Chuẩn mực hợp nhất kinh doanh: Từ lý luận đến thực tiễn ứng dụng tại Việt Nam

Luận văn chuẩn mực hợp nhất kinh doanh, phân tích sâu từ lý luận đến thực tiễn ứng dụng tại Việt Nam. Tài liệu tham khảo giá trị cho sinh viên, kế toán.

• Tác giả: Nguyễn Phú Cường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Võ Văn Nhì
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Chuẩn mực Hợp nhất kinh doanh: Từ lý luận đến thực tiễn ứng dụng vào kế toán ở các doanh nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN HỢP NHẤT KINH DOANH
• 1.1. CÁC LOẠI HÌNH HỢP NHẤT KINH DOANH
• 1.1.1. Hợp nhất theo bản chất
• 1.1.2. Hợp nhất theo cấu trúc
• 1.1.3. Hợp nhất theo phương pháp để đạt tới sự hợp nhất
• 1.2. CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VỀ HỢP NHẤT KINH DOANH Ở VIỆT NAM (CHUẨN MỰC SỐ 11)
• 1.2.1. Các nội dung cơ bản của chuẩn mực
• 1.2.2. Các phương pháp kế toán
• 1.2.3. Lợi thế thương mại
• 1.3. CHUẨN MỰC QUỐC TẾ VỀ HỢP NHẤT KINH DOANH
• 1.3.1. Các nội dung cơ bản
• 1.3.2. Những điểm khác nhau của chuẩn mực hợp nhất kinh doanh ở Việt Nam và chuẩn mực hợp nhất kinh doanh quốc tế
• 1.4. CHUẨN MỰC HỢP NHẤT KINH DOANH ĐƯỢC ÁP DỤNG Ở MỘT SỐ NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH HỢP NHẤT KINH DOANH VÀ KẾ TOÁN HỢP NHẤT KINH DOANH TẠI VIỆT NAM
• 2.1. TÌNH HÌNH HỢP NHẤT KINH DOANH Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1.1. Tình hình sắp xếp lại đối với các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.1.2. Những thuận lợi và khó khăn của hợp nhất kinh doanh
• 2.1.3. Thực trạng hợp nhất kinh doanh
• 2.1.4. Các quy định về hợp nhất kinh doanh
• 2.2. TÌNH HÌNH KẾ TOÁN HỢP NHẤT KINH DOANH
• 2.2.1. Trước khi ban hành chuẩn mực
• 2.2.2. Từ khi ban hành chuẩn mực
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC KIẾN NGHỊ VỀ VIỆC HOÀN THIỆN VÀ ỨNG DỤNG CHUẨN MỰC HỢP NHẤT KINH DOANH VÀO KẾ TOÁN Ở CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
• 3.1. CHUẨN MỰC HỢP NHẤT KINH DOANH NHÌN NHẬN DƯỚI GÓC ĐỘ LÝ LUẬN
• 3.1.1. Hợp nhất ở Việt Nam và hạn chế của chuẩn mực hợp nhất hiện hành
• 3.1.2. Kiến nghị hoàn thiện
• 3.1.2.1. Phương pháp kế toán
• 3.1.2.2. Lợi thế thương mại
• 3.1.2.3. Hợp nhất quyền lợi
• 3.2. CHUẨN MỰC HỢP NHẤT KINH DOANH NHÌN NHẬN DƯỚI GÓC ĐỘ ỨNG DỤNG VÀO ĐIỀU KIỆN VIỆT NAM
• 3.2.1. Những khó khăn và vướng mắc khi áp dụng
• 3.2.1.1. Về cơ chế thực hiện
• 3.2.1.2. Về ứng dụng chuẩn mực
• 3.2.2. Một số giải pháp hỗ trợ
• 3.2.2.1. Về phía nhà nước
• 3.2.2.2. Đối với hội kế toán
• 3.2.2.3. Về phía doanh nghiệp
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái niệm và Tầm quan trọng của Chuẩn mực Hợp nhất Kinh doanh

Chuẩn mực hợp nhất kinh doanh là một trong những quy định quan trọng nhất trong kế toán hiện đại. Với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia vào các hoạt động hợp nhất kinh doanh. Chuẩn mực này được Ban tài chính ban hành theo Quyết định số 100/2005/QĐ-BTC nhằm quy định và hướng dẫn kế toán về giao dịch hợp nhất kinh doanh. Đây là chuẩn mực phức tạp, đề cập đến nhiều vấn đề mới mẻ cả về phương diện lý luận và thực tiễn, giúp các doanh nghiệp ghi chép chính xác các giao dịch hợp nhất, đảm bảo tính minh bạch và so sánh được của thông tin tài chính.

1.1. Khái niệm Hợp nhất Kinh doanh

Hợp nhất kinh doanh là quá trình khi hai hay nhiều doanh nghiệp độc lập kết hợp thành một tổ chức kinh tế duy nhất. Theo chuẩn mực quốc tế, hợp nhất có thể diễn ra theo các hình thức khác nhau: hợp nhất theo bản chất (consolidation), hợp nhất theo cấu trúc (merger), hoặc mua lại (acquisition). Mục đích của hợp nhất là giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô, giảm đối thủ cạnh tranh, đa dạng hóa hoạt động kinh doanh và mở rộng thị trường.

