CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CĂN BẢN VỀ DÒNG TU CÔNG GIÁO L KHÁI NIỆM DÒNG TU CÔNG GIÁO VÀ CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC TU TRÌ 1. Khái niệm dòng tu Công giáo Dòng tu là thuật ngữ dùng để chỉ các hình thức tổ chức tập hợp tín hữu vào đời sống hướng tới sự hoàn thiện đức tin Kitô giáo qua việc tuân giữ các lời khuyên Phúc Âm khiết tịnh, khó nghèo, vâng phục nhằm phục vụ cho Thiên Chúa và tha nhân. Theo sự giải thích của các học giả Công giáo, đó là một danh từ dùng để chỉ tổ chức mà các tu sĩ gia nhập!°. Hình thức tổ chức tu trì trong giáo hội Công giáo rất đa dạng và phong phú, trong đó, dòng tu là một loại hình tổ chức cơ bản và quan trọng nhất của đời sống tu trì Kitô giáo.
Nhưng ở nước ta, các hình thức tổ chức đời tu đều được gọi chung là đồng tu. Bởi vậy, trước hết cần phải duy danh định nghĩa làm rõ nội hàm và ngoại diên của khái niệm dòng tu và đời sống tu trì. Theo quan niệm của Giáo hội, dòng tu là tổ chức của những người cùng chung sống nhằm đạt tới sự hoàn thiện đức tin sống trọn vẹn và cao độ Tin Mừng của Chúa Kitô, là những cộng đồng Kitô hữu nguyện từ bỏ cuộc sống trần thế để cống hiến trọn đời cho việc đạo, nhờ giữ ba lời khuyên Phúc Âm: khiết tịnh, khó nghèo và vâng phục. Đó là một tổ chức của các tín hữu, giáo sĩ hoặc giáo dân được giáo quyền thừa nhận.
Ở đó, các Kitô hữu có thể Sống chung với nhau trong một tu viện hay một đan viện, cũng có thể sống riêng giữa đời thường, nhưng cùng theo một lề luật chung nhất định, họ xem nhau như anh em trong một gia đình lớn và cùng hướng đến một mục đích chung duy nhất là nhằm thực hiện ý nguyện của người sáng lập dòng để phục vụ cho Thiên Chúa và đồng loại. !3 Phan Tấn Thành: Đán Thiên Chúa (giải thích quyền II Giáo luật). ica Như vậy, dòng tu là một cộng đồng tín hữu có tổ chức do Giáo hội thiết lập bao gồm những người tự nguyện cùng nhau chia sẻ một lý tưởng theo ý định của người sáng lập nhằm phục vụ cho Thiên chúa, Giáo hội và đồng loại, trong đó các thành viên tuyên giữ các lời khuyên Phúc Âm, có thể bằng lời khấn công, trọn đời hay lời khấn tạm thời, nhưng lập lại khi hết bạn theo luật riêng, cũng có thể không có lời khấn công song họ sống với nhau trong tình huynh đệ. Dòng tu được hình thành do ý tưởng của người sáng lập để thực thi một nhiệm vụ nào đó của Kitô giáo, nhưng phải được giáo quyền thừa nhận.
Nói cách khác, dòng tu được hình thành do ý muốn của người sáng lập nhưng phải xin phép và được Giáo quyền phê chuẩn thừa nhận. Trong Giáo hội Công giáo có hai cấp có thẩm quyền thiết lập hay thừa nhận dòng tu là Tòa thánh và giám mục giáo phận. Những dòng tu do giáo hoàng hoặc cơ quan Tòa thánh thiết lập hay phê chuẩn gọi là đòng theo quy chế Tòa thánh hoặc dòng Tòa thánh hay dòng Giáo hoàng. Các đồng tu do giám mục giáo phận thiết lập hoặc thừa nhận gọi là dòng theo quy chế giáo phận hoặc dòng giáo phận.
