Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh lan rừng tại vườn lan Hồ Núi Cốc

Luận văn nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng Hoàng Thảo Đùi Gà, Dendrobium Nobile, Xích Kiếm Ngọc.

• Tác giả: Lộc Thị Sen
• Người hướng dẫn: ThS. La Thu Phương
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Hoàng thảo đùi gà (Denrobium nobile), Xích kiếm ngọc (Cymbidium dayanium), Kiếm lô hội (Cymbidium aloifolium) tại vườn lan Hồ Núi Cốc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Về cơ sở sinh học
• 2.1.2. Cơ sở trồng, chăm sóc, bảo vệ lan rừng
• 2.1.2.1. Đối với phong lan
• 2.1.2.2. Đối với địa lan
• 2.1.2.3. Kỹ thuật chăm sóc lan ra hoa
• 2.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.3. Tổng quan về các loài lan
• 2.3.1. Đặc điểm thực vật
• 2.3.2. Phân bố
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung khóa luận
• 3.3. Phương pháp tiến hành
• 3.3.1. Phương pháp ngoại nghiệp
• 3.3.2. Phương pháp nội nghiệp
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Kỹ thuật trồng và chăm sóc ba loài lan
• 4.1.1. Kỹ thuật gây trồng
• 4.1.2. Kỹ thuật chăm sóc
• 4.2. Khả năng sinh trưởng và theo dõi sâu bệnh hại của ba loài lan
• 4.2.1. Khả năng sinh trưởng của loài lan Hoàng thảo đùi gà
• 4.2.2. Khả năng sinh trưởng của lá lan Lô hội
• 4.2.3. Khả năng sinh trưởng của lá cây Xích kiếm ngọc
• 4.2.4. Khả năng phát triển hoa của ba loài lan
• 4.2.5. Tình hình sâu hại, bệnh hại ba loài lan
• 4.2.5.1. Bệnh hại lan Hoàng thảo đùi gà
• 4.3. Đề xuất các biện pháp gây trồng, chăm sóc, bảo vệ các loài lan
• 4.4. Đề xuất các biện pháp bảo tồn
• 4.5. Đề xuất các biện pháp gây trồng và phát triển
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Kỹ thuật gây trồng lan rừng

Kỹ thuật gây trồng lan rừng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công trong việc phát triển các loài lan như Hoàng Thảo Đùi Gà (Denrobium Nobile) và Xích Kiếm Ngọc (Cymbidium Dayanium). Để đạt được hiệu quả cao, cần chú ý đến các yếu tố như môi trường sống, độ ẩm, ánh sáng và chất dinh dưỡng. Việc lựa chọn giá thể phù hợp, thường là hỗn hợp giữa đất, mùn và vỏ cây, giúp cây phát triển tốt hơn. Theo nghiên cứu, việc tưới nước theo phương pháp phun sương giúp duy trì độ ẩm cần thiết cho cây mà không làm ngập úng. "Cây lan cần được chăm sóc cẩn thận để phát triển mạnh mẽ và cho hoa đẹp". Kỹ thuật này không chỉ giúp cây sinh trưởng mà còn tạo điều kiện cho việc phòng trừ sâu bệnh hiệu quả.

1.1 Kỹ thuật chăm sóc

Chăm sóc lan rừng Hoàng Thảo và Xích Kiếm Ngọc bao gồm việc cung cấp đủ nước, ánh sáng và dinh dưỡng. Cần tưới nước đều đặn, tránh để cây bị khô hoặc ngập úng. Việc bón phân cũng rất quan trọng, nên sử dụng phân hữu cơ và phân vi lượng để cung cấp dinh dưỡng cho cây. "Chăm sóc đúng cách sẽ giúp cây lan phát triển khỏe mạnh và ra hoa đúng thời điểm". Ngoài ra, việc theo dõi tình trạng sức khỏe của cây cũng cần được thực hiện thường xuyên để phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh tật.

II. Phòng trừ sâu bệnh cho lan rừng

Phòng trừ sâu bệnh cho lan rừng là một phần không thể thiếu trong quá trình chăm sóc. Các loại sâu bệnh thường gặp như rệp, nhện và nấm có thể gây hại nghiêm trọng đến sự phát triển của cây. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, hoặc các biện pháp thủ công như bắt sâu bằng tay là rất cần thiết. "Phòng bệnh hơn chữa bệnh" là nguyên tắc cần tuân thủ trong việc chăm sóc lan. Đặc biệt, việc duy trì vệ sinh môi trường trồng lan cũng giúp giảm thiểu nguy cơ lây lan sâu bệnh.

2.1 Các biện pháp phòng bệnh

Các biện pháp phòng bệnh cho lan rừng Hoàng Thảo Đùi Gà và Xích Kiếm Ngọc bao gồm việc kiểm tra định kỳ tình trạng sức khỏe của cây, loại bỏ các lá bị bệnh và giữ cho khu vực trồng lan luôn sạch sẽ. Sử dụng các loại thuốc sinh học để phòng ngừa sâu bệnh cũng là một giải pháp hiệu quả. "Việc phòng bệnh kịp thời sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho cây lan và tăng năng suất hoa". Ngoài ra, việc trồng xen kẽ các loại cây khác cũng có thể giúp giảm thiểu sự xuất hiện của sâu bệnh.

III. Khả năng sinh trưởng của các loài lan

Khả năng sinh trưởng của lan rừng Hoàng Thảo Đùi Gà và Xích Kiếm Ngọc phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện môi trường, kỹ thuật trồng và chăm sóc. Theo nghiên cứu, lan Hoàng Thảo Đùi Gà có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện ẩm ướt và bóng râm. "Mỗi loài lan có những yêu cầu riêng về môi trường sống, do đó cần nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi trồng". Việc theo dõi sự phát triển của cây qua từng giai đoạn cũng giúp người trồng có những điều chỉnh kịp thời.

