Chương 1 KHÁI QUÁT VÉ MỎI QUAN HỆ GIỮA MÚA VẢ RHẠC 1.1L Mỗi quan hệ giữa múa vả nhạc trong nghệ thuật múa nói chung 1. Khải quất về mắt quan hệ giữa mùa và nhạc Theo tài liệu của nhiều nhà ngÌiên cửu trong nước cũng như nước ngoài, từ ngàn xưa, giữa âm nhạc và múa như có môi duyên nợ truyền kiếp, người ta chí có thể múa được khi có âm nhạc, cho dù ở trạng thái thô sơ nhật là những tiếng gõ lữ nhịp độ phơ múa. Ngay lừ thời nguyên thủy, khi âm nhạc chưa được định hình, để bày tế miềm vui sướng khí săn bản, hái lượm thing lợi tỏ về, dồng thời đẻ trao dỗi truyền dạt với nhau những thao tắc gó hiệu quả trong lúc săn bắn, hái lượm. họ thường gõ hay đập vào những ông tre, nửa, gỗ, gốc hòn đá.
thậm chỉ cởn võ tay, đậm chin, hé, he, het, ha để tạo ra âm thanh lớn và vang xa, đồng thời kèm theo điệu bỏ. tạo hình, tạo đáng. lúc đầu chỉ là biểu hiện qua nét mặt, làn môi, ánh mắt rồi đến sự điểm. xuyét dong tic mua đơn giản của tay, những bước di chuyển nhẹ nhàng của chân.
Cứ như vậy, chỉnh chứng đã tạo nên “viển ;á chất" để dân hình thành nên âm nhạc và rrủa cúa thúa ban đều. Ngủy nay, những ầm thanh như: hồ, ho, biết, hú vấn còn tổn lại trong sinh hoạt múa của mội số lộc trên thể giới trong đỏ có cá một số loại múa ớ nước ta. Qua thời gian, do yêu cảu biếu điển ngày cảng phải sinh déng, hap dan hon. Vi vay, các động tác tay, chân được biển đổi nhiều hơn, liên tục hơn rồi tiển tới kết hợp với thân hình, với đội hình, vị ứí.
Những đạo cụ như: quai, khăn, nón, gây. những nhạc cụ rử trống, céng, chiéng, m6, qua nhac, khẻn., cũng được sử dụng để kết hợp với các động tác múa. Tắt cả làm cho phần d an dan mang link biểu hiện cao, trở thành những động Lác có lễ luật rõ ràng, tiền tới một điệu múa đân gian có thể biêu diễn độc lập. Mặt khác, sự gắn bó chặt chế của âm nhạc với múa đã làm cho múa tăng thêm sức biểu biện một cách sâu sắc và rõ ràng hơn, người xem được cảm thụ nghệ thuật trong sự kết hợp hài hòa giữa nghe và nhịn, giữa thính giác và thị giáo hay sự tổng hợp của tại nghe và mắt thầy, Ti sâu hơn vào mối quan hệ giữa múa và nhạc sẽ có thẻ nhận ra nhiều điều lý thú hơn nh sẽ được giới thiệu trong những tiểu mục dưới đầy.2 Những teøng đẳng da diện giữu mùa và nhạc Wha biên dạo múa Văn Học đã cỏ lý khi cho rằng: trong các loại hình nghệ thuật, ít có những loại hình nào lại cỏ mối quan hệ với nhau về nhiều phương điện như múa và âm nhạc.
Theo ống, điều khác nhau giữa mủa và nhạc chỉ là sự điển đạt một bên lá âm thanh, một bên lả động tác, còn 6 nhidu phương điện khác, chứng có mỗi quan hệ tương đẳng khá cao. Dưới góc độ diễn tấu. nến âm nhạc có các hình thức điển tấu như: độc tau, song tau, tam tấu, tứ tấu. thi múa cũng có những hình thức biểu điễn tương ứng, đỏ là: múa đơn (solo), múa đôi (duo), mùa 3 người (trio), múa 4 người (quatuor).