Những dòng tu theo quy chế Tòa thánh do Giáo hoàng hoặc do một cơ quan nào đó của Tòa thánh (Bộ tu sĩ hoặc Bộ truyền giáo) có toàn quyền trong việc thiết lập, giải thể, kiểm soát và điều hành. Giáo hoàng có quyền hành lập một đòng tu đặt dưới sự kiểm soát trực tiếp của mình hoặc do một đại diện của Giáo hoàng. Các dòng do các bộ như Bộ truyền giáo (ở những xứ truyền giáo) hoặc do Bộ tu sĩ thiết lập đặt dưới sự kiểm soát trực tiếp của tòa thánh. Các cơ quan này có quyền can thiệp vào việc cai quản của dòng qua các hình thức như ban hành huấn dụ, nghị định, phê chuẩn luật đòng, thanh tra, xét xử các vụ kiện.
Có hai loại đồng Tòa thánh là dòng được quyền miễn trừ và dòng không có quyền miễn trừ. Dòng được quyên miễn irừ là những dòng không chịu sự quản lý của giám mục giáo phận nơi mà dòng tu đó hoạt động. Dòng không 12 được quyền miễn trữ là những dòng ngoài sự quản lý của Tòa thánh còn phải chịu sự kiểm soát của giám mục giáo phận nơi họ hoạt động, như dòng Sư huynh Lasan, tu hội Xuân Bích, Hội Thừa sai Paris. Tuy nhiên, mọi tu sĩ thuộc các dòng tòa thánh kể cả các dòng có quyền miễn trừ đều phải chịu quản lý, giám sát của giám mục giáo phận vẻ các việc như chăm sóc các xứ, họ đạo, giảng huấn, giáo dục tôn giáo, dậy giáo lý cho giáo dân.
Đối với các dòng được quyển miễn trừ, giấm mục giáo phận không được can thiệp vào công việc nội bộ của đòng như việc tuyển chọn bề trên dòng, kiểm soát tài chính, kinh lý các tu viện v. Bộ giáo luật năm 1983, bãi bỏ sự giám sát của các giám mục giáo phận đối với các cuộc bầu cử "Bề trên cả" của các dòng nữ tu thuộc thẩm quyền Tòa thánh hoạt động trong giáo phận của mình. Dòng tòa thánh được xem là những dòng tu đã "trưởng thành” và có phạm vi hoạt động rộng trên toàn thế giới. Từ sau Công đồng Vatican II, giáo triều Rôma cải tổ lại Bộ tu sĩ chuyên lo vê công việc của các dòng tu, kể cả dòng thuộc quyên giáo phận về việc thành lập, tách nhập, đào tạo tu sĩ, chế độ, phẩm phục v.
Ngoài ra, tùy theo tính chất của mỗi dòng tu mà các tu sĩ còn chịu sự quản lý của các cơ quan giáo triều khác, ví như các tu sĩ thuộc hàng giáo sĩ chịu sự quản lý của Bộ giáo sĩ, các đồng tu thuộc các xứ truyền giáo chịu sự chi phối của Bộ Truyền giáo. Các dòng theo quy chế giáo phận do giám mục giáo phận có quyền thiết lập, hay giải thể đòng tu, phê chuẩn luật dòng, kinh lý các tu viện trong giáo phận, chủ tọa hoặc bầu cử bể trên cả, kiểm soát hoạt động của các tu sĩ và việc chi tiêu của dòng tu. Dòng giáo phận được xem là những "dòng tu chưa trưởng thành", phạm vi hoạt động của nó chỉ bó hẹp trong giáo phận đó mà thôi và chịu sự quản lý, giấm sát của giám mục giáo phận. Tuy nhiên, đòng giáo phận cũng có thể trở thành dòng Giáo hoàng nếu tòa thánh xét thấy những dòng đó đã phát triển đủ điều kiện.