3.1 Theo dõi sự phát triển

Theo dõi sự phát triển của lan rừng là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của các biện pháp chăm sóc. Cần ghi chép lại các thông số như chiều cao, số lượng lá và tình trạng sức khỏe của cây. "Việc theo dõi thường xuyên sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề và có biện pháp xử lý kịp thời". Ngoài ra, việc so sánh sự phát triển giữa các loài lan cũng giúp rút ra những bài học quý giá cho việc trồng và chăm sóc trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Họ Lan (Orchidaceae) là một trong những họ thực vật có hoa lớn nhất trong giới thực vật, thuộc bộ Lan (Orchidales), lớp thực vật một lá mầm (Monocotyledoneae), phân bố rộng rãi trên toàn cầu nhưng tập trung chủ yếu ở các vùng nhiệt đới châu Mỹ và Đông Nam Á. Tại Việt Nam, nguồn tài nguyên lan rừng rất phong phú với hàng trăm chi và loài bản địa sở hữu giá trị thẩm mỹ cao, ý nghĩa phong thủy và giá trị kinh tế nổi bật. Bên cạnh giá trị làm cảnh, nhiều loài lan rừng còn chứa các hoạt chất sinh học phục vụ y dược và chế biến dược liệu. Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu, nạn chặt phá rừng tự nhiên cùng áp lực khai thác cạn kiệt từ con người nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường, nhiều loài lan rừng đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng về số lượng và môi trường sống. Nhằm duy trì nguồn gen và xây dựng quy trình kỹ thuật nhân trồng nhân tạo, tác giả Lộc Thị Sen đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại các loại lan rừng: Hoàng thảo đùi gà (Dendrobium nobile), Xích kiếm ngọc (Cymbidium dayanum), Kiếm lô hội (Cymbidium aloifolium) tại vườn lan Hồ Núi Cốc" dưới sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn thuộc Khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm ba nhiệm vụ:

1. Xác định được kỹ thuật gây trồng các loài lan: Hoàng thảo đùi gà, Xích kiếm ngọc và Lô hội.
2. Xác định được khả năng sinh trưởng của các loài lan: Hoàng thảo đùi gà, Xích kiếm ngọc và Lô hội.
3. Đề xuất các biện pháp phòng trừ sâu hại các loài lan: Hoàng thảo đùi gà, Kiếm xích ngọc và Lô hội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Ba loài lan rừng bản địa gồm Hoàng thảo đùi gà (Dendrobium nobile), Xích kiếm ngọc (Cymbidium dayanum) và Kiếm lô hội (Cymbidium aloifolium).
• Phạm vi nội dung: Quy trình kỹ thuật chọn giá thể, xử lý giá thể, trồng, chế độ tưới nước, bón phân qua rễ và qua lá; theo dõi các chỉ tiêu động thái sinh trưởng thân, lá, sự phát triển của hoa, quả; điều tra mức độ gây hại của sâu bệnh và kiểm nghiệm biện pháp phòng trừ.
• Phạm vi không gian: Vườn lan Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Thực hiện từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 5 năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên các căn cứ pháp lý và cơ sở lý thuyết sinh thái học thực vật:

• Căn cứ pháp lý bảo tồn: Sách Đỏ Việt Nam (2007) – Phần II Thực vật; Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (xếp nhiều loài phong lan và địa lan vào danh mục nhóm IA và IIA cần được bảo vệ nghiêm ngặt).
• Khung lý thuyết sinh học và sinh thái: Đặc tính thích ứng sinh thái của nhóm phong lan sống phụ sinh và nhóm địa lan/bán địa lan sống bám giá thể mùn, đá; đặc điểm ưa bóng râm, chịu cớm, nhu cầu ẩm độ cao (40–70%), không chịu được ánh nắng trực xạ và gió khô nóng; nguyên tắc điều hòa dinh dưỡng và giữ ẩm sinh học "2 ướt – 1 khô".
• Cơ sở phân loại và tư liệu chuyên ngành: Kế thừa các tài liệu phân loại học thực vật của Bretchneider, Hans Burgff (1909), Lewis Knudson (1922), Helmut Bechtel (1982), Gunnar Seidenfaden (1992), Phạm Hoàng Hộ (1993), Trần Hợp (1998), Lê Mộng Chân (2000), Đào Thanh Vân và cộng sự (2008).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập số liệu ngoại nghiệp:

• Bố trí thí nghiệm: Theo dõi 30 khóm lan đối với mỗi loài nghiên cứu, được trồng trong các đôn gỗ hoặc đôn nhựa có kích thước tiêu chuẩn (đường kính miệng 26–27 cm, đường kính đáy 17 cm, chiều cao 12–16 cm hoặc 14–15 cm, có đục lỗ thoát nước).
• Quy trình giá thể và kỹ thuật gây trồng: Sử dụng hỗn hợp giá thể gồm 50% vỏ cây (vỏ thông, vỏ nhãn) hoặc xơ dừa; 35% than củi/than hầm vụn (lót đáy 3–5 cm để thoát nước và giữ ẩm); 15% rêu (Sphagnum moss/rong biển cắt nhỏ) phủ mặt giữ ẩm. Toàn bộ than củi và vỏ cây được ngâm nước vôi trong 24 giờ để khử trùng nấm bệnh và ngăn ngừa rêu hại trước khi đưa vào trồng. Cây giống trước khi trồng hoặc ngay sau khi trồng được xử lý bằng cách ngâm 30 phút hoặc phun hỗn hợp dung dịch thuốc kích thích rễ Vitamin B1 và thuốc trừ nấm Ridomil Gold 68 WG.
• Phương pháp theo dõi chỉ tiêu sinh trưởng: Định kỳ 15 ngày/lần (tổng cộng 8 lần đo từ tháng 1 đến tháng 5/2018).
  • Thân cây: Đo chiều dài thân già và thân non bằng thước đo milimet/centimet từ gốc đến đỉnh sinh trưởng; đo đường kính thân già và thân non tại vị trí cố định bằng thước kẹp.
  • Lá cây: Đo chiều dài lá từ cổ phiến lá đến mút lá; đo chiều rộng lá tại vị trí rộng nhất; theo dõi số lượng lá mới hình thành qua các kỳ đo. Do cây trồng trong chậu đôn gỗ, việc can thiệp đo rễ sẽ làm tổn thương đầu rễ non và ảnh hưởng xấu đến sự sống của cây nên chỉ tiêu rễ không tiến hành đo cơ học.
  • Hoa và quả: Ghi nhận ngày xuất hiện chồi nụ, số ngày phát triển từ chồi nụ thành nụ, ngày nở hoa, thời gian hoa nở kéo dài (độ bền hoa tính từ khi trên 20% số nụ nở đến khi trên 70% số hoa tàn), kích thước hoa, màu sắc, hương thơm và ngày bắt đầu hình thành quả non.
• Phương pháp điều tra và đánh giá sâu bệnh hại:
  • Mức độ bệnh hại lá ($R%$) được xác định theo công thức: $$R(%) = \frac{\sum (n_i \cdot v_i)}{N \cdot V} \times 100$$ Trong đó: $n_i$ là số lá bị hại ở cấp $i$; $v_i$ là trị số của cấp hại $i$; $N$ là tổng số lá theo dõi; $V$ là trị số của cấp hại cao nhất ($V = 4$). Phân cấp hại lá gồm: Cấp 0 (không bị hại); Cấp 1 (bị hại dưới 25% diện tích lá); Cấp 2 (bị hại từ 25% đến 50%); Cấp 3 (bị hại từ 51% đến 75%); Cấp 4 (bị hại trên 75% diện tích lá). Phân loại mức độ gây hại: Khỏe ($R < 10%$), Hại nhẹ ($R = 10\text{--}15%$), Hại vừa ($R = 15\text{--}25%$), Hại nặng ($R = 25\text{--}50%$), Hại rất nặng ($R > 50%$).
  • Tỷ lệ bệnh hại thân cành ($L%$): $$L(%) = \frac{n}{N} \times 100$$ Trong đó: $n$ là số cây bị bệnh hại thân cành; $N$ là tổng số cây điều tra. Đánh giá: Hại nhẹ ($L < 10%$), Hại vừa ($L = 10\text{--}15%$), Hại nặng ($L = 15\text{--}25%$), Hại rất nặng ($L > 25%$).

