Luận án tiến sĩ vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nghiên cứu trên địa bàn tỉnh nghệ an

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Người hướng dẫn: GS. Mai Ngọc Cường
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Vai Trò Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại Đối Với Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan một số nghiên cứu về vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển DNN&V
• 1.3. Một số nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với sự phát triển của DNN&V
• 1.4. Những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với phát triển của DNN&V
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.7. Mô hình nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp thu thập số liệu, xác định quy mô mẫu phiếu và thiết kế nội dung phiếu điều tra, phỏng vấn
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1. Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và sự cần thiết hoạt động cho vay của NHTMCP đối với phát triển DNN&V
• 2.2. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần
• 2.3. Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng
• 2.4. Vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng
• 2.5. Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển của DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng
• 2.6. Kinh nghiệm thực tiễn vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD ở một số địa phương và bài học cho tỉnh Nghệ An
• 2.6.1. Kinh nghiệm thực tiễn của một số ngân hàng trên thế giới
• 2.6.2. Kinh nghiệm thực tiễn của một số NHTMCP ở Việt Nam
• 2.6.3. Bài học thành công và chưa thành công rút ra cho tỉnh Nghệ An
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG LĨNH VỰC CÔNG NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Khái quát về tình hình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng và hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 3.2. Phân tích thực trạng vai trò hoạt động cho vay của các NHTMCP đối với DNN&V trong lĩnh vực CN&XD trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 3.2.1. Phân tích thực trạng vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển về quy mô, tốc độ phát triển của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 3.2.2. Thực trạng vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc thay đổi cơ cấu của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 3.2.3. Phân tích thực trạng vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP và tác động của nó đến việc thay đổi chất lượng và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh DNN&V trong lĩnh vực CN&XD trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 3.3. Đánh giá chung về vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An
• 3.4. Nguyên nhân hạn chế về vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực CN&XD trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay
• 3.5. Kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP và việc thay đổi quy mô, cơ cấu và chất lượng phát triển của các DNN&V trong lĩnh vực CN&XD
• 3.6. Cụ thể những hạn chế của các nhân tố tác động đến vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với sự phát triển DNN&V trong lĩnh vực CN&XD
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG LĨNH VỰC CÔNG NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN
• 4.1. Quan điểm nâng cao vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An những năm tới
• 4.2. Bối cảnh nâng cao vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An những năm tới
• 4.3. Quan điểm nâng cao vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD
• 4.4. Dự báo một số chỉ tiêu nhằm nâng cao vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với phát triển DNN&V trong lĩnh vực CN&XD
• 4.5. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với sự phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng
• 4.5.1. Hoàn thiện môi trường thể chế cho vay
• 4.5.2. Nâng cao năng lực cho vay của NHTMCP
• 4.5.3. Nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng vốn vay của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD
• 4.6. Một số kiến nghị
• 4.6.1. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• 4.6.2. Kiến nghị với UBND tỉnh Nghệ An
• 4.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại

Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNN&V) tại Nghệ An. Ngân hàng không chỉ cung cấp nguồn vốn cần thiết mà còn hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc tối ưu hóa hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo thống kê, DNN&V chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp tại Nghệ An, cho thấy sự cần thiết của việc phát triển nguồn vốn cho khu vực này.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Ngân Hàng Trong Phát Triển DNN V

Ngân hàng thương mại cung cấp hỗ trợ tài chính cho DNN&V, giúp họ vượt qua khó khăn về vốn. Điều này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Các Hình Thức Cho Vay Phổ Biến Tại Nghệ An

Các ngân hàng thương mại tại Nghệ An cung cấp nhiều hình thức cho vay như cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm riêng, phù hợp với nhu cầu của từng doanh nghiệp.

II. Những Thách Thức Trong Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại

Mặc dù có vai trò quan trọng, nhưng hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cũng gặp nhiều thách thức. Các DNN&V thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn do thiếu thông tin và năng lực tài chính. Điều này dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp không thể phát triển bền vững.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Khả Năng Tín Dụng

Nhiều ngân hàng gặp khó khăn trong việc đánh giá khả năng tín dụng của DNN&V do thiếu thông tin minh bạch. Điều này làm giảm khả năng cho vay và ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp.

2.2. Rào Cản Về Thủ Tục Cho Vay

Thủ tục cho vay phức tạp và mất thời gian là một trong những rào cản lớn đối với DNN&V. Nhiều doanh nghiệp không đủ kiên nhẫn để hoàn thành các thủ tục này, dẫn đến việc không tiếp cận được nguồn vốn.

III. Phương Pháp Nâng Cao Vai Trò Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng

Để nâng cao vai trò hoạt động cho vay, các ngân hàng thương mại cần cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ cho DNN&V. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Cho Vay

Ngân hàng cần đơn giản hóa quy trình cho vay, giảm thiểu thủ tục hành chính để DNN&V có thể tiếp cận vốn nhanh chóng và hiệu quả hơn.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Cung cấp các chương trình đào tạo về quản lý tài chính và kỹ năng kinh doanh cho DNN&V sẽ giúp họ nâng cao năng lực và khả năng tiếp cận vốn vay.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Cho Vay Tại Nghệ An

Nghiên cứu cho thấy hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đã có những tác động tích cực đến sự phát triển của DNN&V tại Nghệ An. Nhiều doanh nghiệp đã sử dụng vốn vay để mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Kết Quả Từ Các Dự Án Được Tài Trợ

Nhiều dự án được tài trợ từ ngân hàng đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người lao động tại địa phương.