1.2. Lý do Ban hành Chuẩn mực tại Việt Nam

Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 được ban hành để đáp ứng nhu cầu quản lý tài chính trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế. Sự gia tăng các hoạt động hợp nhất kinh doanh ở Việt Nam đòi hỏi phải có hướng dẫn kế toán rõ ràng và tiêu chuẩn thống nhất. Điều này giúp nhà đầu tư, chủ nợ và các bên liên quan có thể hiểu rõ và so sánh được tình hình tài chính của các doanh nghiệp sau khi hợp nhất.

II. Nội dung Cơ bản của Chuẩn mực Hợp nhất Kinh doanh

Chuẩn mực hợp nhất kinh doanh bao gồm nhiều nội dung cơ bản quan trọng liên quan đến phương pháp kế toán, xác định ngày hợp nhất, và xử lý các loại chênh lệch phát sinh. Chuẩn mực này hướng dẫn cách thức ghi nhận các tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu và lợi ích kiểm soát trong các giao dịch hợp nhất. Đặc biệt, chuẩn mực quy định về lợi thế thương mại (goodwill), chênh lệch âm (negative goodwill), và cách xử lý các loại hình hợp nhất khác nhau. Việc tuân thủ chuẩn mực này đảm bảo rằng các báo cáo tài chính hợp nhất phản ánh chính xác tình hình tài chính và kết quả kinh doanh của nhóm doanh nghiệp sau khi hợp nhất.

2.1. Các Phương pháp Kế toán Hợp nhất

Có hai phương pháp kế toán chính được chuẩn mực công nhận: phương pháp mua lại (purchase method) và phương pháp hợp nhất lợi suất (pooling of interests method). Phương pháp mua lại được áp dụng khi có bên mua rõ ràng, các tài sản được định giá lại theo giá trị hợp lý tại ngày hợp nhất. Phương pháp hợp nhất lợi suất được sử dụng trong trường hợp không có bên mua, các bên tham gia hợp nhất với quyền lợi như nhau, đảm bảo tính công bằng cho tất cả các bên liên quan.

2.2. Xác định Lợi thế Thương mại

Lợi thế thương mại (goodwill) được xác định là phần chênh lệch giữa giá mua và giá trị hợp lý ròng của các tài sản, nợ phải trả được mua lại. Theo chuẩn mực, lợi thế thương mại phải được ghi nhận và cuộc khấu hao trong quá trình kinh doanh. Đối với chênh lệch âm (khi giá mua thấp hơn giá trị hợp lý), chuẩn mực quy định phải xem xét lại định giá, sau đó ghi nhận vào thu nhập trong kỳ.

III. Sự Khác biệt giữa Chuẩn mực Việt Nam và Chuẩn mực Quốc tế

Mặc dù chuẩn mực hợp nhất kinh doanh của Việt Nam được xây dựng dựa trên chuẩn mực quốc tế, nhưng vẫn tồn tại những khác biệt đáng kể trong áp dụng thực tiễn. Chuẩn mực quốc tế (IFRS - International Financial Reporting Standards) có yêu cầu chi tiết hơn và linh hoạt trong xử lý các trường hợp đặc biệt. Ngược lại, chuẩn mực Việt Nam đôi khi đơn giản hóa để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế và khả năng thực hiện của các doanh nghiệp Việt Nam. Những khác biệt này bao gồm cách xác định ngày hợp nhất, phương pháp định giá lại tài sản, và thời gian cuộc khấu hao của lợi thế thương mại, đòi hỏi các doanh nghiệp phải điều chỉnh cẩn thận khi áp dụng chuẩn mực.

3.1. Sự Khác biệt về Phương pháp Kế toán

Chuẩn mực quốc tế IFRS 3 chỉ công nhận phương pháp mua lại, trong khi chuẩn mực Việt Nam vẫn cho phép sử dụng cả phương pháp hợp nhất lợi suất trong một số trường hợp nhất định. Điều này tạo ra sự linh hoạt cho các doanh nghiệp Việt Nam, nhưng cũng có thể gây khó khăn trong so sánh tài chính với các công ty tính toán quốc tế. Đối với các doanh nghiệp lên kế hoạch quốc tế hóa, việc chuẩn hóa theo chuẩn mực IFRS là cần thiết.

3.2. Sự Khác biệt trong Xử lý Lợi ích Kiểm soát

Chuẩn mực quốc tế có yêu cầu chi tiết hơn về xác định kiểm soát và lợi ích không kiểm soát (minority interest) trong các tình huống phức tạp. Chuẩn mực Việt Nam tuy đã bao gồm hướng dẫn về vấn đề này, nhưng chưa chi tiết bằng chuẩn mực quốc tế. Điều này yêu cầu các doanh nghiệp Việt Nam phải bổ sung và làm rõ cách xử lý các lợi ích kiểm soát khi hợp nhất với các đơn vị kiểm soát từng phần hoặc kiểm soát chung.

IV. Thách thức và Giải pháp Áp dụng Chuẩn mực tại Doanh nghiệp Việt Nam

Mặc dù chuẩn mực hợp nhất kinh doanh đã được công bố và ban hành, nhưng áp dụng chuẩn mực này vào thực tiễn ở các doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức đáng kể. Các khó khăn chính bao gồm: hạn chế về nhân lực (thiếu kế toán viên có kinh nghiệm kế toán hợp nhất), vấn đề công nghệ thông tin (hệ thống phần mềm kế toán chưa tương thích với chuẩn mực mới), và **thiếu hướng dẫn cụ thể cho các trường hợp đặc thù của Việt Nam. Để khắc phục những vấn đề này, cần có giải pháp toàn diện bao gồm: đào tạo nhân lực, cập nhật hệ thống công nghệ, và xây dựng hướng dẫn thêm từ cơ quan quản lý nhà nước.

4.1. Những Thách thức Chính trong Áp dụng

Các doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong hiểu biết sâu về chuẩn mực, đặc biệt là các khái niệm phức tạp như lợi thế thương mại và giá trị hợp lý. Hệ thống kế toán hiện tại của nhiều doanh nghiệp chưa sẵn sàng để xử lý dữ liệu phức tạp mà chuẩn mực yêu cầu. Bên cạnh đó, quy định pháp luật liên quan đến thuế và kiểm toán chưa đồng bộ hoàn toàn với chuẩn mực kế toán mới, tạo ra mâu thuẫn trong thực hiện.

4.2. Các Giải pháp Hỗ trợ Hiệu quả

Giải pháp cần thiết bao gồm: (1) Đào tạo chuyên môn cho kế toán viên và quản lý tài chính về chuẩn mực hợp nhất; (2) Phát triển phần mềm kế toán tương thích với chuẩn mực mới; (3) Xây dựng hướng dẫn cụ thể từ Bộ Tài chính cho các trường hợp đặc biệt; (4) Tăng cường hợp tác giữa các hiệp hội kế toán và doanh nghiệp để chia sẻ kinh nghiệm. Đặc biệt, cần có hỗ trợ từ nhà nước trong quá trình chuyển đổi để đảm bảo bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế sâu rộng, hoạt động hợp nhất và sáp nhập doanh nghiệp tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ cả về quy mô lẫn số lượng giao dịch. Quá trình sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước từ năm 2002 đến năm 2004 đã ghi nhận hơn 2.000 đơn vị được tái cơ cấu, giảm tổng số doanh nghiệp nhà nước từ 4.296 doanh nghiệp cuối năm 2002 xuống còn khoảng 3.300 doanh nghiệp vào ngày 31 tháng 12 năm 2004. Trong giai đoạn này, có đến 401 doanh nghiệp thực hiện sáp nhập hoặc hợp nhất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Thực tiễn bùng nổ các thương vụ liên kết đòi hỏi phải có một khuôn khổ pháp lý kế toán đồng bộ để ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phức tạp phát sinh.

Nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết đó, Bộ Tài chính đã ban hành Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 về Hợp nhất kinh doanh theo Quyết định số 100/2005/QĐ-BTC ngày 28 tháng 12 năm 2005. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ khoảng cách giữa cơ sở lý luận chuẩn mực kế toán quốc tế với thực tiễn áp dụng tại các doanh nghiệp Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về kế toán hợp nhất kinh doanh, phân tích thực trạng vận dụng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán tài chính.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giao dịch hợp nhất tại các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2007. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính, hướng tới mục tiêu 100% báo cáo tài chính hợp nhất phản ánh trung thực, hợp lý giá trị tài sản thuần và lợi thế thương mại theo thông lệ quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai lý thuyết kế toán nền tảng trong giao dịch tái cấu trúc doanh nghiệp: Lý thuyết hạch toán theo phương pháp mua và Lý thuyết hạch toán theo phương pháp hợp nhất quyền lợi. Khung lý thuyết tham chiếu trực tiếp các chuẩn mực kế toán quốc tế quan trọng bao gồm Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22 năm 1998, Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 3 năm 2004 và Chuẩn mực kế toán tài chính số 141 của Hoa Kỳ năm 2001.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm:

1. Hợp nhất kinh doanh: Việc kết hợp các doanh nghiệp hoặc hoạt động kinh doanh riêng biệt thành một đơn vị báo cáo duy nhất.
2. Quyền kiểm soát: Quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động của một doanh nghiệp nhằm thu được lợi ích kinh tế, thường được xác lập khi bên mua nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết.
3. Giá phí hợp nhất kinh doanh: Tổng giá trị hợp lý tại ngày trao đổi của các tài sản đem trao đổi, các khoản nợ phải trả phát sinh hoặc thừa nhận và các công cụ vốn do bên mua phát hành, cộng các chi phí liên quan trực tiếp.
4. Lợi thế thương mại: Phần chênh lệch giữa giá phí hợp nhất kinh doanh so với phần sở hữu của bên mua trong giá trị hợp lý thuần của tài sản, nợ phải trả và nợ tiềm tàng nhận diện được. Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11, lợi thế thương mại được phân bổ tối đa không quá 10 năm, khác biệt với mức 20 năm của Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 104 đề án sắp xếp doanh nghiệp nhà nước của các bộ, ngành, địa phương, hệ thống văn bản pháp quy của Bộ Tài chính và số liệu thị trường chứng khoán Việt Nam từ ngày 20 tháng 7 năm 2000 với 24 công ty niêm yết ban đầu.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 401 thương vụ sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2001-2005, kết hợp cùng 5 trường hợp điển hình trong các ngành công nghiệp chế biến, sữa và ngân hàng thương mại cổ phần. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các giao dịch mang tính đại diện cao cho nền kinh tế thị trường chuyển đổi.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là phương pháp duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp phân tích định lượng thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều giữa Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 với Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22 và Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 3. Lý do lựa chọn các phương pháp này là để đánh giá khách quan thực trạng hạch toán, bóc tách bản chất kinh tế thực sự của giao dịch mua bán doanh nghiệp và chỉ ra những bất cập của phương pháp hạch toán truyền thống theo giá ghi sổ. Timeline nghiên cứu kéo dài liên tục qua các mốc đổi mới chính sách từ năm 1995 đến năm 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trước khi Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 có hiệu lực, hầu hết các thương vụ sáp nhập tại Việt Nam đều áp dụng phương pháp hợp nhất quyền lợi dựa trên giá trị ghi sổ thay vì phương pháp mua. Điển hình như thương vụ Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam có vốn điều lệ 1.500 tỷ đồng sáp nhập Công ty Cổ phần Sữa Sài Gòn có vốn điều lệ 90 tỷ đồng vào đầu năm 2004, nâng tổng vốn điều lệ lên 1.590 tỷ đồng để chiếm lĩnh 75% thị phần bơ sữa nội địa. Toàn bộ tài sản, công nợ được cộng gộp theo giá sổ sách theo tỷ lệ hoán đổi cổ phiếu 1:1 mà không ghi nhận giá trị hợp lý hay lợi thế thương mại.

Thứ hai, việc ban hành Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC và Thông tư số 21/2006/TT-BTC đã hoàn thiện hệ thống 86 tài khoản kế toán, thay thế 11 văn bản hướng dẫn cũ ban hành từ năm 1995 đến năm 2000. Quy định mới bắt buộc 100% các giao dịch hợp nhất kinh doanh phải áp dụng phương pháp mua, loại bỏ hoàn toàn phương pháp hợp nhất quyền lợi nhằm ngăn chặn việc che giấu chi phí khấu hao thực tế.

Thứ ba, tiến trình sắp xếp doanh nghiệp nhà nước diễn ra mạnh mẽ khi năm 2004 đạt mức kỷ lục với gần 1.000 doanh nghiệp được tái cơ cấu. Trong vòng 4 năm triển khai Nghị quyết Trung ương 3 khóa IX, có 303 doanh nghiệp được sáp nhập trực tiếp và 8 tổng công ty lớn được cơ cấu lại, giúp tinh giản bộ máy từ 5.600 doanh nghiệp nhà nước năm 2000 xuống còn 3.300 doanh nghiệp vào cuối năm 2004.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện sự thiếu hụt nghiêm trọng cơ sở xác định giá trị hợp lý tại Việt Nam. Thị trường chứng khoán thời điểm nghiên cứu mới chỉ có 24 công ty niêm yết, tính thanh khoản thấp khiến giá thị trường chưa phản ánh chính xác hiệu quả hoạt động, dẫn đến hơn 90% doanh nghiệp phải dựa vào giá trị ghi sổ tạm thời hoặc ước tính chủ quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc thị trường tài chính và dịch vụ thẩm định giá độc lập tại Việt Nam chưa phát triển hoàn thiện. Kế toán viên có thói quen hạch toán theo nguyên tắc giá gốc lịch sử, thiếu kỹ năng đo lường giá trị tài sản vô hình và các khoản nợ tiềm tàng.

Khi so sánh với thông lệ quốc tế, Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 đã tiệm cận gần với Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22 về việc ghi nhận tài sản theo giá trị hợp lý nhưng khống chế thời gian khấu hao lợi thế thương mại trong vòng 10 năm thay vì 20 năm, và chưa áp dụng mô hình đánh giá suy giảm giá trị hàng năm theo Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 3. Đối với lợi thế thương mại âm, chuẩn mực Việt Nam yêu cầu ghi nhận ngay vào báo cáo kết quả kinh doanh sau khi đánh giá lại, giúp phản ánh kịp thời thu nhập từ việc mua rẻ.

Dữ liệu nghiên cứu về sự thay đổi cơ chế kế toán và cấu trúc doanh nghiệp có thể được hệ thống hóa rõ ràng thông qua một bảng so sánh 8 tiêu chí kỹ thuật giữa Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 và Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22, kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện tốc độ suy giảm số lượng doanh nghiệp nhà nước từ 5.600 đơn vị xuống 3.300 đơn vị qua các giai đoạn 2000, 2002 và 2004.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 vào thực tiễn kinh doanh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và hướng dẫn kỹ thuật: Bộ Tài chính cần ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết quy trình thẩm định giá trị hợp lý cho tài sản vô hình và công cụ nợ, phấn đấu đạt mục tiêu 100% các tập đoàn kinh tế và tổng công ty áp dụng chuẩn mực nhất quán trong giai đoạn 2007-2009.
2. Xây dựng thị trường định giá và kiểm toán độc lập: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam cần phối hợp với các cơ quan quản lý ban hành quy chuẩn định giá doanh nghiệp M&A, hướng tới nâng tỷ lệ thương vụ có chứng thư thẩm định giá độc lập lên mức 80% trước năm 2010.
3. Đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn: Các trường đại học kinh tế cùng doanh nghiệp cần tổ chức chương trình đào tạo bắt buộc về hệ thống 86 tài khoản mới và kỹ thuật lập báo cáo tài chính hợp nhất cho 100% kế toán trưởng trong thời hạn 12 tháng.
4. Tăng cường giám sát và minh bạch thông tin thị trường: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính cần thiết lập cơ chế kiểm soát bắt buộc 100% công ty đại chúng công bố chi tiết bảng thuyết minh phân bổ giá phí hợp nhất và lộ trình khấu hao lợi thế thương mại trên báo cáo tài chính trước ngày 31 tháng 12 năm 2008.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giám đốc tài chính và Kế toán trưởng doanh nghiệp: Ứng dụng quy trình 3 bước chuẩn hóa của phương pháp mua, xác định chính xác ngày trao đổi, phân bổ giá phí hợp nhất và hạch toán đúng tài khoản lợi thế thương mại trong các thương vụ M&A.
2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ban soạn thảo chuẩn mực: Sử dụng các phân tích đối chiếu giữa Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 với Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22 và Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 3 làm cơ sở hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam trong lộ trình hội nhập.
3. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Kế toán - Kiểm toán: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu với nguồn số liệu thực tế về 401 thương vụ sắp xếp doanh nghiệp nhà nước và hệ thống lý thuyết kế toán tài chính hiện đại.
4. Chuyên viên tư vấn tài chính và Quỹ đầu tư: Nhận diện các rủi ro kế toán, định giá chính xác tài sản thuần và cấu trúc lại vốn điều lệ doanh nghiệp sau hợp nhất nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt căn bản giữa phương pháp mua và phương pháp hợp nhất quyền lợi là gì? Phương pháp mua coi hợp nhất là một bên mua lại tài sản thuần của bên khác, yêu cầu ghi nhận tài sản và nợ phải trả theo giá trị hợp lý tại ngày mua và phát sinh lợi thế thương mại. Phương pháp hợp nhất quyền lợi coi giao dịch là sự kết hợp của các bên, ghi nhận tài sản theo giá trị ghi sổ lịch sử và không ghi nhận lợi thế thương mại.

Lợi thế thương mại được xác định và hạch toán như thế nào theo Chuẩn mực số 11? Lợi thế thương mại là phần chênh lệch giữa giá phí hợp nhất so với phần sở hữu của bên mua trong giá trị hợp lý thuần của tài sản nhận diện được. Khoản này được ghi nhận là tài sản vô hình và phân bổ dần vào chi phí sản xuất kinh doanh theo phương pháp đường thẳng với thời gian tối đa không quá 10 năm.

Tại sao doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn khi xác định giá trị hợp lý? Do thị trường tài chính và bất động sản Việt Nam giai đoạn này chưa phát triển hoàn hảo, số lượng cổ phiếu niêm yết hạn chế với chỉ 24 mã chứng khoán ban đầu. Việc thiếu vắng thông tin giao dịch tương đương và tổ chức định giá chuyên nghiệp khiến việc ước tính giá trị hợp lý thiếu căn cứ tin cậy.

Quyền kiểm soát trong hợp nhất kinh doanh được xác lập khi nào? Quyền kiểm soát được xác lập khi bên mua nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết của bên bị mua. Trường hợp nắm giữ dưới 50%, quyền kiểm soát vẫn tồn tại nếu có thỏa thuận chi phối hơn 50% quyền biểu quyết, có quyền chi phối chính sách tài chính hoạt động, hoặc có quyền bổ nhiệm đa số thành viên Hội đồng quản trị.

Lợi thế thương mại âm được xử lý như thế nào theo quy định hiện hành? Khi giá trị hợp lý thuần của tài sản nhận diện được lớn hơn giá phí hợp nhất, bên mua phải rà soát lại việc định giá tài sản và nợ phải trả. Sau khi rà soát, phần chênh lệch vượt trội còn lại được ghi nhận ngay vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ phát sinh giao dịch.

Kết luận

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu khoa học đặt ra với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

• Hệ thống hóa khung lý luận về kế toán hợp nhất kinh doanh từ các chuẩn mực quốc tế như Chuẩn mực kế toán quốc tế số 22, Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 3 và Chuẩn mực kế toán tài chính số 141 của Hoa Kỳ.
• Đánh giá thực trạng áp dụng phương pháp hợp nhất quyền lợi và phân tích nguyên nhân chuyển dịch bắt buộc sang phương pháp mua theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11.
• Phân tích bức tranh tái cơ cấu với hơn 2.000 doanh nghiệp nhà nước được sắp xếp trong giai đoạn 2002-2004 và 401 thương vụ sáp nhập.
• Làm rõ những bất cập trong việc định giá tài sản theo giá trị hợp lý và phân bổ lợi thế thương mại trong vòng 10 năm.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ cho Bộ Tài chính, cơ quan kiểm toán và cộng đồng doanh nghiệp.

Để bảo đảm tính bền vững của hệ thống kế toán tài chính, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần khẩn trương triển khai đồng bộ lộ trình áp dụng chuẩn mực trong giai đoạn tiếp theo, chủ động cập nhật các quy tắc kế toán quốc tế mới nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập thành công vào nền kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

tai lieu, luan van1 of 138. BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP. HCM --------------- NGUYEÃN PHUÙ CÖÔØNG CHUAÅN MÖÏC HÔÏP NHAÁT KINH DOANH: TÖØ LYÙ LUAÄN ÑEÁN THÖÏC TIEÃN ÖÙNG DUÏNG VAØO KEÁ TOAÙN ÔÛ CAÙC DOANH NGHIEÄP VIEÄT NAM Chuyeân ngaønh: Keá toaùn Maõ soá: 60.30 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: PGS.TS VOÕ VAÊN NHÒ TP. Hoà Chí Minh – Naêm 2007 khoa luan, document1 of 138.

1 tai lieu, luan van2 of 138. MUÏC LUÏC CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ KEÁ TOAÙN HÔÏP NHAÁT KINH DOANH.1 CAÙC LOAÏI HÌNH HÔÏP NHAÁT KINH DOANH .1 Hôïp nhaát theo baûn chaát .2 Hôïp nhaát theo caáu truùc.3 Hôïp nhaát theo phöông phaùp ñeå ñaït tôùi söï hôïp nhaát .2 CHUAÅN MÖÏC KEÁ TOAÙN VEÀ HÔÏP NHAÁT KINH DOANH ÔÛ VIEÄT NAM (chuaån möïc soá) .1 Caùc noäi dung cô baûn cuûa chuaån möïc .2 Caùc phöông phaùp keá toaùn .3 Lôïi theá thöông maïi.3 CHUAÅN MÖÏC QUOÁC TEÁ VEÀ HÔÏP NHAÁT KINH DOANH.1 Caùc noäi dung cô baûn .2 Nhöõng ñieåm khaùc nhau cuûa chuaån möïc hôïp nhaát kinh doanh ôû Vieät Nam va chuaån möïc hôïp nhaát kinh doanh quoác teá .4 CHUAÅN MÖÏC HÔÏP NHAÁT KINH DOANH DÖÔÏC AÙP DUÏNG ÔÛ MOÄT SOÁ NÖÔÙC .19 CHÖÔNG 2: TÌNH HÌNH HÔÏP NHAÁT KINH DOANH VAØ KEÁ TOAÙN HÔÏP NHAÁT KINH DOANH TAI VIEÄT NAM.1 TÌNH HÌNH HÔÏP NHAÁT KINH DOANH ÔÛ VIEÄT NAM TRONG THÔØI GIAN QUA .1 Tình hình saép xeáp laïi ñoái vôùi caùc doanh nghieäp Vieät Nam.2 Nhöõng thuaän lôïi vaø khoù khaên cuûa hôïp nhaát kinh doanh.3 Thöïc traïng hôïp nhaát kinh doanh .32 khoa luan, document2 of 138. 2 tai lieu, luan van3 of 138.4 Caùc quy ñònh veà hôïp nhaát kinh doanh .2 Tình hình keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh .1 Tröôùc khi ban haønh chuaån möïc.2 Töø khi ban haønh chuaån möïc.38 CHÖÔNG 3: CAÙC KIEÁN NGHÒ VEÀ VIEÄC HOAØN THIEÄN VAØ ÖÙNG DUÏNG CHUAÅN MÖÏC HÔÏP NHAÁT KINH DOANH VAØO KEÁ TOAÙN ÔÛ CAÙC DOANH NGHIEÄP VIEÄT NAM.1 CHUAÅN MÖÏC HÔÏP NHAÁT KINH DOANH NHÌN NHAÄN DÖÔÙI GOÙC ÑOÄ LYÙ LUAÄN .1 Hôïp nhaát ôû Vieät Nam vaø haïn cheá cuûa chuaån möïc hôïp nhaát hieän haønh………………………………………………………………………………………………………………………………………………52 3.2 Kieán nghò hoaøn thieän .54 - Phöông phaùp keá toaùn. - Lôïi theá thöông maïi.

- Hôïp nhaát quyeàn lôïi.2 CHUAÅN MÖÏC HÔÏP NHAÁT KINH DOANH NHÌN NHAÄN DÖÔÙI GOÙC ÑOÄ ÖÙNG DUÏNG VAØO ÑIEÀU KIEÄN VIEÄT NAM .1 Nhöõng khoù khaên vaø vöôùng maéc khi aùp duïng.61 - Veà cô cheá thöïc hieän. - Veà öùng duïng chuaån möïc.3 Moät soá giaûi phaùp hoã trôï .90 - Veà phía nhaø nöôùc. - Đối với hội kế toaùn. - Veà phía doanh nghieäp.

khoa luan, document3 of 138. 3 tai lieu, luan van4 of 138. TÍNH CAÁP THIEÁT CUÛA ÑEÀ TAØI: Trong boái caûnh hoäi nhaäp kinh teá hieän nay, döôùi taùc ñoäng cuûa khoa hoïc vaø coâng ngheä tieân tieán, caïnh tranh ñang dieãn ra vôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau vaø trong moïi lónh vöïc khaùc nhau. Do haïn cheá veà khaû naêng vaø nguoàn löïc neân caùc doanh nghieäp, caùc toå chöùc kinh teá buoäc phaûi hôïp taùc vôùi nhau trong quaù trình saûn xuaát, tieâu thuï cuõng nhö nghieân cöùu vaø phaùt trieån.

Moät hình thöùc hôïp taùc ñöôïc caùc doanh nghieäp öa thích hieän nay laø hôïp nhaát kinh doanh. Hôïp nhaát kinh doanh coù yù nghóa quan troïng cho nhöõng doanh nghieäp tham gia hôïp nhaát, noù giuùp caùc doanh nghieäp môû roäng quy moâ, giaûm ñoái thuû caïnh tranh; noù coù theå giuùp doanh nghieäp ña daïng hoùa caùc hoaït ñoäng, môû roäng thò tröôøng… Trong tình hình ñoù ñeå ñaùp öùng theo yeâu caàu ñoåi môùi kinh teá theo thò tröôøng, môû cöûa vaø hoäi nhaäp quoác teá. Naêm 2001 boä taøi chính ñaõ ban haønh vaø coâng boá 04 chuaån möïc ñaàu tieân cuûa Vieät Nam. Naêm 2002 coâng boá 06 chuaån möïc keá toaùn vaø ngaøy 30/12/2003, taïi quyeát ñònh 234/QÑ-BTC boä taøi chính coâng boá 06 chuaån möïc keá toaùn.

Ñeå quy ñònh vaø höôùng daãn keá toaùn veà giao dòch hôïp nhaát kinh doanh. Boä taøi chính ñaõ nghieân cöùu vaø ban haønh chuaån möïc keá toaùn Vieät Nam soá 11- Hôïp nhaát kinh doanh ñöôïc coâng boá vaø ban haønh theo quyeát ñònh soá 100/2005/QÑ-BTC ngaøy 28/12/2005 cuûa Boä tröôûng Boä taøi chính. Ñaây laø chuaån möïc khaù phöùc taïp, ñeà caäp ñeán nhöõng vaán ñeà môùi meû ôû Vieät Nam caû treân phöông dieän lyù luaän vaø thöïc tieãn. Treân theá giôùi, khaùi nieäm hôïp nhaát kinh doanh ñaõ coù maët töø laâu vaø thöïc teá ngaøy caøng nhieàu nhöõng doanh nghieäp tieán haønh hôïp nhaát vôùi nhau.

Vaøo cuoái theá kyû XIX, laàn ñaàu tieân, caùc xí nghieäp ñaõ hôïp nhaát vôùi nhau ñeå taïo thaønh caùc coâng ty ñoäc quyeàn. Tieáp ñoù, vaøo thaäp kyû 20 cuûa theá kyû naøy, moät laøn soùng hôïp nhaát theo chieàu doïc ñaõ dieãn ra maïnh meõ. Sau ñoù, vaøo cuoái nhöõng naêm 60, söï saùp khoa luan, document4 of 138. 4 tai lieu, luan van5 of 138.

nhaäp hoãn hôïp ñaõ taïo thaønh nhöõng coâng ty khoång loà. Vaø laàn thöù tö, laøn soùng saùp nhaäp vaø thoân tính giöõa caùc doanh nghieäp ñöôïc baét ñaàu töø nöûa cuoái thaäp kyû 80 vaø ñaõ trôû thaønh moät xu theá phoå bieán trong neàn kinh theá theá giôùi trong giai ñoaïn hieän nay. ÔÛ Myõ, hôïp nhaát kinh doanh ñöôïc chia thaønh 3 giai ñoaïn: giai ñoaïn 1 töø naêm 1880 ñeán 1904, giai ñoaïn 2 dieãn ra trong suoát chieán tranh theá giôùi thöù nhaát ñeán taän nhöõng naêm 30, giai ñoaïn 3 töø sau chieán tranh theá giôùi thöù hai cho ñeán nay. ÔÛ moãi giai ñoaïn ñeàu coù nhöõng ñaëc ñieåm vaø caùch thöùc hôïp nhaát khaùc nhau.

Rieâng ôû Vieät Nam, hôïp nhaát kinh doanh laàn ñaàu xuaát hieän trong Heä thoáng keá toaùn ñöôïc ban haønh theo Luaät doanh nghieäp (1999) vaø gaàn ñaây coù nhieàu noäi dung môùi ñöôïc boå sung trong caùc chuaån möïc keá toaùn Vieät Nam cuõng nhö caùc thoâng tö höôùng daãn ñeå giuùp caùc doanh nghieäp coù theå tìm ra caùch thöùc haïch toaùn phuø hôïp. Tuyø theo töøng tröôøng hôïp, hôïp nhaát kinh doanh seõ ñöôïc haïch toaùn theo phöông thöùc Hôïp nhaát quyeàn lôïi hay phöông thöùc Mua doanh nghieäp. Theo phöông thöùc hôïp nhaát quyeàn lôïi, voán chuû sôû höõu cuûa nhöõng doanh nghieäp tham gia hôïp nhaát vaãn tieáp tuïc khoâng thay ñoåi trong doanh nghieäp môùi sau khi hôïp nhaát quyeàn lôïi. Ñeå hôïp nhaát kinh doanh ñöôïc haïch toaùn theo phöông thöùc hôïp nhaát quyeàn lôïi phaûi thoûa maõn raát nhieàu nhöõng tieâu chuaån phöùc taïp.

Haïch toaùn Mua doanh nghieäp ñöôïc aùp duïng khi moät doanh nghieäp coù ñöôïc taøi saûn, voán chuû sôû höõu töø moät doanh nghieäp khaùc hay töø nhöõng ngöôøi sôû höõu tröôùc ñoù. Phaàn lôùn caùc hình thöùc hôïp nhaát kinh doanh ñöôïc haïch toaùn theo phöông thöùc Mua. Vì vaäy, vieäc hoaøn thieän keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh trong keá toaùn Vieät Nam laø moät trong nhöõng vaán ñeà caáp baùch hieän nay nhaèm giuùp cho Vieät Nam sôùm hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá theá giôùi, heä thoáng keá toaùn Vieät Nam ñöôïc quoác teá thöøa nhaän, baùo caùo taøi chính trình baøy trung thöïc vaø hôïp lyù. khoa luan, document5 of 138.

5 tai lieu, luan van6 of 138. PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU: Phöông phaùp söû duïng chuû yeáu ñeå nghieân cöùu ñeà taøi laø phöông phaùp bieän chöùng duy vaät, beân caïnh ñoù coøn söû duïng moät soá phöông phaùp khaùc nhö: - Phöông phaùp phaân tích ñònh löôïng, - Phöông phaùp so saùnh vaø ñoái chieáu, - Phöông phaùp phaân tích vaø toång hôïp v. NHÖÕNG ÑOÙNG GOÙP CUÛA LUAÄN VAÊN: Nhöõng ñoùng goùp cuûa luaän vaên bao goàm: - Heä thoáng hoaù nhöõng noäi dung cuûa caùc chuaån möïc quoác teá veà keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh, töø kinh nghieäm cuûa moät soá quoác gia treân theá giôùi nhaèm ñöa ra ñöôïc nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm cho Vieät Nam. - Heä thoáng hoaù quaù trình ñoåi môùi cuûa heä thoáng keá toaùn Vieät Nam noùi chung vaø keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh noùi rieâng.

Töø ñoù phaân tích nhöõng öu vaø nhöôïc ñieåm cuûa caùc quy ñònh hieän haønh. - Töø vieäc phaân tích thöïc traïng, tieán haønh ñeà ra caùc giaûi phaùp hoaøn thieän keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh ôû caùc doanh nghieäp Vieät Nam. BOÁ CUÏC CUÛA LUAÄN VAÊN: Ñeå thöïc hieän ñöôïc caùc muïc tieâu ñaõ ñeà ra, luaän vaên goàm 95 trang, 1 phuï luïc, 4 baûng bieåu, vaø coù keát caáu nhö sau: - Phaàn môû ñaàu - Chöông 1: Toång quan veà keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh. - Chöông 2: Tình hình hôïp nhaát kinh doanh vaø keá toaùn hôïp nhaát kinh doanh taïi Vieät Nam - Chöông 3: Kieán nghò vaø öùng duïng chuaån möïc hôïp nhaát kinh doanh - Keát luaän.

- Taøi lieäu tham khaûo. khoa luan, document6 of 138. 6 tai lieu, luan van7 of 138. CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ KEÁ TOAÙN HÔÏP NHAÁT KINH DOANH.

Khaùi nieäm Hôïp nhaát kinh doanh laø vieäc keát hôïp caùc doanh nghieäp rieâng leû laïi vôùi nhau, laø söï mua laïi taøi saûn cuûa doanh nghieäp khaùc vaø nhaäp caùc taøi saûn naøy vaøo hoaït ñoäng cuûa mình vaø ñaït ñöôïc söï kieåm soaùt ñoái vôùi doanh nghieäp ñoù.1 CAÙC LOAÏI HÌNH HÔÏP NHAÁT KINH DOANH 1.1 Hôïp nhaát theo baûn chaát. Ban giaùm ñoác cuûa nhöõng doanh nghieäp coù yù ñònh hôïp nhaát thöông löôïng nhöõng ñieàu khoaûn chung ñaõ ñöôïc ñeà ra tröôùc ñoù. Nhöõng ñieàu khoaûn naøy sau ñoù seõ ñöôïc ñöa ra cho coå ñoâng cuûa caùc doanh nghieäp coù lieân quan ñeå bieåu quyeát. Thoâng thöôøng, Ñieàu leä coâng ty qui ñònh 2/3 hay 3/4 soá phieáu bieåu quyeát chaáp thuaän seõ raøng buoäc taát caû coå ñoâng vaøo söï hôïp nhaát naøy.2 Hôïp nhaát theo caáu truùc.

Ñöôïc chia ra 3 loaïi: - Hôïp nhaát theo chieàu ngang: laø hình thöùc hôïp nhaát giöõa nhöõng doanh nghieäp trong cuøng moät ngaønh coâng nghieäp maø tröôùc ñaây ñaõ töøng laø ñoái thuû cuûa nhau. - Hôïp nhaát theo chieàu doïc: laø hình thöùc hôïp nhaát giöõa moät doanh nghieäp vaø nhaø cung caáp cuûa noù hay khaùch haøng cuûa noù. - Hôïp nhaát hoãn hôïp: laø hình thöùc hôïp nhaát giöõa nhöõng doanh nghieäp ôû nhöõng ngaønh coâng nghieäp khaùc nhau, chuùng hôïp nhaát veà daây chuyeàn saûn xuaát hay phaân khuùc thò tröôøng.3 Hôïp nhaát theo phöông phaùp ñeå ñaït tôùi söï hôïp nhaát. khoa luan, document7 of 138.

7 tai lieu, luan van8 of 138. - Kieåu 1: xaûy ra khi moät doanh nghieäp coù ñöôïc taát caû taøi saûn cuûa moät hay nhieàu doanh nghieäp khaùc thoâng qua trao ñoåi coå phieáu, traû baèng tieàn hay baèng taøi saûn, hay phaùt haønh traùi phieáu (hay keát hôïp taát caû nhöõng phöông phaùp treân). Doanh nghieäp Mua coøn toàn taïi, nhöng traùi laïi doanh nghieäp ñöôïc mua chaám döùt toàn taïi vôùi tö caùch laø moät phaùp nhaân rieâng bieät, maëc duø noù vaãn coù theå tieáp tuïc hoaït ñoäng vaø laø moät phaàn cuûa doanh nghieäp Mua.