MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Kế hoạch sử dụng đất là thực hiện quy hoạch sử dụng đất đã được cấp có thẩm quyền xét duyệt. Việc tổ chức thực hiện kế hoạch sử dụng đất phụ thuộc vào các điều kiện khác nhau như sự phát triển kinh tế - xã hội, trình độ của người sử dụng đất, các chính sách chế độ của nhà nước,. Do trong quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa dự báo được hết tốc độ phát triển kinh tế xã hội của địa phương, việc bố trí quỹ đất cho các thành phần kinh tế không sát với với nhu cầu thực tế, dẫn đến quá trình thực hiện phải điều chỉnh bổ sung nhiều lần nhất là những địa phương không có điều kiện thuận lợi về giao thông, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ… Là một huyện miền núi có nhu cầu sử dụng đất để phát triển các lĩnh vực, các ngành, nên huyện Định Hoá đã tiến hành lập và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy định sử dụng đất giai đoạn 2011-2020. Trong đó xác định rõ nhu cầu và kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015).
Để đánh giá việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất thuộc giai đoạn đầu của kỳ quy hoạch sử dụng đất 2011- 2020, nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cũng như những bất cập, hạn chế, những tồn tại của kế hoạch sử dụng đất đã lập giai đoạn 2011 - 2015 đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tính khả thi của phương án quy hoạch sử dụng đất, khắc phục việc sử dụng đất bất hợp lý, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên- Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp, tận tình của cô giáo TS. Phan Thị Thu Hằng, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) huyện Định Hoá Tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011- 2015) huyện Định Hoá Tỉnh Thái Nguyên, tìm ra những yếu tố tích cực, những hạn chế bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện kế hoạch. c 2 - Đề xuất các giải pháp nhằm tổ chức thực hiện có hiệu quả phương án quy hoạch sử dụng đất.
Đảm bảo hài hòa giữa các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế của huyện. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện công tác lập và thực hiện kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp tỉnh. -Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Tìm hiểu, nắm vững được các kiến thức thực tế về Luật Đất đai nói chung và công tác thực hiện kế hoạch sử dụng đất nói riêng. Đề tài đi sâu phân tích , đánh giá việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) của huyện Định Hoá.
Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của công tác lập và thực hiện kế hoạch sử dụng đất của huyện Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên. c 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài nghiên cứu 2. Khái niệm đất đai và chức năng của đất đai * Khái niệm về đất đai: Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng, đất đai là điều kiện vật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần tới.
Luật Đất đai hiện hành đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng” [10]. Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người. Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũng như không có sự tồn tại của chính con người. Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp lý và có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết.
Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” và “Đất đai” có sự phân biệt nhất định. Theo các nhà khoa học thì “Đất” tương đương với từ “Soil” trong tiếng Anh, nó có nghĩa trùng với “thổ” hay “thổ nhưỡng” bao hàm ý nghĩa về tính chất của nó. Còn “Đất đai” tương đương với từ “Land” trong tiếng Anh, nó có nghĩa về phạm vi không gian của đất hay có thể hiểu là lãnh thổ. Giả thuyết Trái đất được hình thành như thế nào và có từ bao giờ cũng là vấn đề con người đã từng dày công nghiên cứu.
Sự sống xuất hiện trên Trái đất và tác động vào nó là một quá trình tiến hóa không ngừng. Theo nghĩa hẹp hơn, từ khi có sự xuất hiện của con người, con người cùng với sự tiến hóa của mình cũng không ngừng tác động vào đất (chủ yếu là lớp vỏ địa lý) và làm thay đổi nó một cách nhất định. Theo tiến trình này, con người cũng nhận thức về đất đai một cách đầy đủ hơn. Ví dụ: “Đất đai là một tổng thể vật chất gồm cả sự kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thể vật chất đó”; hoặc: “Một vạt đất là một diện tích c 4 cụ thể của bề mặt Trái đất.
Xét về mặt địa lý, có những đặc tính tương đối ổn định hoặc những tính chất biến đổi theo chu kỳ có thể dựa đoán được của sinh quyển theo chiều thẳng đứng phía trên và phía dưới của phần mặt đất này. Nó bao gồm các đặc tính của phần không khí, thổ nhưỡng địa chất, thủy văn, cây cối, động vật sinh sống trên đó và tất cả các hoạt động trong quá khứ và hiện tại của con người ở chừng mực mà những đặc tính đó có ảnh hưởng tới sử dụng vạt đất này trước mắt và trong tương lai” .[7] Tuy nhiên, khái niệm đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay về đất đai như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm vá khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường xá, nhà cửa” .[9] Như vậy, đất đai là một khoảng không gian có thời hạn theo chiều thẳng đứng (gồm khí hậu của bầu khí quyển, lớp đất phủ bề mặt, thảm động thực vật, nước mặt, nước ngầm và tài nguyên khoáng sản trong lòng đất) theo chiều ngang - trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn cùng nhiều thành phần khác) giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người * Chức năng của đất đai: Hiện nay, con người đã thừa nhận đất đai đối với loài người có rất nhiều chức năng, trong đó có những chức năng cơ bản sau [15]: - Chức năng sản xuất: là cơ sở cho nhiều hệ thống phục vụ cuộc sống của con người, qua quá trình sản xuất, đất đai cung cấp lương thực, thực phẩm và rất nhiều sản phẩm khác cho con người sử dụng trực tiếp hay gián tiếp thông qua chăn nuôi và trồng trọt. - Chức năng môi trường sống: đất đai là cơ sở của mọi hình thái sinh vật sống trên lục địa thông qua việc cung cấp các môi trường sống cho sinh vật và gen di c 5 truyền để bào tồn nòi giống cho thực vật, động vật và các cơ thể sống cả trên và dưới mặt đất. - Chức năng tàng trữ và cung cấp nguồn nước: đất đai là kho tàng lưu trữ nước mặt và nước ngầm vô tận, có tác động mạnh tới chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và có vai trò điều tiết nước rất to lớn.
- Chức năng dự trữ: đất đai là kho tài nguyên khoáng sản cung cấp cho mọi nhu cầu sử dụng của con người. - Chức năng không gian sự sống: đất đai có chức năng tiếp thu, gạn lọc, là môi trường đệm và làm thay đổi hình thái, tính chất của các chất thải độc hại. - Chức năng vật mang sự sống: đất đai cung cấp không gian cho sự chuyển vận của con người, cho đầu tư sản xuất và cho sự dịch chuyển của động vật. giữa các vùng khác nhau của hệ sinh thái tự nhiên.
Đất đai có nhiều chức năng và công dụng, tuy nhiên không phải tất cả đều bộc lộ ngay tại một thời điểm. Có nhiều chức năng của đất đai đã bộc lộ trong quá khứ, đang thể hiện ở hiện tại và nhiều chức năng sẽ xuất hiện từng triển vọng. Do vậy, đánh giá tiềm năng đất đai là công việc hết sức quan trọng nhằm phát hiện ra các chức năng hiện có và sẽ có trong tương lai. Những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất Đất đai là một vật thể tự nhiên nhưng cũng là một vật thể mang tính lịch sử luôn tham gia vào các mối quan hệ xã hội.
Do vậy, quá trình sử dụng đất bao gồm phạm vi sử dụng đất, cơ cấu và phương thức sử dụng. luôn luôn chịu sự chi phối bởi các điều kiện và quy luật sinh thái tự nhiên cũng như chịu sự ảnh hưởng của các điều kiện, quy luật kinh tế - xã hội và các yếu tố kỹ thuật. Những điều kiện và nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất bao gồm: *Nhân tố điều kiện tự nhiên[19] Việc sử dụng đất đai luôn chịu sự ảnh hưởng của nhân tố tự nhiên, do vậy khi sử dụng đất đai ngoài bề mặt không gian cần chú ý đến việc thích ứng với điều kiện tự nhiên và quy luật sinh thái tự nhiên của đất cũng như các yếu tố bao quanh mặt đất như nhiệt độ, ánh sáng, lượng mưa, không khí và các khoáng sản trong lòng c 6 đất. Trong điều kiện tự nhiên, khí hậu là nhân tố hạn chế hàng đầu của việc sử dụng đất đai, sau đó là điều kiện đất đai (chủ yếu là địa hình, thổ nhưỡng) và các nhân tố khác.
- Điều kiện khí hậu Các yếu tố khí hậu ảnh hưởng rất lớn, trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và điều kiện sinh hoạt của con người.