Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Quyền con người là giá trị tinh thần cao quý của xã hội; bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển là mục tiêu và động lực cuối cùng của tiến trình phát triển của lịch sử xã hội. Vì thế, vấn đề bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển là vấn đề được nhiều ngành khoa học khác nhau quan tâm nghiên cứu trên nhiều phương diện khác nhau, ở nhiều cấp độ khác nhau. Trong khoa học pháp lý quốc tế, nghiên cứu quyền con người được nhiều tác giả ở nhiều quốc gia khác nhau nghiên cứu ở nhiều phương diện, nhiều góc nhìn khác nhau.
Dưới đây là một số công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến quyền con người và đảm bảo quyền con người mà tác giả tham khảo trong quá trình nghiên cứu luận án, gồm các tác phẩm và bài viết: "Nhân quyền, bảo vệ nhân quyền theo Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị" của Lippman Matther, tạp chí Quốc tế California, số 10-1980; "Tòa án nhân quyền châu Âu và việc bảo vệ quyền tự do dân sự - khái quát chung" của Gearty CA, tạp chí Luật Cambridge, số 52- 1993; "Việc áp dụng Hiệp ước châu Âu về nhân quyền của Tòa án Pháp" của Steiner Eva, tạp chí Luật kings Collages, số 6, 1996; "Nhân quyền và đánh giá tư pháp tại Đức" của Grimm Dicter; "Các đảm bảo quyền cá nhân theo Hiến pháp Liên bang Hoa Kỳ" của Scialia Antomin, nhà xuất bản Martinus Nijhoff publishers, Dordrecht 1994; "Luật nhân quyền quốc tế liên quan đến phụ nữ, các ghi nhớ từ các vụ án và bình luận" của Cook Rebeca J, tạp chí Vanderbilt Journal of Tran national law, số 23, 1990); "Culture and development: A critical introduction" (Văn hóa và phát triển: những bình luận gợi mở) của Suasane Schech, 2000; tác phẩm "The Impact of Technology on Human Rights: Global case studies" (Sự ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến quyền con người: nghiên cứu tiếp cận hệ thống) của Anthony Woodwiss, Nhà xuất bản UN University Press 1993; "Democracy as Human Rights freedom and equality in the Age of Globalization" (Dân chủ là quyền tự do và công bằng trong kỷ nguyên toàn cầu hóa) của Goodhart Micheal, Nhà xuất bản New York Routledge, 1988; "International human rights in context: Law, Politics, Morals" (Nhân quyền quốc tế trên các bình diện: Luật, Chính trị, Đạo đức) 9 của Henry J.Steiner, Nhà xuất bản Oxford, 2000; "Human rights in Asia: A comparative legal study of twelve Asian jurisdictions, France and the USA" (Quyền con người ở châu Á: Nghiên cứu so sánh tư pháp của 12 quốc gia châu Á, Pháp và Hoa Kỳ) của Randal Peerenboom, Carole J. Chen, Nhà xuất bản NewYork Routledge, 2006; "Effective strategies for protecting human rights: Economic sanctions, use of national courts and international fora and coercive power" (Chiến lược bảo vệ quyền con người có hiệu quả: Hợp tác kinh tế, sử dụng Tòa án quốc gia và sức ép của cộng đồng quốc tế) của David Barnhizer, Nhà xuất bản Dartmouth Publishing company, 2001; "State violence and human rights- state" (Lạm dụng quyền lực nhà nước và tình trạng quyền con người) của Andrew M, Nhà xuất bản Routledge, 2009 Đối với lĩnh vực bảo vệ quyền con người bằng tư pháp, các tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài dưới góc độ luật học cho thấy bức tranh đa màu sắc về cách thức hiến định vị trí, vai trò của Tòa án cũng như thực tiễn hoạt động của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Tùy thuộc vào truyền thống văn hóa pháp lý, những quốc gia, khu vực khác nhau có sự khác nhau trong việc đánh giá vị trí, vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Luận án tiến sĩ luật học "Victim satisfaction: A model of the Crimminal Justice System" (2003), “Sự bồi thường cho nạn nhân tội phạm: Một mô hình của hệ thống tư pháp hình sự" của John William Stickels, trường đại học Texas, Hoa Kỳ.
Luận án phân tích quyền và nghĩa vụ của người bị hại khi tham gia giải quyết vụ án hình sự. Đóng góp lớn nhất của luận án đối với vấn đề bảo vệ quyền con người là đề xuất mô hình tư pháp hình sự trong đó lấy nạn nhân (người bị hại) là trung tâm và luận giải sự hợp lý của việc coi mục đích chính của tư pháp hình sự là cố gắng đạt được sự thỏa mãn của người bị hại trong quá trình truy tố và xét xử tội phạm. Nghiên cứu tài liệu này đã giúp cho tác giả có một góc nhìn toàn diện hơn về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Hoa Kỳ. Tòa án không chỉ bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo mà còn bảo vệ quyền con người cho những người bị hại trong tố tụng hình sự.
