phần mở đầu, kết luận, danh mục lài liệu tham khả0 và phụ lục, luận văn gồm 3 cholơng, 6 liết. chgong 1: Tho cong Té liên và vai trò của Thờ cúng Tổ liên lr0ng đời sống linh thần của ngojời Việt Ilam. chương 2: Phát huy những giá tri lích cực của lín ngojong Tho cong Tổ liên ở mội số địa phojơng hà Hội hiện nay - Thực trạng và vấn đề đặt ra. chgong 3: Phojong hojớng, giải pháp, kiến nghị cơ sản nhằm phát huy những giá lrị ích cực của lín ngojỡng Thờ cúng Tổ liên ở một số địa phojơng hà llội hiện nay.
17 chojong 1 ThO cONG TO TIEN VA VAI TIO cUA ThO cONG TO TIEN TT0HG ĐỜI SÓIG TIIh ThẢN cỦA IGGŒIỜI VIỆT HAM 1. Khái niệm Hn ngojỡng, lôn giá0 và lín ngojõng Thờ cúng Tổ liên 1. Khái niệm ton gidd, tin nggqjéng và mé tin dị đan * Tôn giá0 Khái niệm lôn giá0 là một vấn đề đơiợc giới nghiên cứu về tôn giá0 sàn cãi rất nhiều. Tr0ng lịch sử đã lừng lồn lại nhiều quan niệm khác nhau về lôn giá0: các nhà thần học đều ch0 rằng: lôn giá0 là mối liên hệ giữa thần thánh và cŨN ngGJờ1.
Mội số nhà lâm lý học lại ch0 rằng, tôn giá0 là sự sáng †ạ0 của mỗi cá nhân lr0ng nỗi cô đơn của mình, lôn giá0 là sự cô đơn, nếu anh chơla lừng cô don thi anh chgja sa0 giờ có t6n giá0. The0 Desplend thì: “Tôn giá0 là những gì c0n ngojời muốn †hu lơợm thêm vì nó là một phần văn h0á d0 c0n ngojời sáng †ạ0 nên”, và “lôn giá0 hiện nay đojợc c0i nhơi một lĩnh vực cần thiết ch0 những c0n ngojời muốn đối †h0ại và thực hành với cái thiêng và thần thánh” [§3, tr. Mác lại định nghĩa: Tôn giá0 là iếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái lim của thế giới không có trái im, nó là linh thần của trật ty không có linh thần. Ăngghen lr0ng tác phâm "chống Đuyrinh" lại ch0 rằng: Tôn giá0 là sự phản ánh hơi ả0 và0 đầu óc cỦn ngojời những lực lơjợng bên ngài, cái mà thống trị họ tr0ng đời sống hàng ngày [87, lr.
Tóm lại, khi nói về lôn giá0 dò the0 nghĩa rộng hay hẹp, chúng la 18 cần phải chú ý: bàn về lôn giá0, dò the0 ý nghĩa hay cách siêu hiện nà0 thì luôn phải đề cập đến hai thế giới (thế giới hiện hữu và thế giới phi hiện hữu, thế 19 giới của ngojời sống và thế giới sau khi chết, thế giới của những vật thể hữu hình và vô hình). Tôn giá0 không chỉ là những sất lực của cỦn ngoiời lrÔng cuộc đấu tranh với lự nhiên và xã hội, mà còn d0 cŨn TIgg|Oi thiéu hiểu siết đẫn đến sợ hãi và tự đánh mất mình nên phải dựa và0 thần thánh để an ủi, để hy vọng một cuộc sống lốt đẹp hơn. Hho| vậy, từ những quan điểm lrên chúng la có thể đi đến định nghĩa: Tôn giá0 là hình thái ý thức xã hội gồm những quan niệm dựa tsên co sé lin và sòng ái những lực lgợng siêu nhiên, quyết định số phận đ0n ngqoi. Onngqoi phai phục tòng, tôn thờ [45, †r.
* Tin ngqong Tin ngojOng la mot hién tojong lich su, thuộc lĩnh vực linh than cua đời sống xã hội. Trên thế giới có tới hàng ngàn l0ại hình lín ngojỡng khác nhau rất đa dạng, ph0ng phú. D0 cách liếp cận, mục đích nghiên cứu khác nhau, nên các cách hiểu lín ngojỡng cũng rất khác nhau. Vì vậy, để đoỊa ra một khái niệm kh0a hoc về lín ngojỡng thì phải xem xét một số quan điểm về lín ngơjỡng của các nhà nghiên cứu.
