Đặt vấn đề Người yêu hoa, ngay từ thời xa xưa ở khắp nơi trên thế giới, đã dành mối quan tâm, sự chú ý và yêu thích đặc biệt với loài hoa lan. Dù ở mỗi vùng, mỗi dân tộc, ý nghĩa của hoa lan có khác nhau ít nhiều, song nó luôn chứa đựng ý nghĩa tốt đẹp. Một cách chung nhất, hoa lan chứa đựng thông điệp về tình yêu và sự hoàn mỹ. Đó có thể là vẻ đẹp của sự quyến rũ, tinh tế, sang trọng, quý phái, hay dịu dàng, lịch lãm.
Nó cũng có thể là vẻ đẹp của trí tuệ, sự thanh cao, tinh khiết, hay sự mạnh mẽ, quyết đoán. Nó cũng biểu trưng cho tình thủy chung, sự son sắt, lòng biết ơn. Hoa lan còn là biểu tượng cho sự sinh sôi, nảy nở và phát triển, tính bền vững. Chính vì mỗi loại hoa lan cùng màu sắc và hình dạng riêng của chúng ẩn chứa thông điệp nhất định, nên đây là loại hoa rất phù hợp để tặng nhiều đối tượng, nhiều lứa tuổi, như là hoa tặng người yêu, bạn bè, đồng nghiệp, thầy cô hay cũng có thể là hoa tặng mẹ.
Hoa lan sở dĩ được nhiều người ưa chuộng là vì: Trong thế giới các loài hoa, hoa lan là một trong những loài hoa đẹp nhất.000 giống khác nhau, cùng với những loài mới được khám phá và mô tả theo hàng năm. Hoa lan được coi là loài hoa tinh khiết, hoa vương giả cao sang, vua của các loài hoa. Hoa lan không những đẹp về màu sắc mà còn đẹp cả về hình dáng, cái đẹp của hoa lan thể hiện từ những đường nét của cánh hoa tao nhã đến dạng hình thân, lá, cành duyên dáng ít có loài hoa nào sánh nổi. Mầu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượt như nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía cho đến chấm phá, loang sọc vằn… h 2 Hình dáng đa dạng phong phú, dù rằng phần lớn chỉ là 5 cánh bao bọc chung quanh một cái môi elip, nhưng mỗi thứ hoa lại có những dị biệt khác thường.
Hoa lan có loại cánh tròn, có loại cánh dài nhọn hoắt,có loại cụp vào, có loại xoè ra có những đường chun xếp, vòng vèo, uốn éo, có loại có râu, có vòi quấn quýt, có những hoa giống như con bướm, con ong. Hoa lan có những bông nhỏ nhưng cũng có bụi lan rất lớn và nặng gần một tấn. Hương lan đủ loại: thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọt ngào, thanh cao, vương giả. Tại Thái lan có một loại lan được giấu tên và được bảo vệ rất nghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho một hãng sản xuất nước hoa danh tiếng.
Hoa lan nếu được nuôi giữ ở nhiệt độ và ẩm độ thích hợp có thể giữ được nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ cho đến hai tháng, có những giống lâu đến 4 tháng, có những giống nở hoa liên tiếp quanh năm. Phân bố, đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới và Việt Nam. Do có giá trị kinh tế cao, được nhiều người ưa thích, các loài lan rừng đã bị khai thác kiệt quệ .Vì vậy tôi thực hiện khóa luận : “Nghiên cứu kỹ thuật trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại lan Hài Ráp (Paphiopedilum malipoense), Hoàng thảo hải nam (Dendrobium salaccense), Phượng vĩ đỏ (Renanthera coccinea)” 1. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được Kỹ thuật gây trồng lan: Hài Ráp (Paphiopedilum malipoense), Hoàng thảo hải nam (Dendrobium salaccense) Phượng vĩ đỏ (Renanthera coccinea) - Đánh giá được khả năng sinh trưởng và các biện pháp phòng trừ sâu, bệnh hại lan của lan: Hài Ráp (Paphiopedilum malipoense), Hoàng thảo hải nam (Dendrobium salaccense), Phượng vĩ đỏ (Renanthera coccinea) h 3 + Đề xuất các biện pháp gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh hại lan: Hài ráp (Paphiopedilum malipoense), Hoàng thảo hải nam (Dendrobium salaccense),Phượng vĩ đỏ (Renanthera coccinea) 1.3 Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về khả năng sinh trưởng và ra hoa của hài ráp, hoàng thảo hải nam, phượng vĩ đỏ - Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu về hoa. -Việc nghiên cứu kỹ thuật chăm sóc phòng trừ sâu bệnh hại lan nhằm đề xuất một số giải pháp bảo tồn 1. Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp tôi hiểu thêm các kỹ thuật gây trồng và chăm sóc lan: Hài Ráp , Hoàng thảo hải nam, Phượng vĩ đỏ trong khu vực nghiên cứu - Biết được tầm quan trọng của các loài thực vật quý hiếm nói chung và các loài lan nói riêng - Ứng dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn - Biết được tầm quan trọng của công tác chăm sóc bảo tồn các loại lan hiện nay. - Kết quả đề tài góp phần giải quyết yêu cầu thực tế sản xuất của các hộ nông dân, các doanh nghiệp trồng hoa lan để lựa chọn các biện pháp kỹ thuật tốt nhất để nuôi trồng các loài lan.Tạo tiền đề thúc đẩy nghề trồng hoa lan ở Thái Nguyên, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển kinh tế xã hội của tỉnh h 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 2.1 Về cơ sở sinh học Công việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũng cần phải nắm rõ đặc điểm sinh học của từng loài. Việc hiểu rõ hơn về đặc tính sinh học của loài giúp chúng ta có những biện pháp tác động phù hợp, sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động thực vật quý hiếm, từ đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật 2.2 Cơ sở trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng Đối với phong lan : Không để cho nắng trời trực tiếp chiếu vào, đặc biệt "kỵ" với nắng quái chiều và gió tây (gió Lào). Chú ý phun tưới (tốt nhất là phun sương mù nhân tạo) cho toàn bộ cây và giá thể theo kinh nghiệm "2 ướt - 1 khô" trong ngày, đó là vào các thời điểm trước bình minh và sau hoàng hôn. Lượng nước vừa đủ để làm mát cây, ướt rễ và dự trữ.
