CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về phân tích báo cáo tài chính Báo cáo tài chính là các thông tin kinh tế được kế toán viên trình bày dưới dạng bảng biểu, cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu cho những người sử dụng chúng trong việc đưa ra các quyết định về kinh tế. BCTC là những báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu và nợ phải trả cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp.
Theo chế độ quy định, tất cả các doanh nghiệp thuộc các ngành, các thành phần kinh tế đều phải lập và trình bày BCTC năm. Với các công ty, tổng công ty có các đơn vị trực thuộc, ngoài BCTC năm còn phải lập BCTC tổng hợp hoặc BCTC hợp nhất vào cuối kỳ kế toán năm dựa trên BCTC của các đơn vị trực thuộc. Đối với các doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán, ngoài BCTC năm còn phải lập BCTC giữa niên độ (báo cáo quý - trừ quý 4) dạng đầy đủ. Riêng đối với Tổng công ty Nhà nước và các doanh nghiệp nhà nước có các đơn vị kế toán trực thuộc còn phải lập BCTC tổng hợp hoặc BCTC hợp nhất (BCTC hợp nhất giữa niên độ được thực hiện bắt buộc từ năm 2008).
Bắt đầu từ năm 2008, các công ty mẹ và tập đoàn phải lập BCTC hợp nhất giữa niên độ và báo cáo hợp nhất cuối niên độ kế toán và BCTC hợp nhất sau khi hợp nhất kinh doanh. 7 “Phân tích BCTC là quá trình sử dụng các công cụ và kỹ thuật phân tích thích hợp để tiến hành xem xét, đánh giá dữ liệu phản ánh trên các BCTC cùng các mối quan hệ tuơng quan giữa các chỉ tiêu trên BCTC và các dữ liệu liên quan khác nhằm cung cấp thông tin hữu ích, đáp ứng yêu cầu thông tin từ nhiều phía của nguời sử dụng.8] Phân tích BCTC là một trong những hoạt động phân tích quan trọng cần có trong mỗi doanh nghiệp. Khái quát chung về phân tích BCTC trong doanh nghiệp “Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ra và tiềm năng tuơng lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó”.5] Đối với mỗi doanh nghiệp, để đạt đuợc vị thế trong nền kinh tế quốc dân, cần phải thực hiện các mục tiêu lợi nhuận, tăng truởng và phát triển. Nhung để đạt đuợc kết quả ấy cần sự tổng hợp của nhiều yếu tố.
Và yếu tố không thể thiếu đó là thuờng xuyên nhìn lại mình để thấy đuợc điểm mạnh, điểm yếu là một cách khắc phục nhuợc điểm và phát huy uu điểm. Phân tích BCTC là một cách thực hiện điều đó. Thông qua phân tích BCTC nhà quản trị doanh nghiệp sẽ có đuợc bức tranh toàn diện về doanh nghiệp mình trên tất cả mọi khía cạnh. Phân tích BCTC là một yêu cầu tất yếu khách quan, ra đời và phát triển từ đòi hỏi của đời sống kinh tế, từ yêu cầu phải quản lý khoa học và có hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp.
Nó là công cụ không thể thiếu của nhà quản lý kinh tế, là một hình thức biểu hiện của chức năng tổ chức và quản lý kinh tế của Nhà nuớc. Việc phân tích BCTC không phải là một quá trình tính toán các tỷ số mà là quá trình tìm hiểu các kết quả của sự quản lý và điều hành tài chính ở 8 đơn vị được phản ánh trên BCTC đó. Phân tích BCTC là đánh giá những gì làm được, dự kiến những gì sẽ xảy ra trên cơ sở đó kiến nghị các giải pháp để tận dụng triệt để các điểm mạnh và khắc phục các điểm yếu. Vấn đề phân tích và nắm vững báo cáo tài chính có ý nghĩa và tầm quan trọng đối với quyết định đầu tư vào một Doanh nghiệp.
Trong các con số tài chính được thống kê trên Báo cáo tài chính, để những nhà đầu tư hiểu được ý nghĩa của những con số này, đòi hỏi họ hoặc các doanh nghiệp sử dụng phương pháp, công cụ phân tích để xuất bản ra một báo cáo đem lại cho họ những thông tin hữu ích, dễ hiểu và sử dụng nhanh trong quá trình ra quyết định của mình. Phân tích BCTC không những phục vụ cho những đối tượng đang quản trị điều hành doanh nghiệp mà còn cung cấp thông tin cho các đối tượng quan tâm dến tình hình “sức khỏe” của doanh nghiệp. Tùy theo đối tượng sử dụng kết quả phân tích như thế nào, chúng ta có thể hiểu việc phân tích có thể đáp ứng 2 mục đích: * Mục đích đưa ra các quyết định quản trị: Dựa trên những thông tin từ các con số cụ thể, việc phân tích sẽ đi sâu vào yếu tố mạnh yếu của doanh nghiệp như: đánh giá về năng lực tài chính, hiệu quả hoạt động cũng như sinh lời,. * Mục đích đầu tư vào hoặc rời bỏ doanh nghiệp: Việc phân tíc h này đòi hỏi chuyên sâu hơn rất nhiều.
