Tổng quan luận án
Luận án tiến sĩ chính trị học chuyên ngành Công tác tư tưởng của nghiên cứu sinh Hoàng Văn Thái, bảo vệ năm 2022 tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền (thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), với đề tài: "Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện nay", do PGS,TS. Phạm Huy Kỳ hướng dẫn khoa học. Luận án thuộc hướng tiếp cận kết hợp giữa lý luận chính trị - công tác tư tưởng và điều tra xã hội học thực tiễn.
Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu
Theo tác giả luận án, đạo đức nghề nghiệp là một bộ phận của hệ thống đạo đức xã hội, được thực tiễn hóa cho phù hợp với từng hoạt động nghề nghiệp cụ thể, đóng vai trò định hướng nhân cách và dẫn dắt hành vi của con người tới các giá trị chân - thiện - mỹ. Nghề dạy học giữ vị thế đặc biệt trong xã hội vì sản phẩm tạo ra chính là con người; như văn bản dẫn lời Comenxki: "Dưới ánh mặt trời, không có nghề nào cao quý hơn nghề dạy học" và lời Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Có thầy giỏi thì rồi sẽ có phương pháp hay, do đó, sẽ có trò giỏi, còn thầy đã kém thì khó lấy gì bù đắp nổi". Vì vậy, giáo viên phổ thông kém cỏi hoặc suy thoái đạo đức có thể làm phương hại tới cả một thế hệ học sinh.
Trong bối cảnh bùng nổ thông tin, tác động của mặt trái kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, một bộ phận giáo viên phổ thông bộc lộ sự giảm sút niềm tin, lối sống thực dụng, bàng quan, xa rời các chuẩn mực mô phạm truyền thống, thậm chí có những hành vi lệch chuẩn nghiêm trọng và vi phạm pháp luật. Tại tỉnh Bắc Ninh – địa phương có truyền thống văn hiến và cách mạng, sự nghiệp giáo dục được đầu tư phát triển ở mức cao (thời điểm tháng 10/2017, tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia là 91,5%; tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn là 100%, trong đó trên chuẩn đạt 85,3% - cao nhất cả nước). Dù vậy, hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp nhà giáo tại địa phương này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: nhận thức của một số cấp ủy và cán bộ quản lý chưa đầy đủ, việc quán triệt chỉ thị, nghị quyết chưa thường xuyên, nội dung và hình thức tuyên truyền chậm đổi mới, năng lực cán bộ tuyên truyền chưa theo kịp yêu cầu của thời đại công nghệ số. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: dù đã có các công trình nghiên cứu riêng lẻ về đạo đức nghề nghiệp hoặc công tác tuyên truyền nói chung, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông trên địa bàn cụ thể của một tỉnh.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Làm rõ một số vấn đề lý luận về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông; khảo sát, đánh giá thực trạng và nguyên nhân; từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động này trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.
- Nhiệm vụ nghiên cứu: Luận án xác định 04 nhiệm vụ cụ thể:
- Tổng quan các công trình khoa học đã nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
- Nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông.
- Phân tích, đánh giá thực trạng, nguyên nhân của thực trạng tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua và xác định những vấn đề đặt ra.
- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp đẩy mạnh tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.
Câu hỏi nghiên cứu
Tác giả xác định 05 câu hỏi nghiên cứu gồm:
- Đạo đức nghề nghiệp và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh là gì? Đặc điểm, vai trò, mục đích của nghề nghiệp và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh?
- Các yếu tố nào cấu thành tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh? Kết quả tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông - tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền là gì?
- Vì sao phải tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh? Lý do nào để khẳng định cần phải đẩy mạnh tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện nay?
- Thực trạng tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh như thế nào? Ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh? Vấn đề gì đang đặt ra?
- Từ những vấn đề đang đặt ra, để đẩy mạnh tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hiện nay cần dựa trên các quan điểm và thực hiện những giải pháp gì?
Giả thuyết nghiên cứu
Để trả lời các câu hỏi trên, luận án thiết lập 06 giả thuyết nghiên cứu:
- Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh là hoạt động quan trọng trong công tác tư tưởng giúp hình thành, phát huy những phẩm chất đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên phổ thông; đây là hoạt động quan trọng nhất để đạt được mục tiêu giáo dục.
- Xuất phát từ vai trò của đội ngũ giáo viên phổ thông trong sự nghiệp giáo dục, đào tạo, vai trò của tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp đối với đội ngũ giáo viên phổ thông trong xây dựng nền văn hóa mới thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế, giáo dục đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên phổ thông là rất cần thiết.
