CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.1 Các khái niệm, vai trò, đặc điểm của nông thôn 1.1 Khái niệm nông thôn và nông thôn mới 1.1Khái niệm về nông thôn ông thôn à anh từ chỉ khu vực ân cư tập trung chủ yếu àm nghề nông; phân iệt với thành thị (Theo từ điển tiếng Việt). ông thôn Việt am à anh từ để chỉ những vùng đất trên ãnh thổ Việt am, ở đó, người ân sinh sống chủ yếu ằng nông nghiệp(Theo Wikipedia Bách khoa toàn thư mở định nghĩa). Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21 tháng 8 năm 2009của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định chung[1]: ông thôn à phần ãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản ý ởi cấp hành chính cơ sở à Ủy an nhân ân xã. Như vậy, nông thôn à vùng sinh sống, àm việc của cộng đồng chủ yếu à nông ân, sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng ớn, à nơi có mật độ ân cư thấp, môi trường chủ yếu à thiên nhiên, cơ sở hạ tầng kém phát triển, tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp.
Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh sự quản ý hành chính cơ sở à Ủy an hân dân xã.2 Khái niệm về nông thôn mới Quan niệm về nông thôn mới theo ghị quyết số 26 của an Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tam nông được hiểu à: Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư ân nông thôn được nâng cao; ông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng, kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được ảo vệ; ân trí được nâng cao, ản sắc văn hóa ân tộc được giữ gìn và phát huy; an ninh tốt, quản ý ân chủ; Chất ượng hệ thống chính trị được nâng cao 6 hư vậy, theo tiêu chí mới mô hình nông thôn mới à tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn trong đó phải đáp ứng 5 nội ung sau: Thứ nhất: Có hạ tầng hiện đại, àng xã văn minh, sạch đẹp; Thứ hai: Sản xuất phát triển ền vững theo hướng hàng hóa; Thứ ba:Đời sống vật chất, tinh thần của người ân ngàycàng được nâng cao; Thứ tư:Bản sắc văn hóa ân tộc được giữ gìn, phát triển; Thứ năm:Dân chủ ngày càng được nângcao, được quản ý tốt. ông thôn mới à vùng được xác định ởi các xã đã hoàn thành và đạt chuẩn các tiêu chí nông thôn mới theo Quyết định 91/QĐ-TTg ngày 16 tháng năm 2009 của Thủ tường Chính phủ an hành ộ tiêu chí quốc gia xây ựng nông thôn mới [4].2Đặc điểm của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn đổi mới Sau những năm đổi mớiđến nay, nông thôn Việt am đã có nhiều iến đổi theo xu hướng tích cực. Tuy nhiên, ực ượng ân cư chủ yếu vẫn à nông ân, ngành nghề và nguồn thu vẫn chủ yếu à phát triển nông nghiệp. Công nghiệp và ịch vụ đã có sự phát triển, nhưng còn chiếm tỷ ệ nhỏ và chủ yếu phát triển ựa trên sự phát triển của nông thôn để phục vụ cho sự phát triển nông nghiệp và đời sống người nông ân à chính.
Về điều kiện tự nhiên: Môi trường vùng nông thôn Việt am đa ạng ao gồm tài nguyên đất, nước, khí hậu, rừng,sông suối, ao hồ, khoáng sản, hệ động thực vật. Đây à điều kiện thuận ợi để phát triển nông nghiệp, nông thôn, nhưng đồng thời cũng à thách thức trong quá trình phát triển ền vững tại khu vực nông thôn nói riêng và cả nước nói chung. Mối quan hệ trong khu dân cư nông thôn gồm: Các họ tộc và gia đình và có mối quan hệ khá chặt chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc và gia đình. hững người ngoài họ tộc cùng chung sống uôn có tinh thần đoàn kết giúp đỡ nhau tạo nên tình àng, nghĩa xóm âu ền.
