CHƯƠNG I NỘI DUNG VÀ YÊU CẦU HOÀN THIỆN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA ĐƠN Vị Sự NGHIỆP C Ó THU KHI CHUYỀN THÀNH DOANH NGHIỆP CỒNG ÍCH 1.1 - Đơn vị sự nghiệp có thu và doanh nghiệp công ích trong hoạt động sự nghiệp ở nước ta.1- Hoạt động sự nghiệp và loại hình đơn vị hoạt động sự nghiệp ở nưđc ta. Hoạt động sự nghiệp là những hoạt động không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất nhưng nó tác động trực tiếp đến lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, có tính quyết định đến năng xuất lao động xã hội. ở nước ta, những hoạt động không trực tiếp sản xuất 1'a của cải vật chất được xếp vào hoạt động sự nghiệp bao gồm : sự nghiệp văn hoá, thông tin, giáo dục, đào tạo, y tế, thể dục thế thao, nghiên cứu khoa học, bảo đảm an toàn giao thông, bảo đảm an toàn lao động, giao thông, bưu điện. Mục tiêu của hoạt động sự nghiệp không đơn thuần chỉ là đạt được hiệu quả về kinh tế, mà mục tiêu chính của nó là hiệu quả xã hội và mang tính nhân đạo, tính nhân văn sâu sắc.
Hoạt động sự nghiêp hướng vào sự công bằng, hình thành nên những chuẩn mực xã hôi mới, hướng con người vào cái thiện, cái tốt, đáng làm và hạn chế cái xấu, cái ác. 0 nước ta hiện nay có 4 loại hình đơn vị thực hiện các hoạt động sự nghiệp đó là: - Đơn vị sự nghiệp. 4 Luận án Thạc sĩ Qiuỉn trị Kinh doanh - Đơn vị sự nghiệp có thu. - Doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
- Doanh nghiệp công ích. Để phục vụ cho mục đích nghiên cứu trong đề tài này tôi xin đề cập đến 2 loại hình đơn vị hoạt động sự nghiệp chủ yếu ở nước ta hiện nay đó là đơn vị sự nghiệp có thu và doanh nghiệp công ích.2 - Đơn vị sự nghiệp có thu. Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế quản lý kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Một số cơ quan hành chính sự nghiệp, các đoàn thể, hội quần chúng.
trước đây được ngân sách nhà nước bao cấp hoàn toàn kinh phí hoạt động nhưng đến nay ngân sách nhà nước không còn bao cấp toàn bộ kinh phí nữa do đó các đơn vị này phải tìm nguồn kinh phí để trang trải cho các hoạt dộng hoạt động - các đơn vị này gọi là các đơn vị sự nghiệp có thu. - Đơn vị sự nghiệp có thu được xác định căn cứ vào những tiêu chuẩn sau: + Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc điạ phương. + Được Nhà nước cấp kinh phí và tài sản để hoat động thực hiên nhiêm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo chế độ nhà nước quy định. + Có tổ chức bộ máy biên chế và bộ phân quản lý tài chính kế toán theo chê độ đơn vị dự toán hành chính sự nghiệp.
5 Luận án Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh + CÓ mở tài khoản tại kho bạc nhà nước để ký gửi các khoản thu, chi tài chính. - Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp có thu: + Đơn vị sự nghiệp có thu là một cơ quan hành chính sự nghiệp nhung lại tham gia hoạt động trong nền kinh tế như các doanh nghiệp do đó việc quản lý đơn vị nhất là quản lý tài chính có rất nhiều vướng mắc vì quản lý hành chính và quản lý sản xuất kinh doanh là hai loại quản lý có nội dung rất khác nhau được điều chỉnh bằng các loại luật khác nhau mà đơn vị lại đồng thời phải thực hiện. + Đơn vị sự nghiệp có thu là một loại hình doanh nghiệp quá độ trong qúa trình chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước ở nước ta hiện nay thể hiện: Loại hình đơn vị sự nghiệp có thu hiện nay chưa có văn bản luật hoặc văn bản pháp qui có hiệu lực cao (pháp lệnh, nghị định) để điều chỉnh. Đơn vị sự nghiệp có thu do cơ quan quản lý cấp trên quyết định thành lộp như các đơn vị hành chính được cấp kinh phí và tài sản ban đầu để hoạt động.
Kinh phí được cấp theo từng năm nếu trong năm không sử dụng hết khoản kinh phí được cấp thì phải nộp lại cho nhà nước. Trong tương lai các đơn vị hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp có íhu se chuyên sang các loại hình doanh nghiêp nhà nước hoat đông công ích hay doanh nghiệp sản xuất kinh doanh để phù hợp với cơ chế quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường. 6 Luận án Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh 1.3 - Doanh nghiệp công ích. Theo Nghị định số: 56 / CP ngày 2 / 10 / 1996 của Thủ tướng Chính phủ về doanh nghiệp Nhà nước hoạt động công ích: “ Doanh nghiệp Nhà nước hoạt động công ích là doanh nghiệp Nhà nước độc lập, hoặc doanh nghiệp Nhà nước là thành viên hạch toán độc lập của tổng công ty Nhà nước trực tiếp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc sản xuất sản phẩm, cung ứng dịch vụ công cộng theo chính sách của Nhà nước, do Nhà nước giao kế hoạch hoặc đặt hàng theo giá, khung giá hoặc phí do Nhà nước qui định, hoạt động chủ yếu không vì mục tiêu lợi nhuận.