4.2. Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

Hoạt động cho vay không chỉ giúp DNN&V phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh Nghệ An, tạo ra sự liên kết giữa các doanh nghiệp lớn và nhỏ.

V. Kết Luận Về Vai Trò Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại

Vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đối với phát triển DNN&V tại Nghệ An là rất quan trọng. Cần có những chính sách hỗ trợ và cải thiện quy trình cho vay để thúc đẩy sự phát triển bền vững cho khu vực này.

5.1. Định Hướng Tương Lai

Trong tương lai, ngân hàng cần tiếp tục cải thiện dịch vụ cho vay và mở rộng các hình thức hỗ trợ cho DNN&V để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Cần có các chính sách khuyến khích ngân hàng thương mại đầu tư vào DNN&V, tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong việc tiếp cận nguồn vốn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Vai trò hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại cổ phần đối với phát triển Doanh nghiệp nhỏ và vừa - Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ An" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Võ Đức Việt, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Mai Ngọc Cường, bảo vệ tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2018. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị, mã số đào tạo 9310102.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNN&V) giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân nhờ đặc thù linh hoạt và khả năng thích ứng thị trường. Khối doanh nghiệp này tạo việc làm cho gần một nửa tổng số lao động làm việc tại các doanh nghiệp, góp phần giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo và tham gia vào chuỗi giá trị ngành hàng.

Tại tỉnh Nghệ An, tính đến ngày 31/12/2016, toàn tỉnh có 8.406 doanh nghiệp, trong đó khối DNN&V chiếm 8.345 doanh nghiệp. Riêng trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng (CN&XD) có khoảng 3.195 DNN&V (gồm 1.325 doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo và 1.870 doanh nghiệp xây dựng), với quy mô vốn đăng ký trung bình 4,5 tỷ đồng/doanh nghiệp. Mặc dù chiếm gần 40% tổng số DNN&V trên địa bàn và có đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, các DNN&V trong lĩnh vực CN&XD gặp nhiều khó khăn về vốn đầu tư sản xuất kinh doanh, thị trường, trình độ khoa học kỹ thuật và hiệu quả hoạt động.

Theo kết quả khảo sát của BSPS về dự báo nhu cầu vốn đầu tư sản xuất của khối DNN&V trên địa bàn tỉnh Nghệ An, dư nợ cho vay thực tế của các tổ chức tín dụng mới chỉ đáp ứng chưa đầy 1/3 số lượng doanh nghiệp hiện có. Mạng lưới ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) trên địa bàn tỉnh gồm 22 chi nhánh NHTMCP không có vốn nhà nước và các chi nhánh của NHTM nhà nước, NHTMCP có vốn nhà nước chi phối; tuy nhiên quy mô cung ứng vốn vay vẫn chưa đáp ứng kịp thời và đầy đủ nhu cầu của các DNN&V công nghiệp và xây dựng. Xuất phát từ thực tiễn trên, việc nghiên cứu vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với sự phát triển của khối DNN&V lĩnh vực CN&XD tại Nghệ An là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là trên cơ sở phân tích thực trạng vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với phát triển của DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng, luận án đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm tăng cường vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An đến năm 2025.

Để đạt được mục tiêu trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Luận giải cơ sở lý luận về vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển DNN&V.
2. Phân tích kinh nghiệm vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD của một số nước và một số địa phương nước ta và rút ra các bài học cho Nghệ An.
3. Đánh giá thực trạng vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển của DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay, chỉ ra những thành tựu hạn chế và nguyên nhân hạn chế.
4. Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm tăng cường vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An đến năm 2025.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng.
• Phạm vi nội dung: Luận án tiếp cận vai trò hoạt động cho vay trên 3 phương diện phát triển của DNN&V gồm: (i) Quy mô và tốc độ phát triển; (ii) Chuyển dịch cơ cấu; (iii) Chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Luận án phân tích 4 nhóm nhân tố tác động đến vai trò cho vay: thể chế chính sách, tổ chức quản lý, năng lực nội sinh của ngân hàng và năng lực nội sinh của khu vực DNN&V. Về chủ thể khảo sát, luận án giới hạn tại các chi nhánh NHTMCP không có vốn nhà nước (22 chi nhánh) và các DNN&V ngành CN&XD tại Nghệ An.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Nghệ An, trung tâm vùng Bắc Trung Bộ, nơi có quy mô phát triển DNN&V và mạng lưới chi nhánh NHTMCP phát triển mạnh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp và sơ cấp phân tích thực trạng được thu thập chủ yếu trong giai đoạn 2010 - 2016 (trọng tâm các mốc dữ liệu 2012 - 2015 và 2013 - 2015); các định hướng và giải pháp được đề xuất với tầm nhìn đến năm 2025.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến tín dụng ngân hàng và sự phát triển của DNN&V:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Tác động của tín dụng ngân hàng đến hoạt động DNN&V: Sophie Brana và cộng sự (1999) khảo sát 420 DNN&V tại Nga cùng dữ liệu thường niên của Thời báo Kinh tế Nga (REB), chỉ ra nguồn vốn vay tác động tích cực đến quy mô và lợi nhuận của doanh nghiệp; Commander và cộng sự (1993) khảo sát 41 doanh nghiệp tại Moscow, phân tích mối liên hệ tương quan giữa tín dụng ngân hàng với sản lượng, việc làm và tài chính doanh nghiệp khi đối mặt cú sốc thị trường; Uchida và cộng sự (2006) khẳng định tín dụng ngân hàng thúc đẩy sự phát triển của DNN&V thông qua các mối quan hệ thương mại.
• Mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại: Meltzer (1960) đưa ra giả thuyết về vai trò tái phân phối của tín dụng thương mại; Jaffe (1971), Ramey (1992), Nilsen (2002) củng cố quan điểm tái phân phối dựa trên chuỗi dữ liệu thời gian; Petersen và Rajan (1997) dùng dữ liệu NSSBF chứng minh các doanh nghiệp nhỏ sử dụng tín dụng thương mại nhiều hơn khi khó tiếp cận vốn ngân hàng; Calomiris và cộng sự (1995) phân tích vai trò thương phiếu trong giai đoạn suy thoái; Love và cộng sự (2007) chỉ ra sự đứt gãy kênh tái phân phối tín dụng thương mại trong khủng hoảng kinh tế tại Mexico (1994) và châu Á (1997); McMillan và Woodruff (1999) nghiên cứu dữ liệu doanh nghiệp tại Việt Nam cho thấy tín dụng từ nhà cung cấp làm tăng khả năng cấp tín dụng từ tổ chức tín dụng.
• Tính thay thế và bổ sung của các kênh vốn: Ono (2001) và Ogawa (2003) dùng dữ liệu chuỗi thời gian tại Nhật Bản chỉ ra chênh lệch lãi suất ngân hàng tác động đến các khoản phải trả và tín dụng thương mại có thể thay thế vốn ngân hàng; ngược lại, Taketa và Udell (2006), Takehiro và Ohkusa (1995), Uesugi (2005) chứng minh tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng là hai yếu tố bổ sung cho nhau; Fukuda và cộng sự (2006), Tsuruta (2007, 2008), Uesugi và Yamashiro (2004), Boissay và Gropp (2007) phân tích cơ chế dịch chuyển các dòng vốn tín dụng trong điều kiện bình thường và khủng hoảng tài chính.

