Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH THÔNG TIN CƠ SỞ 1. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm thông tin Thông tin là một trong những thuật ngữ được sử dụng nhiều hiện nay, đặc biệt nhất là trong hoạt động báo chí, truyền thông. Hiện nay, có rất nhiều cách hiểu về khái niệm thông tin tùy từng ngành khoa học, tùy từng cách tiếp cận.
Thời đại ngày nay còn được gọi là thời đại của công nghệ thông tin, thời đại công nghiệp 4. Về mặt truyền thông, thông tin được thể hiện dưới dạng nội dung của tin nhắn hoặc thông qua sự quan sát trực tiếp, gián tiếp. Thông tin cũng có thể được mã hóa thành nhiều dạng khác nhau để truyền và giải thích. Thông tin là sự phản ánh sự vật, sự việc, hiện tượng của thế giới khách quan, các hoạt động của con người trong đời sống xã hội.
Điều cơ bản là con người sẽ tiếp nhận thông tin để làm tăng hiểu biết cho mình và tiến hành những hoạt động có ích cho cộng đồng. Khái niệm chính sách Từ thực tế chính sách các ngành, các địa phương và các quốc gia cũng như các cuộc thảo luận trên các diễn đàn nghiên cứu chính sách chúng ta có thể chọn ra một số cách tiếp cận quan trọng nhất để đi đến một khái niệm chung nhất về chính sách công: Theo Considine 1994, Chính sách là một công việc được thực hiện liên tục, bởi những nhóm hoạch định, nhằm sử dụng các thể chế công để kết nối, phối hợp và biểu đạt giá trị họ theo đuổi. Smith (năm 1976) cho rằng “khái niệm chính sách bao hàm sự lựa chọn có chủ định hành động hoặc không hành động, thay vì những tác động của các lực lượng có quan hệ với nhau”. Smith nhấn mạnh “không hành động” cũng 8 như “hành động” và nhắc nhở chúng ta rằng “sự quan tâm sẽ không chỉ tập trung vào các quyết định tạo ra sự thay đổi, mà còn phải thận trọng với những quyết định chống lại sự thay đổi và khó quan sát vì chúng không được tuyên bố trong quá trình hoạch định chính sách”.
Theo Colebatch (2002), Chính sách là một phần của khung khổ các ý kiến, mà qua đó, chúng ta được điều chỉnh bởi một cách thức hợp lý, giữa các khía cạnh đa chiều của cuộc sống. B irk land quan niệm ràng: “Chính sách như là một tuyên bố của chính phủ - ở bất kỳ mức nào - về những gi nó dự định làm về một vấn đề công cộng”. Từ điển bách khoa Việt Nam cho rằng:“ chính sách là các chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó”.
Qua các nhận định trên cho thấy các chính sách được định nghĩa khác nhau trong từng thời điểm khác nhau và cách tiến hành xây dựng cũng như thực thi khác nhau. Các chính sách có thể biểu hiện thông qua những quyết định đơn lẻ hoặc bao gồm một chuỗi các quyết định có liên quan đến nhau hoặc một định hướng nào đó. Chính sách cũng đang là vấn đề nghiên cứu của các nhà khoa học nhằm đưa ra khái niệm chung nhất làm căn cứ để xây dựng hệ thống luận cứ, luận điểm về chính sách rõ ràng. Khái niệm chính sách công Trong những thời kỳ khác nhau, Chính sách công luôn được xem như một trong những công cụ quan trọng để quản lý Nhà nước của các nhà cầm quyền tại các quốc gia.
Tùy vào từng thời kỳ khác nhau, chức năng, nhiệm vụ của nhà nước cũng có sự thay đổi phù hợp, vì thế khái niệm về chính sách công cũng được tiếp cận từ các gốc độ khác nhau. Cụ thể như trước thời kỳ đổi mới, cơ chế quản lý kinh tế của Nhà nước là tập trung bao cấp, nên mọi hoạt động kinh tết đều do Nhà nước bao cấp như phân phối sản xuất, hàng hóa được phân 9 phối theo chế độ tem phiếu…. gây nhiều khó khăn cho các nhà quản lý và người dân. Còn sau đổi mới thì Nhà nước xóa bỏ chế độ bao cấp, thay đổi về quản lý kinh tế thực hiện chính sách về giá thu mua nông sản, về sản xuất… đã làm thay đổi rõ nét về sự phát triển kinh tế… Qua đó cho thấy việc thực hiện chính sách công bao gồm các hoạt động thực tế do Chính phủ tiến hành, vì vậy chính sách có thể là hành động riêng biệt của Chính phủ, song nó có thể là kết quả của hàng loạt quyết định, lựa chọn của chính phủ.
Hay chính sách công là một tập hợp các quyết định liên quan với nhau được ban hành bởi một hoặc một nhóm các nhà hoạt động chính trị cùng hướng đến lựa chọn mục tiêu và các phương thức để đạt mục tiêu trong một tình huống xác định thuộc phạm vi thẩm quyền. Chính sách công là một quá trình chứ không chỉ đơn giản là một sự lựa chọn; đồng thời, định nghĩa này cũng cho thấy một các rõ ràng chính sách công là “một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau. Guy Peters (năm 1990) thì: “Chính sách công là toàn bộ các hoạt động của nhà nước có ảnh hưởng một cách trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi người dân”, Qua đó cho thấy sự tác động của chính sách công đến đời sống của mọi người dân hay cộng đồng xã hội, thay vì tác động lên một cá nhân hoặc một tổ chức cụ thể [10, tr. Dunn, 1992 cho rằng: “Chính sách công là một kết hợp phức tạp những sự lựa chọn liên quan lẫn nhau, bao gồm cả các quyết định không hành động, do các cơ quan nhà nước hay các quan chức nhà nước đề ra” [24, tr.
Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan đến nhau của các cơ quan hay các cấp chính quyền trong bộ máy Nhà nước về việc lựa chọn các mục tiêu và giải pháp để đạt được các mục tiêu đó trên cơ sở có những tính toán và chủ đích rõ ràng nhằm giải quyết một vấn đề hay đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của thực tiễn xã hội. 10 Chính sách công là những hành động ứng xử của Nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển. Chính sách công là một chuỗi các quyết định hoạt động của Nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội theo mục tiêu xác định. Từ các khái niệm trên cho thấy chính sách công có nhiều khái niệm ở những gốc nhìn khác nhau.
Theo tôi, chính sách công có thể được hiểu là tất cả các chủ trương, dự án, kế hoạch, chương trình. của chủ thể được trao quyền lực công nhằm xử lý những vấn đề mang tính xã hội, cộng đồng trên mọi lĩnh vực trong cuộc sống nhằm giải quyết những vấn đề có tính cộng đồng. Chính sách thông tin Chính sách thông tin là cung cấp thông tin đến từng đối tượng thụ hưởng trên nguyên tắc quy định của một Quốc gia, lãnh thổ. Chính sách thông tin được thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội nhằm truyền đạt thông tin của các đối tượng quản lý đến người dân.
Khái niệm việc thực thi chính sách công và các bước thực hiện chính sách thông tin cơ sở 1. Khái niệm việc thực thi chính sách công: Việc thực thi chính sách công có ý nghĩa quyết định sự thành công hay thất bại của một chính sách. Dựa trên những quan điểm riêng của mỗi tác giả đã đưa ra những cách hiểu khác nhau về thực thi chính sách công như: Tác giả Nguyễn Hữu Hải cho rằng: “Tổ chức thực thi chính sách là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý trí của chủ thể trong chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu định hướng” [20, tr. Tác giả Lê Chi Mai cho rằng: “thực thi chính sách là giai đoạn biến các ý đồ chính sách thành những kết quả thực tế thông qua hoạt động có tổ chức 11 của các cơ quan trong bộ máy nhà nước, nhằm đạt tới những mục tiêu đã đề ra” [27, tr.
Theo tác giả Bùi Phương Đình cho rằng: “Thực thi chính sách công là một giai đoạn quan trọng trong chu trình chính sách, là bước duy nhất chọn ý tưởng chính sách, cụ thể là các ý tưởng về mục tiêu , đối tượng phương thức can thiệp thành những hành động nhất định của các cơ quan, thiết chế, tổ chức chính quyền ở nhiều cấp khác nhau và những người đại diện cho các cơ quan, thiết chế, tổ chức, chính quyền ở nhiều cấp khác nhau và những người đại diện cho các cơ quan, thiết chế, tổ chức này để giải quyết các vấn đề xã hội” [19, tr. Các bước thực hiện chính sách thông tin cơ sở: Bước 1: Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách: Việc xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách thông tin cơ sở trên địa bàn huyện được xây dựng khi đưa chính sách vào cuộc sống. Các cơ quan triển khai thực hiện chính sách, Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh An Giang là cơ quan chủ trì xây dựng kế hoạch, chương trình, hướng dẫn thực hiện để trình lên UBND tỉnh phê duyệt, sau đó triển khai đến các huyện, thị, thành phố thực hiện chính sách. Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách thông tin cơ sở gồm các nội dung cơ bản sau: Công tác tổ chức, điều hành: Nội dung kế hoạch gồm những dự kiến về hệ thống các cơ quan chủ trì như Phòng Văn hóa và Thông tin, Đài Truyền thanh huyện và các cơ quan phối hợp triển khai thực hiện như phòng Nội vụ, phòng Tài chính Kế hoạch, … Số lượng và chất lượng nhân sự tham gia tổ chức thực thi, cơ chế và trách nhiệm của cán bộ quản lý và các cá n hân thực thi, cơ chế tác động giữa các bộ phận thực thi chính sách.
Các nguồn vật lực liên quan: dự kiến về các cơ sở kiến trúc, trang thiết bị phục vụ cho tổ chức thực thi chính sách, các nguồn lực tài chính, các 12 vật tư văn phòng phẩm… trong các nguồn lực này nguồn lực tài chính là không thể thiể thiếu. Thời gian triển khai thực hiện: Khi xây dựng kế hoạch thực thi CSTTCS cần ghi rõ mốc thời gian thực hiện chính sách cụ thể. Các mốc thời gian điều dựa trên văn bản của tỉnh và địa phương. Công tác kiểm tra, đôn đốc thực thi chính sách: là những dự kiến về tiến độ, hình thức, phương pháp kiểm tra giám sát, tổ chức thực thi chính sách.