Phương pháp xử lý số liệu nội nghiệp:

• Tính toán các giá trị trung bình chiều dài, chiều rộng, đường kính theo từng lần đo bằng hàm AVERAGE;
• Xác định mức tăng trưởng bình quân chu kỳ và tổng lượng tăng trưởng qua 8 đợt theo dõi;
• Phân tích thống kê so sánh đối chứng giữa đặc tính hoa trồng tại vườn lan và hoa mọc ngoài tự nhiên.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật vị trí phân loại học của họ Orchidaceae và tầm quan trọng của hoa lan như một biểu tượng của sự thanh cao, sang trọng, mang lại giá trị tinh thần lẫn kinh tế cao thông qua các thị trường xuất khẩu và thương mại giống cây cảnh. Phần này phân tích tình trạng tài nguyên lan rừng tại các hệ sinh thái tự nhiên đang đứng trước nguy cơ suy kiệt do nạn phá rừng và săn lùng khai thác quá mức. Việc nghiên cứu các biện pháp thuần dưỡng, kỹ thuật trồng chậu, chế độ tưới tiêu và phòng trừ dịch hại cho ba loài lan đại diện (Dendrobium nobile, Cymbidium dayanum, Cymbidium aloifolium) tại vườn lan Hồ Núi Cốc được xác lập nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ) và phát triển kinh tế sinh thái rừng.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương tổng quan hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu về hoa lan trên thế giới và tại Việt Nam:

• Lịch sử nghiên cứu thế giới: Đề cập việc sử dụng lan làm thuốc từ thời Thần Nông (2800 TCN với Cymbidium ensifolium và Dendrobium moniliforme), thời Tần, thời Tống (Mao Siang nghiên cứu dược học của Dendrobium nobile), sự phát triển ngành trồng lan thương mại tại Nhật Bản (Matsuka, 1728), Singapore thế kỷ 20, và công nghiệp xuất khẩu phong lan quy mô lớn của Thái Lan do Thong Lor Rakhpa Busobat khởi xướng. Kỹ thuật nhân giống in vitro bắt đầu từ Noel Bernard (1904) về nảy mầm cộng sinh nấm, Hans Burgff (1909) về môi trường bổ sung đường saccharose 0,33%, và Lewis Knudson (1922) về gieo hạt vô trùng trên môi trường thạch.
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Dẫn các công trình thực vật chí của F. Gagnepain và F. Guillaumin; thống kê của Nguyễn Thiện Tịch và cộng sự (1987) ghi nhận Việt Nam có 897 loài thuộc 152 chi, trong đó chi Hoàng thảo (Dendrobium) chiếm 30–40%; Gunnar Seidenfaden (1992) ghi nhận 50 loài lan đặc hữu; nghiên cứu phân loại của Phạm Hoàng Hộ (1993) và Trần Hợp (1998).
• Đặc điểm thực vật học của ba loài lan nghiên cứu:
  • Xích kiếm ngọc (Cymbidium dayanum): Lan sống phụ sinh, mọc bụi, lá dài 90–120 cm, rộng 0,7–1 cm; chùm hoa buông thòng dài 18–22 cm, mang 5–15 hoa to 4–5 cm, cánh hoa nâu đỏ viền vàng sáng, cánh môi 3 thùy màu đỏ thắm; phân bố ở độ cao 600–1.500 m tại Lào Cai, Tam Đảo, Quảng Trị, Tây Nguyên, Đà Lạt.
  • Kiếm lô hội (Cymbidium aloifolium): Lan phụ sinh hoặc thạch sinh, lá dày hình dải thẳng dài 0,3–1 m, rộng 1,5–5 cm, đỉnh chia 2 thùy không đều; chùm hoa dài tới 75 cm, mang 30–45 hoa; ưa khô cạn, phân bố rộng từ Bắc vào Nam ở độ cao dưới 1.000 m.
  • Hoàng thảo đùi gà (Dendrobium nobile): Thân dẹt lớn dần về đỉnh, cao 30–60 cm màu vàng bóng, có nhiều rãnh dọc; cụm hoa ở nách lá mang 1–2 hoa to màu tím hoặc hồng; cánh môi hình trái xoan mép răn reo, họng có đốm đỏ đậm; phân bố tại Ba Vì, Yên Bái, Tây Nguyên, Lâm Đồng, Đồng Nai.
• Bệnh hại phổ biến: Điểm danh các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn Erwinia carotovora (thối nâu/thối rữa), Curvularia eragrostidis (đốm nâu cánh hoa), Phytophthora parasitica (thối chồi non), nấm Sclerotium rolfsii (héo thân rễ), và vi nấm Guignardia spp. (đốm lá).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm thực tập tại vườn lan Hồ Núi Cốc từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2018. Mô tả đầy đủ quy cách đôn gỗ, đôn nhựa, công thức phối trộn giá thể (vỏ thông, xơ dừa, than củi hun chín, rêu biển), quy trình ngâm than bằng nước vôi trong 24 giờ. Quy định chế độ tưới nước theo mùa bằng hệ thống giàn phun sương tự động:

