CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ðỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. ðẶC ðIỂM CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm Bộ máy nhà nước là một chỉnh thể thống nhất, ñược tạo thành bởi các cơ quan Nhà nước. Bộ máy Nhà nước Việt Nam gồm bốn hệ thống cơ quan chính: Cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan toà án và cơ quan kiểm sát.
Theo Hiến pháp 1992, bộ máy Nhà nước ñược phác thảo như sau: Chính Quốc Chủ TAND Viện kiểm phủ hội tịch tối cao soát ND tối nước cao UBND HðND TAND Viện kiểm tỉnh tỉnh tỉnh soát ND tỉnh UBND HðND TAND Viện kiểm huyện huyện huyện soát ND huyện UBND HðND xã xã Trật tự thiết lập Mối quan hệ chỉ ñạo Thông qua bản phác thảo, luật Việt Nam ñặt vai trò của cơ quan lập pháp rất lớn, không chỉ thiết lập ra các hệ thống cơ quan khác mà còn là cơ 8 quan chỉ ñạo, giám sát chung. Tuy nhiên, cơ quan chấp hành của Quốc hội là Chính phủ (cơ quan ñứng ñầu hệ thống cơ quan hành pháp), cũng có vai trò rất quan trọng trong việc quản lý nhà nước và thực thi các văn bản mà Quốc hội ban hành. Hệ thống cơ quan ñứng ñầu là Chính phủ, thực hiện chức năng hành pháp là cơ quan hành chính Nhà nước. Tóm lại, cơ quan hành chính Nhà nước là một loại cơ quan trong bộ máy nhà nước ñược thành lập theo hiến pháp và pháp luật, ñể thực hiện quyền lực nhà nước, có chức năng quản lý hành chính Nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của ñời sống xã hội.
ðặc ñiểm hoạt ñộng của cơ quan quản lý Nhà nước Quản lý hành chính nhà nước chính là hoạt ñộng thể hiện tính quyền lực của nhà nước trong việc quản lý nhà nước, nó là ñược hiểu là hoạt ñộng chấp hành – ñiều hành của nhà nước và ñược tiến hành bởi những chủ thể có quyền năng hành pháp, có nội dung ñể bảo ñảm sự chấp hành pháp luật, pháp lệnh, nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức và chỉ ñạo một cách trực tiếp và thường xuyên ñối với công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa – xã hội và hành chính – chính trị của một Nhà nước. Quản lý hành chính Nhà nước, bao gồm 5 ñặc ñiểm ñặc trưng sau: - Thứ nhất, quản lý hành chính nhà nước là hoạt ñộng mang tính quyền lực nhà nước Quyền lực nhà nước trong quản lý hành chính nhà nước trước hết thể hiện ở việc các chủ thể có thẩm quyền thể hiện ý chí nhà nước thông qua phương tiện nhất ñịnh, trong ñó phương tiện cơ bản và ñặc biệt quan trọng ñược sử dụng là văn bản quản lý hành chính nhà nước. Bằng việc ban hành văn bản, chủ thể quản lý hành chính nhà nước thể hiện ý chí của mình dưới dạng các chủ trương, chính sách pháp luật nhằm ñịnh hướng cho hoạt ñộng xây dựng và áp dụng pháp luật; dưới dạng quy phạm pháp luật nhằm cụ thể 9 hóa các quy phạm pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nước và của cấp trên thành những quy ñịnh chi tiết ñể có thể triển khai thực hiện trong thực tiễn; dưới dạng các mệnh lệnh cá biệt nhằm áp dụng pháp luật vào thực tiễn, trực tiếp thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ quản lý; dưới những dạng mệnh lệnh chỉ ñạo cấp dưới trong hoạt ñộng, nhằm tổ chức thực hiện pháp luật trong thực tiễn; dưới dạng những thông tin hướng dẫn ñối lập với cấp dưới nhằm ñảm bảo sự thống nhất, có hệ thống của bộ máy hành chính nhà nước. - Thứ hai, quản lý hành chính Nhà nước là hoạt ñộng ñược tiến hành bởi những chủ thể có quyền năng hành pháp Cách hiểu phổ biến hiện nay thì nhà nước có ba quyền năng: lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Trong ñó, quyền năng hành pháp trước hết và chủ yếu thuộc về các cơ quan hành chính nhà nước, tuy nhiên trong rất nhiều hoạt ñộng khác như: việc ổn ñịnh tổ chức nội bộ của các cơ quan nhà nước, hoạt ñộng quản lý ñược tiến hành bởi các bộ…Trong những trường hợp này quyền năng hành pháp cũng thể hiện rõ nét và nếu xét về bản chất thì tương ñồng với hoạt ñộng hành pháp của các cơ quan hành chính nhà nước. Do ñó, có thể kết luận chủ thể quản lý hành chính nhà nước là các chủ thể mang quyền lực nhà nước trong lĩnh vực hành pháp, bao gồm: Cơ quan hành chính nhà nước và công chức của những cơ quan này; Thủ trưởng của các cơ quan nhà nước; các công chức nhà nước, cá nhân hoặc tổ chức xã hội ñược nhà nước ủy quyền quản lý hành chính ñối với một số loại việc nhất ñịnh. - Thứ ba, quản lý hành chính Nhà nước là hoạt ñộng có tính thống nhất, ñược tổ chức chặt chẽ ðể bảo ñảm tính pháp chế trong hoạt ñộng hành pháp, bộ máy các cơ quan hành pháp ñược tổ chức thành một khối thống nhất từ Trung ương tới ðịa phương, ñứng ñầu là Chính phủ, nhờ ñó các hoạt ñộng của bộ máy ñược 10 chỉ ñạo, ñiều hành thống nhất, bảo ñảm lợi ích chung của cả nước, bảo ñảm sự liên kết, phối hợp nhịp nhàng giữa các ñịa phương tạo ra sức mạnh tổng hợp của cả, tránh ñược sự cục bộ phân hóa giữa các ñịa phương hay vùng miền khác nhau. Tuy nhiên, do mỗi ñịa phương ñều có những nét ñặc thù riêng về ñiều kiện kinh tế – xã hội, nên ñể có thể phát huy tối ña những yếu tố của từng ñịa phương, tạo sự năng ñộng sáng tạo trong quản lý ñiều hành, bộ máy hành chính còn ñược tổ chức theo hướng phân cấp, trao quyền tự quyết, tạo sự chủ ñộng sáng tạo cho chính quyền ñịa phương.
