LOẠI TRỪ CHỨNG CỨ THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên khảo luật học phân tích Loại trừ chứng cứ theo luật tố tụng hình sự việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Cẩm Thu
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Nguyên Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Loại Trừ Chứng Cứ Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ LOẠI TRỪ CHỨNG CỨ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 1.2. Cơ sở loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 1.3. Kinh nghiệm lập pháp nước ngoài về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 1.4. Quy định loại trừ chứng cứ trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2015
• 1.4.1. Những quy định chung về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 1.4.2. Quy định về loại trừ chứng cứ trong những trường hợp cụ thể
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN LOẠI TRỪ CHỨNG CỨ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ GIẢI PHÁP
• 2.1. Thực tiễn loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.2. Những kết quả đạt được trong việc áp dụng các quy định loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.3. Những hạn chế trong việc áp dụng các quy định loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.4. Nguyên nhân của những hạn chế trong việc áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.5.1. Giải pháp hoàn thiện các pháp luật về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.5.2. Giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự
• 2.6. Kết luận Chương 2
• 3. KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Văn Loại Trừ Chứng Cứ TTHS Việt Nam 55

Chứng cứ đóng vai trò then chốt trong tố tụng hình sự, quyết định việc xác định sự thật khách quan của vụ án. Các cơ quan tiến hành tố tụng dựa vào chứng cứ để làm rõ đối tượng chứng minh. Việc xác định chứng cứ chính xác đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội. Tuy nhiên, không phải mọi thông tin đều được coi là chứng cứ. Chứng cứ phải đảm bảo tính khách quan, liên quan và đặc biệt là tính hợp pháp. Nếu không đáp ứng các tiêu chí này, thông tin đó sẽ bị loại trừ. Luận văn này đi sâu vào nghiên cứu về loại trừ chứng cứ, một chế định quan trọng nhưng còn ít được quan tâm nghiên cứu đầy đủ. Việc làm rõ vấn đề này góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và đảm bảo công lý.

1.1. Vai Trò Của Chứng Cứ Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Chứng cứ được xem là phương tiện chứng minh trong tố tụng hình sự và có vai trò quan trọng trong việc xác định sự thật vụ án. Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng cần làm rõ đối tượng chứng minh thông qua các chứng cứ đã thu thập được. Việc xác định đúng chứng cứ giúp cho quá trình điều tra, truy tố, xét xử đúng người, đúng tội và đúng pháp luật, góp phần quan trọng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Vì vậy, việc đảm bảo tính hợp pháp của chứng cứ là yếu tố then chốt.

1.2. Ý Nghĩa Của Loại Trừ Chứng Cứ Trong Thực Tiễn Chứng Minh

Loại trừ chứng cứ có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn chứng minh. Nếu luật tố tụng hình sự đã quy định chứng cứ thì cũng cần thiết quy định loại trừ chứng cứ. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, lần đầu tiên có một quy định chung về loại trừ chứng cứ tại khoản 2 Điều 87. Quy định này đã tạo cơ sở pháp lý chung để bác bỏ những gì thu thập được nhưng không phải là chứng cứ, không có giá trị chứng minh. Bên cạnh đó còn có một số quy định loại trừ chứng cứ riêng từ lời khai, từ kết luận giám định… tạo nên cơ sở pháp lý cho loại trừ chứng cứ.

II. Các Vấn Đề Lý Luận Về Loại Trừ Chứng Cứ Trong TTHS 58

Luận văn sẽ đi sâu vào khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự. Loại trừ chứng cứ không chỉ là việc loại bỏ các thông tin không đáng tin cậy, mà còn là bảo vệ các quyền cơ bản của công dân, đặc biệt là quyền được xét xử công bằng. Các thông tin thu thập phải đảm bảo các yếu tố khách quan, liên quan và hợp pháp, những gì không đáp ứng được các tiêu chí đó cần phải loại trừ để đảm bảo sự công bằng và chính xác trong quá trình xét xử. Nghiên cứu này cũng xem xét cơ sở pháp lý và kinh nghiệm quốc tế về loại trừ chứng cứ, cung cấp cái nhìn toàn diện về vấn đề này.