- Các yếu tố cấu thành tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh (chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức) chưa thực sự phát huy hiệu lực, hiệu quả, cần tiếp tục đổi mới từ nhận thức đến nội dung và phương thức nhằm đem lại kết quả như mong muốn.
- Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh gồm: Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế, đổi mới hệ thống chính trị và phát huy dân chủ, quá trình đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới, tác động của mặt trái kinh tế thị trường và đặc điểm của đội ngũ giáo viên phổ thông đòi hỏi phải phân tích thấu đáo để xác định rõ sự tác động của từng nhân tố.
- Nghiên cứu thực trạng tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở địa bàn trong thời gian qua giúp đánh giá ưu điểm, hạn chế, từ đó tìm ra nguyên nhân và những vấn đề đặt ra.
- Trên cơ sở đánh giá đúng thực trạng, việc khái quát những vấn đề đặt ra là tiền đề để đề xuất các quan điểm và giải pháp tăng cường tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.
Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
- Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, bao gồm những người quản lý và giảng dạy ở cả ba cấp học: tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
- Phạm vi nội dung và loại hình: Tập trung nghiên cứu đội ngũ giáo viên phổ thông công lập (vì chiếm tỷ lệ chủ đạo và gần như tuyệt đối trong hệ thống giáo dục phổ thông của tỉnh Bắc Ninh).
- Phạm vi thời gian: Từ năm 2016 đến năm 2020 (trọn vẹn 01 nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh khóa XIX).
- Phạm vi không gian khảo sát: 08 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Bắc Ninh gồm thành phố Bắc Ninh, thành phố Từ Sơn và 06 huyện: Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du, Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Tác giả luận án phân chia tình hình nghiên cứu liên quan thành hai nhóm hướng nghiên cứu lớn:
1. Nhóm các công trình nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp
- Về đạo đức nghề nghiệp: Tác phẩm của G. Ladutina (Hoàng Anh dịch, 2010), Những vấn đề cơ bản của đạo đức nghề nghiệp nhà báo phân tích lịch sử, nguyên tắc, lương tâm và trách nhiệm nghề nghiệp; luận án phó tiến sĩ của I. Kumyganova (1992) tại Nga luận giải về tiêu chí đạo đức nghề nghiệp và sự chuyển dịch từ hoạt động nghiệp dư sang chuyên nghiệp; công trình của Brenner, S. (1992) trên Journal of Business Ethics phân tích chương trình giáo dục đạo đức và tính trung thực trong kinh doanh; cuốn sách của Phạm Huy Kỳ (2010) bàn về tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng trong giải quyết mối quan hệ cá nhân - xã hội trong đạo đức người cán bộ cách mạng; công trình của Nguyễn Thị Trường Giang (2011) xác định khái niệm đạo đức nghề nghiệp và thực trạng đạo đức người làm báo; bài viết của Trung tâm gia sư DACADEMY (2022) tổng kết các chuẩn mực phẩm chất chính trị, tác phong của nhà giáo.
- Về tuyên truyền và tuyên truyền đạo đức: Cuốn Tuyên truyền: Sự hình thành của thái độ của Jacques Ellul (1973) phân tích cơ chế tuyên truyền tác động vào tâm lý, niềm tin để tạo ra hành động; các công trình của Harold Lasswell (1927/1971) và Alistair Horne (1916) luận giải phương thức tuyên truyền qua biểu tượng, thông cáo, truyền thông đại chúng; cuốn sách Bác Hồ với công tác tuyên truyền (NXB Tư pháp, 2014) làm sáng tỏ các nguyên tắc tuyên truyền "nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm"; giáo trình Nguyên lý công tác tư tưởng (tập 1) của Lương Khắc Hiếu định nghĩa tuyên truyền là bộ phận của công tác tư tưởng nhằm truyền bá hệ tư tưởng và đường lối của Đảng; công trình của Vũ Văn Phúc và Ngô Văn Thạo (2011) bàn về giải pháp phòng chống suy thoái tư tưởng, đạo đức, lối sống; tác phẩm của Trần Thị Anh Đào (2009) về công tác tư tưởng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đề tài cấp Học viện của Nguyễn Thế Thắng (2003) nghiên cứu nâng cao đạo đức cách mạng của cán bộ trong kinh tế thị trường; luận án tiến sĩ của Nguyễn Thanh Nga (2015) về giáo dục đạo đức nghề nghiệp học sinh báo chí theo tư tưởng Hồ Chí Minh; luận án tiến sĩ của Đinh Thị Thanh Tâm (2017) về giáo dục chuẩn mực đạo đức kinh doanh cho nông dân Hà Nội.