- Thứ tư, hoạt ñộng quản lý hành chính Nhà nước có tính chấp hành và ñiều hành Tính chấp hành và ñiều hành của hoạt ñộng quản lý nhà nước thể hiện trong việc những hoạt ñộng này ñược tiến hành trên cơ sở pháp luật và nhằm mục ñích thực hiện pháp luật, cho dù ñó là hoạt ñộng chủ ñộng sáng tạo của chủ thể quản lý thì cũng không ñược vượt quá khuôn khổ pháp luật, ñiều hành cấp dưới, trực tiếp áp dụng pháp luật hoặc tổ chức những hoạt ñộng thực tiễn… trên cơ sở quy ñịnh pháp luật nhằm hiện thực hóa pháp luật. - Thứ năm, quản lý hành chính Nhà nước là hoạt ñộng mang tính liên tục Khác với hoạt ñộng lập pháp và tư pháp, quản lý hành chính nhà nước luôn cần có tính liên tục, kịp thời và linh hoạt ñể ñáp ứng sự vận ñộng không ngừng của ñời sống xã hội. Chính ñiểm ñặc thù này ñược coi là một cơ sở quan trọng trong việc xác lập quy ñịnh về tổ chức và hoạt ñộng, quy chế công chức, công vụ của bộ máy hành chính nhà nước; tạo ra bộ máy hành chính gọn nhẹ, có sự linh hoạt trong tổ chức, có ñội ngũ công chức năng ñộng sáng tạo, quyết ñoán và chịu sự ràng buộc trách nhiệm ñối với hoạt ñộng của mình. Vai trò của cơ quan quản lý hành chính Nhà nước Vai trò của cơ quan quản lý hành chính Nhà nước có vai trò quan trọng 11 ñối với sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia, của Nhà nước.
Vai trò ñược thể hiện như sau: - Thứ nhất, cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện hóa các mục tiêu, ý tưởng của các nhà chính trị - những người ñại diện của nhân dân. Vai trò này xuất phát từ chức năng chấp hành của hành chính nhà nước; - Thứ hai, cơ quan quản lý Nhà nước ñiều hành các hoạt ñộng kinh tế - xã hội nhằm ñạt mục tiêu tới mức tối ña và với hiệu quả cao nhất. Vai trò này xuất phát từ chức năng cụ thể của ñiều hành hành chính nhà nước là: ñịnh hướng (thông qua quy hoạch, kế hoạch), ñiều chỉnh các quan hệ xã hội (thông qua ban hành văn bản lập quy); hướng dẫn và tổ chức thực hiện Hiến pháp, luật, chính sách.; kiểm tra, thanh tra và xử lý những vi phạm pháp luật; - Thứ ba, cơ quan quản lý nhà nước duy trì và thúc ñẩy xã hội phát triển theo ñịnh hướng. ðể thực hiện tốt hai vai trò trên, hành chính luôn có trách nhiệm duy trì và tạo lập những ñiều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các yếu tố cấu thành xã hội: duy trì và phát triển các nguồn tài nguyên, kiến tạo các nguồn lực vật chất, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính, phát triển nguồn lực con người, khắc phục những thất bại của thị trường hoặc hậu quả do những sai sót của hành chính nhà nước gây ra.; - Thứ tư, cơ quan quản lý Nhà nước ñảm bảo cung cấp dịch vụ công cho xã hội.
Cùng với sự phát triển của xã hội và quá trình dân chủ hóa ñời sống xã hội thì vai trò này càng quan trọng và mở rộng. Vì suy cho cùng, hành chính nhà nước ñược thiết lập nhằm ñể phục vụ lợi ích của nhân dân với tư cách là chủ thể của xã hội, là chủ thể của quyền lực nhà nước. Quản lý tài chính tại cơ quan quản lý Nhà nước Quản lý chi ngân sách là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật. Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân 12 bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý.
Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết ñịnh hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất quản lý chi NSNN là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch ñến khâu sử dụng ngân sách ñó nhằm ñảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế ñang ñặt ra theo ñúng chính sách chế ñộ của nhà nước phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội.