Chương 1 Lí luận chung về tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 Đặc điểm chung của tiền lương và các khoản trích theo lương.1 Khái niệm, nội dung và ý nghĩa của tiền lương.1 Khái niệm, nội dung của tiền lương. Tiền lương là một phạm trù kinh tế phức tạp, mang tính lịch sử có ý nghĩa chính trị và có ý nghĩa xã hội to lớn. Nhưng ngược lại, bản thân tiền lương cũng chịu sự tác động mạnh mẽ của xã hội, tư tưởng chính trị. Cụ thể là trong xã hội tư bản chủ nghĩa, tiền lương là sự biểu hiện bằng tiền của sức lao động, là giá cả của sức lao động biểu hiện ra bên ngoài của sức lao động.
Còn trong xã hội chủ nghĩa, tiền lương không phải là giá cả của sức lao động mà là giá trị một phần vật chất trong tổng sản phẩm xã hội dùng để phân phối cho người lao động theo nguyên tắc “làm theo năng lực, hưởng theo lao động”. Tiền lương mang một ý nghĩa tích cực tạo ra sự công bằng trong phân phối thu nhập quốc dân. Ở Việt Nam, sau công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ngày càng khẳng định vị trí của mình là người đại diện cho toàn dân, lo cho dân và sẵn sàng vì dân… Thông qua Đại hội Đảng VII đã chứng minh nước ta đã thực sự thoát khỏi bao cấp sẵn sàng đón chờ thử thách của quy luật cạnh tranh thị trường. Điều này đã làm ảnh hưởng mạnh mẽ đến bản chất của tiền lương, tiền lương cũng đã thay đổi cho phù hợp với quy chế mới, tuân theo quy luật cung cầu của thị trường lao động, chịu sự điều tiết của Nhà nước.
Như vậy thì bản chât của tiền lương là số tiền thù lao mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp cho doanh nghiệp, để tái sản xuất sức lao động của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh. Tiền lương là giá cả của sức lao động, vì sức lao động thực sự là một loại hàng hóa đặc biệt. Sức lao động chịu ảnh hưởng của các quy luật thị trường như: quy luật cung cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh… SV: NguyÔn ThÞ Thu V©n 3 Lớp K42/ 21.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Häc viÖn Tµi chÝnh LuËn v¨n tèt nghiÖp Có rất nhiều khái niệm về tiền lương, trước hết ta nghiên cứu khái niệm tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế. Tiền lương danh nghĩa: là khối lượng tiền trả cho nhân viên dưới hình thức tiền tệ, đó là số tiền thực tế người lao động nhận được.
Tiền lương thực tế: được sử dụng để xác định số lượng hàng hóa dịch vụ mà người lao động nhận được thông qua tiền lương danh nghĩa. Tiền lương thực tế phụ thuộc vào hai yếu tố sau: - Tổng số tiền nhận được (tiền lương danh nghĩa) - Chỉ số giá cả hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ Tiền lương thực tế = tiền lương danh nghĩa/ chỉ số giá cả hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ Xét trên phương diện hạch toán, tiền lương công nhân viên còn chia thành tiền lương chính và tiền lương phụ Tiền lương chính: là tiền lương trả cho công nhân viên trong thời gian thực hiện nhiệm vụ chính của họ bao gồm tiền lương trả theo cấp bậc và các khoản phụ cấp kèm theo. Tiền lương phụ: là tiền lương trả cho công nhân viên trong thời gian thực hiện nhiệm vụ khác ngoài nhiệm vụ chính và thời gian người lao động nghỉ phép, nghỉ tết, nghỉ vì ngừng sản xuất… được hưởng lương theo chế độ. Vai trò của tiền lương.