Đối với địa lan: Chăm sóc như đối với phong lan, cần chú ý đảm bảo đất nền tơi xốp, nhiều màu ở thể hữu cơ đang hoai mục là tốt nhất. Nên bổ sung từ 10-20% vụn gỗ mục (cả vỏ), 10-20% (theo khối lượng tổng thể) các mẫu than gỗ nhỏ, luôn ẩm (nhưng không ướt sũng) để nhử rễ ăn ra (gọi là hồ rễ). Tránh gió khô, nóng lùa qua phần nổi của cây. Làm mát đất bằng phun tưới nước loang theo bóng tán.
Cần loại bỏ ngay những lá già để ngăn chặn sâu bệnh bội nhiễm, tỉa các cành khô, rễ đã hết chức năng hấp thụ hơi nước và cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm nuôi cây. Không nên dùng NPK - loại dùng cho cây hoa màu, cây lương thực để bón cho lan. Để cây tươi lâu, đẹp bền, hoa sai thắm màu, hương đậm có thể thúc cho lan (phun tưới toàn bộ giá thể) với nước gạo mới vo, nước ngâm tro h 5 hoai và rắc xỉ than (nguồn phân vi lượng tổng hợp). Nếu có điều kiện lấy bông (hoặc vải cotton) nhúng vào dung dịch glycerin 10-15% cuốn vào cổ rễ để giữ ẩm cho cây.
Cây sau khi ra hoa nếu không đáp ứng độ ẩm sẽ khiến rễ, lá teo nhăn lại rất khó hồi phục. Nếu mới trồng, nên tưới phân số 1 (phân nhiều đạm) hay phân số 2 (phân trung hòa đạm và NPK) nồng độ 1 - 2g/lít nước. Trung bình nên tưới nước cho cây hai lần/ngày, tưới vào buổi sáng sớm và buổi chiều mát. Làm đúng như vậy thì cây sẽ ra hoa.
Theo Kỹ thuật đơn giản trồng hoa lan rừng [20] 2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 2. Tình hình nghiên cứu thực vật trên thế giới Tổng quan về nhiên cứu các loài lan trên thế giới * Tổng quan về các loài lan - Đặc điểm thực vật Họ Lan (Orchidaceae) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Lan Orchidales, lớp thực vật một lá mầm. Lan thuộc vào loài hoa đông đảo với khoảng 750 loài và hơn 25.000 giống nguyên thủy và khoảng một triệu giống đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae).
Theo Vasilyeva E (2003) [19] Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan. Hoa lan mọc ở các điều kiện, giá thể khác nhau và được chia làm 4 loại: 1. Epiphytes: Phong lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống. Terestrials: Địa lan mọc dưới đất.
Lithophytes: Thạch lan mọc ở các kẽ đá. Saprophytes: Loại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục. Đối với các loài lan (phong lan và địa lan), hầu như từ trước tới nay, người dân mới biết đến chúng là những loài được sử dụng làm cây cảnh trang h 6 trí ở các hộ gia đình mà chưa biết rằng trong số hàng ngàn loài lan đã phát hiện có một số loài còn có tác dụng cung cấp các hoạt chất sinh học làm nguyên liệu chế biến thuốc và thực phẩm chức năng. Trong số những loài đó người ta đã phát hiện trong lan Thạch hộc tía và lan kim tuyến có chứa một loại hoạt chất để sản xuất thuốc chữa ung thư.
Chính vì vậy, giá thị trường hiện nay lên tới 7 triệu đồng/kg lan Thạch hộc tía. Theo Thần dược thạch hộc tía [21]. - Phân bố Họ lan là một họ có tính chất toàn cầu, chúng xuất hiện và có mặt mọi nơi trên trái đất nhưng có khoảng 4/5 tập trung ở các vùng nhiệt đới. Những vùng khí hậu khắc nghiệt như khu vực gần các địa cực thuộc Bắc Cực và Nam Cực người ta vẫn thấy sự xuất hiện của hoa lan.Tuy nhiên số lượng địa lan ở đây rất ít ỏi chỉ có một vài loài địa lan với sức sống vô cùng mạnh mẽ.
Ở các vùng Ôn Đới hoa lan bắt đầu phong phú hơn, phân bố nhiều loài địa lan sống sát mặt đất. Theo Việt Chương, Nguyễn Việt Thái (2002) [4]. Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới. Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừ các sa mạc và sông băng.
Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới, chủ yếu là châu Á, Nam Mỹ và Trung Mỹ. Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ cao hơn vòng Bắc cực, ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie, gần với châu Nam Cực.