TheO quan điểm của chủ nghĩa duy lâm khách quan, với đại biểu nhơ| Plal0n, hêghen. đã xuất phát từ thực thể linh thần, “ý niệm”, “ý niệm luyệt đối” để lý giải các hiện lơợng lôn giá0, lín ngojỡng. họ xem tin ngojỡng, lôn giá0 là sức mạnh thần sí thuộc linh thần lồn lại vĩnh hằng, là nhân lố chủ yếu đem lại sinh khí ch0 c0n nggJời. TheO quan điểm của chủ nghĩa duy lâm chủ quan: ch0 rằng, tin ngojỡng là thuộc tính vốn có lr0ng ý thức của c0n ngơyời, tồn tại không phụ thuộc vàO0 hiện thực khách quan và †the0 họ cŨn ngơjời có thé cảm nhận đojợc, tin chứ không lý giải đơjợc.
còn các quan điểm thuần luý xã hội học về tin ngojỡng với các nhà xã 20 hoi hoc to sản nhơi Spenser, Durkheim, M. lừ giác độ xã hội học đã có những cái nhìn mới về lín ngojỡng, lôn giá0. Emile Durkheim ch0 rang, tin 21 ngojỡng là những lrạng thái lo lơởng, nằm ở các siêu loJợng và đojợc biểu hiện thông qua các nghi lễ thờ cúng. Thin chung cac quan điểm về lín ngơjỡng nêu trén, dO hạn chế về điều kiện lịch sử và lợi ích giai cấp nên còn thiếu cơ sở kh0a học.
Đối các nhà nhà triết học duy tâm, họ đã sai lầm vì họ đã lấy ý thức, tinh thần đề lý giải một hiện lơjợng cũng thuộc về linh than là tín ngojỡng lôn giá0. còn các nhà duy vật, đặc siệt là Ph0i-ơ-bắc lại rơi và0 lập trojờng duy lâm lr0ng việc lý giải vấn đề lôn giá0, tín ngojỡng. Ông đã chỉ ra nguồn gốc nhận thức tin ngojỡðng, lôn giá0 nhoỊng choja chỉ ra đojợc nguồn gốc xã hội, chức năng “đền sù hơi ả0” và những mặt liêu cực của lôn giá0, lín ngoJỡng. D0 vậy, để có cách nhìn khách quan và kh0a học hơn đối với hiện lojợng lín ngojỡng đòi hỏi phải có phojơng pháp liếp cận kh0a học, đó là những phojơng pháp duy vật siện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mac-Lénin.Mác, cOn ngojoi da sang ta0 ra tin ngojong, ton giá0 chứ không phải chỉ sáng ta0 ra biéu tqjong cua tin ngojỡng, lôn giá0 nhơi các nhà duy vật lroiớc Mác đã thừa nhận.
Về sản chat, tin ngojỡng là sản phẩm của cŨn ngojời sống †r0ng những điều kiện kinh lé, xã hội, chính trị, văn h0á cụ thể nà0 đó. Tín ngojỡng thuộc về đời sống linh thần của xã hội, phản ánh lồn lại xã hội và chịu sự quy định của xã hội. chính c0n ngojời đã thần thánh h0á, kh0ác ch0 thần thánh những sức mạnh siêu nhiên, †ạ0 thành cái sản chất khác mình và trở thành chỗ dựa ch0 chính mình. Tr0ng quá lrình h0ạl động của mình,c.Ănghen đã chỉ ra sản xuất vật chất là cơ sở của sự hình thành và phái lriển của các hiện lơlợng mang lính chất lịch sử xã hội, tr0ng đó có tín ngojỡng, lôn giá0.Ănghen sống lr0ng xã hội phojong Tay, tin ngojong thojong 22 dojoc hiéu là in ngojỡng lôn giá0, va cu thé là lín ngojỡng cơ Đốc giá0.Tuy nhiên lr0ng quá trình nghiên cứu, c.Ănghen đã đề cập lới vấn đề lín ngojỡng lôn giá0 ở nhiều khía cạnh khác nhau, lr0ng h0àn cảnh lịch sử cu thé khác nhau, với các khái niệm lín ngojỡng, lín ngojỡng lôn giá0, lín ngoiỡng cơ Đốc giá.