Không những giống nhau về hình thức diễn tấu, ma ching còn gan pili nhau về hình thúc tác phẩm (kết cần tác phẩm). Nghệ thuật âm nhạc có hình thức 1 đoạn, 2 đoạn, 3 đoạn. thì nghề thuật múa cũng được kết câu với lình thức 1 doạn, 2 đoạn, 3 đoạn. Bên cạnh đó, âm nhạc và mủa còn có sự tương đồng va thông nhật về tính chất thể hiện, vẻ thể loại tác phẩm.
Âm nhạc có tỉnh chất lãng mạn. trữ tình, hài, bị, anh hùng ca. thì múa cũng cỏ các tính chất hrơng tự. Âm nhạc có thể loại giao hưởng, thơ giao hưởng, lỗ khúc giao hưởng.
hình thành những thể loại múa tương déng như: kịch múa, thơ mủa, tổ khúc múa. Nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc và lý luận múa đã có những nhận định rất xúc tích về kịch múa và cho rằng đỏ chính là bản giao hưởng được xem bằng mắt, đem đến sự cảm nhận hoàn chỉnh, toàn vẹn cho người xem cũng như thé hiện đây đũ nhất những giả trị trang tâm hẻn của con người. Ngoài những mối quan hệ giữa loại hình âm nhạc và múa đã trình bày ở trên, khi di sâu vào nội tại của hai loại hình nghệ thuật này, NSƯT Hoàng Hà nhận thấy rằng: mác đủ khác nhau về ngôn ngữ thẻ hiện nhưng chúng có sự đồng nhất cá về tính chất biểu cám nghệ thuật cũng như những phương pháp diễn tả cơ bản. Ban chất âm nhạc là nghệ thuật thời gian diễn dạt bằng âm thanh, còn múa là nghệ thuật không gian kết hợp với thời gian diễn đạt bằng.
Tuy nhiên, trong tổng thẻ tác phẩm vẫn có sự nhất quán cao độ giữa. yếu tổ múa và nhạc. Sự nhất quản được thể liên ở chỗ: nghệ thuật âm nhạc và nghệ thuật mủa đều "'“điễn đạt không lời”, cả hai đêu diễn biển trong thời gian và có (tiết lâu. Các động tác múa cũng như các âm diệu giàu xức diễn cảm tới mức có khả năng truyền đạt được mọi thứ tình căm của con người” 127, tr.
Nói cách khác, nghệ thuật âm nhạc và nghệ thuật mủa luôn có sự thống nhất về mục đích diễn tả, chúng không thay thế tiếng nói con người, không chỉ đừng lại ở việc mỉnh họa động tác cử chỉ con người trong cuộc sống vật chất mà lây việc biểu cảm tâm hồn của cơn người dễ xây dựng hình tượng nghệ thuật theo tư duy thẩm mỹ. Từ đặc trưng này, âm nhạc và múa đã cỏ sự déng nhất trong phương pháp diễn tả, vừa rnang tính dặc thù, vừa mang tinh thống nhất trong xây dựng và sảng tạo các tác phẩm nghệ thuật. Về phương pháp diễn cơ bản, nghệ thuật âm nhạc và nghệ thuật múa cũng, có những cách thể luện tương đối giống nhau. Cáo phương pháp điển lã của âm nhạc như: tiết luật (sự tổ chúc phách mạnh phách nhẹ), nhịp độ (sự nhanh chậm trong điễn tâu), cường độ (sự biểu thị to nhớ của âm thanh).
đều tốn fat trong những nguyên tắc thể hiện của múa: độ marửt nhẹ; những biểu hiện nhanh, chậm; độ nhún, nhãy v. Âm nhạc và múa thu hứt được khán thính giả là nhờ sự kết hợp cùng một lúc các phương phap chén 14 dé và truyền lãi tới người xem bằng cả hai yên tả âm thanh và hình ảnh Trong âm nhạc, nếu giai điệu sử dụng những bước đi liễn bậc, đi hình làn sóng, di ngàng, đi đích dic hay bay quãng để tạo cao trào cho từng đoạn. thì trong nghệ thuật múa, các động tác cũng được liên kết để hình thành các tổ hợp múa, tạo ra dội hình, tuyên múa, hàng ngang, hàng dọc, hàng. chéo hay vòng tròn, qua đó cũng tạo cao trảo từng đoạn để biểu hiện hình tượng và nội dung của tảo phẩm múa.
