Chuyển Biến Kinh Tế và Xã Hội Huyện Từ Liêm Dưới Tác Động Của Đô Thị Hóa Từ Năm 1996 Đến Năm 2013

Bài viết phân tích chuyển biến kinh tế - xã hội huyện Từ Liêm dưới tác động đô thị hóa giai đoạn 1996-2013, nêu bật những thay đổi quan trọng.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Nhật
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Chuyển Biến Kinh Tế, Xã Hội Huyện Từ Liêm (Thành Phố Hà Nội) Dưới Tác Động Của Quá Trình Đô Thị Hóa Từ Năm 1996 Đến Năm 2013
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội và vấn đề đô thị hóa nói chung
• 1.3. Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội và vấn đề đô thị hóa ở Hà Nội
• 1.4. Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội huyện Từ Liêm
• 1.5. Những nội dung luận án kế thừa và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT HUYỆN TỪ LIÊM VÀ VẤN ĐỀ ĐÔ THỊ HÓA HUYỆN TỪ LIÊM TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2013
• 2.1. Khái quát về huyện Từ Liêm
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Khí hậu thủy văn
• 2.4. Lịch sử hành chính
• 2.5. Thực trạng kinh tế, xã hội của huyện Từ Liêm trước năm 1996
• 2.6. Chủ trương phát triển kinh tế, xã hội của Hà Nội và huyện Từ Liêm từ năm 1996 đến năm 2013
• 2.6.1. Chủ trương của Thành phố Hà Nội
• 2.6.2. Chủ trương của huyện Từ Liêm
• 2.7. Vấn đề đô thị hóa ở Hà Nội và huyện Từ Liêm từ năm 1996 đến năm 2013
• 2.7.1. Khái quát đô thị hóa ở Hà Nội
• 2.7.2. Đô thị hóa huyện Từ Liêm từ năm 1996 đến năm 2013
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CHUYỂN BIẾN KINH TẾ CỦA HUYỆN TỪ LIÊM
• 3.1. Sự chuyển biến về cơ cấu kinh tế
• 3.1.1. Chuyển biến cơ cấu ngành
• 3.1.2. Chuyển biến cơ cấu thành phần
• 3.1.3. Chuyển biến cơ cấu vùng
• 3.2. Phân bổ và sử dụng đất nông nghiệp
• 3.3. Về đầu tư trong nông nghiệp
• 3.4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 3.5. Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp
• 3.5.1. Công nghiệp-xây dựng
• 3.5.2. Tiểu thủ công nghiệp và làng nghề
• 3.6. Thương mại-dịch vụ
• 3.6.1. Giá trị ngành thương mại-dịch vụ
• 3.6.2. Một số ngành thương mại-dịch vụ
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CHUYỂN BIẾN XÃ HỘI CỦA HUYỆN TỪ LIÊM
• 4.1. Về dân số
• 4.1.1. Quy mô dân số
• 4.1.2. Cơ cấu dân số
• 4.1.3. Vấn đề di dân
• 4.2. Về lao động, việc làm
• 4.2.1. Quy mô và số lượng lao động, việc làm
• 4.2.2. Cơ cấu lao động, việc làm trong các ngành kinh tế
• 4.2.3. Đào tạo, hỗ trợ nguồn lao động
• 4.3. Giáo dục-Y tế
• 4.4. Môi trường
• 4.5. Đời sống của cư dân
• 4.5.1. Đời sống vật chất
• 4.5.2. Đời sống tinh thần
• 4.6. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ NHẬN XÉT
• 5.1. Kinh tế phát triển toàn diện với tốc độ tăng trưởng cao
• 5.2. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 5.3. Hạ tầng cơ sở phát triển mạnh theo hướng văn minh và hiện đại
• 5.4. Cơ cấu lao động, công tác giải quyết việc làm và thu nhập cho người lao động có chuyển biến tích cực
• 5.5. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao
• 5.6. Kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhưng chưa bền vững, cơ cấu kinh tế chuyển dịch còn chậm
• 5.7. Hạ tầng cơ sở phát triển mạnh nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế, xã hội
• 5.8. Sức ép về việc làm, nhà ở, vấn đề an sinh xã hội, phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng
• 5.9. Tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường ngày càng diễn biến phức tạp
• 5.10. Một số vấn đề đặt ra
• 5.10.1. Vấn đề quy hoạch và quản lý đô thị
• 5.10.2. Vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• 5.10.3. Vấn đề giải quyết hài hòa giữa phát triển kinh tế và đời sống xã hội
• 5.11. Tiểu kết chương 5
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chuyển Biến Kinh Tế Xã Hội Từ Liêm 1996 2013