• Mùa xuân: tưới 1 lần vào buổi sáng (8–9 giờ) trong 6 phút (ngày ẩm tưới 3 phút);
• Mùa hè: tưới 2–3 lần/ngày (sáng 8–9 giờ tưới 6 phút, trưa 12–14 giờ tưới 6 phút, chiều 16–18 giờ tưới 4 phút);
• Mùa đông: tưới 1 lần vào sáng (8–9 giờ) trong 3 phút;
• Ngày mưa: tưới 2 lần sáng và chiều, mỗi lần 3 phút.

Về chế độ phân bón:

• Bón phân qua rễ: Sử dụng phân vô cơ tan chậm Hi-Control 14-11-13 (Nhật Bản) liều lượng 100g chia cho 10 gốc khi cây đã bén rễ; kết hợp phân hữu cơ phân dê từ 12–16 viên/chậu bón vào sau Tết Nguyên đán (tháng 2).
• Bón phân qua lá: Phun luân phiên định kỳ 10–15 ngày gồm Vitamin B1 (16 ml/20 lít nước), Atonik (10 ml/bình 8 lít), Đầu Trâu MK 501 (20 g/20 lít nước), chất kích thích ra rễ N3M (40 g/20 lít nước), Đầu Trâu Bình Điền 701 (15 ml/20 lít nước).
• Quy trình phòng trừ dịch hại: Phương pháp cơ giới bắt sâu, cắt tỉa tiêu hủy lá bệnh; phòng trừ hóa học bằng Ridomil Gold 68 WG (25 g/20 lít nước) và Carbenzim trừ nấm đốm lá. Phương pháp tính toán các chỉ tiêu $R(%)$ và $L(%)$ theo công thức định lượng.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Trình bày toàn bộ số liệu điều tra qua 8 lần đo định kỳ (15 ngày/lần) đối với các chỉ tiêu sinh trưởng và dịch hại của ba loài lan:

• Sinh trưởng thân lan Hoàng thảo đùi gà: Thân già từ lần đo 1 đến lần đo 3 ngừng trệ sinh trưởng do thời tiết cuối đông (duy trì ở mức 22,5 cm), bắt đầu tăng nhẹ từ lần đo 4 đến lần đo 8 khi sang xuân; mức tăng bình quân đạt 0,9 cm. Thân non xuất hiện từ lần đo 4, tăng trưởng bình quân đạt 0,8 cm. Đường kính thân già giữ nguyên 1,0 cm trong 3 lần đo đầu, tăng rất chậm đạt mức tăng bình quân 0,001 cm (từ 1,0 cm lên 1,03 cm); đường kính thân non tăng bình quân 0,02 cm.
• Sinh trưởng lá lan Hoàng thảo đùi gà: Lá già tăng trưởng chiều dài bình quân 0,07 cm, chiều rộng tăng 0,08 cm, không ra thêm lá mới. Lá non xuất hiện từ lần đo 4 có tốc độ tăng trưởng nhanh, chiều dài lá non tăng bình quân 0,4 cm (từ 2,0 cm lên 5,5 cm), chiều rộng tăng bình quân 0,2 cm (từ 0,7 cm lên 2,1 cm), số lá mới tăng thêm 2 lá.
• Sinh trưởng lá Kiếm lô hội: Chiều dài lá tăng từ 36,91 cm (lần đo 1–3) lên 41,19 cm (lần đo 7–8), tăng trưởng bình quân chung chiều dài đạt 0,53 cm; chiều rộng lá tăng từ 2,04 cm lên 2,18 cm, tăng trưởng bình quân đạt 0,02 cm; xuất hiện 2 lá mới vào lần đo 7 và 8.
• Sinh trưởng lá Xích kiếm ngọc: Chiều dài lá tăng từ 27,5 cm lên 29,91 cm (tăng bình quân 0,19 cm); chiều rộng lá tăng từ 1,0 cm lên 1,33 cm (tăng bình quân 0,04 cm); số lá mới phát triển qua các kỳ theo dõi là 4 lá.
• Quá trình nở hoa và kết quả của Hoàng thảo đùi gà: Thời gian xuất hiện chồi nụ kéo dài 15–18 ngày (từ 28/1/2018 đến 13/2/2018); giai đoạn từ chồi nụ phát triển thành nụ mất 10–14 ngày (từ 14/2/2018 đến 24/2/2018); thời gian hoa nở kéo dài 25–30 ngày (từ 24/2/2018 đến 24/3/2018 và kéo dài sang tháng 4); sau khi tàn hoa từ 15–20 ngày bắt đầu hình thành quả non (chiều dài quả non đạt 4–5 cm, chiều rộng 1,5–2 cm, vỏ màu xanh).
• Tình hình sâu bệnh: Thống kê các biểu hiện bệnh đốm lá, thối chồi, héo thân rễ và sâu cắn phá lá; ghi nhận hiệu quả khi áp dụng biện pháp phòng trừ cơ giới kết hợp phun Ridomil Gold 68 WG và Carbenzim.