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của DNN&V: Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2011) khảo sát 389 DNN&V tại Cần Thơ, sử dụng mô hình hồi quy xác định khả năng tiếp cận tín dụng có mối quan hệ cùng chiều với hiệu quả kinh doanh; Nguyễn Phú Sơn và cộng sự (2013) khảo sát 349 doanh nghiệp tại Sóc Trăng theo khung 5 áp lực cạnh tranh của Porter (1985) và phân tích SWOT; Võ Thành Danh và cộng sự (2013) dùng mô hình kim cương khảo sát 177 doanh nghiệp để đánh giá năng lực cạnh tranh và cấu trúc vốn; Ari Kokko và cộng sự (2004), Nguyễn Ngọc Anh và cộng sự (2009), Trịnh Thị Hoa Mai (2005), Đàm Văn Huệ (2006) phân tích vai trò của kinh tế tư nhân, năng lực cạnh tranh, tỷ lệ việc làm mới (88,5%) và đóng góp GDP (51,7%) của khối DNN&V.
• Hoạt động cung ứng tín dụng và dịch vụ ngân hàng: Nguyen Thi Thanh Son (2015) khảo sát 20 ngân hàng và 180 doanh nghiệp nhỏ ở miền Bắc Việt Nam, so sánh với Anh và các nước Đông Á; Hoang Thi Thu Hien (2016) nghiên cứu thông tin bất đối xứng và hình thức cho vay theo tổ nhóm; Phạm Văn Hồng (2007), Nguyễn Minh Tuấn (2008) phân tích dịch vụ ngân hàng hỗ trợ DNN&V và quản trị rủi ro; Võ Đức Toàn (2012), Trương Quang Thông (2010), Nguyễn Văn Lê (2014) nghiên cứu tại TP. Hồ Chí Minh về mở rộng tín dụng và chuẩn hóa quy trình tín dụng 7 bước; Trần Ái Kết (2014), Nguyễn Thị Lệ và cộng sự (2013) nghiên cứu về tín dụng thương mại; Quan Minh Nhựt và cộng sự (2014), Trần Ái Kết và cộng sự (2013), Nguyễn Quốc Nghi (2014) sử dụng các mô hình Binary Logistic, Probit, Tobit và EFA phân tích sự hài lòng của khách hàng và khả năng tiếp cận vốn.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về tín dụng và DNN&V, phần lớn các công trình tập trung vào các đô thị lớn hoặc nghiên cứu chung cho mọi ngành nghề dưới góc độ quản trị - tài chính doanh nghiệp. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống dưới góc độ Kinh tế chính trị về vai trò hoạt động cho vay của hệ thống NHTMCP không có vốn nhà nước đối với việc phát triển DNN&V trong lĩnh vực chuyên biệt là công nghiệp và xây dựng tại một địa bàn cấp tỉnh mang tính đặc thù trung tâm Bắc Trung Bộ như tỉnh Nghệ An. Luận án lựa chọn giải quyết trọn vẹn khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung khái niệm

• Khái niệm và tiêu chuẩn phân định DNN&V: Luận án hệ thống hóa khái niệm doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11, các tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới (WB), Công ty Tài chính Quốc tế (IFC), Liên minh Châu Âu (EU), kinh nghiệm phân loại của các quốc gia (Nhật Bản, Brazil, Indonesia, Malaysia, Hàn Quốc, Philippines, Singapore, Thái Lan) và sự phát triển của hệ thống văn bản pháp lý Việt Nam: từ Công văn 681/CP-KTN (1998), Nghị định 90/2001/NĐ-CP, Nghị định 56/2009/NĐ-CP đến Nghị định 39/2018/NĐ-CP.