“ Doanh nghiệp công ích bao gồm các doanh nghiệp hoạt động với các nội dung hoặc trong các lĩnh vực sau: - Các doanh nghiệp sản xuất, sửa chữa vũ khí, khí tài, trang bị chuyên dùng cho quốc phòng, an ninh và các doanh nghiệp tại các địa bàn chiến lược quan trọng kết hợp kinh tế với quốc phòng. - Các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm, cung ứng dịch vụ công cộng khác có ít nhất 70% doanh thu từ các hoạt động trong các lĩnh vực sau đây: * Giao thông, công chính đô thị. * Quản lý, khai thác, duy tu, bảo dưỡng hệ thống cơ sở hạ tầng; kiểm định phương tiện giao thông đường bộ, đường thuỷ; kiểm tra, kiểm soát và phân phối tần số vô tuyến điện. * Khai thác, bảo vệ các công trình thuỷ lợi, sản xuất giống cây trổng, vật nuôi.
* Sản xuất và phát hành sách giáo khoa, sách báo chính trị, sản xuất và phát hành phim thời sự, tài liệu, phim cho thiếu nhi, sản xuất và cung ứng 7 Luận án Thạc sĩ Quản trị Kinh____,11;. chiếu bóng phục vụ vùng cao, biên giới, hải đảo, sản xuất và cung ứng dịch vụ khác theo chính sách xã hội của Nhà nước. - Doanh nghiệp công ích hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà mục đích chính là các mục tiêu xã hội: Sản xuất, cung ứng sản phẩm dịch vụ theo chỉ tiêu kế hoạch hoặc đặt hàng của Nhà nước, theo giá, khung giá hoặc thu phí theo qui định của Nhà nước. - Doanh nghiệp công ích hoạt động theo Luật doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp công ích được Nhà nước đầu tư vốn ban đầu tương ứng với nhiệm vụ công ích được giao. - Doanh nghiệp công ích được nhà nước hỗ trợ nếu doanh thu không bù đắp được chi phí sản xuất hoặc chi phí cung ứng dịch vụ của các hoạt động công ích bằng việc xét miễn, giảm thuế doanh thu hoặc nhà nước đầu tư bổ sung thêm vốn. Trường hợp các khoản thu không đủ trang trải các khoản chi phí hợp lý thì được Nhà nước hỗ trợ đủ phần chênh lệch và đảm bảo lợi ích vật chất thoả đáng cho người lao động. - Doanh nghiệp công ích được chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp, cầm cố tài sản thuộc quyền quản lý của doanh nghiệp; được đầu tư vốn ra ngoài doanh nghiệp hoặc huy động vốn theo qui định của pháp luật và các qui định hiện hành.
- Doanh nghiệp công ích có quyền tổ chức hoạt động kinh doanh thêm phù hợp với khả năng của doanh nghiệp và nhu cầu của thị trường theo qui định hiện hành. Qua đặc điểm trên rút ra; Doanh nghiệp công ích là loại hình doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, cung ứng các hàng hoá, dịch vụ 8. Luận án Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh Công cộng và lĩnh vực thực hiện chính sách xã hội, có phương thức hoạt động bao hàm cả yếu tố sản xuất kinh doanh và thực hiện chính sách xã hội. Loại hình doanh nghiệp này hiện nay đã có đủ cơ sở pháp lý để điều chỉnh hoạt động phù hợp với yêu cầu của hoạt động sự nghiệp trong nền kinh tế thị trường.4 - Những đặc điểm khác nhau giữa Doanh nghiệp công ích và đon vị sự nghiệp có thu.
- Doanh nghiệp công ích và đơn vị sự nghiệp có thu được hiểu theo cách trình bày ở các mục trên cho thấy giữa chúng có những nét giống nhau cơ bản như : + Là tổ chức do nhà nước thành lập, nhà nước cấp vốn, kinh phí để thực hiẹn cac mục tieu kinh tê xã hội cua Nhà nước, hoat đông không vì muc tiêu lợi nhuận. + Sản phẩm của đơn vị sự nghiệp có thu cũng như sản phẩm của doanh nghiệp công ích do nhà nước yêu cầu và bảo đảm tiêu thụ bằng các chính sách bao gổm các loại sản phẩm có liên quan đến việc thực hiện các chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước. + Giá cả sản phẩm do nhà nước qui định. + Được nhà nước hỗ trợ nếu nguồn thu không đủ bù đắp chi p h í.
- Song bên cạnh những nét giống nhau đó giữa hai loại tổ chức này lại co nhưng net khác nhau cơ bản cần phải được làm rõ để phuc vu cho viêc nghiên cứu chuyển từ loại hình đơn vị sự nghiệp có thu sang loại hình doanh nghiệp công ích. + Doanh nghiệp công ích được tổ chức theo mô hình doanh nghiệp còn đơn vị sự nghiệp có thu được tổ chức theo mô hình đơn vị hành chính sự 9 Luận án—Thạc. sĩ Qiuỉn trị Kinh doanh. nghiệp do đó nội dung các chức năng quản lý như : kế hoạch, tổ chức, tài chính.
ở hai loại hình đơn vị này cũng khác nhau và được điều chỉnh bởi các văn bản luật lhác nhau. + Về phạm vi hoạt động đơn vị sự nghiệp có thu do các cơ quan quản lý chuyên ngành thành lập phạm vi hoạt động chỉ trong giới hạn phạm vi quản lý Nhà nước của ngành đó, không được cấp giấy phép kinh doanh.