CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1.1 Các khái niệm có liên quan 1.1 Khái niệm về văn hóa Văn hóa là một khái niệm mang nội hàm rộng lớn, nó liên quan đến mọi mặt của cuộc sống, con người và do vậy có rất nhiều cách hiểu khác nhau. Văn hóa là bao gồm tất cả những sản phẩm của con người, và như vậy văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện, v. Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa. Ngay từ thế kỷ XVII, triết gia Đức Samuel von Pufendorf (1632-1694) đã dùng chữ văn hóa để biểu thị tất cả những gì không phái là tự nhiên, tức là tất cả những gì mà con người làm ra hay học được trong xã hội, tóm lại văn hóa là nhân tạo.
Theo nhà nhân chủng học người Anh, E. TYLOR (1832-1917) khi cho in tác phẩm 'Văn hoá sơ khai' vào năm 1871. Theo Tylor thì vãn hoa là “Cái tổ hợp bao gồm kiến thức, tin ngưỡng, nghệ thuật, luật lệ, phong tục và tất cả những hình thức, tập quán mà con người có được trong mội xã hội” Ông là người đầu tiên đã đưa ra một định nghĩa đầy đủ cho chữ văn hóa. Nguyên Tổng Giám đốc UNESCO, F.Mayor cũng nhấn mạnh: “ Từ nay trở đi văn hóa cần coi mình là một nguồn bổ sung trực tiếp cho phát triển và ngược lại phát triển cần thừa nhận văn hóa giữ một vị trí trung tâm, một vai trò điều tiết xã hội.”[1] Theo chủ tịch Hồ Chí Minh: Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích cuộc sống , loài người mới phát minh và sáng tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa học nghề, những công cụ trong sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc ở và các phương tiện, phương thức sinh hoạt cùng với toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa: “ Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sinh tồn”[2].
Theo giáo sư Trần Ngọc Thêm: “ Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình”[3]. Hay theo cách hiểu khác, trong cuộc sống hàng ngày văn hóa được hiểu là văn học, nghệ thuật như thơ ca, mỹ thuật, sân khấu, phim ảnh…Hay là cách sống như phong cách ăn mặc, ăn uống, cư xử, các đức tin và tri thức được tiếp nhận… Vì thế chúng ta nói một người nào đó là văn hóa cao, có văn hóa hoặc văn hóa thấp, vô văn hóa. Mỗi người nhìn nhận văn hóa dưới một góc độ khác nhau.Vì vậy việc có nhiều khái niệm văn hóa khác nhau không có gì đáng ngạc nhiên, trái lại càng làm cho vấn đề được hiểu biết một cách phong phú và toàn diện hơn.Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội. Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội.
Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa. Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra. Từ các quan điểm văn hóa trên ta có thể thấy , văn hóa có rất nhiều khía cạnh liên quan chặt chẽ đến nhau.
Mỗi một quốc gia, dân tộc, tầng lớp khác nhau đều xây dựng một nền văn hóa riêng cho mình, nó tồn tại trong mọi mặt từ đời sống kinh tế ,chính trị, nghệ thuật, tôn giáo… Văn hóa triển theo sự tiến hóa của con người và nó được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Văn hóa là toàn bộ các giá trị về vật chất và tinh thần do con người được sáng tạo ra trong quá trình lao động ( từ lao động trí óc đến lao động chân tay), được chi phối bởi môi trường xung quanh (môi trường tự nhiên và xã hội) và tính cách của từng tộc người. Có rất nhiều những quan điểm khác nhau, tuy nhiên em tiếp cận khái niệm về văn hóa theo hướng sau: "Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội của mình".2 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Văn hoá luôn là yếu tố hình thành song song với quá trình phát triển của doanh nghiệp. Văn hoá doanh nghiệp là văn hoá của một tổ chức vì vậy nó không đơn thuần là văn hoá giao tiếp hay văn hoá kinh doanh, nó cũng không phải là những khẩu hiệu của ban lãnh đạo được treo trước cổng hay trong phòng họp.
Mà nó bao gồm sự tổng hợp của các yếu tố trên. Nó là giá trị, niềm tin, chuẩn mực được thể hiện trong thực tế và trong các hành vi mỗi thành viên doanh nghiệp. Cuối những năm 60 đầu những năm 70, rồi nở rộ trong những thập niên 80 và 90 cùa thế kỷ XX. Các doanh nghiệp bắt đầu chú trọng đến việc xây dựng văn hóa cho mình.