Quốc gia / Vùng lãnh thổ	Tiêu chuẩn phân định Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNN&V)
Nhật Bản	- Ngành chế tạo: Số lượng nhân viên dưới 300 người hoặc vốn đầu tư dưới 100 triệu Yên. - Ngành buôn bán: Nhân viên dưới 50 người và vốn đầu tư dưới 10 triệu Yên.
Brazil	- Doanh nghiệp vừa: Số nhân viên từ 50 đến 249 người. - Doanh nghiệp nhỏ: Số nhân viên từ 5 đến 49 người.
Indonesia	- Doanh nghiệp nhỏ: Nhân viên từ 5 đến 19 người, vốn khoảng 70 triệu Rupiah (trừ đất đai, bất động sản). - Doanh nghiệp vừa: Số nhân viên khoảng 20 đến 29 người.
Malaysia	Nhân viên dưới 250 người, vốn tài sản cố định hoặc tài sản khoảng 1 triệu Ringgit.
Hàn Quốc	- Chế tạo, vận tải: Nhân viên dưới 300 người hoặc tài sản dưới 500 triệu Won. - Kiến trúc: Nhân viên dưới 50 người và tài sản dưới 500 triệu Won. - Thương mại, dịch vụ: Nhân viên dưới 50 người và tài sản dưới 50 triệu Won. - Bán buôn: Nhân viên dưới 50 người hoặc tài sản dưới 200 triệu Won.
Philippines	- Công nghiệp quy mô vừa và nhỏ: Tổng tài sản từ 250 nghìn đến dưới 1 triệu Peso. - Công nghiệp quy mô nhỏ: Số lượng nhân viên từ 5 đến 99 người, tổng tài sản từ 100 nghìn đến 1 triệu Peso.
Singapore	- Doanh nghiệp nhỏ: Tài sản cố định dưới 5 triệu SGD. - Doanh nghiệp vừa: Vốn cố định từ 5 đến 10 triệu SGD.
Thái Lan	Công nghiệp quy mô nhỏ: Vốn đăng ký dưới 2 triệu Baht và dưới 50 nhân viên.

Nguồn: Viện Nghiên cứu và đào tạo về quản lý (dẫn theo Luận án)

Ngành hoạt động	Doanh nghiệp siêu nhỏ	Doanh nghiệp nhỏ	Doanh nghiệp vừa
Nông, lâm nghiệp và thủy sản	Không quá 10 người và tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng	Không quá 100 người và tổng doanh thu năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng	Không quá 200 người và tổng doanh thu năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng
Công nghiệp và xây dựng	Không quá 10 người và tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng	Không quá 100 người và tổng doanh thu năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng	Không quá 200 người và tổng doanh thu năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng
Thương mại và dịch vụ	Không quá 10 người và tổng doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng	Không quá 50 người và tổng doanh thu năm không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng	Không quá 100 người và tổng doanh thu năm không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng

Nguồn: Nghị định số 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ

• Bản chất hoạt động cho vay và lợi tức tín dụng: Cho vay của NHTMCP là hoạt động chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng một lượng giá trị từ ngân hàng sang người đi vay với nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi. Lợi tức tín dụng về bản chất là một phần giá trị thặng dư được tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh mà người đi vay nhượng lại cho người cho vay. Tỷ suất lợi tức (lãi suất) được cấu thành từ 4 yếu tố: chi phí huy động vốn, chi phí quản lý vận hành, chi phí bù đắp rủi ro và lợi nhuận mong đợi của ngân hàng.
• Phân loại cho vay và quy trình cấp tín dụng: Hoạt động cho vay được phân loại theo thời hạn (ngắn hạn, trung và dài hạn), mục đích (sản xuất lưu thông, tiêu dùng), mức độ tín nhiệm (có bảo đảm, không bảo đảm), hình thái giá trị (bằng tiền, bằng tài sản) và phương thức cho vay (hạn mức tín dụng, từng lần, hạn mức thấu chi, thẻ tín dụng, hợp vốn, chiết khấu chứng từ có giá, bảo lãnh ngân hàng, bao thanh toán). Quy trình cho vay gồm 7 bước: (1) Tiếp nhận hồ sơ; (2) Thẩm định hồ sơ tín dụng; (3) Ra quyết định tín dụng; (4) Giải ngân; (5) Kiểm tra sử dụng vốn vay; (6) Đôn đốc thu hồi nợ; (7) Thanh lý hợp đồng tín dụng.
• Khung nội dung vai trò và nhân tố ảnh hưởng: Vai trò cho vay được phân tích trên 3 khía cạnh: tác động đến quy mô và tốc độ tăng trưởng; tác động đến thay đổi cơ cấu; tác động đến chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh của DNN&V. Bốn nhóm nhân tố ảnh hưởng gồm: môi trường thể chế chính sách; tổ chức quản lý; năng lực nội sinh của NHTMCP (huy động vốn, thẩm định dự án, bộ máy quản lý); năng lực nội sinh của khu vực DNN&V (năng lực tài chính, tổ chức quản lý, công nghệ, tài sản bảo đảm).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp tiếp cận: Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (tổng hợp, so sánh, phân tích logic) và phương pháp nghiên cứu định lượng (thống kê mô tả, kiểm định thang đo, phân tích tương quan và hồi quy).
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo thống kê của Cục Thống kê tỉnh Nghệ An, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An, báo cáo tài chính và báo cáo hoạt động tín dụng của các chi nhánh NHTMCP trên địa bàn giai đoạn 2010 - 2016.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thực hiện thông qua phát phiếu điều tra khảo sát và phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý, cán bộ tín dụng tại các chi nhánh NHTMCP và đại diện lãnh đạo các DNN&V trong lĩnh vực CN&XD tại tỉnh Nghệ An; xử lý dữ liệu qua thang đo khoảng cách Likert để kiểm định mức độ tác động của các nhân tố.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động cho vay của NHTM và sự phát triển của DNN&V, phân định các trường phái nghiên cứu về tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng. Trên cơ sở chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu tại địa bàn tỉnh Nghệ An, chương này xác lập khung phương pháp luận, câu hỏi nghiên cứu, mô hình nghiên cứu, quy trình xác định quy mô mẫu điều tra khảo sát, thiết kế nội dung phiếu phỏng vấn và phương pháp xác định giá trị khoảng thang đo (Bảng 1.1 và Bảng 1.2).