Tiền lương duy trì thúc đẩy và tái sản xuất sức lao động. Trong mỗi doanh nghiệp hiện nay, muốn tồn tại và phát triển thì tiền lương cũng là một vấn đề rất đáng được quan tâm, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường như hiện nay nếu có chính sách tiền lương hợp lí thì mới có thể thu hút được nguồn nhân lực có chất lượng. Trong bất kì một doanh nghiệp nào cũng cần sử dụng một lực lượng lao động nhất định tùy theo quy mô và yêu cầu sản xuất cụ thể. Chi phí về tiền lương là một trong những chi phí cơ bản cấu thành nên giá trị sản phẩm do SV: NguyÔn ThÞ Thu V©n 4 Lớp K42/ 21.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Häc viÖn Tµi chÝnh LuËn v¨n tèt nghiÖp doanh nghiệp sản xuất ra.
Vì vậy sử dụng hợp lí lao động cũng là tiết kiệm chi phí lao động hay lương, từ đó hạ giá thành sản phẩm và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Tiền lương không phải là vấn đề nội bộ tồn tại trong mỗi doanh nghiệp mà còn là một vấn đề kinh tế- chính trị- xã hội cần được sự quan tâm của chính phủ mỗi quốc gia. Ý nghĩa của tiền lương. Tiền lương là khoản thu nhập đối với mỗi người lao động và nó có ý nghĩa hết sức quan trọng, ngoài đảm bảo tái sản xuất sức lao động, tiền lương còn khuyến khích người lao động yêu nghề, tận tâm với công việc, hăng hái tham gia sản xuất.
Có thể nói tất cả mọi chi tiêu trong gia đình cũng như ngoài xã hội đều xuất phát từ tiền lương từ chính sức lao động của họ bỏ ra, vì vậy tiền lương là một khoản thu nhập không thể thiếu đối với người lao động. Nguyên tắc trả lương Để đảm bảo cung cấp thông tin cho nhà quản lí đòi hỏi hạch toán lao động và tiền lương phải đảm bảo những nguyên tắc sau: Nguyên tắc trả lương theo số lượng và chất lượng lao động. Nguyên tắc này nhằm khắc phục chủ nghĩa bình quân trong phân phối, mặt khác tạo cho người lao động ý thức với kết quả lao động của mình. Nguyên tắc này còn đảm bảo trả lương công bằng cho người lao động giúp họ phấn đấu tích cực và yên tâm công tác Còn số lượng, chất lượng lao động được thể hiện một cách tổng hợp ở kết quả sản xuất thông qua số lượng và chất lượng sản phẩm sản xuất ra hoặc thông qua khối lượng công việc thực hiện được.
Nguyên tắc đảm bảo tái sản xuất sức lao động và không ngừng nâng cao mức sống. Quá trình sản xuất chính là sự kết hợp đồng thời các yếu tố như quá trình tiêu hao các yếu tố lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động. Trong đó lao động với tư cách là hoạt động chân tay và trí óc của con người sử dụng lao động các vật phẩm có ích phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của mình. Để đảm bảo tiến hành liên tục quá trình sản xuất, trước hết cần phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động, nghĩa là sức lao động mà con người bỏ ra phải được bồi hoàn dưới dạng thù lao lao động.
Về bản chất tiền lương là một bộ phận cấu thành lên giá thành sản phẩm và giá cả hàng hóa. Mặt khác tiền SV: NguyÔn ThÞ Thu V©n 5 Lớp K42/ 21.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Häc viÖn Tµi chÝnh LuËn v¨n tèt nghiÖp lương còn là đảm bảo kinh tế để khuyến khích hàng hóa lao động, kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động đến kết quả công việc của họ. Nói cách khác tiền lương chính là một yếu tố thúc đẩy năng suất lao động. Đảm bảo mối quan hệ hợp lí về tiền lương giữa những người lao động khác nhau trong nền kinh tế quốc dân.
Việc thực hiện nguyên tắc này giúp cho Nhà nước tạo sự công bằng giữa các ngành mũi nhọn đồng thời đảm bảo tiện ích cho người lao động. Tiền lương có vai trò rất quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của bất cứ doanh nghiệp nào. Tuy nhiên để thấy hết được tác dụng của nó thì ta phải nhận thức đúng đầy đủ về tiền lương, lựa chọn phương pháp trả lương sao cho thích hợp nhất. Có được sự hài lòng đó mới có khả năng phát huy hết sáng tạo của mình trong công việc.
