giá cả trong thương vụ bán hoặc mua theo đồng tiền nội tệ sẽ thay đổi. - Rủi ro kinh tế: Là loại rủi ro phát sinh khi thay đổi trong tỷ giá hối đoái làm thay đổi sức cạnh tranh của một doanh nghiệp.
Rủi ro này thường xảy ra khi doanh nghiệp có doanh thu bằng một đồng tiền và chi trả chi phí lại bằng một đồng tiền khác. Đôi khi rủi ro kinh tế cũng xảy ra khi doanh nghiệp hoạt động chỉ với một đồng tiền. Tác động của rủi ro tỷ giá hối đoái tới hoạt động xuất nhập khẩu Khi hoạt động kinh tế, sản xuất ngày càng phát triển, thị trường đầu ra nội địa sẽ ngày càng bị chia nhỏ hơn nên nhu cầu vươn ra các thị trường mới là điều vô cùng bức thiết. Kinh doanh ở thị trường nước ngoài không đơn giản như kinh doanh tại thị trường trong nước, công ty đối mặt và cần phải giải quyết: Rủi ro về chính trị, kinh tế, pháp luật của nước ngoài, vướng mắc trong vấn đề huy động vốn, quảng bá sản phẩm, các vấn đề về văn hóa, tôn giáo,… Chính vì vậy để tận dụng được lợi thế thị trường mới, lợi nhuận tiềm năng từ thị trường ngoài nước, các công ty kinh doanh ra thị trường nước ngoài cần phải có các chính sách, chiến lược kinh doanh hiệu quả và các phương án phòng tránh các rủi ro, rào cản gặp phải.
SV: Phùng Đức Anh 7 Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Trong các rủi ro và rào cản mà công ty gặp phải khi kinh doanh ở thị trường ngoài nước thì rủi ro về tỷ giá hối đoái là rủi ro tác động mạnh và trực tiếp nhất tới lợi nhuận và kết quả, chiến lược kinh doanh của công ty. Tỷ giá hối đoái có thể tác động tốt (gia tăng lợi nhuận) hoặc tác động xấu (giảm trừ lợi nhuận) tới công ty. Hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu là một hoạt động trong các hoạt động của kinh doanh quốc tế nên vì thế tỷ giá hối đoái cũng tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu. Đối với hoạt động xuất khẩu Các doanh nghiệp xuất khẩu, sau khi chuyển giao hàng hóa cho bên nhập khẩu sẽ thu về một khoản ngoại tệ (thường là đồng tiền của nước nhập khẩu hay một ngoại tệ mạnh nào đó).
Bên cạnh đó để chi trả các khoản chi phí sản xuất như: nguyên liệu đầu vào, chi phí nhân công, vận chuyển,… bằng nội tệ thì doanh nghiệp cần phải chuyển đổi lượng ngoại tệ trên sang nội tệ. Vậy tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu. Khi tỷ giá hối đoái tăng thì hoạt động xuất khẩu được hưởng lợi. Bởi khi tỷ giá tăng, trong khi chi phí đầu vào ở thị trường nội địa không đổi, các nhà xuất khẩu có thể giảm giá bán để nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa ở thị trường thế giới.
Hoặc giữ nguyên giá bán thì nhà xuất khẩu sẽ thu được nhiều lợi nhuận hơn. Ngược lại, khi tỷ giá hối đoái giảm xuống thì hoạt động xuất khẩu lại phải chịu bất lợi. Tỷ giá hối đoái tác động tới hoạt động xuất khẩu theo hai mặt tích cực và tiêu cực. Để kích thích hoạt động xuất khẩu người ta thường tăng tỷ giá hối đoái.
Nhưng việc tỷ giá hối đoái tăng hay giảm một cách đột ngột sẽ dễ tạo ra cú sốc khiến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bị xáo trộn, từ đó ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Vì thế, muốn kích thích hoạt động xuất khẩu chỉ nên tăng tỷ giá hối đoái ở một mức độ hợp lý nào đó thôi. SV: Phùng Đức Anh 8 Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.