Chỉ tiêu theo dõi	Hoàng thảo đùi gà (Thân già)	Hoàng thảo đùi gà (Thân non)	Kiếm lô hội (Lá)	Xích kiếm ngọc (Lá)
Chiều dài ban đầu (Lần đo 1)	22,50 cm	0,00 cm (chưa xuất hiện)	36,91 cm	27,50 cm
Chiều dài kết thúc (Lần đo 8)	Tăng chậm từ lần đo 4	Phát triển từ lần đo 4	41,19 cm	29,91 cm
Tăng trưởng chiều dài bình quân	0,90 cm	0,80 cm	0,53 cm	0,19 cm
Chiều rộng/Đường kính ban đầu	1,00 cm	0,00 cm	2,04 cm	1,00 cm
Chiều rộng/Đường kính kết thúc	1,03 cm	0,30 cm	2,18 cm	1,33 cm
Tăng trưởng ngang bình quân	0,001 cm	0,02 cm	0,02 cm	0,04 cm
Động thái ra chồi/lá mới	Không ra lá mới	Ra 2 lá mới	Ra 2 lá mới	Ra 4 lá mới

Đặc điểm sinh học	Hoa trồng tại vườn lan Hồ Núi Cốc	Hoa mọc ngoài tự nhiên
Kích thước hoa	2,5 – 3,0 cm (bảng 4.7 ghi 3 x 2 cm)	3 x 2 cm (hoa lớn hơn)
Mùa hoa nở	Mùa xuân (tháng 3 – tháng 4)	Mùa hè (tháng 6, 7, 8)
Thời gian nở (độ bền hoa)	Ngắn hơn: 25 – 30 ngày	Dài hơn, bền màu hơn
Màu sắc cánh hoa	Tím nhạt, tím trắng	Tím đậm
Mùi hương	Thơm nhẹ	Thơm đậm hơn

Phần 5: Kết luận, kiến nghị

Tổng kết toàn bộ các kết quả đạt được về quy trình kỹ thuật gây trồng, khả năng thích nghi và các thông số sinh trưởng của ba loài lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc. Tác giả kiến nghị các giải pháp duy trì vườn giống bố mẹ, tăng cường quản lý bảo vệ rừng tự nhiên, kiểm soát việc khai thác lan rừng bừa bãi và khuyến khích mở rộng quy mô trồng nhân tạo nhằm phục vụ mục tiêu bảo tồn và thương mại hóa bền vững.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã thu được các kết quả thực nghiệm với các số liệu cụ thể:

• Xác định công thức giá thể tối ưu áp dụng tại cơ sở: 35% than củi đập vụn lót đáy (dày 3–5 cm), 50% vỏ thông/xơ dừa xử lý nước vôi trong 24 giờ, 15% rêu rong biển cắt nhỏ phủ mặt giữ ẩm; đôn trồng có đường kính miệng 26–27 cm và đục lỗ thoát nước.
• Thiết lập định mức phân bón và thuốc điều hòa sinh trưởng: Bón gốc phân chì tan chậm Hi-Control 14-11-13 liều lượng 100g/10 chậu cho cây đã ra rễ; bón 12–16 viên phân dê/chậu vào tháng 2; phun qua lá định kỳ 10–15 ngày dung dịch Vitamin B1 (16 ml/20L), Đầu Trâu MK 501 (20 g/20L), chất kích rễ N3M (40 g/20L) và phân Bình Điền 701 (15 ml/20L).
• Định lượng động thái sinh trưởng thân và lá qua 8 chu kỳ đo (15 ngày/đợt):
  • Hoàng thảo đùi gà: Thân già tăng trưởng chiều dài bình quân 0,9 cm, đường kính tăng bình quân 0,001 cm; thân non tăng trưởng chiều dài bình quân 0,8 cm, đường kính tăng 0,02 cm; lá non tăng trưởng chiều dài bình quân 0,4 cm, chiều rộng tăng 0,2 cm, sinh thêm 2 lá.
  • Kiếm lô hội: Chiều dài lá tăng bình quân 0,53 cm, chiều rộng lá tăng bình quân 0,02 cm, ra thêm 2 lá mới ở kỳ đo 7 và 8.
  • Xích kiếm ngọc: Chiều dài lá tăng bình quân 0,19 cm, chiều rộng lá tăng bình quân 0,04 cm, hình thành 4 lá mới.
• Xác định đầy đủ các pha phát triển hoa của loài Hoàng thảo đùi gà: Thời gian chồi nụ kéo dài 15–18 ngày, hình thành nụ hoa mất 10–14 ngày, độ bền hoa nở đạt 25–30 ngày; quả non hình thành sau 15–20 ngày tàn hoa, kích thước quả non đạt chiều dài 4–5 cm và chiều rộng 1,5–2 cm.

Đóng góp thực tiễn và khoa học do tác giả tự nêu:

• Khóa luận làm sáng tỏ các đặc điểm sinh học và khả năng thích ứng của ba loài lan rừng bản địa khi di thực về nuôi trồng trong điều kiện bán nhân tạo tại khu vực Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên.
• Chứng minh sự khác biệt rõ rệt về thời gian ra hoa và chất lượng hoa giữa môi trường nhân tạo và tự nhiên: Hoa trồng trong vườn lan nở sớm hơn (vào tháng 3–4 thay vì tháng 6–8), thời gian hoa nở ngắn hơn (25–30 ngày), màu sắc nhạt hơn và hương thơm nhẹ hơn do chế độ che sáng, tưới nước thường xuyên và ẩm độ cao.
• Đề xuất quy trình đồng bộ từ khâu khử trùng giá thể bằng nước vôi, xử lý chống nấm trước khi trồng, điều chỉnh nhịp tưới theo mùa đến các biện pháp phòng trừ cơ giới và hóa học (Ridomil Gold 68 WG liều lượng 25g/20L, Carbenzim), cung cấp tài liệu phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen lan rừng quý hiếm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận nêu rõ các hạn chế xuất phát từ điều kiện thực nghiệm:

• Thời gian nghiên cứu bị giới hạn trong 5 tháng (từ tháng 1/2018 đến tháng 5/2018), do đó đề tài chỉ mới theo dõi được giai đoạn quả non của loài Hoàng thảo đùi gà (chiều dài 4–5 cm, rộng 1,5–2 cm) mà chưa thể theo dõi trọn vẹn quá trình quả chín, sự nứt vỏ nang và đặc tính phát tán hạt lan trong điều kiện vườn trồng.
• Do các loài lan được trồng cố định trong đôn gỗ chứa giá thể nén chặt, việc dỡ chậu hoặc can thiệp vật lý để đo đếm định lượng sự phát triển của hệ rễ không thể thực hiện vì sẽ gây đứt rễ non, dẫn đến chết cây hoặc sai lệch sinh trưởng.
• Nghiên cứu mới dừng lại ở phạm vi một cơ sở nuôi trồng đơn lẻ (vườn lan Hồ Núi Cốc), chưa mở rộng so sánh đa điểm trên các tiểu vùng sinh thái khác nhau của vùng trung du miền núi phía Bắc.