2.1. Khái Niệm Loại Trừ Chứng Cứ Theo Khoa Học Pháp Lý

Khái niệm chứng cứ được các chuyên gia nghiên cứu với nhiều góc độ khác nhau: Theo tác giả Vương Văn Bép cho rằng “ Chứng cứ trong tố tụng hình sự là những thông tin có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật tố tụng hình sự quy định mà cơ quan điều tra, viện kiểm sát nhân dân và tòa án dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội, cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc. Vì vậy, loại trừ chứng cứ cũng cần được hiểu trong mối liên hệ với chứng cứ.

2.2. Đặc Điểm Của Loại Trừ Chứng Cứ Và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Loại trừ chứng cứ có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn chứng minh. Nếu luật tố tụng hình sự đã quy định chứng cứ thì cũng cần thiết quy định loại trừ chứng cứ. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, lần đầu tiên có một quy định chung về loại trừ chứng cứ tại khoản 2 Điều 87. Quy định này đã tạo cơ sở pháp lý chung để bác bỏ những gì thu thập được nhưng không phải là chứng cứ, không có giá trị chứng minh.

III. Phân Tích Thực Tiễn Áp Dụng Quy Định Về Loại Trừ 59

Luận văn đi sâu vào phân tích thực tiễn áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự Việt Nam. Quá trình này bao gồm việc xem xét các kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và các nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đó. Thông qua việc nghiên cứu các vụ án cụ thể, luận văn đánh giá hiệu quả của các quy định hiện hành và chỉ ra những điểm cần được cải thiện. Mục tiêu là đưa ra những đánh giá khách quan và toàn diện về tình hình thực tế, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

3.1. Kết Quả Đạt Được Trong Việc Áp Dụng Quy Định Loại Trừ Chứng Cứ

Việc áp dụng quy định về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự đã mang lại một số kết quả tích cực. Việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử được tăng cường. Các chứng cứ bất hợp pháp được loại bỏ, tránh oan sai và đảm bảo tính công bằng của phiên tòa.

3.2. Hạn Chế Trong Việc Áp Dụng Các Quy Định Loại Trừ Chứng Cứ

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ vẫn còn nhiều hạn chế. Việc xác định tính hợp pháp của chứng cứ còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong các vụ án phức tạp. Thiếu hướng dẫn cụ thể và sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế này.

3.3. Nguyên Nhân Của Những Hạn Chế Trong Áp Dụng Quy Định Loại Trừ

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong việc áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ là do quy định của pháp luật còn chung chung, chưa cụ thể và rõ ràng. Bên cạnh đó, trình độ chuyên môn và nhận thức pháp luật của một số cán bộ tiến hành tố tụng còn hạn chế. Nguồn lực đầu tư cho công tác điều tra và thu thập chứng cứ còn thiếu thốn.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Loại Trừ Chứng Cứ TTHS 60

Để nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ, luận văn đề xuất một loạt các giải pháp toàn diện. Các giải pháp này tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của họ trong quá trình tố tụng cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

4.1. Hoàn Thiện Các Quy Định Pháp Luật Về Loại Trừ Chứng Cứ

Cần thiết phải sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật về loại trừ chứng cứ theo hướng cụ thể và rõ ràng hơn. Đặc biệt, cần quy định chi tiết về các trường hợp chứng cứ bị coi là thu thập trái pháp luật và thủ tục loại trừ chứng cứ. Cần bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc đảm bảo tính hợp pháp của chứng cứ.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Các Cơ Quan Tiến Hành Tố Tụng

Cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ cho các cán bộ tiến hành tố tụng về các quy định pháp luật liên quan đến loại trừ chứng cứ. Cần đầu tư trang thiết bị hiện đại cho công tác điều tra và thu thập chứng cứ. Cần có cơ chế kiểm tra và giám sát chặt chẽ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng để đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật.

4.3. Tăng Cường Sự Phối Hợp Giữa Các Bên Liên Quan

Cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, luật sư và các chuyên gia trong quá trình thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ. Cần có cơ chế trao đổi thông tin và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Cần khuyến khích sự tham gia của người dân vào quá trình giám sát hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Về Loại Trừ 60

Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ trong thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự. Việc loại trừ các chứng cứ không hợp lệ không chỉ bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội mà còn đảm bảo tính khách quan và công bằng của quá trình xét xử. Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan tiến hành tố tụng, luật sư và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực pháp luật hình sự.

5.1. Áp Dụng Loại Trừ Chứng Cứ Trong Các Vụ Án Cụ Thể

Việc áp dụng quy định về loại trừ chứng cứ cần được thực hiện một cách nghiêm túc và thận trọng trong từng vụ án cụ thể. Cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như nguồn chứng cứ, quá trình thu thập chứng cứ và tính hợp pháp của chứng cứ. Cần có sự đánh giá khách quan và toàn diện về chứng cứ trước khi quyết định sử dụng hoặc loại trừ.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Ý Nghĩa Trong Thực Tiễn Xét Xử

Kết quả nghiên cứu của luận văn này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về loại trừ chứng cứ và tầm quan trọng của nó trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Việc áp dụng đúng các quy định về loại trừ chứng cứ sẽ góp phần đảm bảo tính công bằng, khách quan và đúng pháp luật của quá trình xét xử.

VI. Kết Luận Tương Lai Pháp Luật Về Loại Trừ Chứng Cứ 57

Luận văn khẳng định vai trò then chốt của loại trừ chứng cứ trong việc đảm bảo một hệ thống tư pháp hình sự công bằng và hiệu quả. Việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi là điều cần thiết để đáp ứng yêu cầu của quá trình cải cách tư pháp. Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật hình sự minh bạch, công khai và tôn trọng quyền con người.

6.1. Tổng Kết Các Vấn Đề Nghiên Cứu Về Loại Trừ Chứng Cứ

Luận văn đã trình bày một cách toàn diện về các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự. Các vấn đề như khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, cơ sở pháp lý, thực tiễn áp dụng và giải pháp hoàn thiện đã được nghiên cứu một cách sâu sắc và chi tiết.

6.2. Hướng Phát Triển Trong Tương Lai Của Pháp Luật Loại Trừ

Trong tương lai, pháp luật về loại trừ chứng cứ cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng cụ thể, rõ ràng và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Cần có sự đổi mới trong tư duy và phương pháp tiếp cận để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng của việc áp dụng các quy định về loại trừ chứng cứ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền tư pháp hiện đại, chứng cứ đóng vai trò là phương tiện pháp lý trung tâm để xác định sự thật khách quan của vụ án hình sự. Theo thống kê trong giai đoạn 2016-2020, các cơ quan tiến hành tố tụng trên toàn quốc đã thụ lý, giải quyết hơn 350.000 vụ án hình sự với hàng trăm nghìn bị can. Tuy nhiên, tỷ lệ các vụ án bị trả hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc bị hủy án, sửa án do sai phạm trong thu thập và đánh giá chứng cứ vẫn chiếm khoảng 2% đến 3% tổng số vụ việc mỗi năm. Thực tế này xuất phát từ việc nhận thức và áp dụng chưa đồng bộ các quy tắc loại bỏ chứng cứ bất hợp pháp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc làm sáng tỏ cơ chế loại trừ chứng cứ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 từ năm 2016 đến năm 2020 trên phạm vi cả nước, đồng thời xác định các bất cập pháp lý và thực tiễn để đề xuất giải pháp hoàn thiện. Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu tại Việt Nam trong mốc thời gian 5 năm (2016-2020), có so sánh đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế từ 3 quốc gia tiêu biểu. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp, bảo vệ quyền con người, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa các vi phạm tố tụng nghiêm trọng và loại trừ 100% việc sử dụng chứng cứ trái luật để buộc tội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của luận văn được xây dựng dựa trên nhận thức luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác - Lênin về sự phản ánh khách quan của thế giới vật chất. Dấu vết tội phạm tồn tại dưới 2 dạng cơ bản: dạng phản ánh vật chất (dấu vết vân tay, mẫu máu, công cụ phạm tội) và dạng phản ánh tinh thần (ký ức lưu giữ trong ý thức của người làm chứng, người bị hại, bị can).

Luận văn vận dụng học thuyết về 3 thuộc tính cấu thành bắt buộc của chứng cứ theo quy định tại Chương VI Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: tính khách quan (sự thật tồn tại độc lập), tính liên quan (mối quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với các tình tiết cần chứng minh) và tính hợp pháp (thu thập đúng nguồn, đúng trình tự, thủ tục và đúng thẩm quyền). Bên cạnh đó, tác giả phân tích 4 khái niệm then chốt gồm: chứng cứ, nguồn chứng cứ, kiểm tra đánh giá chứng cứ và loại trừ chứng cứ. Khái niệm loại trừ chứng cứ được định vị là hành vi tố tụng và tư duy logic nhằm bác bỏ các dữ liệu không đủ 3 thuộc tính pháp lý. Nghiên cứu cũng tiếp cận học thuyết về quy tắc loại trừ chứng cứ thông qua luật học so sánh từ 3 hệ thống pháp luật lớn: Đạo luật Cảnh sát và Chứng cứ hình sự năm 1984 của Anh (PACE 1984), Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga và Điều 55 Luật Tố tụng hình sự Trung Quốc.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ hệ thống 5 báo cáo tổng kết công tác hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao (từ Báo cáo số 152/BC-VKSNDTC năm 2016 đến Báo cáo số 253/BC-VKSNDTC năm 2020), kết hợp nguồn dữ liệu thực chứng từ 3 bản án hình sự sơ thẩm xét xử các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và ít nghiêm trọng tại tỉnh Đồng Nai, Bình Dương và Bình Phước giai đoạn 2016-2021.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê tổng hợp toàn diện trên 63 tỉnh thành với quy mô hơn 350.000 vụ án hình sự trong khoảng thời gian từ năm 2016 đến năm 2020. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu điển hình theo từng loại vi phạm tố tụng phổ biến. Luận văn áp dụng 4 phương pháp phân tích chủ đạo: phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp luật học so sánh, phương pháp thống kê xã hội học pháp lý và phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm bảo đảm việc đối chiếu chặt chẽ giữa các quy định trừu tượng của Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 với thực tiễn xét xử, mang lại kết quả nghiên cứu có độ tin cậy và giá trị thực tiễn cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng trong lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật về loại trừ chứng cứ giai đoạn 2016-2020:

Thứ nhất, việc lần đầu tiên quy định nguyên tắc loại trừ chứng cứ tại Khoản 2 Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã tạo hành lang pháp lý trực tiếp để loại bỏ hàng nghìn tài liệu không hợp pháp, góp phần đưa tỷ lệ giải quyết tố giác, tin báo tội phạm trên toàn quốc đạt trên 90% mỗi năm.

Thứ hai, vi phạm về tính hợp pháp trong hoạt động thu thập lời khai vẫn chiếm tỷ trọng cao nhất. Thống kê từ các báo cáo chuyên ngành cho thấy có khoảng 35% số vụ án bị tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuất phát từ vi phạm thủ tục lấy lời khai, như: không có sự tham gia của người bào chữa trong trường hợp bắt buộc, biên bản hỏi cung ghi chép không trung thực, hoặc không thực hiện ghi âm, ghi hình có âm thanh theo luật định.

Thứ ba, hoạt động giám định tư pháp và thu thập dữ liệu điện tử gặp nhiều rào cản kỹ thuật. Trong khoảng 25% các vụ án hình sự phức tạp liên quan đến công nghệ cao hoặc ma túy, chứng cứ điện tử và dấu vết sinh học bị loại trừ do quy trình bảo quản, trích xuất ban đầu của cơ quan điều tra không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật hình sự.