Các hình thức tổ chức tu trì 13 Dòng tu Công giáo rất đa dạng và phong phú, do đó-việc phân loại dòng tu chỉ mang tính tương đối. Ngoài các dòng tu theo quy chế Tòa thánh hay đồng tu theo quy chế giáo phận như đã nêu trên, Giáo hội Công giáo xác định có ba hình thức tổ chức cơ bản của đời sống tu trì gồm: đòng f hay tu hội đòng, tu hội đời và các tu đoàn tông đồ hay các hội tông đồ. Dòng tu và tu hội đời được gọi là các hội dòng tận hiến hay hội dòng xét vì các thành viên của nó tuyên khấn, hứa ba lời khuyên Phúc Âm. Còn các hội tông đồ hay các tu đoàn tông đồ không được gọi là tu hội vì các thành viên của nó không giữ ba lời khuyên Phúc Âm, chủ đích của họ là làm việc tông đồ.
Mỗi hình thức tổ chức tu trì đều có những đặc điểm riêng về cách thức tụ tập, cơ cấu tổ chức, hoạt động khác nhau, mặc dù chúng đều có những điểm chung là hướng tới đời sống đức tin Kitô giáo nhằm phục vụ Thiên chúa, Giáo hội và nhân loại. Dong tu hay tu hội dòng là một hình thức tổ chức đời sống tận hiến (dâng trọn vẹn) của người tu sĩ cho Thiên chúa, được giáo quyền phê chuẩn một cách hợp pháp. Giáo luật năm 1983 xác định: "Dòng tu là một xã hội trong đó các phần tử tuyên giữ các lời khấn công khai, trọn đời hay tạm thời, nhưng lặp lại khi mãn hạn tùy theo luật riêng và sống chung đời huynh đệ. Việc các tu sĩ làm chứng công khai cho Đức Kitô và cho Giáo hội bao hàm sự xa cách thế nào, theo một hình thức riêng thích hợp với đặc tính và mục tiêu của mỗi dòng"'', Trong các dòng tu đó, các tu sĩ theo đuổi sự hòan thiện đời sống đức tin Kitô giáo, chiếu theo quy luật riêng của từng dòng bằng cách tuyên xưng lời khấn Phúc Âm một cách công khai, vĩnh viễn (trọn đời) hay khấn tạm thời, nhưng phải lặp lại hay nhắc lại lời khấn sau một khoảng thời gian nhất định tùy theo luật của từng dòng.
Các hội viên sống thành cộng đoàn, coi nhau như anh em trong một gia đình lớn trong các tu viện hay đan viện và xa lánh đời sống trần thế. Tu sĩ các dòng tu có lời khấn công trong khi !4 Bộ Giáo luật (1983). Nguyệt san Trái tim Đức Mẹ xuất bản 1996, tr.205 14 các tu sĩ thuộc tu hội đời chỉ có lời khấn tư. Khấn công là lời khấn được giáo quyên thừa nhận hay nói một cách khác đó là lời khấn được giáo quyền tổ chức một cách công khai theo đúng nghi thức của luật dòng cũng giống như nghỉ thức thụ phong linh mục cho hàng giáo sĩ.
Các tu sĩ đòng phải tuân thủ một lối sống nghiêm ngặt theo luật dòng, tách khỏi các lĩnh vực của đời sống xã hội trần thế được thể hiện qua đời sống chung trong các tu viện hay đan viện và có tu phục riêng để phân biệt giữa các dòng. Dòng tu là hình thức tổ chức tu trì cơ bản và quan trọng nhất của Giáo hội Công giáo. Chính vì vậy, khi nói đến đời sống tu trì người ta thường đồng nhất với dòng tu, mặc dù còn nhiều hình thức tổ chức tu tập khác. Tu hội đời là một hình thức tổ chức sống đời tận hiến (trọn vẹn) dành cho giáo sĩ hay giáo dân, trong đó các hội viên khấn giữ các lời khuyên Tin Mừng ở giữa đời thường, giữa xã hội trần thế.
Giáo luật Công giáo xác định: "Tu hội đời là một hội dòng tận hiến, trong đó các tín hữu sống giữa đời thường nhằm hướng tới sự trọn lành của đức ái và dấn thân làm việc tông đồ có hiệu quả ngay ở giữa đời thường". Mục đích của hình thức tổ chức tu trì này là giúp cho các hội viên có khả năng đạt đến sự hoàn thiện của đức tin Kitô giáo vào làm việc tông đồ có hiệu quả.