Nông thôn: Là nơi chứa đựng kho tàng văn hóa ân tộc và ưu giữ, ảo tồn nhiều i sản văn hóa quốc gia như phong tục tập quán cổ truyền về đời sống, ễ hội, sản xuất nông nghiệp và ngành nghề truyền thống, các i tích ịch sử, văn hóa, các anh am 7 thắng cảnh và cũng đồng thời à khu vực giải trí và u ịch sinh thái phong phú, hấp ẫn đối với mọi người.3Vai trò của nông thôn trong phát triển kinh tế xã hội Nông thôn à thị trường rộng ớn tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp, ịch vụ và à nơi cung cấp ương thực, thực phẩm cho đời sống nhân ân; cung cấp nguyên vật iệu cho công nghiệp; cung cấp hàng hóa cho xuất khẩu; cung cấp ao động cho công nghiệp và thành thị; phát triển nông thôn tạo điều kiện phát triển ổn định về kinh tế- chính trị - xã hội và cũng à nơi sản sinh và ưu giữ các truyền thống văn hóa các ân tộc Việt am.2 Tổng quan chương trình xây dựng nông thôn mới 1.1Quan điểm của Đảng và Chính phủ về xây dựng nông thôn mới Đảng ta uôn xác định nông nghiệp có một vị trí rất quan trọng, à mặt trận hàng đầu, đồng thời đã đề ra nhiều chủ trương, đường ối để phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại được thể hiện qua các kỳ Đại hội, từ Đại hội III đến Đại IX, tuy chưa đề cập đến cụm từ “ ông thôn mới” nhưng cho đến Đại hội X của Đảng, nghị quyết Đại hội X đã xác định: “Phải luôn luôn coi trọng đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn. gắn phát triển kinh tế với xây dựng nông thôn mới giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa nông thôn với thành thị, giữa các vùng miền góp phần giữ vững ổn định chính trị xã hội”. Ngày 05/8/2008,Hội nghị an Chấp hành Trung ương 7, khóa X đã an hành ghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông ân, nông thôn, trong đó đã đánh giá thành tựu và hạn chế trong vấn đề nông nghiệp, nông ân và nông thôn sau hơn 20 năm đổi mới, đồng thời xác định quan điểm chỉ đạo về vấn đề nông nghiệp- nông dân- nông thôn với quan điểm: - Nông nghiệp, nông ân, nông thôn có vị trí chiến ược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây ựng và ảo vệ Tổ quốc, à cơ sở và ực ượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội ền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm ảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy ản sắc văn hoá ân tộc và ảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. 8 - Các vấn đề nông nghiệp, nông ân, nông thôn phải được giải quyết đồng ộ, gắn với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn à một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông ân và nông thôn, nông ân à chủ thể của quá trình phát triển, xây ựng nông thôn mới gắn với xây ựng các cơ sở công nghiệp, ịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch à căn ản; phát triển toàn iện, hiện đại hóa nông nghiệp à then chốt. - Phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông ân phải ựa trên cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng ĩnh vực, để giải phóng và sử ụng có hiệu quả các nguồn ực xã hội, trước hết à ao động, đất đai, rừng và iển; khai thác tốt các điều kiện thuận ợi trong hội nhập kinh tế quốc tế cho phát triển ực ượng sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn; phát huy cao nội ực; đồng thời tăng mạnh đầu tư của hà nước và xã hội, ứng ụng nhanh các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến cho nông nghiệp, nông thôn, phát triển nguồn nhân ực, nâng cao ân trí nông ân. - Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông ân, nông thôn à nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; trước hết, phải khơi ậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự ực tự cường vươn ên của nông ân.
Xây ựng xã hội nông thôn ổn định, hoà thuận, ân chủ, có đời sống văn hoá phong phú, đàm đà ản sắc ân tộc, tạo động ực cho phát triển nông nghiệp và xây ựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông ân. Thực hiện ghị quyết ghị quyết số 26- Q/TW của an chấp hành Trung ương 7 (khóa X), Thủ tướng Chính phủ đã an hành ghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày 2 /10/200 của Chính phủ về an hành Chương trình hành động của Chính phủ, trong đó xây ựng 5 nội ung, chương trình ự án và 03 chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có chương trình mục tiêu quốc gia về xây ựng nông thôn mới; Ban hành ộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới, để ượng hóa các đặc tính nông thôn mới trong các ghị quyết đã đề ra; ban hành Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây ựng nông thôn mới để cụ thể hóa các mục tiêu, nội ung, ộ trình, cách thức tổ chức thực hiện chương trình xây ựng nông thôn mới. 9 Qua các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc cho thấy quan điểm, chủ trương, iện pháp về xây ựng nông thôn mới của Đảng ta ngày càng rõ và đến Đại hội X, XI thì hoàn chỉnh và thống nhất chỉ đạo trên phạm vi toàn quốc.2Mục đính, mục tiêu xây dựng nông thôn mới Trong ghị quyết số 26- Q/TW của an Chấp hành Trung ương đưa ra mục tiêu[ 4]: “Xây ựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp ý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, ịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu ản sắc văn hoá ân tộc; ân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được ảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn ưới sự ãnh đạo của Đảng được tăng cường”.