Thứ tư, nhận thức về việc loại trừ chứng cứ phái sinh (chứng cứ thu được từ hành vi thu thập bất hợp pháp ban đầu) giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án còn thiếu thống nhất, dẫn đến khoảng 15% đến 20% vụ án có sự tranh cãi gay gắt tại phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thực tế của các vụ án bị trả hồ sơ hoặc đình chỉ giai đoạn 2016-2020 có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp với bảng số liệu tổng hợp 5 năm. Bảng thống kê chi tiết theo 3 giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử sẽ phản ánh rõ ràng sự phân hóa tỷ lệ loại trừ chứng cứ: giai đoạn xét xử sơ thẩm chiếm tỷ lệ phát hiện sai phạm chứng cứ cao nhất với hơn 50%, giai đoạn truy tố chiếm khoảng 30%, và giai đoạn điều tra chiếm khoảng 20%.

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên nằm ở sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Mặc dù Khoản 2 Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã đặt ra nguyên tắc nhưng chưa có hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định thế nào là "vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng" để loại trừ chứng cứ. Các điều luật chuyên biệt như Điều 95 (vật chứng), Điều 98 (lời khai bị can, bị cáo), Điều 108 (đánh giá chứng cứ) còn thiếu cơ chế loại trừ cụ thể. Bên cạnh đó, áp lực tỷ lệ phá án và sự thiếu thốn về cơ sở vật chất (ước tính khoảng 40% cơ quan điều tra cấp quận, huyện chưa được trang bị đầy đủ hệ thống phòng hỏi cung đạt chuẩn ghi âm, ghi hình) là rào cản lớn đối với việc thực thi pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn kiến nghị 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả loại trừ chứng cứ bất hợp pháp trong tố tụng hình sự:

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định pháp luật thực định. Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung trực tiếp Khoản 2 Điều 87, Điều 95, Điều 98 và Điều 108 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 trong giai đoạn 2024-2026. Nội dung sửa đổi cần quy định rõ ràng hậu quả pháp lý của chứng cứ phái sinh, khẳng định mọi chứng cứ có được từ hành vi bức cung, nhục hình hoặc vi phạm quyền có người bào chữa đều bị loại trừ tuyệt đối.

Thứ hai, ban hành văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn liên ngành. Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Tư pháp cần xây dựng Thông tư liên tịch trước năm 2025 nhằm thiết lập cơ chế phiên họp xem xét tính hợp pháp của chứng cứ trước khi mở phiên tòa sơ thẩm, hướng tới mục tiêu giảm 50% số vụ án bị kéo dài do trả hồ sơ điều tra bổ sung.

Thứ ba, tăng cường đầu tư trang thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Bộ Công an và các cơ quan tư pháp cần triển khai dự án hiện đại hóa, bảo đảm đến năm 2026 có 100% phòng hỏi cung tại các cơ sở giam giữ và trụ sở công an cấp huyện được lắp đặt thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh chuẩn hóa, đồng thời trang bị phương tiện chuyên dụng để phục hồi và phân tích chứng cứ kỹ thuật số.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tư pháp. Các cơ sở đào tạo luật và các ngành tư pháp cần tổ chức định kỳ ít nhất 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá, loại trừ chứng cứ cho Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên và Luật sư, phấn đấu đạt tỷ lệ 95% cán bộ nắm vững quy trình xử lý tài liệu sai phạm tố tụng vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Kiểm sát viên: Đây là tài liệu nghiệp vụ chuyên sâu cung cấp các tiêu chí phân loại và căn cứ pháp lý rõ ràng để đánh giá, loại bỏ các tài liệu thu thập trái luật, giúp cơ quan xét xử và công tố đưa ra phán quyết chính xác, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Luật sư và các tổ chức hành nghề luật sư: Nghiên cứu cung cấp hệ thống lập luận khoa học, dẫn chứng thực tế từ 3 bản án điển hình và kinh nghiệm quốc tế, hỗ trợ luật sư xây dựng luận cứ bào chữa sắc bén nhằm yêu cầu Hội đồng xét xử loại trừ các chứng cứ vi phạm thủ tục tố tụng.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cho chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự (mã số 8380104), phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu các chuyên đề về chứng cứ trong luật tố tụng.

