CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất Khái niệm: Chi phí sản xuất là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong kỳ dùng vào sản xuất sản phẩm được biểu hiện bằng tiền. Xét về thực chất, chi phí sản xuất kinh doanh là sự chuyển dịch vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá thành nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào quá trình kinh doanh.Mục đích chủ yếu của việc xác định chi phí sản xuất là để xác định giá thành sản xuất sản phẩm.
Phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất. Đối với các doanh nghiệp sản xuất thì chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại, mỗi loại có nội dung kinh tế cũng như công dụng ,mục đích khác nhau trong quá trình sản xuất.Trong chuyên đề này tôi xin trình bày một số cách phân loại chi phí sản xuất như sau: a. Phân loại CPSX theo nội dung tính chất kinh tế của chi phí. Theo cách phân loại này, người ta sắp xếp các chi phí có cùng nội dung và tính chất kinh tế vào một loại gọi là yếu tố chi phí, mà không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu và có tác dụng như thế nào.
Cách phân loại này còn được gọi là phân loại chi phí theo yếu tố. Theo chế độ kế toán hiện hành tại Việt Nam khi quản lý và hạch toán chi phí sản xuất tại doanh nghiệp sản xuất các doanh nghiệp phải theodõi đựơc chi phí theo năm yếu tố: - Chi phí nguyên liệu và vật liệu: Yếu tố chi phí bao gồm giá mua, chi phí mua của nguyên vật liệu dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. Yếu tố này bao gồm: chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí nguyên vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế và chi phí nguyên vật liệu khác. 10 - Chi phí nhân công: Yếu tố chi phí nhân công là các khoản chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động, các khoản trích theo lương của người lao động như bảo hiểm y tê, bảo hiểm xã hội, kinh phí công đoàn.
- Chi phí khấu hao máy móc thiết bị: Gồm chi phí khấu hao tất cả TSCĐ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Chi phí khác bằng tiền: Là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố bằng tiền nói trên. Cách phân loại này có tác dụng cho biết nội dung, kết cấu, tỷ trọng từng loại chi phí mà doanh nghiệp sử dụng trong quá trình sản xuất trong tổng chi phí sản xuất doanh nghiệp.
Đồng thời, đây cũng là cơ sở để xây dựng các dự toán chi phí sản xuất, xác định nhu cầu về vốn của doanh nghiệp, xây dựng các kế hoạch về lao động, vật tư tài sản… trong doanh nghiệp sản xuất. Phân loại CPSX theo yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất ở doanh nghiệp. Xem xét chi phí sản xuất trên cơ sở đầu vào của quá trính sản xuất ở doanh nghiệp sản xuất thì chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành hai loại: - Chi phí ban đầu: Là chi phí doanh nghiệp phải lo liệu, mua sắm, chuẩn bị từ lúc đầu để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh. - Chi phí luân chuyển nội bộ: Là chi phí phát sinh trong quá trình phân công và hợp tác lao động trong nội bộ doanh nghiệp.
Đây là những chi phí luân chuyển giữa các bộ phận khác nhau trong nội bộ doanh nghiệp như giá trị lao vụ dịch vụ cung cấp lẫn nhau giữa các bộ phận sản xuất phụ… Cách phân loại này có tác dụng: Ngoài việc biết được những chi phí sản xuất đơn nhất theo từng yếu tố chi phí mà có tác dụng như cách phân loại CPSX theo yếu tố thì còn cho phép xác định chính xác nội dung của từng loại chi phí này để từ đó có các phương pháp hạch toán và xác định cụ thể từng loại chi phí sản xuát luân chuyển nội bộ doanh nghiệp. Phân loại CPSX theo hoạt động và công dụng của chi phí. Theo tiêu thức phân loại này,những chi phí sản xuất có chung công dụng được sắp xếp vào cùng một khoản mục không phân biệt tính chất kinh tế của nó. Chi phí sản xuất được chia thành các loại (thường gọi là các khoản mục) sau đây: * Chi phí NVLTT:Là toàn bộ các khoản chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, được sử dụng trực tiếp để sản xuất sản phẩm.
* Chi phí NCTT:Là các chi phí phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm như tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp, chi phí BHXH, BHYT, KPCĐ, trích theo tiền lương của công nhân trực tiếp sản xuất. * Chi phí SXchung:Là các khoản chi phí ngoại trừ chi phí NVLTT, CPNCTT đã kể trên như: chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu, chi phí dụng cụ, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí bằng tiền khác, chi phí khấu hao TSCĐ dùng cho sản xuất. Phân loại theo tiêu thức này có tác dụng xác định được số chi phí đã bỏ ra cho từng lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, làm cơ sở cho việc tính giá thành. Nó phục vụ cho nhu cầu quản lý chi phí sản xuất theo định mức, là cơ sở để lập kế hoạch giá thành cho kỳ sau.
