CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN CHI PHÍ XÂY LẮP TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Cơ sở lý luận về kế toán chi phí trong các doanh nghiệp xây lắp 1. Một số khái niệm cơ bản về kế toán chi phí xây lắp Khái niệm chi phí: Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. Khái niệm chi phí sản xuất xây lắp: là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành hoạt động xây lắp trong một thời kỳ nhất định.
Phân loại chi phí sản xuất xây lắp: Theo mục đích công dụng kinh tế chi phí: - Chi phí NVL trực tiếp: Là toàn bộ chi phí NVL được sử dụng trực tiếp cho hoạt động xây lắp. - Chi phí nhân công trực tiếp: Là toàn bộ chi phí lao động trực tiếp tham gia vào quá trình hoạt động xây lắp, bao gồm tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp phải trả… - Chi phí sản xuất chung: Là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, đội sản xuất. - Chi phí sử dụng máy thi công: Là chi phí sử dụng máy để hoàn thành sản phẩm xây lắp, bao gồm chi phí khấu hao máy thi công, chi phí sửa chữa lớn máy thi công, tiền lương của công nhân điều khiển máy và các chi phí khác của máy thi công. - Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý DN.
Theo nội dung, tính chất kinh tế: - Chi phí NVL: Bao gồm toàn bộ giá trị (giá mua, chi phí mua) của các loại NVL chính và NVL phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ dùng vào 9 hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ báo cáo. - Chi phí nhân công: Là các khoản chi phí về tiền lương phải trả người lao động, các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ theo tiền lương của người lao động. - Chi phí khấu hao máy móc, thiết bị: Bao gồm chi phí khấu hao toàn bộ TSCĐ dùng trong hoạt động SXKD trong kỳ của DN. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm toàn bộ chi phí DN đã chi trả về các loại dịch vụ mua từ bên ngoài như tiền điện, nước, điện thoại, vệ sinh và các dịch vụ khác phục vụ cho hoạt động SXKD của DN trong kỳ báo cáo.
- Chi phí bằng tiền khác: Bao gồm toàn bộ chi phí khác dùng cho hoạt động SXKD chưa được phản ánh ở các chỉ tiêu trên, đã chi bằng tiền trong kỳ báo cáo như: tiếp khách, hội họp, thuê quảng cáo. Theo mối quan hệ giữa khả năng quy nạp chi phí vào đối tượng kế toán chi phí: - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng kế toán tập hợp chi phí. - Chi phí gián tiếp: Là những chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí khác nhau nên không thể quy nạp trực tiếp được mà phải tập hợp, quy nạp cho từng doanh thu theo phương pháp phân bổ gián tiếp. Theo mối quan hệ giữa chi phí sản xuất với khối lượng sản phẩm hoàn thành: - Chi phí cố định: Là những chi phí mà tổng số không thay đổi khi có sự thay đổi hoạt động của đơn vị.
- Chi phí biến đổi: Là những chi phí thay đổi tỷ lệ với mức hoạt động của đơn vị. - Chi phí hỗn hợp: Là loại chi phí mà bản thân nó gồm có cả chi phí cố định và chi phí biến đổi. Theo nội dung cấu thành chi phí: - Chi phí đơn nhất: Là chi phí do một yếu tố chi phí duy nhất cấu thành như chi phí NVL chính dùng trong sản xuất, tiền lương công nhân sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ. - Chi phí tổng hợp: Là những chi phí bao gồm nhiều yếu tố khác nhau có cùng một công dụng như chi phí sản xuất chung.
Nhiệm vụ của kế toán chi phí xây lắp Để tổ chức tốt công tác kế toán chi phí xây lắp, đáp ứng đầy đủ trung thực và kịp thời yêu cầu quản lý chi phí của DN, kế toán cần thực hiện được các nhiệm vụ chủ yếu sau: - Xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất phù hợp với đặc thù doanh nghiệp và yêu cầu quản lý từ đó mã hóa, phân loại các đối tượng cho phép nhận diện, tìm kiếm nhanh chóng, không nhầm lẫn các đối tượng trong quá trình xử lý thông tin tự động. - Tổ chức vận dụng các tài khoản kế toán phù hợp với phương pháp kế toán hàng tồn kho ( kê khai thường xuyên hoặc kiểm kê định kỳ) mà doanh nghiệp lựa chọn. - Tổ chức tập hợp, kết chuyển hoặc phân bổ chi phí sản xuất theo đúng đối tượng, trình tự kế toán tập hợp chi phí xây lắp đã xác định và bằng phương pháp thích hợp đã chọn, cung cấp kịp thời những số liệu, thông tin tổng hợp về các khoản mục chi phí và yếu tố chi phí đã quy định. - Tổ chức xác định báo cáo cần thiết về CPSX để chương trình tự động xử lý, định lỳ cung cấp các báo cáo về CPXL cho các cấp quản lý DN, tiến hành phân tích tình hình thực hiện các định mức và dự toán chi phí, phát hiện các hạn chế và khả năng tiềm tàng để từ đó đề xuất các biện pháp nhằm giảm chi phí xây lắp công trình.