Cơ quan lập pháp và ban soạn thảo văn bản luật: Các phân tích lý luận và số liệu thực chứng 5 năm là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ hoạt động tổng kết thi hành và sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp

Loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự là gì?

Loại trừ chứng cứ là hoạt động nhận thức và tư duy pháp lý của chủ thể tiến hành tố tụng nhằm bác bỏ, không công nhận giá trị chứng minh của những thông tin, đồ vật, tài liệu thu thập được do vi phạm 1 trong 3 thuộc tính cơ bản (tính khách quan, tính liên quan, tính hợp pháp).

Khoản 2 Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định như thế nào?

Điều luật này quy định: Những gì có thật nhưng không được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì không có giá trị pháp lý và không được dùng làm căn cứ để giải quyết vụ án hình sự. Đây là cơ sở pháp lý chung nhất để bác bỏ chứng cứ bất hợp pháp.

Những vi phạm thủ tục nào dẫn đến việc loại trừ lời khai của bị can?

Lời khai bị loại trừ khi thu thập bằng các biện pháp bức cung, dùng nhục hình, không giải thích quyền im lặng, hoặc lấy lời khai của người bị buộc tội từ đủ 14 đến dưới 18 tuổi mà không có người bào chữa hay người đại diện tham gia theo quy định tại Điều 98 và Điều 420 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Các nước trên thế giới quy định quy tắc loại trừ chứng cứ ra sao?

Các nước theo hệ thống Thông luật như Anh áp dụng quy tắc loại trừ theo PACE 1984 để bảo vệ tính công bằng, trong khi các nước Dân luật như Nga quy định tại Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự về việc chứng cứ vi phạm thủ tục bị mất hoàn toàn giá trị chứng minh.

Dữ liệu điện tử thu thập không đúng quy trình có bị loại trừ không?

Có. Theo quy định về nguồn chứng cứ tại Điều 87 và Điều 99 Bộ luật Tố tụng hình sự, các dữ liệu điện tử nếu không được niêm phong, sao chép nguyên vẹn hoặc không chứng minh được tính toàn vẹn qua kết luận giám định kỹ thuật số đều bị loại trừ khỏi hồ sơ vụ án.

Kết luận

• Khẳng định loại trừ chứng cứ là chế định pháp lý then chốt nhằm hiện thực hóa nguyên tắc suy đoán vô tội, bảo vệ quyền con người và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 3 thuộc tính của chứng cứ và thiết lập khái niệm khoa học chuẩn xác về loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự.
• Phân tích thực chứng bức tranh 5 năm áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (giai đoạn 2016-2020) dựa trên 5 báo cáo của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các bản án sơ thẩm thực tế.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm sửa đổi các điều luật then chốt (Điều 87, Điều 95, Điều 98, Điều 108) và tăng cường đầu tư kỹ thuật hình sự.
• Xác định lộ trình thực thi rõ ràng từ năm 2024 đến năm 2026 để nâng cao chất lượng tranh tụng và kiểm soát quyền lực tư pháp.

Các cơ quan tiến hành tố tụng, luật sư và nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh khai thác, ứng dụng các luận điểm khoa học từ luận văn để nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án hình sự, góp phần bảo đảm sự nghiêm minh của công lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ LOẠI TRỪ CHỨNG CỨ TRONG ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van TỐ TỤNG tong hopluan van HÌNH SỰ luan van thac si, luan van cao hoc, l tot nghiep, 1. cao ep, luan van thac si, luan van Những luanđềvan hoc,vấn lý luận tong về loại trừ hopluan chứng van cứ trong tot nghiep, luantốvan tụng hình thac sự van cao hoc, l si, luan 1.cao ep, luan van thac si, luan van Khái niệm, hoc, luanđặc vanđiểm, tongýhopluan nghĩa của loại van tottrừ chứngluan nghiep, cứ trong tố tụng van thac si,hình luansự van cao hoc, l 1. Khái niệm loại trừ chứng cứ trong tố tụng hình sự ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l Tội phạm là hành vi cụ thể của con người, nên bất kỳ một tội phạm nào xảy ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l ra bao giờ cũng được thể hiện ra thế giới khách quan bằng những dấu vết cụ thể, ep, luan van thac si,được luanphản dướiluan ánh hoc, van cao nhữngvandạng tongkhác hoặc nhau,van hopluan dạng vật totlànghiep, chất luan vanhoặc thaclàsi,dạng luantinh van cao hoc, l thần. Dạng phản ánh vật chất là những dấu vết tội phạm được lưu lại trên những vật ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l thể hoặc chất nào đó, như: Có hình dạng, kích thước, màu sắc, số lượng, khối lượng.