2. Nhóm các công trình nghiên cứu về giáo viên phổ thông và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên
- Về đạo đức nghề nghiệp nhà giáo: Sách của Lori L. Taylor (1993) Competition in Education và tài liệu Occupational Outlook Handbook của Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ nghiên cứu kỹ năng, tính kiên nhẫn và đạo đức ứng xử của giáo viên; bài viết của Meejanur Rahman Miju, Kazol Baran Nath, Soumen Kishore Nath (2016) trên tạp chí Education thảo luận sự phức tạp về xung đột lợi ích và trách nhiệm đạo đức trong cộng đồng giảng dạy; kỷ yếu hội thảo của Phạm Tất Dong (2018) về "Nhà trường tương lai trong hệ thống giáo dục mở" cảnh báo việc thiếu nhạy cảm đạo đức trong kỷ nguyên số; các bài báo khoa học của Nguyễn Văn Tỵ (2017) trên tạp chí Tuyên giáo và Nguyễn Đình Dương (2018) trên tạp chí Tổ chức nhà nước phân tích thực trạng vi phạm đạo đức nhà giáo và giải pháp chấn chỉnh lối sống; bài viết của Đặng Đức Minh phân tích việc tự rèn luyện văn hóa sư phạm của giáo viên THCS; các tổng hợp pháp lý của Ngọc Thúy (2021) và Trần Thị Quỳnh (2022) về tiêu chuẩn đạo đức nhà giáo theo quy định hiện hành.
- Về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho nhà giáo: Tom Verhoeff (2001) trong The Role of Competitions in Education khẳng định tuyên truyền đạo đức nhà giáo là nhiệm vụ quan trọng trong môi trường giáo dục cạnh tranh; Quiang Zha, Yan Guangfen và Li Zhong trong Education in a global context đề xuất giải pháp tuyên truyền giữ gìn bản sắc văn hóa và đạo đức nhà giáo trước làn sóng toàn cầu hóa; Hà Nhật Thăng (2007) trong cuốn Đạo đức và giáo dục đạo đức phân tích mối quan hệ giữa pháp luật (đạo đức tối thiểu) và đạo đức (pháp luật tối đa), chỉ rõ vai trò của tuyên truyền trong việc chuyển hóa chuẩn mực xã hội vào lương tâm cá nhân; Bùi Thị Tuyết Mai (2017) trong luận án tiến sĩ giáo dục học khẳng định tuyên truyền là giải pháp then chốt nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm; tham luận của Nguyễn Trí và Nguyễn Thị Quốc Minh (2018) đề xuất giải pháp tuyên truyền nâng cao phẩm chất cho giảng viên trẻ; các bài viết trên cổng thông tin Công đoàn ngành Giáo dục (2022) nhấn mạnh vai trò của tuyên truyền xây dựng gương người tốt, việc tốt.
Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết
Qua điểm luận, tác giả nhận thấy các tài liệu hiện có chủ yếu dừng lại ở việc tiếp cận đạo đức dưới góc độ đạo đức học, giáo dục học, hoặc phân tích tuyên truyền nói chung. Chưa có công trình nào đi sâu khảo sát một cách chỉnh thể, đồng bộ hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông dưới góc độ khoa học chuyên ngành Công tác tư tưởng; đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp thực tiễn hoạt động này gắn với địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016 - 2020. Luận án lựa chọn giải quyết toàn bộ khoảng trống này từ lý luận, thực trạng, nguyên nhân đến giải pháp.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý thuyết, khái niệm và khung phân tích
- Cơ sở lý luận: Dựa trên các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, công tác tư tưởng và công tác tuyên truyền; các quan điểm, chủ trương, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng văn hóa, con người, đội ngũ trí thức và nhà giáo.
- Hệ khái niệm công cụ: Luận án xác định các khái niệm hạt nhân gồm: Đạo đức, Đạo đức nghề nghiệp (những quan điểm, quy tắc, chuẩn mực xã hội đòi hỏi phải tuân theo trong hoạt động nghề nghiệp riêng biệt), Giáo viên phổ thông, Đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên phổ thông (các quy chuẩn chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm sư phạm gắn với chức trách chăm sóc, giảng dạy thế hệ trẻ), Tuyên truyền đạo đức và Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông.