Vì ngoài việc phân tích các yếu tố tài chính như phân tích hệ thống báo cáo tài chính thì lồng vào đó là phân tích rất nhiều các chỉ số phi tài chính như: tình hình nhân sự, hoạt động marketing, chế độ phúc lợi, những khó khăn của doanh nghiệp,.Từ đó mới đề ra được nhóm giải pháp khắc phục hoặc tăng cường hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, phân tích BCTC là quá trình xem xét, kiểm tra, đối chiếu và so sánh số liệu về tài chính hiện hành và quá khứ bằng những phương pháp thích 9 hợp nhằm mục đích đánh giá, dự định các rủi ro và tiềm năng trong tương lai. Tầm quan trọng của công tác phân tích báo cáo tài chính đối với DN Báo cáo tài chính có một vai trò vô cùng to lớn, đối tượng sử dụng thông tin trên BCTC khá đa dạng từ những người trong doanh nghiệp đến những đối tượng ngoài doanh nghiệp. Mỗi đối tượng có mục đích riêng và họ sử dụng thông tin trên BCTC theo cách riêng để phục vụ mục đích của họ.
Vì vậy, Phân tích BCTC làm nhiệm vụ cung cấp thông tin theo từng khía cạnh mà người sử dụng cần. ❖ Nhà quản trị doanh nghiệp'. Đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp từ quá khứ đến hiện tại, cân đối tài chính, khả năng trả nợ nhà cung cấp, khả năng thu hồi công nợ. Từ đó tư vấn cho ban lãnh đạo về kế hoạch ngân sách, phân phối lợi nhuận và quyết định đầu tư.
Đồng thời phân tích BCTC cũng cung cấp các thông tin để kiểm soát quản lý, chế độ cho nhân viên. ❖ Đối với nhân viên công ty: Phân tích BCTC cung cấp cho họ tình hình hoạt động kinh doanh của công ty để họ có thể tin tưởng gắn bó và cống hiến lâu dài. ❖ Đối với chủ sở hữu doanh nghiệp'. Điều họ quan tâm là lợi nhuận, khả năng trả nợ, mức độ an toàn và sinh lợi của nguồn vốn họ bỏ ra.
Phân tích BCTC cung cấp cho họ khả năng điều hành của nhà quản trị để từ đó có quyết định tiếp tục đầu tư hay thoái vốn và miễn nhiệm đối với bộ máy điều hành hiện giờ không. ❖ Đối với ngân hàng và các chủ nợ: Họ quan tâm chủ yếu đến khả năng trả nợ, khả năng tạo tiền, các tài sản dễ chuyển đổi thành tiền của doanh nghiệp. Đồng thời vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp cũng được chú ý. Từ đó ngân hàng và các chủ nợ đưa ra quyết định có cho doanh nghiệp vay hay tiếp tục làm ăn, bán chịu cho doanh nghiệp hay không.
10 ❖ Đối với các nhà đầu tư (cổ đông): Họ quan tâm đến mức lợi nhuận tăng truởng hàng năm ra sao, rủi ro tài chính mà công ty và đồng vốn của họ phải đối diện, thời gian hoàn vốn, quy mô đầu tu và mở rộng của doanh nghiệp. ❖ Đối với cơ quan chức năng: Phân tích BCTC cho thấy đuợc tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó các cơ quan chức năng đặc biệt là cơ quan thuế có các chính sách quản lý, kế hoạch thu ngân sách phù hợp theo từng giai đoạn kinh tế. Tóm lại, phân tích BCTC có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các đối tuợng trong và ngoài doanh nghiệp. Bởi nó cung cấp thông tin một cách đầy đủ, kịp thời và trung thực về tình hình tài chính của công ty đến nguời sử dụng.
Từ đó giúp nhà quản trị tối uu hóa lợi nhuận trong điều kiện hữu hạn về nguồn lực đồng thời tìm ra nguyên nhân và điều chỉnh chính sách quản lý cho phù hợp với mục tiêu của công ty. CƠ SỞ DỮ LIỆU PHÂN TÍCH BCTC TRONG DOANH NGHIỆP Báo cáo tài chính là những báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, nguồn vốn chủ sở hữu và công nợ cũng nhu tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, tình hình luu chuyển tiền tệ và khả năng sinh lời trong kỳ của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính cung cấp các thông tin cần thiết cho nguời sử dụng trong việc đánh giá, phân tích và dự đoán tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nguồn dữ liệu báo cáo để phân tích BCTC gồm: S Chỉ tiêu đuợc trình bày trên Bảng cân đối kế toán S Chỉ tiêu đuợc trình bày trên Báo cáo kết quả kinh doanh S Chỉ tiêu đuợc trình bày trên Báo cáo luu chuyển tiền tệ S Chỉ tiêu đuợc trình bày trên Thuyết minh BCTC 1.
Chỉ tiêu được trình bày trên Bảng cân đối kế toán Bảng cân đối kế toán (BCĐKT) - Mau số B01 - DN theo Thông tu 11 200/2014/TT-BTC là báo cáo tài chính tổng hợp, phản ánh tổng quát toàn bộ giá trị hiện có và nguồn hình thành tài sản của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Bảng cân đối kế toán đuợc lập dựa trên những số liệu thực tế trong kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp đuợc giả định hoạt động liên tục nên tình hình tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp biến động liên tục về số luợng, cơ cấu, nguồn hình thành do các nghiệp vụ kinh tế phát sinh gây ra. BCĐKT chỉ chụp lại hoạt động của doanh nghiệp trong một thời điểm.