mà con người có thể xác định được bằng các hoạt động cụ thể, như: Cân, đong, đo, đếm. hoặc bằng các giác quan, như: Cầm, nắm, nhìn, nghe. Dạng phản ánh tinh thần là những dấu vết tội phạm được lưu lại trong bộ não con người, như: Trong bộ não của người làm chứng, người bị hại, bị can, bị cáo. và những dấu vết ep, luan van thac si,này được luan van bộc cao lộ ra luan hoc, bên ngoài thông van tong vanhoạt qua các hopluan động tố luan tot nghiep, tụng,van như: Lấy thac si,lời khai, luan van cao hoc, l nhận dạng, đối chất.

Thông qua việc thu thập các dấu vết để lại này con người có 1 ep, luan van thac si,thể luan vanthức nhận cao và hoc, xácluan van định tongsựhopluan được van quan thật khách tot nghiep, của vụluan án2.van thac dấu Những si, luan van cao hoc, l vết đó, ep, luan van thac si,trong luan khoa họchoc, van cao lý được phápluan gọi là van tong “chứngvan hopluan cứ”. totĐó là những nghiep, luan gì thật,si,được vancóthac luan thu van cao hoc, l thập theo trình tự, thủ tục TTHS, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án3. Dưới góc độ khoa học pháp lý, khái niệm chứng cứ được các chuyên gia nghiên cứu với nhiều góc độ khác nhau: Theo tác giả Vương Văn Bép cho rằng “Chứng cứ trong tố tụng hình sự là những thông tin có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật tố tụng hình sự quy định mà cơ quan điều tra, viện kiểm sát nhân dân và tòa án dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l tội, người thực hiện hành vi phạm tội, cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l 1 Khổng Minh Tuấn, Ngô Sỹ Hiền, Phạm Xuân Thủy (2006), Kỹ thuật điều tra hình sự, Nhà xuất bản Công ep, luan van thac si,anluan nhân van dân, Hà caoNội, tr. hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l 2 Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, tr.

3 Quốc hội (2015), Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, Hà Nội, Xem Chương VI. an van tong hop luan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hop ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l 8 van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l giải quyết đúng đắn và chính xác vụ án hình sự”4. Tác giả Đỗ Văn Đương cho rằng: “Chứng cứ là những thông tin xác thực về những gì có thật liên quan đến hành vi ep, luan van thac si,phạm tội, được luan van cao hoc, thậpvan thu luan theo trình tong tự, thủvan hopluan tụctotdonghiep, pháp luật van định luan quy những màluan thac si, van cao hoc, l người và cơ quan tiến hành tố tụng dùng làm căn cứ để xác định sự thật khách quan ep, luan van thac si,của luan vụvan án”cao 5 hoc, , còn luan theo tácvan giả tong hopluan Lý Xuân Nhấtvan thì:tot nghiep, “Chứng cứluan van thac là những si, luan sự vật, van cao hoc, l sự việc ep, luan van thac si,tồn tạivan luan khách caoquan, hoc, liên luanquan đến hành van tong vi phạm hopluan tội,nghiep, van tot được thu thập luan vantheo thactrình tự, thủ si, luan van cao hoc, l tục do Bộ luật tố tụng hình sự quy định, được dùng làm căn cứ để xác định có hay ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết ep, luan van thac si,khác luancó ý nghĩa van trong cao hoc, việc luan vangiải quyết tong vụ án” hopluan van. Như 6 vậy, qua tot nghiep, các luan vankhái thac niệm trên van si, luan có cao hoc, l thể nhận thấy rằng: xét về bản chất, chứng cứ là những thông tin, tài liệu, là những ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l gì có thật được thu thập, kiểm tra, đánh giá theo các quy trình, thủ tục mà pháp luật ep, luan van thac si,TTHS địnhhoc, quy cao luan van nhằm giải luan vanquyết tongđúng đắn van hopluan VAHS.