- Khung phân tích cấu thành hoạt động tuyên truyền: Luận án mô hình hóa hoạt động này thông qua 04 yếu tố tương tác hữu cơ:
- Chủ thể tuyên truyền: Cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, ngành tuyên giáo, Sở Giáo dục và Đào tạo, tổ chức đoàn thể và Ban Giám hiệu các trường.
- Đối tượng tuyên truyền: Đội ngũ giáo viên các cấp tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
- Nội dung tuyên truyền: Chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; các chuẩn mực đạo đức sư phạm; tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh; gương người tốt việc tốt và phê phán các biểu hiện sai lệch.
- Phương thức tuyên truyền: Tuyên truyền miệng, qua hệ thống báo chí - phát thanh - truyền hình, mạng xã hội, internet, sinh hoạt chuyên môn, hội thi và nêu gương.
- Tiêu chí đánh giá hiệu quả: Đo lường thông qua chuyển biến về nhận thức lý luận, thái độ, tình cảm nghề nghiệp và hành vi ứng xử thực tế của giáo viên.
Phương pháp nghiên cứu
Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phối hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu cụ thể:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đi từ cái chung (lý luận công tác tư tưởng và đạo đức nghề nghiệp) đến cái riêng (tuyên truyền đạo đức giáo viên phổ thông tại tỉnh Bắc Ninh), sau đó tổng hợp thành hệ thống luận điểm khoa học.
- Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ các biểu hiện cá biệt, ngẫu nhiên để tập trung nghiên cứu toàn thể đội ngũ giáo viên phổ thông công lập trên địa bàn.
- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn: Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để đối chiếu, phân tích số liệu điều tra thực địa.
- Phương pháp lịch sử - logic: Theo dõi sự vận động của công tác tuyên truyền đạo đức nhà giáo trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh.
- Phương pháp điều tra xã hội học: Xây dựng phiếu maket điều tra với quy mô mẫu 200 phiếu khảo sát bằng bảng hỏi kết hợp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm và lấy ý kiến chuyên gia. Mẫu được chọn theo phương pháp có chủ định kết hợp ngẫu nhiên đối với cán bộ quản lý giáo dục, cán bộ tuyên giáo, chuyên gia và giáo viên tại 08 địa bàn: thành phố Bắc Ninh, thành phố Từ Sơn và 06 huyện (Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du, Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài).
- Phương pháp chuyên gia, so sánh và thống kê: Tham vấn ý kiến các nhà khoa học, nhà quản lý; xử lý các bảng số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
Chương này được kết cấu thành 4 tiết, làm rõ bức tranh tổng quan của các nghiên cứu trong và ngoài nước:
- Tổng hợp các nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp trong các lĩnh vực (nhà báo, doanh nhân, cán bộ cách mạng) và bản chất của hoạt động tuyên truyền chính trị - tư tưởng.
- Phân tích các công trình nghiên cứu về đạo đức nhà giáo, các yêu cầu của xã hội đối với người thầy và vai trò của việc tuyên truyền đạo đức trong ngành giáo dục.
- Khái quát những kết quả đã đạt được trong y văn và chỉ rõ những khoảng trống chưa được giải quyết về mặt lý luận cũng như thực tiễn đối với giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh.
- Xác định hệ thống 05 câu hỏi và 06 giả thuyết nghiên cứu làm cơ sở định hướng xuyên suốt luận án.
Chương 2: Một số vấn đề lý luận về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông
Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý thuyết cho đề tài qua 3 tiết:
- Đạo đức nghề nghiệp và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông: Luận giải bản chất đạo đức nhà giáo là cái gốc của nhân cách sư phạm, trích dẫn luận điểm của C. Mác, Hồ Chí Minh và các nhà nghiên cứu Liên bang Nga (như Prôkhôrốp).
- Các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền: Phân tích tường minh vị trí, vai trò, chức năng của chủ thể tuyên truyền; đặc điểm tâm lý, chuyên môn của khách thể/đối tượng tuyên truyền; cấu trúc nội dung và các hình thức, phương tiện tuyên truyền; xác định hệ tiêu chí đánh giá kết quả trên 4 phương diện: nhận thức, thái độ, tình cảm và hành vi thực tế.
- Sự cần thiết của hoạt động tuyên truyền: Luận giải sự cần thiết dựa trên 3 căn cứ: vai trò quyết định của nhân cách người thầy trong sự nghiệp giáo dục thế hệ tương lai; thực trạng đạo đức nhà giáo và công tác tuyên truyền thời gian qua; yêu cầu đặt ra từ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế.