Bài viết này tập trung phân tích quá trình chuyển biến kinh tế - xã hội của huyện Từ Liêm dưới tác động mạnh mẽ của đô thị hóa trong giai đoạn 1996-2013. Đây là giai đoạn then chốt, đánh dấu sự thay đổi sâu sắc về mọi mặt của huyện, từ cơ cấu kinh tế đến đời sống xã hội. Quá trình này không chỉ mang lại những thành tựu đáng kể mà còn đặt ra không ít thách thức cần giải quyết. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các yếu tố tác động, những chuyển biến cụ thể và đánh giá toàn diện những ảnh hưởng của đô thị hóa đến kinh tế - xã hội huyện Từ Liêm. Mục tiêu là cung cấp cái nhìn khách quan, đa chiều về quá trình phát triển của huyện trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ.

1.1. Bối Cảnh Đô Thị Hóa và Sự Thay Đổi ở Huyện Từ Liêm

Từ Liêm, với vị trí địa lý chiến lược ở phía Tây Hà Nội, đã trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng từ năm 1996 đến 2013. Sự chuyển đổi này được thúc đẩy bởi các dự án phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật và xã hội được cải thiện. Theo Nghị quyết 132/NQ-CP, huyện Từ Liêm đã được chia thành hai quận mới là Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm. Sự thay đổi này đã tác động lớn đến kinh tế - xã hội huyện Từ Liêm, tạo ra nhiều cơ hội và thách thức mới.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Chuyển Biến Kinh Tế Từ Liêm

Nghiên cứu này tập trung vào việc trình bày và phân tích thực trạng chuyển biến kinh tế - xã hội của huyện Từ Liêm trong giai đoạn 1996-2013 dưới tác động của đô thị hóa. Phạm vi nghiên cứu bao gồm không gian huyện Từ Liêm (15 xã và 1 thị trấn) và thời gian từ năm 1996 đến năm 2013. Nghiên cứu sẽ làm rõ chuyển biến về kinh tế (cơ cấu kinh tế, nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ) và xã hội (dân cư, văn hóa, giáo dục, y tế, môi trường).

II. Thách Thức Đô Thị Hóa Vấn Đề Kinh Tế Xã Hội Huyện Từ Liêm

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại Từ Liêm không chỉ mang lại những lợi ích kinh tế mà còn kéo theo nhiều vấn đề xã hội phức tạp. Các vấn đề như quản lý đô thị, lao động - việc làm, phân hóa giàu nghèo, tệ nạn xã hội và ô nhiễm môi trường ngày càng trở nên cấp thiết. Việc giải quyết hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường là một thách thức lớn đối với chính quyền và người dân địa phương. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giảm thiểu những tác động tiêu cực của đô thị hóa và đảm bảo sự phát triển bền vững của huyện Từ Liêm.

2.1. Quản Lý Đô Thị và Quy Hoạch Sử Dụng Đất ở Từ Liêm

Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề quy hoạch và quản lý đô thị. Với khoảng 300 dự án đầu tư, phần lớn là phát triển các khu đô thị, việc quản lý sử dụng đất đai hiệu quả là vô cùng quan trọng. Theo tài liệu gốc, "Đô thị hóa đã làm cho kinh tế, xã hội và đời sống nhân dân có những chuyển biến theo chiều hướng tích cực, cơ cấu kinh tế chuyển biến manh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hạ tầng cơ sở và hệ thống y tế, giáo dục, giao thông ngày càng được cải thiện, thu nhập bình quân đầu người không ngừng được nâng cao."

2.2. Áp Lực Việc Làm và An Sinh Xã Hội tại Huyện Từ Liêm

Sự gia tăng dân số cơ học do di cư và quá trình chuyển đổi kinh tế đã tạo ra áp lực lớn lên thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội. Vấn đề việc làm, nhà ở, phân hóa giàu nghèo ngày càng trở nên nghiêm trọng. Cần có những chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, tạo việc làm và đảm bảo an sinh xã hội cho người dân, đặc biệt là những người bị ảnh hưởng bởi quá trình đô thị hóa.

2.3. Ô Nhiễm Môi Trường và Tệ Nạn Xã Hội ở Khu Đô Thị Từ Liêm

Quá trình đô thị hóa cũng kéo theo những vấn đề về ô nhiễm môi trường và tệ nạn xã hội. Rác thải, ô nhiễm nguồn nước, không khí và các tệ nạn xã hội như ma túy, cờ bạc, mại dâm có xu hướng gia tăng. Cần có những biện pháp quyết liệt để bảo vệ môi trường và phòng chống tệ nạn xã hội, đảm bảo một môi trường sống an toàn và lành mạnh cho người dân.

III. Chuyển Đổi Cơ Cấu Kinh Tế Huyện Từ Liêm Cách Tiếp Cận Mới

Quá trình đô thị hóa đã thúc đẩy sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế mạnh mẽ tại huyện Từ Liêm. Từ một nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, huyện đã chuyển sang phát triển công nghiệp, dịch vụ và thương mại. Sự chuyển đổi này không chỉ tạo ra nhiều việc làm mới mà còn nâng cao thu nhập bình quân đầu người. Tuy nhiên, cần có những giải pháp để đảm bảo sự phát triển bền vững và hài hòa giữa các ngành kinh tế, tránh tình trạng mất cân đối và phụ thuộc quá nhiều vào một số ngành nhất định.

3.1. Chuyển Dịch Cơ Cấu Ngành Kinh Tế ở Huyện Từ Liêm

Sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế diễn ra rõ rệt, với sự giảm tỷ trọng của nông nghiệp và tăng tỷ trọng của công nghiệp, dịch vụ. Theo số liệu thống kê, giá trị sản xuất nông nghiệp giảm dần, trong khi giá trị sản xuất công nghiệp và dịch vụ tăng lên đáng kể. Điều này phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế và sự phát triển của các ngành kinh tế phi nông nghiệp.

3.2. Phát Triển Công Nghiệp và Tiểu Thủ Công Nghiệp tại Từ Liêm

Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi kinh tế của Từ Liêm. Các khu công nghiệp và cụm công nghiệp được hình thành, thu hút nhiều doanh nghiệp và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, cần có những giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

3.3. Thương Mại và Dịch Vụ Động Lực Tăng Trưởng Kinh Tế Từ Liêm

Thương mại và dịch vụ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế Từ Liêm. Các trung tâm thương mại, siêu thị, nhà hàng, khách sạn và các dịch vụ khác phát triển mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Cần có những chính sách khuyến khích phát triển các dịch vụ chất lượng cao và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp.

IV. Tác Động Đô Thị Hóa Đến Đời Sống Xã Hội Huyện Từ Liêm

Quá trình đô thị hóa đã có những tác động sâu sắc đến đời sống xã hội của người dân huyện Từ Liêm. Đời sống vật chất được nâng cao, với thu nhập bình quân đầu người tăng lên và điều kiện sống được cải thiện. Tuy nhiên, đời sống tinh thần cũng có những thay đổi, với sự du nhập của các giá trị văn hóa mới và sự thay đổi trong lối sống truyền thống. Cần có những giải pháp để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời xây dựng một xã hội văn minh và hiện đại.

4.1. Thay Đổi Dân Số và Cơ Cấu Dân Cư ở Huyện Từ Liêm

Dân số huyện Từ Liêm tăng nhanh do di cư và quá trình đô thị hóa. Cơ cấu dân cư cũng có sự thay đổi, với sự gia tăng tỷ lệ dân số thành thị và giảm tỷ lệ dân số nông thôn. Vấn đề quản lý dân cư, đảm bảo an ninh trật tự và cung cấp các dịch vụ công cộng trở nên cấp thiết.

4.2. Giáo Dục và Y Tế Nâng Cao Chất Lượng Cuộc Sống Từ Liêm

Giáo dục và y tế được quan tâm đầu tư phát triển, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Hệ thống trường học, bệnh viện, trạm y tế được mở rộng và nâng cấp. Tuy nhiên, cần có những giải pháp để đảm bảo chất lượng giáo dục và y tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân.

4.3. Biến Đổi Văn Hóa và Lối Sống Dưới Tác Động Đô Thị Hóa

Quá trình đô thị hóa đã làm thay đổi văn hóa và lối sống của người dân. Các giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ bị mai một, trong khi các giá trị văn hóa mới du nhập. Cần có những giải pháp để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Đô Thị Hóa và Bài Học Kinh Nghiệm Từ Liêm

Đánh giá hiệu quả của quá trình đô thị hóa tại huyện Từ Liêm trong giai đoạn 1996-2013 là rất quan trọng để rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. Quá trình này đã mang lại những thành tựu đáng kể về kinh tế, xã hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Việc đánh giá toàn diện những thành tựu và hạn chế sẽ giúp chính quyền và người dân địa phương có những quyết sách đúng đắn trong quá trình phát triển tiếp theo.

5.1. Thành Tựu và Hạn Chế của Quá Trình Đô Thị Hóa Từ Liêm

Quá trình đô thị hóa đã mang lại những thành tựu đáng kể về tăng trưởng kinh tế, cải thiện hạ tầng cơ sở, nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cũng có những hạn chế như ô nhiễm môi trường, phân hóa giàu nghèo, tệ nạn xã hội. Cần có những giải pháp để phát huy những thành tựu và khắc phục những hạn chế.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm từ Quá Trình Đô Thị Hóa Huyện Từ Liêm

Từ quá trình đô thị hóa của huyện Từ Liêm, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội. Những bài học này có thể được áp dụng cho các địa phương khác đang trong quá trình đô thị hóa.

5.3. Định Hướng Phát Triển Bền Vững cho Huyện Từ Liêm

Để phát triển bền vững, huyện Từ Liêm cần có những định hướng rõ ràng về quy hoạch đô thị, phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân để thực hiện những định hướng này.

VI. Tương Lai Nào Cho Kinh Tế Xã Hội Huyện Từ Liêm Hậu Đô Thị Hóa

Sau khi trở thành hai quận mới, Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm đối diện với những cơ hội và thách thức mới. Việc tiếp tục phát triển kinh tế, xã hội theo hướng bền vững, đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân và bảo vệ môi trường là những nhiệm vụ quan trọng. Cần có những chính sách và giải pháp phù hợp để tận dụng tối đa những lợi thế và giảm thiểu những tác động tiêu cực của quá trình đô thị hóa.

6.1. Cơ Hội và Thách Thức Mới cho Bắc và Nam Từ Liêm

Việc trở thành hai quận mới mang lại những cơ hội về thu hút đầu tư, phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng dịch vụ công. Tuy nhiên, cũng có những thách thức về quản lý đô thị, giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường. Cần có những giải pháp sáng tạo và hiệu quả để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức.

6.2. Phát Triển Hạ Tầng Đô Thị và Dịch Vụ Công Cộng ở Từ Liêm

Việc phát triển hạ tầng đô thị và dịch vụ công cộng là rất quan trọng để nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Cần đầu tư xây dựng các công trình giao thông, trường học, bệnh viện, công viên và các dịch vụ công cộng khác. Đồng thời, cần có những giải pháp để quản lý và vận hành hiệu quả các công trình này.

6.3. Xây Dựng Cộng Đồng Văn Minh và Hiện Đại tại Từ Liêm

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một cộng đồng văn minh và hiện đại, nơi người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc và được hưởng đầy đủ các quyền lợi. Cần có sự tham gia tích cực của người dân vào quá trình xây dựng và phát triển cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THỊ THU HẰNG CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI HUYỆN TỪ LIÊM (THÀNH PHỐ HÀ NỘI) DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2013 Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 9.13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN VĂN NHẬT Hà Nội - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện. Các tư liệu sử dụng trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu này. Hà Nội, tháng 7 năm 2020 Tác giả Luận án LÊ THỊ THU HẰNG MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐẾN ĐỀ TÀI 6 LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6 1. Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội và vấn đề đô thị hóa nói chung 6 1. Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội và vấn đề đô thị hóa ở Hà Nội 15 1. Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội huyện Từ Liêm 20 1. Những nội dung luận án kế thừa và những vấn đề luận án cần tiếp tục 24 nghiên cứu Chương 2: KHÁI QUÁT HUYỆN TỪ LIÊM VÀ VẤN ĐỀ ĐÔ THỊ HÓA 27 HUYỆN TỪ LIÊM TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2013 2. Khái quát về huyện Từ Liêm 27 2. Vị trí địa lý 27 2. Khí hậu thủy văn 28 2. Lịch sử hành chính 29 2. Thực trạng kinh tế, xã hội của huyện Từ Liêm trước năm 1996 31 2. Chủ trương phát triển kinh tế, xã hội của Hà Nội và huyện Từ Liêm 40 từ năm 1996 đến năm 2013 2. Chủ trương của Thành phố Hà Nội 40 2. Chủ trương của huyện Từ Liêm 42 2. Vấn đề đô thị hóa ở Hà Nội và huyện Từ Liêm từ năm 1996 đến năm 44 2013 2. Khái quát đô thị hóa ở Hà Nội 44 2. Đô thị hóa huyện Từ Liêm từ năm 1996 đến năm 2013 47 Tiểu kết chương 2 57 Chương 3: CHUYỂN BIẾN KINH TẾ CỦA HUYỆN TỪ LIÊM 59 3. Sự chuyển biến về cơ cấu kinh tế 59 3. Chuyển biến cơ cấu ngành 59 3. Chuyển biến cơ cấu thành phần 60 3. Chuyển biến cơ cấu vùng 61 3. Phân bổ và sử dụng đất nông nghiệp 63 3. Về đầu tư trong nông nghiệp 65 3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 69 3. Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp 78 3. Công nghiệp-xây dựng 78 3. Tiểu thủ công nghiệp và làng nghề 82 3. Thương mại-dịch vụ 88 3. Giá trị ngành thương mại-dịch vụ 88 3. Một số ngành thương mại-dịch vụ 91 Tiểu kết chương 3 93 Chương 4: CHUYỂN BIẾN XÃ HỘI CỦA HUYỆN TỪ LIÊM 95 4. Về dân số 95 4. Quy mô dân số 95 4. Cơ cấu dân số 98 4. Vấn đề di dân 99 4. Về lao động, việc làm 102 4. Quy mô và số lượng lao động, việc làm 102 4. Cơ cấu lao động, việc làm trong các ngành kinh tế 103 4. Đào tạo, hỗ trợ nguồn lao động 108 4. Giáo dục-Y tế 110 4. Môi trường 114 4. Đời sống của cư dân 116 4. Đời sống vật chất 116 4. Đời sống tinh thần 118 Tiểu kết chương 4 122 Chương 5: MỘT SỐ NHẬN XÉT 124 5. Kinh tế phát triển toàn diện với tốc độ tăng trưởng cao 124 5. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa 125 5. Hạ tầng cơ sở phát triển mạnh theo hướng văn minh và hiện đại 127 5. Cơ cấu lao động, công tác giải quyết việc làm và thu nhập cho người lao 129 động có chuyển biến tích cực 5. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao 130 5. Kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhưng chưa bền vững, cơ cấu kinh tế 132 chuyển dịch còn chậm 5. Hạ tầng cơ sở phát triển mạnh nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển 133 kinh tế, xã hội 5. Sức ép về việc làm, nhà ở, vấn đề an sinh xã hội, phân hóa giàu nghèo 134 ngày càng tăng 5. Tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường ngày càng diễn biến phức tạp 138 5. Một số vấn đề đặt ra 142 5. Vấn đề quy hoạch và quản lý đô thị 142 5. Vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 145 5. Vấn đề giải quyết hài hòa giữa phát triển kinh tế và đời sống xã hội 146 Tiểu kết chương 5 147 KẾT LUẬN 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 PHỤ LỤC 164 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ 1. Danh mục bảng Bảng 2.1: Cơ cấu ngành kinh tế huyện Từ Liêm trong những năm 1986-1995 32 Bảng 2.2: Biến động các loại đất của huyện Từ Liêm trong giai đoạn 2006- 52 2011 Bảng 2.3: Sự biến động dân số của huyện Từ Liêm và các huyện ngoại thành 54 Hà Nội Bảng 3.1: Giá trị sản xuất và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp huyện Từ Liêm 70 Bảng 3.2: Bố trí không gian sinh thái của nông nghiệp một số huyện ngoại 74 thành Hà Nội Bảng 3.3: Số lượng làng nghề, cụm ngành nghề Hà Nội 83 Bảng 3.4: Tổng giá trị sản xuất từ nghề chính tại các làng nghề trên địa bàn Từ 84 Liêm Bảng 3.5: Các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh ở các làng nghề Từ Liêm 86 năm 2005 Bảng 3.6: Một số chỉ tiêu về ngành thương mại, dịch vụ, du lịch huyện Từ 91 Liêm năm 2010 Bảng 4.1: Tình hình dân số và mật độ dân cư huyện Từ Liêm (2000-2013) 97 Bảng 4.2: Tình hình di dân huyện Từ Liêm (2000-2012) 99 Bảng 4.3: Những phường, xã có tỷ lệ nhập cư cao của huyện Từ Liêm 100 Bảng 4.4: Kết quả tạo việc làm qua các năm của huyện Từ Liêm 103 Bảng 4.5: Cơ sở sản xuất, lao động, giá trị sản xuất công nghiệp ngoài nhà 106 nước của Từ Liêm phân theo thành phần kinh tế Bảng 4.6: Tình hình lao động trong khu vực kinh doanh thương nghiệp-dịch vụ 107 cá thể chia theo xã, thị trấn Bảng 4.7: Tình hình giáo dục ở các bậc học của huyện Từ Liêm từ năm 1996 112 đến năm 2013 2. Danh mục biểu đồ Biểu đồ 3.1: Cơ cấu kinh tế huyện Từ Liêm qua các năm 59 Biểu đồ 3.2: Giá trị sản xuất ngành trồng trọt của huyện Từ Liêm năm 2005 và 71 2013 Biểu đồ 3.3: Giá trị sản xuất ngành công nghiệp huyện Từ Liêm qua các năm 79 Biểu đồ 3.4: Các ngành sản xuất ngành công nghiệp của huyện Từ Liêm năm 80 2013 Biểu đồ 4.1: Dân số huyện Từ Liêm từ năm 1996-2013 95 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Cb Chủ biên CTQG Chính trị Quốc gia CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ĐHKHXHVNV Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ĐTH Đô thị hóa HĐND Hội đồng Nhân dân HTX Hợp tác xã HTXNN Hợp tác xã nông nghiệp KCN Khu công nghiệp KHXH Khoa học Xã hội NCLS Nghiên cứu Lịch sử NCS Nghiên cứu sinh QGHN Quốc gia Hà Nội TTCN Tiểu thủ công nghiệp Tr Trang UBND Ủy ban Nhân dân MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ khi Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam chủ trương tiến hành công cuộc đổi mới, kinh tế, xã hội Việt Nam đã có những biến chuyển sâu sắc trên tất cả mọi phương diện. Từ một nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp với cơ sở vật chất, hạ tầng thiếu thốn, thiết bị và kỹ thuật sản xuất lạc hậu…, kinh tế Việt Nam chuyển dần sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa với nhiều thành phần, vận hành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cùng với đó, các mặt của đời sống xã hội không ngừng được nâng cao, đáp ứng được đòi hỏi của quá trình phát triển trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Từ những năm đầu khi Việt Nam bắt tay tiến hành sự nghiệp đổi mới cho đến nay, quá trình đô thị hoá đã và đang diễn ra mạnh mẽ, sâu rộng trên phạm vi cả nước nói chung và vùng ven đô Hà Nội nói riêng. Ở tầm vĩ mô, một mặt đô thị hoá là một trong những giải pháp quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội theo hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế đáp ứng mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá; mặt khác, đô thị hoá cũng là một trong những chỉ tiêu quan trọng phản ánh sự phát triển của một đất nước trong bối cảnh thế giới hiện nay. Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, trong tiến trình phát triển đó vẫn còn có không ít những bất cập, tồn tại đặt ra cần phải giải quyết, đặc biệt là vấn đề nông nghiệp, nông thôn, lao động - việc làm, môi trường, văn hóa - xã hội… đối với một bộ phận lớn dân cư ở các vùng ven ngoại thành. Từ Liêm trước năm 2008 là một trong 5 huyện thuộc ngoại thành Hà Nội (gồm Gia Lâm, Từ Liêm, Đông Anh, Thanh Trì và Sóc Sơn), sau thời điểm Hà Nội được điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính (năm 2008), Từ Liêm là một trong 18 huyện ngoại thành của Thủ đô1, có vị trí nằm ở phía Tây Hà Nội, phía Đông giáp quận Tây Hồ, quận Cầu Giấy; phía Tây giáp huyện Đan Phượng, huyện Hoài Đức; phía Bắc giáp huyện Đông Anh; phía Nam giáp quận Thanh Xuân, thị xã Hà Đông (nay là quận Hà Đông). Đến trước thời điểm huyện giải thể để thành lập hai quận mới là Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm theo Nghị quyết 132/NQ-CP của Thủ tướng Chính phủ2 thì Từ Liêm có 15 xã và 01 thị trấn; với diện tích tự nhiên là 75,15km2, dân số 177,3 nghìn người. Huyện có vị trí địa lý ở trung tâm của Hà Nội và đang có tốc độ đô thị hoá rất nhanh, với khoảng 300 dự án đầu tư, trong 1 Ngày 1/8/2008, Nghị quyết số 15/QH của Quốc hội (khóa XII) có hiệu lực về điều chỉnh địa giới hành chính của thành phố Hà Nội và một số tỉnh liên quan. Theo đó, Hà Nội mở rộng bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thành phố Hà Nội (cũ), tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh thuộc tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn, Hòa Bình. Hà Nội có tổng diện tích tự nhiên là 3.344,7km 2, gồm 29 đơn vị hành chính trực thuộc (bao gồm 10 quận nội thành, 18 huyện ngoại thành và 1 thị xã), 580 đơn vị hành chính cấp xã (với 404 xã, 154 phường và 22 thị trấn).