Các hình thức trả lương trong doanh nghiệp. Việc tính trả lương có thể thể hiện theo nhiều hình thức khác nhau, tùy theo đặc điểm hoạt động kinh doanh, tính chất công việc và trình độ quản lí. Nhưng về cơ bản, phải đảm bảo theo nguyên tắc phân phối theo lao động. Trên thực tế thường áp dụng các hình thức tiền lương sau: 1.
Tr¶ l¬ng theo thêi gian §©y lµ h×nh thøc tr¶ l¬ng c¨n cø vµo thêi gian lµm viÖc, cÊp bËc kü thuËt vµ thang l¬ng ®Ó tÝnh cho tõng ngêi lao ®éng. H×nh thøc nµy chñ yÕu chØ ¸p dông cho lao ®éng gi¸n tiÕp, cßn lao ®éng trùc tiÕp chØ ¸p dông víi bé phËn kh«ng ¸p dông ®îc ®Þnh møc s¶n phÈm. H×nh thøc tr¶ l¬ng nµy ®îc ¸p dông víi viªn chøc nhµ níc thuéc khu vùc hµnh chÝnh sù nghiÖp, nh÷ng ngêi ho¹t ®éng trong lÜnh vùc qu¶n lý, chuyªn m«n, kü thuËt, nghiÖp vô thuéc lÜnh vùc s¶n xuÊt kinh doanh. Víi c«ng nh©n s¶n xuÊt chØ ¸p dông cho nh÷ng ngêi lµm c«ng viÖc kh«ng thÓ ®Þnh møc ®îc s¶n phÈm lao ®éng chÝnh x¸c, hoÆc do tÝnh chÊt cña s¶n xuÊt nÕu tr¶ l¬ng s¶n phÈm sÏ kh«ng ®¹t chÊt lîng.
Ch¼ng h¹n c«ng viÖc söa ch÷a, c«ng viÖc s¶n xuÊt hay pha chÕ thuèc ch÷a bÖnh …. SV: NguyÔn ThÞ Thu V©n 6 Lớp K42/ 21.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Häc viÖn Tµi chÝnh LuËn v¨n tèt nghiÖp TiÒn l¬ng thêi gian ph¶i tr¶ =Thêi gian lµm viÖc * §¬n gi¸ tiÒn l¬ng thêi gian (¸p dông ®èi víi tõng bËc l¬ng) Nh vËy, tr¶ l¬ng theo thêi gian lµ dùa vµo ®é dµi thêi gian lµm viÖc, tr×nh ®é chuyªn m«n kü thuËt vµ møc ®é phøc t¹p cña c«ng viÖc. +¦u ®iÓm: DÔ tÝnh, dÔ tr¶ l¬ng + Nhîc ®iÓm: Mang tÝnh b×nh qu©n cao, kh«ng ®¸nh gi¸ ®îc kÕt qu¶ lao ®éng cña mçi ngêi. H×nh thøc tr¶ l¬ng theo thêi gian bao gåm c¸c h×nh thøc cô thÓ sau: *H×nh thøc tr¶ l¬ng theo thêi gian lao ®éng gi¶n ®¬n: ChÕ ®é tr¶ l¬ng theo thêi gian lao ®éng gi¶n ®¬n quy ®Þnh møc tiÒn l¬ng lao ®éng cña mçi ngêi lao ®éng ®îc h- ëng phô thuéc vµo møc l¬ng cÊp bËc, chøc vô hay cÊp hµm vµ thêi gian lµm viÖc thùc tÕ cña hä.
H×nh thøc tr¶ l¬ng nµy bao gåm: - L¬ng th¸ng: lµ tiÒn l¬ng tr¶ cho ngêi lao ®éng theo th¸ng, theo bËc l¬ng ®· s¾p xÕp.