23 các ông ch0 rằng, về cơ sản, lín ngojỡng không có gì thần linh, hai cái đều là lôn giá0 đang ngự tri cOn ngojời. ở đây, lín ngojỡng với hàm nghĩa lôn gidO [62, tr. Tho vay, voi cdc mha triết học duy lâm thì ý thức, ín ngojỡng lôn giá0 là để giải thích lịch sử, c0i ín ngojỡng lôn giá0 là phạm lrò vat qua lịch sử, lấy sự thay đối của lôn giá0, in ngojỡng để phân định lịch sử nhân l0ai, còn với nhà sáng lập chủ nghĩa Mác thì lịch sử để giải thích tin ngojỡng và đi đến nhận định khách quan, kh0a hoc: Tin ngojong cing 1a một hiện lojợng lịch sử, là sự phản ánh điều kiện kinh lế xã hội của thời đại, có quá trình hình thành, siễn đổi và có ảnh hojởng nhất định đối với liễn trình lịch sử. Khi nghiên cứu về tín ngojỡng, các học giả Việt Iam cũng đã đoỊa ra một số quan điểm khác nhau nhơi: Hguyễn Văn Đạm tr0ng cuốn lừ điển Tiếng Việt đã khăng định: Tín ngojỡng, là “Sự tin lolởng và0 sức mạnh của một đắng thiêng liêng và những giáO lý của mot ton giá0” [21, †r.
còn tác giả Đặng IIghiêm Vạn lại xem “Tín ngojỡng là một yếu 16 chính của lôn giá0, quy định sức mạnh của lôn giá0 đó với cộng đồng” [85]. Hguyễn Quốc Phẩm lại xem tin ngojỡng, the0 nghĩa hẹp là niềm lin, sự ngơjỡng mộ của c0n ngơjời và thojờng gắn với niềm tin lôn giá0. The0 nghĩa rộng, tin ngojong là khái niệm có nội hàm ng0ại diên rộng hơn lôn giá0 thuộc ý thức xã hội, phản ánh niềm tin sự ngojðng mộ của quần chúng nhân dân và0 các lực lojiợng siêu nhiên í† nhiều mang màu sắc lôn giá0 [56, tr. Với học gia, Iguyén chi bén từ góc độ văn h0á, xem ín ngojỡng là một sộ phận cấu thành của văn h0á đojợc thề hiện thông qua nghỉ lễ thờ 24 cúng, là lòng ngojỡng mộ, thành kính với những thế lực có ảnh hojong trOng quan hé voi cOn ngojoi [5].
còn với các nhà nghiên cứu nhơi T0an Ánh, Phan Kế bính, Tân Việt. lại ếp cận lín ngojỡng từ giác độ văn h0á dân gian, xem tin ngojỡng la lin 25 ngoiỡng dân gian với các lễ nghi thờ cúng thể hiện qua lễ hội, ph0ng lục lập quán, truyền thống của dân lộc Việt Iam. Tín ngojỡng, the0 cách hiểu thông thong 1a tin ngojong ton giá0. Thực ra về mặt nội dung và hình thức phản ánh thì tín ngojỡng và tôn giá0 có su tojong đồng nhoỊng cũng có sự khác piét.
Su tojong đồng thể hiện ở chỗ: Thứ nhất, lín ngojỡng và lôn giá0 đều là sự thê hiện niềm lin, sự ngojỡng mộ của c0n ngojời và0 một lhực thể siêu việt nhơi Thojợng đế, Thần, Phật, Tô liên. Iliềm lin tr0ng tín ngojỡng và lôn giá0 là trạng thái lâm lý đặc siệt của chủ thề nhận thức. Hiềm tin xuất hiện và tồn tai who thế nàO0 thì còn phụ thuộc vàO0 khả năng và trình độ nhận thức cua cOn ngojoi (chủ thể). D0 vậy, niềm lin và0 đắng thiêng liêng là hại nhân của tin ngoJðng và lôn giá0.
Thit hai, tin ngojỡng và tôn giá0 đều là sự phản ánh hơi ả0 của ý thức xã hội về lồn lại xã hội và chịu sự quy định của lồn lại xã hội đã sinh ra chúng. Tín ngojõng và lôn giá0 đều có nguồn gốc xã hội, nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc lâm lý tr0ng quá trình hình thành và lồn lại; đều có chức năng đền sò hơi ả0, x0a dịu nỗi đau hiện thực và hoJớng c0n nggyời lới sự giải th0ái về linh thần. bên cạnh những điểm lojơng đồng, giữa tín ngojỡng và lôn giá0 cũng có những điểm khác nhau: Mot 1a, tin ngojong xét vé mat lôgích hình thức là khái niệm có nội hàm hẹp hơn lôn giá0, sởi mọi lôn giá0 đều là lín ngojỡng, nhoỊng không phải mọi hình thức tín ngojỡng là lôn giá0.