Tuy nhiên, tác giả không đồng ý với John Villiam khi quan niệm mục đích của hình phạt là nhằm bồi thường cho người bị hại. 10 Bài viết “The role of constitutional courts and ordinary courts in protection for the human rights” (Vai trò của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường trong việc bảo vệ quyền con người), reported by Mr Khanlar Hajiyev (Chairman, constitutional court, Azerbaijan). Trong tác phẩm, tác giả dẫn chứng quy định của hiến pháp một số nước châu Âu, Đức, Séc, Tây Ban Nha cũng như Hiến pháp của Cộng hòa Azerbaijan về chức năng bảo vệ hiến pháp của Tòa án hiến pháp. Trên cơ sở nội dung của Hiến pháp của các nước đó tác giả phân tích bản chất của hiến pháp và mối quan hệ của các quy định của hiến pháp, hoạt động xét xử của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường với hoạt động bảo vệ quyền con người.
Trên cơ sở những thông tin, luận điểm đã được phân tích, chứng minh, tác giả đã khái quát vai trò quan trọng của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường đối với hoạt động bảo vệ quyền con người Bài viết “A typology the economic and social rights adjudication: Exploring the catalytic function the judicial review” (Một dạng xét xử quyền kinh tế và xã hội: Giải thích chức năng xúc tác của tư pháp phục hồi) , Young KG (Young, Katharine G.), Tạp chí Icon – International journal of constitutional law, số 8, năm 2010. Trong bài báo, tác giả đã phân tích vai trò bảo vệ các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội bằng hoạt động xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án tối cao Nam Phi; phân tích các yếu tố tác động vào Tòa án của cơ quan lập pháp và hành chính chính trị trong quá trình thực hiện hoạt động này. Trên cơ sở đó, tác giả kết luận: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của Tòa án và nhận thức của Tòa án về bản chất và ý nghĩa của hoạt động xét xử các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội là những yếu tố quyết định đến vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của Tòa án. Bài viết “Human rights and the courts in Canada” (Quyền con người và Tòa án ở Canada) của Nancy Holmes, Tạp chí Law and Government Division, tháng 11- 1991.
Trong tác phẩm này, tác giả phân tích nội dung của pháp luật Canada về quyền con người, các cơ chế bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển trong thời đại toàn cầu hóa. Theo tác giả, cùng với Hiến pháp, Luật về quyền con người và Tòa án là những yếu tố pháp lý giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển ở Canada. 11 Bài viết “Role of court in promoting harmonious development and prosperity of society” (Vai trò của Tòa án trong việc nâng cao sự phát hiển hài hòa và thịnh vượng của xã hội), Honorable Vyacheslav M. Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích những tiền đề xã hội cơ bản nhằm bảo đảm xã hội phát triển và thịnh vượng; các cơ chế pháp lý, vai trò của các thiết chế xã hội đặc biệt là vai trò của Tòa trong mối quan hệ với các tiền đề bảo đảm xã hội phát triển thịnh vượng, như tiền đề về nhà nước pháp quyền, tiền đề về quyền tự do, dân chủ của cá nhân và các quyền tự do sáng tạo, lao động của cá nhân cũng như các giá trị về công bằng, bình đẳng, trong đó tác giả đề cao vai trò quan trọng của Tòa án trong việc xây dựng xã hội phát triển và thịnh vượng.
Bài viết “Extending the Role of the Courts: The Human Rights Act 1998” (Mở rộng vai trò của Tòa án: Đạo luật Nhân quyền 1998), David Feldman, Article first published online: 24 JAN 2011 (© The Parliamentary History Yearbook Trust 2011). Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích và chứng minh những nguyên nhân đặc biệt là sự ra đời của Bộ luật Nhân quyền 1998 (của Châu Âu) và sự xuất hiện của Tòa án nhân quyền châu Âu đã khiến cho phạm vi thẩm quyền của các Tòa án quốc gia (ở châu Âu) ngày càng được mở rộng, như: quyền giải thích luật, Hiến pháp; thẩm quyền xét xử…vì thế vai trò của Tòa án quốc gia trong đời sống pháp luật cũng ngày càng phát triển. Bài viết “The role of the courts in the recognition of the language rights” (Vai trò của Tòa án trong việc hiện thực hóa các quyền ngôn ngữ), Marie Eve Hudon, publication 2001-68-E, tháng 6 năm 2011. Trong tác phẩm này, tác giả phân tích nội hàm của quyền ngôn ngữ trong Bộ luật quyền con người của Canada, những phương diện thực tiễn thể hiện vai trò của Tòa án trong việc hiện thực quyền ngôn ngữ của cá nhân.
Trong quá trình thực hiện quyền này, hoạt động của Tòa án đặc biệt là sự giải thích luật, Hiến pháp của Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa quyền này trong thực tiễn xã hội mà trước tiên là trong quá trình Tòa án giải quyết các vụ án. Bài viết “The role of indian judiciary in protection of rights of the children” (Vai trò của Tòa án Ấn Độ trong việc bảo vệ quyền của trẻ em). Trong tác phẩm này, trên cơ sở những tư tưởng cơ bản của Hiến pháp và pháp luật về vị trí, vai trò 12 của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người, và những nội dung pháp lý cụ thể quy định về những hành vi xâm hại đến quyền của trẻ em; các cơ chế nhằm hạn chế và tiến đến loại trừ hành vi xâm hại quyền của trẻ em, tác giả đã phân tích, lý giải và chứng minh về vai trò đặc biệt quan trọng của Tòa án trong việc bảo vệ các quyền của trẻ em ở Ấn Độ.