Hướng mở nghiên cứu tiếp theo được văn bản đề cập:

• Tiếp tục theo dõi sinh trưởng cá thể trong các chu kỳ năm tiếp theo nhằm thu thập số liệu trọn vẹn về giai đoạn quả chín, khả năng nhân giống tự nhiên từ hạt;
• Mở rộng nghiên cứu các phương pháp bảo tồn chuyển chỗ, công nghệ vi nhân giống (nuôi cấy mô tế bào in vitro) kết hợp hoàn thiện quy trình kiểm soát chuyên sâu đối với các chủng vi sinh vật gây hại thân, rễ lan rừng.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thực tế cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Nông lâm kết hợp, Lâm nghiệp, Khoa học cây trồng, Sinh học ứng dụng tại các trường đại học, viện nghiên cứu nông lâm nghiệp làm tài liệu đối sánh về phương pháp đo đếm sinh trưởng thực vật phụ sinh.
• Các kỹ thuật viên tại các trung tâm cứu hộ sinh vật, ban quản lý rừng đặc dụng, vườn quốc gia và chủ cơ sở nuôi trồng hoa cảnh quan tâm đến quy trình thuần dưỡng lan rừng bản địa.
• Các phần có giá trị tham khảo cao nhất:
  • Quy trình xử lý và tỷ lệ phối trộn giá thể than củi – vỏ cây ngâm nước vôi trong 24 giờ nhằm triệt tiêu mầm nấm;
  • Công thức tính chỉ số bệnh hại lá ($R%$) và tỷ lệ hại thân ($L%$) theo phương pháp dịch tễ học thực vật;
  • Lịch biểu phân bón kết hợp giữa vô cơ tan chậm (Hi-Control) và hữu cơ hoai mục (phân dê), cùng định lượng các chất điều hòa sinh trưởng (Vitamin B1, Atonik, N3M, Đầu Trâu MK 501, Bình Điền 701).

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ phối trộn và quy trình xử lý giá thể trồng ba loài lan tại vườn lan Hồ Núi Cốc được thực hiện như thế nào?
Giá thể được phối trộn theo tỷ lệ thể tích: 50% vỏ cây (vỏ thông, vỏ nhãn) hoặc xơ dừa; 35% than củi hun chín đập vụn; 15% rêu (Sphagnum moss/rong biển cắt nhỏ). Than củi được xếp dưới đáy chậu đôn dày 3–5 cm để tạo độ thông thoáng và thoát nước. Trước khi trồng, toàn bộ than củi và vỏ cây bắt buộc phải ngâm trong nước vôi trong suốt 24 giờ nhằm loại trừ mầm bệnh và hạn chế rong rêu phát triển.

2. Chế độ tưới nước bằng hệ thống giàn phun sương tại vườn lan được phân chia theo mùa ra sao?
Nước tưới được điều tiết tự động theo mùa:

• Mùa xuân: ngày tưới 1 lần vào buổi sáng (8–9 giờ) trong 6 phút (ngày ẩm tưới 3 phút);
• Mùa hè: ngày tưới 2–3 lần (sáng 8–9 giờ tưới 6 phút, trưa 12–14 giờ tưới 6 phút, chiều 16–18 giờ tưới 4 phút);
• Mùa đông: ngày tưới 1 lần vào sáng (8–9 giờ) trong 3 phút;
• Ngày mưa: tưới 2 lần vào sáng và chiều, mỗi lần 3 phút nhằm đảm bảo nguyên tắc giữ ẩm nhưng không gây úng rễ.

3. Tốc độ sinh trưởng của thân và lá lan Hoàng thảo đùi gà đạt giá trị bao nhiêu qua 8 lần đo định kỳ?
Thân già có chiều dài ban đầu 22,5 cm, không tăng trưởng trong 3 lần đo đầu (thời kỳ cuối đông), tăng trưởng bình quân chung cả chu kỳ đạt 0,9 cm; đường kính thân già tăng bình quân 0,001 cm. Thân non xuất hiện từ lần đo 4, có mức tăng chiều dài bình quân 0,8 cm và đường kính tăng bình quân 0,02 cm. Lá non xuất hiện từ lần đo 4 có mức tăng trưởng chiều dài bình quân đạt 0,4 cm (từ 2,0 cm lên 5,5 cm), chiều rộng tăng bình quân 0,2 cm (từ 0,7 cm lên 2,1 cm) và phát triển thêm 2 lá mới.

4. Sự phát triển hoa của loài Hoàng thảo đùi gà trong vườn lan khác biệt gì so với ngoài tự nhiên?
Trong vườn lan Hồ Núi Cốc, hoa nở sớm hơn vào mùa xuân (tháng 3–4 thay vì tháng 6–8 ngoài tự nhiên); thời gian từ khi xuất hiện chồi nụ đến khi ra nụ là 15–18 ngày, từ nụ đến nở hoa mất 10–14 ngày; thời gian hoa nở kéo dài 25–30 ngày (ngắn hơn ngoài tự nhiên); hoa có kích thước 2,5–3,0 cm (hoặc 3 x 2 cm), màu tím nhạt hoặc tím trắng và hương thơm nhẹ hơn so với hoa tự nhiên (màu tím đậm, thơm nồng) do điều kiện vườn tưới nước định kỳ, ẩm độ cao và có giàn che nắng.