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương 2 luận giải các khái niệm nền tảng về doanh nghiệp, phân loại DNN&V theo chuẩn mực quốc tế và văn bản pháp luật Việt Nam (Nghị định 56/2009/NĐ-CP và Nghị định 39/2018/NĐ-CP); phân tích đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng. Chương này làm rõ bản chất kinh tế chính trị của hoạt động cho vay, lợi tức tín dụng, 7 bước trong quy trình cấp tín dụng, 4 yếu tố cấu thành lãi suất cho vay.

Chương 2 thiết lập khung phân tích nội dung vai trò của cho vay NHTMCP (đối với quy mô, tốc độ, cơ cấu, chất lượng, hiệu quả sản xuất kinh doanh, đổi mới công nghệ và khả năng tiếp cận vốn bên ngoài) cùng 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng. Đồng thời, chương này tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ các ngân hàng trên thế giới và một số NHTMCP tại các tỉnh, thành phố của Việt Nam, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm thành công và chưa thành công áp dụng cho Nghệ An.

Chương 3: Thực trạng vai trò cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về thực trạng phát triển của 8.345 DNN&V tại Nghệ An (với 3.195 doanh nghiệp thuộc khối CN&XD) và hoạt động cung ứng vốn của 22 chi nhánh NHTMCP không có vốn nhà nước. Dựa trên số liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2010 - 2016 (trọng tâm các chuỗi số liệu bình quân ngân hàng 2012 - 2015 và 2013 - 2015) kết hợp dữ liệu điều tra khảo sát, chương này phân tích:

• Tác động đến quy mô và tốc độ phát triển: Tăng trưởng dư nợ cho vay bình quân ngân hàng đối với khách hàng DNN&V ngành CN&XD thúc đẩy gia tăng tổng vốn đầu tư, tài sản cố định, quy mô lao động và doanh thu tiêu thụ sản phẩm (Bảng 3.11, 3.12, 3.17).
• Tác động đến thay đổi cơ cấu: Hoạt động cấp vốn hỗ trợ điều chỉnh tỷ trọng giữa phân ngành công nghiệp chế biến chế tạo và xây dựng, định hình lại cơ cấu vốn tự có và vốn vay, cơ cấu sản phẩm (Bảng 3.13, 3.14).
• Tác động đến chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh: Nguồn vốn vay góp phần cải thiện trình độ máy móc thiết bị, gia tăng giá trị sản xuất, tối ưu hóa chi phí trung gian và nâng cao giá trị gia tăng của doanh nghiệp (Bảng 3.15, 3.16, 3.18).
• Đánh giá hạn chế và nguyên nhân: Phân tích thực trạng nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu (Bảng 3.20), những rào cản về môi trường thể chế (Bảng 3.22), năng lực thẩm định và sản phẩm của NHTMCP (Bảng 3.23, 3.24), cũng như những nguyên nhân khiến doanh nghiệp không vay được vốn như thiếu tài sản bảo đảm, báo cáo tài chính thiếu minh bạch và năng lực quản trị hạn chế (Bảng 3.25, 3.26, 3.27, 3.28).

Chương 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 4 xác định bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Nghệ An, các quan điểm định hướng và bảng chỉ tiêu dự báo nhằm tăng cường vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đến năm 2025 (Bảng 4.1). Chương này đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện môi trường thể chế cho vay: Hoàn thiện cơ chế chính sách tín dụng, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNN&V tại địa phương.
2. Nâng cao năng lực cho vay của NHTMCP: Tăng cường năng lực huy động vốn, mở rộng các phương thức cấp tín dụng hiện đại (thấu chi, bao thanh toán, cho vay theo chuỗi), nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ thẩm định, đổi mới quản trị rủi ro.
3. Nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng vốn vay của DNN&V trong lĩnh vực CN&XD: Cải thiện năng lực tài chính, minh bạch hóa chế độ kế toán - kiểm toán, nâng cao năng lực xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi và trình độ quản trị doanh nghiệp.