- Tổ chức kiểm kê, xử lý, cập nhật số lượng sản phẩm dở dang cuối tháng, số lượng sản phẩm hoàn thành, sản phẩm dở dang cuối tháng. Nội dung của kế toán chi phí xây lắp trong doanh nghiệp xây lắp 1. Quy định kế toán chi phí theo chuẩn mực Việt Nam (VAS) Trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, có các chuẩn mực liên quan tới chi phí sản xuất trong DNXL như: - Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01(VAS 01): Đây là chuẩn mực chung nêu lên các nguyên tắc và yêu cầu kế toán cơ bản, các yếu tố và việc ghi nhận các yếu tố của báo cáo tài chính. Trong đó có khái niệm về chi phí và nguyên tắc ghi nhận chi phí vào BCTC.
11 Khi ghi nhận chi phí vào BCTC cần phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau: Cơ sở dồn tích, hoạt động liên tục, giá gốc, phù hợp, nhất quán, thận trọng, trọng yếu. Do đặc thù của ngành xây lắp thi công công trình nên nguyên tắc cơ sở dồn tích là nguyên tắc chính chi phối kế toán chi phí xây lắp tại doanh nghiệp. Theo nguyên tắc này, mọi nghiệp vụ kinh tế tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi nhận vào sổ kế toán và BCTC của kỳ kế toán liên quan tại thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực thu, thực chi tiền hoặc tương đương tiền. BCTC phải phản ánh tình hình tài chính của DN trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 15(VAS 15): mục đích của chuẩn mực này nhằm quy định và hướng dẫn các nguyên tắc và phương pháp kế toán doanh thu và chi phí liên quan đến hợp đồng xây dựng. Theo chuẩn mực này chi phí của hợp đồng xây dựng bao gồm: chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng; chi phí chung liên quan đến hoạt động của các hợp đồng và có thể phân bổ cho từng hợp đồng cụ thể; các chi phí khác có thể thu lại từ khách hàng theo các điều khoản của hợp đồng. Chi phí liên quan trực tiếp đến từng hợp đồng bao gồm: chi phí nhân công tại công trường (bao gồm cả chi phí giám sát công trình), chi phí nguyên liệu, vật liệu, thiết bị công trình, chi phí khấu hao máy móc thiết bị và các tài sản cố định khác sử dụng để thực hiện hợp đồng. Chi phí vận chuyển, lắp đặt, tháo dỡ máy móc thiết bị và nguyên vật liệu đến và đi khỏi công trình.
Chi phí thuê nhà xưởng, máy móc thiết bị để thực hiện hợp đồng, chi phí sửa chữa và bảo hành công trình. Chi phí liên quan trực tiếp của từng hợp đồng sẽ được giảm khi có các khoản thu nhập khác không bao gồm doanh thu trong hợp đồng. Ví dụ các khoản thu từ việc bán nguyên liệu, vật liệu thừa, thu từ thanh lý máy móc thiết bị thi công khi kết thúc hợp đồng. Chi phí chung liên quan đến hoạt động của các hợp đồng xây dựng và có thể phân bố cho từng hợp đồng bao gồm các chi phí như: chi phí bảo hiểm, chi phí thiết kế và trợ giúp kỹ thuật không liên quan đến một hợp đồng cụ thể chi phí quản lý chung trong xây dựng.
Các chi phí trên được phân bổ theo các phương pháp thích hợp một cách có hệ thống theo tỷ lệ hợp lý và được áp dụng thống nhất cho tất cả 12 các chi phí có đặc điểm tương tự. Các chi phí khác có thế thu lại từ khách hàng theo các điều khoản của hợp đồng như: chi giải phóng mặt bằng, chi phí triển khai mà khách hàng phải trả lại cho nhà thầu được quy định trong hợp đồng. Chi phí không liên quan đến hoạt động của hợp đồng hoặc không thế phân bổ cho hợp đồng xây dựng thì không được tính trong chi phí của hợp đồng xây dựng. Chi phí của hợp đồng xây dựng được ghi nhận theo 2 trường hợp: + Trường hợp hợp đồng xây dựng quy định nhà đầu thầu được thanh toán theo tiến độ kế hoạch, khi kết quả thực hiện hợp đồng xây dựng được ước tính một cách đáng tin cậy, thì chi phí liên quan đến hợp đồng được ghi nhận tương ứng với phần công việc đã hoàn thành do nhà thầu tự xác định vào ngày lập báo cáo tài chính mà không phụ thuộc vào hóa đơn thanh toán theo tiến độ kế hoạch đã lập hay chưa và số tiền ghi trên hóa đơn là bao nhiêu.