Phân loại CPSX theo khả năng quy nạp CP vào các đối tượng kế toán chi phí. Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành hai loại: Chi phí gián tiếp và chi phí trực tiếp. - Chi phí gián tiếp: Là các chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí khác nhau nên không thể qui nạp trực tiếp cho từng đối tượng tập hợp chi phí được mà phải tập hợp theo từng nơi phát sinh chi phí khi chúng phát sinh, sau đó quy nạp cho từng đối tượng theo phương pháp phân bổ gián tiếp. Khi thực hiện phân bổ chi phí cho từng đối tượng, doanh nghiệp cần phải lựa chọn tiêu chuẩn phân bổ phù hợp.Mức độ hợp lý của chi phí phân bổ cho từng đối tượng phụ thuộc vào tính hợp lý và khoa học của tiêu chuẩn phân bổ được lựa chọn.
12 - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng kế toán tập hợp chi phí (như từng loại sản phẩm, công việc, hoạt động, đơn đặt hàng…); chúng có thể được quy nạp trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí. Cách phân loại này có ý nghĩa về mặt kỹ thuật qui nạp chi phí vào đối tượng tập hợp chi phí sản xuất. Tuy nhiên, thông qua cách phân loại chi phí này các nhân viên kế toán quản trị có thể tư vấn để các nhà quản trị doanh nghiệp đưa ra và thực hiện một cơ cấu tổ chức sản xuất, kinh doanh hợp lý để đa số các khoản chi phí có thể qui nạp trực tiếp cho từng đối tượng tập hợp chi phí. Từ đó giúp cho việc kiểm soát chi phí được thuận lợi hơn.
Phân loại chi phí theo mối quan hệ với mức độ hoạt động. Theo mối quan hệ giữa chi phí với mức độ hoạt động, chi phí được chia thành: * Chi phí khả biến là những chi phí thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi mức hoạt động của doanh nghiệp. Mức độ hoạt động có thể là số lượng sản phẩm sản xuất; số lượng sản phẩm tiêu thụ; số giờ máy hoạt động; doanh thu bán hàng thực hiện…Biến phí có thể xảy ra hai trường hợp: - Biến phí tỷ lệ: là loại biến phí mà tổng chi phí quan hệ tỷ lệ thuận trực tiếp với mức độ hoạt động còn chi phí của một đơn vị hoạt động thì không đổi. Thuộc loại biến phí này thường có chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí hoa hồng trả cho đại lý… - Biến phí thay đổi không tỷ lệ trực tiếp.
Đây là trường hợp tổng biến phí có tốc độ tăng nhanh hơn tốc độ tăng của khối lượng hoạt động, vì vậy, biến phí tính cho một khối lượng hoạt động cũng tăng lên khi khối lượng hoạt động tăng. Và trường hợp ngược lại. * Định phí: Định phí là những chi phí mà về tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của đơn vị. Nếu xét về tổng chi phí thì định phí không thay đổi, ngược lại, nếu xét định phí trên một đơn vị khối lượng hoạt động thì tỷ lệ nghịch với mức độ hoạt động.
Định phí cũng có 2 hình thức: 13 - Định phí tuyệt đối: là những chi phí mà xét tổng số thì không thay đổi khi có sự thay đổi của khối lượng hoạt động, khi đó chi phí cho một khối lượng hoạt động thay đổi tỷ lệ nghịch trực tiếp với khối lượng hoạt động. - Định phí cấp bậc là những chi phí chỉ có tính chất cố định tương đối, nó chỉ cố định trong một giới hạn nhất định , sau đó nếu khối lượng hoạt động tăng lên thì khoản chi phí này sẽ tăng lên một mức mới nào đó. - Định phí bắt buộc: là những định phí không thể thay đổi một cách nhanh chóng.Những khoản chi phí này tồn tại lâu dài trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và không thể cắt giảm hết trong một thời gian ngắn. - Định phí không bắt buộc là các định phí có thể được thay đổi nhanh chóng bằng các quyết định của các nhà quản trị doanh nghiệp.Định phí không bắt buộc thường liên quan đết các kế hoạch ngắn hạn và ảnh hưởng đến chi phí của doanh nghiệp hàng năm, có thể cắt bỏ khi cần thiết.
* Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí mà bản thân nó gồm cả các yếu tố của định phí và biến phí. Việc phân loại chi phí theo cách phân loại này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế, xây dựng mô hình chi phí trong mối quan hệ giữa chi phí, khối lượng và lợi nhuận, xác định điểm hoà vốn cũng như ra các quyết định kinh doanh quan trọng. Ngoài ra còn giúp xác định đúng đắn phương hướng nâng cao hiệu quả chi phí.