Chương này cũng đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An nhằm tạo lập môi trường kinh doanh và thị trường tín dụng ổn định, minh bạch.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận kinh tế chính trị về vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với sự phát triển của DNN&V trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng.
• Xây dựng khung phân tích đánh giá vai trò cho vay của NHTMCP trên 3 phương diện phát triển cụ thể: quy mô - tốc độ, chuyển dịch cơ cấu, chất lượng - hiệu quả sản xuất kinh doanh; phân định 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng từ thể chế, quản lý, năng lực ngân hàng và năng lực doanh nghiệp.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phản ánh thực trạng hoạt động cho vay của 22 chi nhánh NHTMCP không có vốn nhà nước đối với 3.195 DNN&V ngành CN&XD tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2016 thông qua hệ thống dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát thực địa.
• Làm rõ nguyên nhân cốt lõi khiến nguồn vốn tín dụng mới đáp ứng chưa đầy 1/3 nhu cầu thực tế của khối DNN&V địa phương, xuất phát từ các điểm nghẽn về tài sản bảo đảm, tính minh bạch thông tin tài chính và quy trình thẩm định.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ và đề xuất các kiến nghị khả thi đối với Ngân hàng Nhà nước và UBND tỉnh Nghệ An đến năm 2025 nhằm tăng cường khả năng cung ứng và hấp thụ vốn tín dụng cho khu vực công nghiệp và xây dựng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Về không gian và đối tượng khảo sát: Luận án chỉ tập trung nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ An và giới hạn khảo sát ở các chi nhánh NHTMCP không có vốn nhà nước cùng các DNN&V thuộc lĩnh vực công nghiệp và xây dựng, chưa mở rộng ra toàn bộ các loại hình ngân hàng khác (NHTM Nhà nước) hoặc các ngành kinh tế khác (nông nghiệp, thương mại, dịch vụ).
  • Về chuỗi dữ liệu: Số liệu khảo sát thực trạng tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2010 - 2016 (trọng tâm chuỗi số liệu 2012 - 2015 và 2013 - 2015), chưa phản ánh những biến động của thị trường sau năm 2018 khi Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 chính thức có hiệu lực thi hành.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các ngành dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao hoặc tiến hành nghiên cứu so sánh liên tỉnh tại khu vực Bắc Trung Bộ.
  • Cập nhật chuỗi dữ liệu mới sau năm 2018 để đánh giá sự thay đổi của cơ chế tín dụng dưới tác động của Nghị định 39/2018/NĐ-CP và Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng trong chuyên ngành Kinh tế chính trị, cách tiếp cận hệ thống lý thuyết về tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng và khung đánh giá vai trò tín dụng đối với phát triển doanh nghiệp ngành.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý (UBND tỉnh Nghệ An, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An): Cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế tư nhân, hoàn thiện cơ chế hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng DNN&V tỉnh Nghệ An và định hướng phát triển ngành công nghiệp - xây dựng địa phương.
• Đối với các ngân hàng thương mại cổ phần: Hữu ích trong việc cải tiến quy trình cấp tín dụng 7 bước, phát triển các sản phẩm cho vay phù hợp đặc thù doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao chất lượng thẩm định dự án và kiểm soát rủi ro nợ xấu.
• Đối với các DNN&V ngành CN&XD: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận diện các tiêu chí đánh giá của ngân hàng, từ đó chủ động chuẩn hóa hệ thống báo cáo tài chính, quản trị chi phí và xây dựng phương án kinh doanh khả thi để tiếp cận nguồn vốn vay hiệu quả.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tượng và phạm vi khảo sát cụ thể của luận án trên địa bàn tỉnh Nghệ An là gì?
Luận án tập trung nghiên cứu vai trò hoạt động cho vay của các chi nhánh NHTMCP không có vốn nhà nước (gồm 22 chi nhánh) đối với các DNN&V hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2010 - 2016.

2. Quy mô DNN&V ngành công nghiệp - xây dựng tại Nghệ An và thực trạng đáp ứng vốn vay được luận án ghi nhận ra sao?
Tính đến ngày 31/12/2016, Nghệ An có 8.345 DNN&V, trong đó lĩnh vực CN&XD có khoảng 3.195 doanh nghiệp (1.325 doanh nghiệp chế biến chế tạo và 1.870 doanh nghiệp xây dựng), vốn đăng ký bình quân 4,5 tỷ đồng/doanh nghiệp. Kết quả khảo sát của BSPS cho thấy dư nợ cho vay của các tổ chức tín dụng mới chỉ đáp ứng chưa đầy 1/3 nhu cầu vốn thực tế của khối doanh nghiệp này.

3. Bản chất của lợi tức tín dụng và cấu thành lãi suất cho vay được luận án xác định như thế nào?
Lợi tức tín dụng là một phần giá trị thặng dư do người vay tạo ra trong sản xuất kinh doanh được trích trả cho người cho vay. Lãi suất cho vay được cấu thành từ 4 yếu tố: chi phí huy động vốn, chi phí quản lý vận hành món vay, chi phí bù đắp rủi ro và mức lợi nhuận mong đợi của ngân hàng.

4. Nội dung vai trò cho vay của NHTMCP đối với DNN&V được luận án phân tích qua những khía cạnh nào?
Vai trò cho vay được phân tích qua 3 khía cạnh chính: (i) Tác động thúc đẩy quy mô và tốc độ phát triển (vốn, tài sản, lao động, doanh thu); (ii) Tác động làm chuyển dịch cơ cấu (cơ cấu ngành, cơ cấu vốn, cơ cấu sản phẩm); (iii) Tác động nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh (giá trị sản xuất, giá trị gia tăng, công nghệ, hạch toán kinh tế).