Quá trình biểu diễn một bán nhạc là quá trình các ầm hình chủ đạo được phát triển, tái hiện, theo quy ước của nhịp, điệu., thi quá trình biểu diễn một điệu múa cững là quá trình phát triển, tải hiện các mtip động tác múa. Trong mối quan hệ giữa âma nhạc và múa, quan hệ về đặc điểm thời gian là eo ban nhàt. Một tác phẩm âm nhạc khi diễn tâu tạo ra những âm thánh sinh động và phát triển không ngừng nghỉ, cho nên yêu tế thời gián biểu hiện trong tac phẩm âm nhạc lá tính liên tục, tính tiếp nẻi, tỉnh chu kỷ, tính fron vẹn. hình tượng nghệ thuật.
Còn muửa là loại hình nghệ thuật mang yếu tế của nghệ thuật biểu diễn, nó tạo ra hình tượng mủa qua yếu tổ không gian vá cá thời gian. Chí cỏ yêu tổ thời gian mới tạo ra sự hoàn chỉnh của các tư thể, động lắc mứa. Cũng gióng rửhư âm nhạc, yếu tổ thời gian biểu hiện trong tác phẩm rnúa cũng là tính liền tục, tính tiếp nối, tính chu kỳ, tính. Sự gắn bỏ về bản chất thời gian giữa bai loại hình rựliệ thuật này đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn ví sao âm nhạc và múa lại có thể gắn bó chit chế với nhau trong một diệu mủa, một tác phẩm mủa như một tổng thẻ nguyễn.
hợp không thể tách rời. Âm nhạc là linh hỗn cũa nàia Chưa có công nình nghiên cửu và bài viết náo để cập đến vai trò của âm nhạc đổi với múa một cách có hệ thống và toàn diện, nhưng hấu hết các công trình và bài viết đó đều khẳng định “» nhạc là lình hẳn của múa” Thật vậy, một tác phẩm múa sẽ không thẻ tên tại nên thiếu sự hiện điện và 16 đồng hành của âm nhạc cho dù hình thái đơn giản nhất chỉ là những tiếng gõ để giữ nhịp cho múa. Sở dĩ âm nhạc có dược sức ảnh hưởng lớn như vậy, là vì: “Âm nhạc dùng âm thanh tác động nhận thức cảm xúc, cảm xúc sản sinh ra động tác. Mặt khác động tác kích thích phải triển cảm xúc.
Như vậy, ta có thể khẳng Äịnh rằng: Thê giới nội tâm của con người khi có sự kích thích cũa âm nhạc, đặc trưng của múa được bộc lộ bởi các căm xúc âm nhạc sẽ tìm thấy sự thÊ hiện có giá tri ddy dit nhdt tam hồn cua con người” Ï26, tr.140] Di sau hen vào nghệ thuật ấm nhạc, ta thấy, một vài nhân tỏ khác cũng giữ vai trò đặc biệt đối với sự biểu hiện của múa. Có thế nói, nhân tố øế tấu để lao ra nhập điệu clo tùng điệu múa đã đồng vai trò quyết định cho sự xuất Biện tính cách múa của nối dar 6c. GO dan tôn mày, tiết lầu âm re tranh mố, đồn dập, sôi nổi thì tỉnh cách mủa cũng mạnh mẽ và sôi nổi. Ö dân tộc khác tiết tấu chậm rãi, sâu lắng, khoan thai.
thì tỉnh chất múa cũng nhẹ nhảng, sâu lắng và khoan thai Trong các nhân tô của âm nhac, giai điệu giữ vai trò đặc biệt trong tác phẩm mùa. Về điều này, NSÑD Đặng Hùng đánh giá như sau: “SỐ phận thành công hay thất bại của tác phẩm âm nhạc cho múa, diều dẫu tiên là giai điệu (melodia). GHai điệu là nhân tỖ hết sức cơ bản ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và cấp độ tác phẩm múa. Phải có giai điệu đẹp, ná là tiếng nói chính thông của tác phẩm.
Giai điệu đẹp và đúng định vị của tác phẩm múa chừng nào thì giá tị lác phẩm có đẳng cẩn cao chừng ấy" [26, tr.