CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NHÂN VIÊN TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm cơ bản 1.1 Nhân lực và nhân viên Theo Giáo trình kinh tế nguồn nhân lực của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân do PGS.TS Trần Xuân Cầu và PGS.TS Mai Quốc Chánh chủ biên, năm 2008 thì: “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động – con người có sức lao động” [2, tr12]. Nhân lực là một yếu tố vô cùng quan trọng trong bất cứ tổ chức nào, đây là một nguồn lực cốt yếu dẫn tới sự thành công hay thất bại của một tổ chức. Nguồn lực này luôn có vai trò quan trọng đi song hành cùng với các nguồn lực khác như: nguồn lực thông tin, tài chính, khoa học – công nghệ,…Vậy nên đối với các tổ chức, các nhà lãnh đạo ở đó luôn phải có kế hoạch phát triển nguồn nhân lực, trọng dụng, nuôi dưỡng và phát huy người tài để có thể đáp ứng các mục tiêu phát triển của tổ chức mình.
Đối với công trình nghiên cứu này, có thể hiểu khái niệm: Nhân lực là bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức hay xã hội, tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển trong doanh nghiệp. Nhân lực trong doanh nghiệp có hai loại là nhân lực quản lý và nhân lực nhân viên. Như vậy nhân viên là bao gồm những lao động không giữ các chức vụ quản lý. Có thể thấy nhân viên là lực lượng lao động chiếm tỷ trọng cao nhất trong một tổ chức, doanh nghiệp.
Lực lượng này không nắm giữ các vị trí quản lý mà chỉ trực tiếp thực hiện công việc và hoàn thành các nhiệm vụ mà quản lý giao cho. Có một khái niệm cần được quan tâm đó là: “Nhà hàng là loại hình kinh doanh các sản phẩm ăn uống nhằm thu hút lợi nhuận, phục vụ nhiều đối tượng khách khác nhau và phục vụ theo nhu cầu của khách với nhiều loại hình khác nhau” [7,tr2]. 10 Như vậy, khi dựa vào khái niệm nhân viên và khái niệm nhà hàng thì đối với công trình nghiên cứu này, có thể suy ra một số đặc điểm của nhân viên nhà hàng như sau: - Là những người làm việc trực tiếp tại các nhà hàng. - Là những người tiếp xúc trực tiếp và phục vụ các nhu cầu ăn uống của khách hàng tại nhà hàng.
- Là những người làm việc tại các bộ phận thuộc nhà hàng như: bộ phận bếp; bộ phận phục vụ, bộ phận giám sát nhà hàng,… - vv .2 Đào tạo nhân viên Đối với mỗi một tổ chức, muốn tồn tại, phát triển bền vững thì phải cân bằng và phát triển đồng đều các nguồn lực khác nhau. Mỗi một nguồn lực lại có một vai trò khác nhau nhưng tầm quan trọng là như nhau, nguồn lực tài chính, nguồn lực con người hay nguồn lực công nghệ khoa học,… đều cần được tổ chức sử dụng hiệu quả mới phát huy hết khả năng. Tuy nhiên trong đó, nguồn lực con người đóng vai trò then chốt trong việc điều khiển, hay sử dụng các nguồn lực còn lại. Đặc biệt hơn trong thời điểm bối cảnh phát triển xã hội hiện nay, sự bùng nổ mạnh nhất về mảng khoa học – công nghệ thì yếu tố nguồn lực con người lại càng thể hiện vai trò quan trọng hàng đầu, trực tiếp quyết định đến việc sử dụng hiệu quả hay không các nguồn lực kia.
Nhưng để phục vụ được việc đáp ứng các nhu cầu của tổ chức thì nhân lực kia không tự nhiên sinh ra mà phải được đào tạo và làm việc bài bản thì mới đáp ứng được các nhu cầu đó. Và quá trình được rèn luyện, đào tạo và làm việc đó của nhân lực sẽ được trải qua nhiều quá trình khác nhau, với những mốc thời gian cũng như yêu cầu cụ thể về kết quả cần đạt được. Việc đào tạo nhân lực trong một tổ chức là rất quan trọng. Nó giúp cho đội ngũ nhân lực mới nắm bắt nhanh các yêu cầu của công việc để dễ dàng hòa nhập với tổ chức, cũng như đội ngũ nhân lực có thâm niên công tác ngày càng hoàn thiện kỹ năng và thực hiện tốt các công việc được giao để tiến xa hơn trong tương lai.
Theo tác giả Võ Xuân Tiến, thì đào tạo nhân lực là một loại hoạt động có tổ chức được tiến hành trong những khoảng thời gian nhất định nhằm tạo ra sự thay đổi nhân cách, trình độ và nâng cao năng lực con người [13,tr1]. 11 Hoạt động đào tạo nhân lực là một hoạt động có tổ chức rõ ràng với các yêu cầu về thời gian và hiệu quả cần đạt được sau đào tạo. Những hiệu quả này nhằm tạo ra sự đột phá theo chiều hướng tích cực về thay đổi nhân cách, trình độ chuyên môn và nâng cao năng lực làm việc của con người. Cũng theo quan điểm này, thì hoạt động đào tạo là việc đào tạo cho người lao động: các kiến thức phổ thông, kỹ năng nghề chuyên sâu hay các kiến thức về quản lý.
“Đào tạo nhân lực là hoạt động làm cho con người trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định. Là quá trình học tập để làm cho người lao động có thể thực hiện chức năng, nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của họ” [13,tr1]. Qua các phân tích phía trên, có thể hiểu khái niệm: Đào tạo nhân lực là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng, khả năng thuộc một nghề, một chuyên môn nhất định để người lao động thực hiện chức năng và nhiệm vụ của mình có hiệu quả hơn. Từ các phân tích phía trên cùng với khái niệm nhân viên và khái niệm đào tạo nhân lực, có thể suy ra: Đào tạo nhân viên trong doanh nghiệp là quá trình trang bị các kiến thức, kỹ năng thuộc một nghề, một chuyên môn nhất định với yêu cầu về thời gian hoàn thành và kết quả cần đạt được rõ ràng với mục đích giúp cho nhân viên thực hiện chức năng và nhiệm vụ công việc của họ có hiệu quả hơn.2 Nội dung nghiên cứu về đào tạo nhân viên trong doanh nghiệp 1.1 Xác định nhu cầu đào tạo nhân viên Công tác xác định nhu cầu đào là một công việc hết sức quan trọng, đây là bước khởi đầu cho một loạt các quy trình phía sau trong đào tạo nhân viên trong doanh nghiệp.
Vậy nên việc xác định nhu cầu đào tạo phải thực hiện đúng đắn và nghiêm túc. Về mặt doanh nghiệp, việc xác định đúng nhu cầu đào tạo sẽ giúp cho doanh nghiệp không bị rủi ro trong việc đầu tư cho công tác đào tạo nhân viên, tiết kiệm được các nguồn lực quan trọng như: tiền bạc, tài nguyên, con người,. và thu về những hiệu quả cao. Về mặt nhân viên trong doanh nghiệp, việc xác định đúng nhu cầu đào tạo sẽ tạo cho nhân viên thái độ tích cực trong công việc cũng như nâng cao được hiệu quả, công suất làm việc của họ trong cả quá trình.
Mục đích xác định nhu cầu đào tạo nhân viên: Thực chất là việc đi tìm câu trả lời về khoảng cách kết quả thực hiện công việc thực tế và kết quả thực hiện công việc mong muốn của nhân viên và phát hiện nguyên nhân tạo ra khoảng cách trên. Thông qua công tác xác định nhu cầu đào tạo nhân viên để trả lời các câu hỏi về: việc xác định nhu cầu đào tạo nhân viên có thực sự cần thiết không? Đối tượng đào tạo là những ai? Những nội dung kiến thức kỹ năng gì cần được đào tạo? Đào tạo bao nhiêu người? Các hình thức và phương pháp được áp dụng trong đào tạo là các hình thức và phương pháp nào? Có phù hơp hay không?,…Chính vì vậy công tác xác định nhu cầu đào tạo nhân viên là hết sức quan trọng, đó là bước khởi đầu đặt nền móng cho toàn toàn bộ các bước tiếp theo trong quy trình đào tạo nhân viên. Về mặt công việc, thực chất đây là một quá trình đi thu thập thông tin dữ liệu và tiến hành phân tích các thông tin đó nhằm làm rõ các nhu cầu cần cải thiện kết quả thực hiện các công việc hiện tại, cũng như xác định đào tạo có thực sự là một giải pháp để giúp các nhân viên nâng cao hiệu quả công việc, và phát triển bản thân. Căn cứ để xác định nhu cầu đào tạo nhân viên dựa vào việc phân tích những nhu cầu về lao động nhân viên của tổ chức, phân tích những kiến thức công việc, những kỹ năng cần thiết để phục vụ cho công việc của nhân viên rồi so sánh với các phân tích về trình độ, kỹ năng cùng kiến thức mà họ đang có.
Nội dung xác định nhu cầu đào tạo nhân viên Phân tích tổ chức xem xét sự hợp lý của đào tạo trong mối liên hệ với chiến lược hoạt động của tổ chức, nguồn lực sẵn có (thời gian, tài chính, chuyên gia) của tổ chức , kế hoạch nhân lực cũng như sự ủng hộ của những người lãnh đạo đối với hoạt động đào tạo trong tổ chức. Chiến lược của tổ chức là điểm xuất phát cao nhất của nhu cầu đào tạo là nhu cầu hoạt động của tổ chức. Tuỳ vào kế hoạch hoạt động của tổ chức mà các chuyên viên, phòng ban sẽ xây dựng kế hoạch đào tạo nhân viên tương ứng. Các nguồn lực dành cho đào tạo cũng ảnh hưởng đến nhu cầu đào tạo, đó là sự giới hạn về thời gian, tài chính, con người…Nhu cầu đào tạo của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng rất lớn bởi lượng tài chính mà tổ chức dùng chi cho đào tạo.
Các tổ chức hoạt động mà yếu tố con 13 người quyết định sự tồn tại thất bại hay thành công trong hoạt động của tổ chức thì nhu cầu cần được đào tạo, chất lượng đào tạo phải được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên việc xác định nhu cầu đào tạo cần phải chú ý đến số lượng nhân viên sẽ đi đào tạo sao cho việc đào tạo vừa có hiệu quả mà nhiệm vụ thực hiện công việc của tổ chức không bị ảnh hưởng. Ngoài ra tổ chức có thể xem xét việc đào tạo ngoài giờ hành chính. Qua đó, tổ chức có thể xác định được lượng nhân viên cần đào tạo ngay và số lượng nhân viên đào tạo tiềm năng.