5. Tiêu chuẩn phân loại DNN&V ngành công nghiệp và xây dựng theo Nghị định 39/2018/NĐ-CP được quy định như thế nào?
Doanh nghiệp siêu nhỏ có không quá 10 lao động và tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng; doanh nghiệp nhỏ có không quá 100 lao động và tổng doanh thu năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng; doanh nghiệp vừa có không quá 200 lao động và tổng doanh thu năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Võ Đức Việt đã giải quyết một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò hoạt động cho vay của NHTMCP đối với sự phát triển của DNN&V ngành công nghiệp và xây dựng tại tỉnh Nghệ An. Thông qua việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên dữ liệu thực tế giai đoạn 2010 - 2016, luận án đã làm rõ các tác động đa chiều của dòng vốn tín dụng đến quy mô, cơ cấu và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời chỉ ra các nguyên nhân hạn chế từ cả phía ngân hàng và doanh nghiệp. Hệ thống giải pháp và kiến nghị được luận án đề xuất có giá trị thực tiễn đối với công tác điều hành tín dụng và phát triển kinh tế doanh nghiệp tại địa phương giai đoạn đến năm 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu Có rất nhiều các yếu tố khác nhau tác động đến việc phát triển của các DNN&V, một trong những yếu tố được nhắc đến khi nghiên cứu đến sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này chính là tác động của nguồn tín dụng của các tổ chức tín dụng, các ngân hàng. Các nghiên cứu được thực hiện khai thác những khía cạnh, những mảng vấn đề khác nhau của tín dụng, của sự phát triển DNN&V… Cụ thể: 1. Tổng quan một số nghiên cứu về vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại cổ phần đối với việc phát triển DNN&V Có sự thống nhất tương đối lớn trong các nghiên cứu liên quan đến hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại khi sử dụng cụm từ: “cho vay” như nghiên cứu của Võ Đức Toàn (2012), Nguyễn Thị Mùi (2006)… Cho vay được hiểu một cách chung nhất là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu (NHTM) sang người sử dụng (người vay), sau một thời gian nhất định lại quay về với lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu.

Thực tế cho thấy, một tỷ trọng tương đối lớn trong các đối tượng khách hàng hướng đến nguồn tín dụng của các ngân hàng thương mại nói chung và các ngân hàng thương mại cổ phần nói riêng chiếm là các DNN&V; một số ngân hàng có bộ phận riêng phục vụ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, và các khoản vay tín dụng của các ngân hàng cho loại hình DNN&V này có vai trò vô cùng quan trọng với sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong nghiên cứu của Sophie Brana và cộng sự (1999) với việc sử dụng dữ liệu từ điều tra 420 DNN&V đang hoạt động tại Nga cùng những dữ liệu thứ cấp trong cuộc điều tra thường niên của thời báo Kinh tế Nga (REB) cho thấy, nguồn vốn vay của các ngân hàng tác động tích cực đến hoạt động của các DNN&V của Nga, kể cả về quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh và lợi nhuận thực tế của các doanh nghiệp. Không dừng ở đó, nghiên cứu này còn phân tích mức độ tác động của nguồn vốn vay đối với sự phát triển của các doanh nghiệp, đồng thời cũng đã dự báo nhu cầu vốn vay của các doanh nghiệp trong các điều kiện cụ thể. Nghiên cứu của Commander và cộng sự (1993) đã sử dụng dữ liệu được khảo sát từ 41 doanh nghiệp đang hoạt động tại Moscow để phân tích những ứng phó mà doanh nghiệp sẽ thực hiện khi đối mặt với những thay đổi về môi trường kinh tế.

Các chỉ số được sử dụng chủ yếu như sự thay đổi trong sản lượng hay việc làm là thang đo 6 cho đầu ra của sự phát triển của các doanh nghiệp, có mối liên hệ tương quan với các chỉ số tài chính như tình hình lợi nhuận, các nguồn lực tài chính của doanh nghiệp. Nghiên cứu của các nhóm tác giả cũng xem xét mối quan hệ giữa sự phát triển của doanh nghiệp với khoản cho vay của các ngân hàng, đã chỉ ra sự phát triển của các doanh nghiệp hay bản thân chiến lược phát triển của các ngân hàng phụ thuộc khá lớn vào cách thức sử dụng của các khoản tín dụng này đối với cả hai nhóm đối tượng. Đồng thời, trong nghiên cứu nhóm tác giả cũng xây dựng mô hình dự đoán nhu cầu vốn tín dụng của các doanh nghiệp cho sự phát triển của doanh nghiệp này khi đối mặt với các khó khăn hay cú sốc của thị trường, hay đối mặt với những kế hoạch, dự án hoạt động của doanh nghiệp. Trong nghiên cứu của Kazuo Ogawa và cộng sự (2011), nhóm nghiên cứu đã xác định vai trò của các khoản vốn vay và các khoản tín dụng thương mại với sự phát triển của các doanh nghiệp đặc biệt là các DNN&V.

Nghiên cứu này cũng cho thấy, dường như các doanh nghiệp nhỏ và vừa có xu hướng ngày càng quan tâm hơn đến khoản tín dụng thương mại do những lợi ích thực tế mà nó mang lại. Từ những năm 1960, Meltzer đã lần đầu tiên nhấn mạnh về vai trò tái phân phối của tín dụng thương mại với các DNN&V. Tác giả đưa ra giả thuyết rằng khi các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận tín dụng từ các ngân hàng thì có thể tăng tín dụng thương mại một cách dễ dàng hơn so với những doanh nghiệp bị hạn chế trong thị trường cho vay ngân hàng. Nói chung, các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận tín dụng ngân hàng là các doanh nghiệp lớn, và bị hạn chế trong thị trường cho vay ngân hàng là các doanh nghiệp nhỏ.

Jaffe (1971), Ramey (1992) và Nilsen (2002) đưa ra bằng chứng tương tự hỗ trợ quan điểm tái phân phối từ chuỗi dữ liệu thời gian, với những thuận lợi, khó khăn của các DNN&V nói riêng và các doanh nghiệp nói chung khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng của các ngân hàng. Nghiên cứu của Petersen và Rajan (1997) đã lý giải tại sao các công ty phi tài chính lại cung cấp tín dụng? Dữ liệu thực hiện nghiên cứu được dựa trên khảo sát quốc gia về tài chính của các doanh nghiệp nhỏ (NSSBF), mà các doanh nghiệp nhỏ này lại vấp phải sự hạn chế về khả năng tiếp cận vốn vay từ thị trường vốn. Kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả cho thấy rằng, các công ty nhỏ được khảo sát có xu hướng sử dụng tín dụng thương mại nhiều hơn khi nguồn tín dụng từ các tổ chức tài chính khó tiếp cận (không có sẵn cho các doanh nghiệp nhỏ này). Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng tín dụng thương mại thường xuyên có thể làm giảm chi phí giao dịch đặc biệt là với các khoản tín dụng thương mại ngắn hạn.