5. Những loại hóa chất bảo vệ thực vật và chất điều hòa sinh trưởng nào được tác giả sử dụng trong khóa luận?
Khóa luận sử dụng các loại phân bón và hóa chất gồm: phân vô cơ tan chậm Hi-Control 14-11-13 (100g/10 gốc), phân hữu cơ phân dê (12–16 viên/chậu), chất kích thích sinh trưởng Vitamin B1 (16 ml/20L nước), Atonik (10 ml/bình 8L), phân bón lá Đầu Trâu MK 501 (20 g/20L), thuốc kích rễ N3M (40 g/20L), phân bón lá Bình Điền 701 (15 ml/20L), thuốc trừ nấm Ridomil Gold 68 WG (25 g/20L nước) và thuốc trừ nấm đốm lá Carbenzim.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lộc Thị Sen đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc xác định quy trình gây trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại cho ba loài lan rừng Hoàng thảo đùi gà (Dendrobium nobile), Xích kiếm ngọc (Cymbidium dayanum) và Kiếm lô hội (Cymbidium aloifolium) tại vườn lan Hồ Núi Cốc. Công trình cung cấp các thông số định lượng cụ thể về nhịp điệu sinh trưởng thân, lá, thời gian phân hóa chồi nụ, nở hoa và đậu quả non qua 8 chu kỳ theo dõi liên tục trong 5 tháng. Các giải pháp kỹ thuật về phối trộn giá thể ngâm nước vôi, chế độ tưới sương theo mùa và phối hợp thuốc phòng trừ dịch hại được thực nghiệm chứng minh là phù hợp cho việc thuần dưỡng lan rừng, đóng góp cơ sở dữ liệu hữu ích cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nghề trồng lan bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho một giai đoạn mới là lập trại nuôi trồng hoa lan và kỹ nghệ nuôi trồng lan. Các giống lan được nuôi trồng ở đây là: Arachnis, Vanda, Oncidium. đồng thời lai tạo các loài lan mới. Từ năm 1957, Thái Lan, Indonexia bắt đầu phát triển nuôi trồng lan quy mô ngày càng lớn phục vụ cho xuất khẩu.

Các loài lan rừng, lan lai, lan cắt cành của Thái Lan được xuất khẩu qua nhiều nước trên thế giới. h 7 Có thể nói Thái Lan là một nước điển hình cho ngành nuôi trồng và xuất khẩu hoa lan ở các nước châu Á. Công nghiệp sản xuất, xuất khẩu hoa lan ở Thái Lan được bắt đầu từ Thong Lor Rakhpa Busobat ở Bangkok. Từ người đầu tiên không biết gì về hoa lan và hầu như không ai chỉ dẫn, Thong Lor Rakhpa Busobat đã đến với hoa lan với tấm lòng say mê vô hạn.

ông đã tự mày mò nghiên cứu, trải qua bao nhiêu gian lao vất vả trên bước đường nghiên cứu. Thành công nhiều nhưng sai lầm cũng không phải ít. Và như ông đã từng nói: “Chính cây lan dạy tôi mò mẫm từ sai lầm”, cuối cùng ông đã thành công rực rỡ. Sau những thành công của Thong Lor, nhiều người từ các nước Ấn Độ, Sri Lanka, Philippin đã lần lượt đến Thái Lan học hỏi kinh nghiệm sản xuất và kinh doanh lan.

Hiện nay hàng tháng công ty hoa lan của Thong Lor đã gửi hàng trăm chuyến hoa lan xuất khẩu sang các nước châu Âu, sang Hoa Kỳ và sang Nam Mỹ. Các vườn hoa lan của Thong Lor thường có ít nhất là 10.000 cây trở lên. Đặc biệt Thong Lor đã lai tạo thành công nhiều loài hoa lan lai mới có hoa với nhiều màu sắc đẹp hấp dẫn người thưởng thức. Ngành hoa lan Thái Lan ngày càng phát triển mạnh hơn lên với các vườn lan Mountain Orchids và Sai Nam Phung Orchids ở Chiang Mai, đây là những vườn lan lớn với diện tích, số lượng cây và loài đáng chú ý của Thái Lan.

Ở châu Âu cũng như châu Á, người châu Âu đã biết đến hoa lan rất sớm, các tập di cảo dược tính, thảo mộc trong đó có nói đến cây lan đã có từ trước Công nguyên. Lan (Orchidologia) bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại. Theo Phrastus (370 - 285 trước Công nguyên) là người đầu tiên dùng danh từ Orchis trong tác phẩm “Nghiên cứu về thực vật” để chỉ một loài hoa. Đầu thế kỷ thứ I sau Công nguyên, Dioscoride đã đặt tên gọi trên cho hai loại cây trong tác phẩm của mình về cây mộc thảo làm thuốc.

Orchis tiếng Hy Lạp có nghĩa là tinh hoàn, nó chỉ sự giống nhau của thân củ ngầm của lan có dạng tương tự với tinh hoàn của động vật. h 8 Trải qua một lịch sử lâu dài, năm 1519, một người châu Âu là Coster đã phát hiện một loài cây mới và lạ ở Mexico có mùi thơm, loại cây này được ông mang về Tây Ban Nha và phát triển thành lập kỷ nghệ sản xuất hương vị vani, loại cây đó chính là an Vanilla. Mô tả về lan sớm nhất ở châu Mỹ là “Y văn cổ của Astec” (Badianus madues cript, 1552), ngoài giống lan Vanilla còn nhắc đến một loài lan khác. Lobelius (1529 - 1616) trong nghiên cứu về thực vật của mình đã nêu những nhận xét về cây cỏ và xếp thành các họ đơn giản, trong đó có họ lan.

Đến năm 1753, Linnaeus đã dùng danh từ orchis trong cuốn sách thảo mộc Specles Platarum để chỉ các loài lan. Năm 1836, John Lindely dùng danh từ orchid định danh chung cho các loài lan. Còn chữ orchis dùng chỉ một loài địa lan ở châu Âu * Tổng quan về các loài lan - Đặc điểm thực vật Họ Lan (Orchidaceae) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Lan Orchidales, lớp thực vật một lá mầm. Lan thuộc vào loài hoa đông đảo hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài và hơn 25.000 giống nguyên thủy và khoảng một triệu giống đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae).

Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan. Hoa lan mọc ở các điều kiện, giá thể khác nhau và được chia làm 4 loại: 1. Epiphytes:Phong lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống. Terestrials: Địa lan mọc dưới đất.

Lithophytes: Thạch lan mọc ở các kẽ đá. Saprophytes: Loại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục. Đối với các loài lan (phong lan và địa lan), hầu như từ trước tới nay, người dân mới biết đến chúng là những loài được sử dụng làm cây cảnh trang h 9 trí ở các hộ gia đình mà chưa biết rằng trong số hàng ngàn loài lan đã phát hiện có một số loài còn có tác dụng cung cấp các hoạt chất sinh học làm nguyên liệu chế biến thuốc và thực phẩm chức năng. Trong số những loài đó người ta đã phát hiện trong lan Thạch hộc tía và lan Kim tuyến có chứa một loại hoạt chất để sản xuất thuốc chữa ung thư.

Chính vì vậy, giá thị trường hiện nay lên tới 7 triệu đồng/kg lan Thạch hộc tía. Theo Thần dược thạch hộc tía [20]. - Phân bố Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới. Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừ các sa mạc và sông băng.

Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới, chủ yếu là châu Á, Nam Mỹ và Trung Mỹ. Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ cao hơn vòng Bắc cực, ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie, gần với châu Nam Cực. Nó chiếm khoảng 6–11% số lượng loài thực vật có hoa. Theo Helmut Bechtel (1982) [14].

Hiện nay trên thế giới có hơn 750 loài lan rừng, gồm hơn 25.000 giống được xác định, chưa kể một số lượng khổng lồ lan lai không thể thống kê chính xác số lượng. Lan rừng phân bố trên thế giới gồm 05 khu vực: + Vùng nhiệt đới Châu Á gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Ceologyne, Cymbidium, Dendrobium, Paphiopedilum, Phaius, Phalaenopsis, Vanda, Anoectochillus… + Vùng nhiệt đới châu Mỹ gồm các giống: Brassavola, Catasetum, Cattleya, Cynoches, Pleurothaillis, Stanhopea, Zygopetalum, Spathoglottis. + Châu Phi gồm các giống: Lissochilus, Polystachiya, Ansellia, Disa… + Châu Úc gồm các giống: Bulbophyllum, Calanthe, Cymbidium, Dendrobium, Eria, Phaius, Pholidota, Sarchochilus… + Vùng ôn đới của Châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Bắc Châu Á gồm các giống: Cypripedium, Orchis, Spiranthes… h 10 Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bố của họ Orchidaceae:  Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi  Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi  Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi  Châu Đại Dương: 50 - 70 chi  Châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi Bắc Mỹ: 20 - 25 chi - Những nghiên cứu ở Việt Nam Cây hoa lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước công nguyên, trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhân nhanh được nhiều giống mới đem lại giá trị kinh tế cao. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và sản xuất hoa lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặc biệt nhất là Thái lan.

Thái lan có lịch sử nghiên cứu và lai tạo phong lan cách đây khoảng 130 năm Parinda - Sriyaphai (2002) [15]. Hiện nay, Thái Lan đã nghiên cứu và làm chủ công nghệ sản xuất cây giống bằng nuôi cấy mô tế bào và công nghệ sản xuất, điểu khiển ra hoa đồng loạt một số loài phong lan, đặc biệt là các loài lan Hoàng Thảo (Dendrobium) chiếm 80%. Đặc biệt khí hậu ở Thái Lan lại rất phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của lan Hoàng Thảo. Chính vì vậy, Thái Lan là nước đứng đầu về xuất khẩu hoa phong lan trên thế giới kể cả giống và cây lan cắt cành.

Cây lan biết đến đầu tiên ở Trung Quốc là Kiến lan (được tìm ra đầu tiên ở Phúc Kiến) đó là Cymbidium ensifonymum là một loài bán địa lan. Ở Phương Đông, lan được chú ý đến bởi vẻ đẹp duyên dáng của lá và hương thơm tuyệt vời của hoa. Vì vậy trong thực tế lan được chiêm ngưỡng trước tiên là lá chứ không phải màu sắc của hoa. Các nhà khoa học Trung Quốc thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ Thực vật thành phố Thẩm Quyến, Viện Nghiên cứu Thẩm Quyến, Đại học Thanh Hoa và Viện Nghiên cứu Gen Hoa h 11 Đại tuyên bố đã hoàn thành việc phác họa khung bản đồ gen hoa lan, Trung Quốc phác họa khung bản đồ gen hoa lan (2009) [16].

Các nhà khoa học đã tiến hành phân tích so sánh gen của 11 loài hoa lan khác nhau và tạo ra được hệ thống tiến hóa tương đối hoàn chỉnh. Sau khi hoàn thành việc phác họa khung bản đồ gen hoa lan, các nhà khoa học sẽ tiếp tục hoàn thiện bản đồ gen chi tiết. Lan đối với người Trung Hoa hay lan đối với người Nhật, tượng trưng cho tình yêu và vẻ đẹp, hương thơm tao nhã, tất cả thuộc về phái yếu, quý phái và thanh lịch như có người đã nói “Mùi hương của nó tỏa ra trong sự yên lặng và cô đơn”. Khổng Tử đề cao lan là vua của những loài cây cỏ có hương thơm.

Phong trào chơi phong lan và địa lan ở Trung Quốc phát triển rất sớm, từ thế kỷ thứ V trước công nguyên đã có tranh vẽ về phong lan còn lưu lại từ thời Hán Tông. Ở châu Âu bắt đầu để ý đến phong lan từ thế kỷ thứ 18, sau Trung Quốc đến hàng chục thế kỷ và cũng nhờ các thuỷ thủ thời bấy giờ mà phong lan đã đi khắp các miền của địa cầu. Lúc đầu là Vanny sau đó đến Bạch Cập, Hạc Đính rồi Kiến Lan. lan chính thức ra nhập vào ngành hoa cây cảnh trên thế giới hơn 400 năm nay.

Địa lan (Cymbidium) hay còn gọi Thổ lan là một loại hoa lan khá phổ thông, vì hội đủ điều kiện: Có nhiều hoa, to đẹp, đủ màu sắc và lâu tàn, rất thông dụng cho việc trang trí trưng bày. Hiện nay nước Mỹ có nhiều vườn địa lan dùng cho kỹ nghệ cắt bông như Gallup & Tripping ở Santa Barbara nhưng cũng phải nhập hàng triệu đô la mỗi năm từ các nước Âu Châu và Á châu để cung ứng cho thị trường trong nước. Năm 1904, Noel Bernard thực hiện phương pháp gieo hạt cộng sinh với nấm để gây sự nảy mầm, ông nhận thấy rằng các hoa lan con nảy mầm trong rừng đều bị nhiễm nấm, ông đã cô lập các nấm ở rễ hoa lan con và cấy vào hạt lan, chính bằng phương pháp này ông là người đầu tiên làm cho 100% hạt lan nảy mầm.