Một thông tot nghiep, luantin, liệusi, vantàithac chỉluan có thể van cao hoc, l được coi là chứng cứ của vụ án khi nó hội đủ ba thuộc tính: tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp. - Tính khách quan đòi hỏi chứng cứ là những gì có thật, tồn tại khách quan, độc lập, không phụ thuộc vào ý thức chủ quan của con người. Những gì là suy đoán tưởng tượng hoặc được tạo ra một cách giả dối đều không phải là chứng cứ. ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l Cũng có ý kiến cho rằng một số chứng cứ chứa đựng trong lời khai của ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l người tham gia tố tụng thì khó mang tính khách quan, dù ít hay nhiều đều bị ảnh ep, luan van thac si,hưởng củacao luan van yếuhoc, tố chủ luan van của quan, chí người tongýhopluan vankhai tot báo.

Thực nghiep, chứng ra,van luan thaccứ si,trong lời cao hoc, l luan van khai của người tham gia tố tụng là những thông tin về tội phạm được phản ánh ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l khách quan trong ý thức người chứng kiến sự việc phạm tội đó. Vì vậy, về bản chất các thông tin được khai báo là khách quan. Tuy nhiên, do tác động của các yếu tố khác nhau (như khả năng tiếp nhận thông tin, quan hệ với người phạm tội, người bị hại.) mà thông tin đó được tiếp nhận hoặc cung cấp sai lệch. Nhiệm vụ của cơ quan THTT là kiểm tra xem các thông tin đó có khách quan hay không.

Các thông tin mà CQĐT, VKSND, TAND hay người có thẩm quyền khác nhận được mà không khách quan thì dù bất kì lí do gì đều không được coi là chứng cứ. ep, luan van thac si,Những luan van caotin, thông liệu, hoc,tàiluan vanđồtong vật hopluan dù tồn tại van tot thực trên tế nhưng nghiep, luan vanbị thac si, tạc, xuyên luanbóp van cao hoc, l ep, luan van thac si,4 Vương luan van cao(2013), Văn Bép hoc, luan Nhữngvan tong vấn đề hopluan lý luận và thực van totchếnghiep, tiễn về luan định chứng van thac cứ trong Luật tốsi, luan tụng hìnhvan sự cao hoc, l Việt Nam, luận án tiến sĩ Luật học, Trường Đại học quốc gia Hà Nội. ep, luan van thac si,5 Đỗ Văn luan Đương van cao(2000), Thu thập, hoc, luan vanđánh và sử dụng tonggiáhopluan chứng van tot cứ trong điều nghiep, luan các vụ travan án hình thac sự ở Việt si, luan van cao hoc, l Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ luật học, Đại học Cảnh sát nhân dân, tr 30. 6 Lý Xuân Nhất (2019), Chứng cứ trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nan năm 2015, luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học quốc gia Hà Nội.

an van tong hop luan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hop ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l 9 van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan ep, luan van thac si, luan van cao hoc, luan van tong hopluan van tot nghiep, luan van thac si, luan van cao hoc, l méo hay bị làm giả theo ý chí chủ quan thì không còn mang tính khách quan. Vì vậy, những thông tin, tài liệu, đồ vật đó không thể là chứng cứ của vụ án được. ep, luan van thac si,Trong thựccao luan van tiễnhoc, điều tra,van luan tố, hopluan truytong xét xử việc van xác định đúng tot nghiep, luanđắn vantính thackhách quan si, luan van cao hoc, l của chứng cứ có ý nghĩa rất quan trọng trong chứng minh tội phạm.