7 Nilsen (2002) mở rộng nghiên cứu Petersen và Rajan (1997) cho các công ty niêm yết và thấy rằng các công ty lớn thậm chí còn tăng nhu cầu đối với tín dụng thương mại trong thời kỳ chính sách thắt chặt tiền tệ nếu họ không có trái phiếu có giá. Trong bối cảnh thị trường thương phiếu, Calomiris và cộng sự (1995) chỉ ra ba kết luận, thứ nhất, thương phiếu tăng lên khi suy thoái bắt đầu do các công ty cần tài trợ cho việc gia tăng hàng tồn kho ngoài dự kiến. Thứ hai, các công ty có thể phát hành thương phiếu đóng vai trò trung gian cho các công ty khác (Các công ty bị hạn chế tín dụng). Cuối cùng, có thể là việc phát hành thương phiếu tăng lên trong thời kỳ suy thoái do nhu cầu tăng đối với tài sản an toàn, tài sản lưu động.

Một nghiên cứu khác của Love và cộng sự (2007) tập trung vào các vai trò tái phân phối của tín dụng thương mại dựa trên dữ liệu vi mô quốc tế. Họ đã chỉ ra rằng việc tái phân phối bị dừng lại trong suốt cuộc khủng hoảng tài chính khi tất cả nguồn tài chính sẵn có cho các công ty lớn đều hết. Sử dụng dữ liệu của doanh nghiệp hoạt động trong giai đoạn đồng peso 1994 mất giá tại Mexico và cuộc khủng hoảng châu Á năm 1997, họ thấy rằng các tài khoản phải thu giảm mạnh trong suốt thời kỳ hậu khủng hoảng. Họ kết luận rằng các công ty tiếp cận với các khoản vay ngân hàng buộc họ phải giảm cung cấp tín dụng thương mại cho các doanh nghiệp nhỏ.

Mc Millan và Woodruff (1999) sử dụng dữ liệu được khảo sát từ các doanh nghiệp Việt Nam có chứa chi tiết thông tin về các mối quan hệ giữa cá nhân các doanh nghiệp và khách hàng của họ. Với những dữ liệu thu thập được, nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng, các khoản tín dụng nhận được từ các nhà cung cấp làm tăng đáng kể khả năng cấp tín dụng cho khách hàng (Cụ thể là các DNN&V) từ các tổ chức tín dụng. Tại Nhật Bản, những nghiên cứu về lĩnh vực này cũng nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, Ono (2001) và Ogawa (2003) đã sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian để xem xét mối quan hệ giữa các khoản phải trả với các nhân tố ảnh hưởng tới nó cụ thể là mức chênh lệch lãi suất giữa các ngân hàng cho vay với các khoản vay của các doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy: chênh lệch lãi suất giữa các ngân hàng tác động tích cực tới các tài khoản phải trả, đồng thời tác giả cũng chỉ ra rằng tín dụng thương mại và các khoản vay ngân hàng là có thể thay thế.

Ogawa (2003) sử dụng mô hình hồi quy để giải thích các nhân tố ảnh hưởng tới tín dụng thương mại của các DNN&V, một trong những nhân tố được tác giả đề cập đến và có ảnh hưởng khá lớn với khoản tín dụng thương mại này là thái độ cho vay của các tổ chức tài chính, các ngân hàng thương mại, kết quả nghiên cứu cho thấy khi chiều hướng cho vay trở nên chặt chẽ hơn, khoản phải trả của các doanh nghiệp tăng đáng kể. Mặt khác, Taketa 8 và Udell (2006) đưa ra một số bằng chứng cho thấy tín dụng thương mại và tổ chức tài chính cho vay là yếu tố bổ sung lẫn nhau trong thời kỳ khủng hoảng tài chính. Nghiên cứu Takehiro và Ohkusa (1995) là nghiên cứu đầu tiên dựa trên các dữ liệu vi mô được thu thập từ các các công ty Nhật Bản. Sử dụng các dữ liệu của các công ty niêm yết hơn 26 năm (1967-1992), họ phát hiện thấy rằng khoản vay từ các tổ chức tài chính ngày càng tăng trong khi có sự thay đổi trong các khoản tín dụng thương mại.

Bằng chứng này cho thấy tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại là những hạng mục bổ sung chứ không phải là sản phẩm thay thế cho sự phát triển của các DNN&V. Uchida và cộng sự (2006) trong nghiên cứu của mình đã xác định mối quan hệ giữa các khoản vay của các DNN&V phục vụ cho mục đích phát triển các doanh nghiệp và ngân hàng thương mại tín dụng bằng cách sử dụng một biến để đại diện cho sức mạnh của các mối quan hệ người mua-người bán trong mối liên hệ giữa các khoản vay của ngân hàng với sự phát triển của doanh nghiệp. Kết quả của nghiên cứu ủng hộ quan điểm cho rằng các khoản tín dụng ngân hàng có tác động tích cực tới sự phát triển của các DNN&V. Các nghiên cứu khác dựa trên dữ liệu khảo sát các doanh nghiệp cũng ủng hộ các quan điểm về việc tái phân phối: Tsuruta (2008) nhận thấy rằng khi lãi suất vay ngân hàng tăng lên, khách hàng vay tăng tín dụng thương mại.