Thời gian gần đây, thuật ngữ "Văn hóa doanh nghiệp'' đã trờ nên quen thuộc và phổ biến trong giới doanh nhân cũng các nhà quản lý. Trên thế giới, quan niệm khoa học về văn hóa doanh nghiệp bắt đầu xuất hiện rõ nét dần vào Có thể nêu một số khái niệm thường gặp như sau: Theo Georges de Saite Marie, chuyên gia Pháp về doanh nghiệp vừa và nhỏ: "Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, các biếu tượng, huyền thoại, nghi thức, các điểu cấm kỵ, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp". " Văn hóa doanh nghiệp là sự tổng hợp đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, các thói quen và truyền thống, những thải độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết"[5] Theo E.Schein một nhà xã hội học người Mỹ đưa ra định nghĩa văn hóa doanh nghiệp như sau: " Văn hóa tổ chức là tổng thể những thủ pháp và quy tắc giải quyết vấn đề thích ứng bên ngoài và thông nhất bên trong các nhân viên, những quy tắc đã tỏ ra hữu hiệu trong quá khứ và vẫn cần thiết trong hiện tại. Những quy tắc và những thủ pháp này là yếu tố khởi nguồn trong việc các nhân viên lựa chọn phương thức hành động, phân tích và ra quyết định thích hợp.
Các thành viên của tổ chức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 doanh nghiệp không đắn đo suy nghĩ về ý nghĩa củaa những quy tắc và thủ pháp ấy, mà coi chúng là đúng đắn ngay từ đầu". Với nhiều quan niệm khác nhau, cách tiếp cận khác nhau đối với văn hóa doanh nghiệp, tuy nhiên em tâm đắc nhất với khái niệm: "Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống hữu cơ các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi đo các thành viên trong doanh nghiệp đó sáng tạo và tích lũy trong quá trinh tương tác với môi trường bên ngoài và hội nhập bên trong tổ chức, nó đã có hiệu lực và được coi là đúng đắn, do đó, được chia sẻ và phổ biến rộng rãi giữa các thế hệ thành viên như một phương pháp chuẩn mực để nhận thức, tư duy và cảm nhận trong mối quan hệ với các vấn đề mà họ phải đối mặt".3 Khái niệm phát triển văn hóa doanh nghiệp Với sự cạnh tranh gay gắt của nền kinh tế thị trường và xu hướng toàn cầu hóa, buộc các doanh nghiệp để tồn tại và phát triển phải liên tục tìm tòi những cái mới, sáng tạo và thay đổi cho phù hợp với thực tế. Vậy làm thế nào để doanh nghiệp trở thành nơi tập hợp, phát huy mọi nguồn lực con người, làm gia tăng nhiều lần giá trị của từng nguồn lực con người đơn lẻ, góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng và phát triển một nề nếp văn hóa đặc thù phát huy được năng lực và thúc đẩy sự đóng góp của tất cả mọi người vào việc đạt được mục tiêu chung của tổ chức - đó là Văn hóa doanh nghiệp (VHDN).
Mặt khác xây dựng và phát triển VHDN còn là một yêu cầu tất yếu của chính sách phát triển thương hiệu vì thông qua hình ảnh văn hóa doanh nghiệp sẽ góp phần quảng bá thương hiệu của doanh nghiệp. VHDN chính là tài sản vô hình của mỗi doanh nghiệp. Qua nghiên cứu các tài liệu về văn hóa, văn hóa doanh nghiệp, xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp luận văn xin tiếp cận khái niệm về xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp như sau: Phát triển văn hóa doanh nghiệp là biểu hiện của sự phát triển cao hơn về chất đối với các doanh nghiệp, nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn những yêu cầu mới, cao hơn của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Là quá trình phát hiện, sáng tạo ra những LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 yếu tố mới cấu thành nên văn hóa doanh nghiệp.
Đồng thời vận dụng mọi nguồn lực thích hợp để các yếu tố ấy trở thành giá trị vật chất và tinh thần của doanh nghiệp.2 Nội dung vấn đề nghiên cứu của đề tài 1.1 Các yếu tố cốt lõi cấu thành nên văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là một cấu trúc có bề sâu khó nhìn thấy nhưng bền vững. Người ta có thế phác họa ra hai nhóm yếu tố chính cùa cơ cấu văn hóa doanh nghiệp. Hai thành tố là nhóm yếu tố hữu hình và nhóm yếu tố vô hình. Nhóm yếu tố hữu hình là những gì mọi người có thể dễ dàng nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy những giá trị, triết lý cần được tôn trọng.