Chương 3: Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra
Chương 3 trình bày các căn cứ thực tiễn thông qua việc phân tích thực trạng tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016 - 2020:
- Các yếu tố ảnh hưởng: Quá trình đô thị hóa nhanh chóng, việc triển khai xây dựng nông thôn mới, sự bùng nổ internet, chuyển dịch kinh tế thị trường và truyền thống văn hiến vùng Kinh Bắc tác động trực tiếp đến tâm tư, đời sống giáo viên.
- Thực trạng hoạt động tuyên truyền: Đánh giá kết quả triển khai công tác tuyên truyền của cấp ủy, chính quyền và ngành giáo dục tỉnh Bắc Ninh; sự phối hợp liên ngành giữa Ban Tuyên giáo, Sở Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan báo chí địa phương; phân tích các mô hình, phương thức tuyên truyền miệng, tuyên truyền trên truyền thông và mạng xã hội.
- Tổng hợp số liệu thực tế qua danh mục bảng và biểu đồ trong văn bản luận án:
| STT |
Tên bảng / Biểu đồ trong văn bản |
Nội dung / Chỉ tiêu phản ánh |
| 1 |
Bảng 3.1 (trang 98) |
Chỉ tiêu về hiện trạng giáo dục trung học cơ sở trung bình 01 năm học (giai đoạn 2016 - 2020) ở tỉnh Bắc Ninh |
| 2 |
Bảng 3.2 (trang 99) |
Chỉ tiêu về hiện trạng giáo dục trung học phổ thông trung bình 01 năm học (giai đoạn 2016 - 2020) ở tỉnh Bắc Ninh |
| 3 |
Bảng 3.3 (trang 105) |
Kết quả phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông xây dựng các chuyên trang, chuyên mục về giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức nhà giáo (2016 - 2020) |
| 4 |
Biểu đồ 3.1 (trang 113) |
Sự phối hợp của các tổ chức, cơ quan trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh |
| 5 |
Biểu đồ 3.2 (trang 118) |
Mức độ đánh giá về nội dung tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh |
| 6 |
Biểu đồ 3.3 (trang 119) |
Mức độ sử dụng các phương pháp trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh |
| 7 |
Biểu đồ 3.4 (trang 126) |
Mức độ đánh giá về tính bổ ích của nội dung tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh |
- Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra:
- Ưu điểm: Giáo dục Bắc Ninh đạt nhiều thành tựu lớn (chuẩn quốc gia cấp học đạt 91,5%, giáo viên trên chuẩn 85,3%); công tác tuyên truyền đã góp phần giữ vững ổn định chính trị tư tưởng trường học.
- Hạn chế và nguyên nhân: Một bộ phận giáo viên dao động lý tưởng, chạy theo lối sống thực dụng; công tác quán triệt chỉ thị, nghị quyết ở cơ sở còn hình thức; đội ngũ cán bộ tuyên truyền thiếu kỹ năng công nghệ; nội dung tuyên truyền còn khô cứng, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.
- 03 mâu thuẫn/bất cập lớn đặt ra:
- Bất cập trong nhận thức về tầm quan trọng của tuyên truyền giữa chủ thể tuyên truyền và đối tượng tuyên truyền.
- Mâu thuẫn giữa nội dung tuyên truyền và phương thức tuyên truyền (nội dung phong phú nhưng phương thức lạc hậu, thiếu hấp dẫn).
- Mâu thuẫn giữa yêu cầu nhiệm vụ của nội dung, phương thức với các nguồn lực bảo đảm (kinh phí, phương tiện kỹ thuật số, năng lực cán bộ).
Chương 4: Quan điểm và giải pháp đẩy mạnh tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới
Chương 4 đề xuất định hướng chỉ đạo và hệ thống các giải pháp thực thi gồm 2 tiết:
- Xác lập 03 quan điểm chỉ đạo:
- Tuyên truyền phải gắn với phát huy truyền thống “tôn sư, trọng đạo” của dân tộc, tiếp thu tinh hoa nhân loại và chú trọng phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc.
- Gắn kết chặt chẽ với việc triển khai thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.
- Xác định tuyên truyền là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị, nòng cốt là cấp ủy Đảng, cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục và bản thân mỗi giáo viên.
- Hệ thống 02 nhóm với 07 giải pháp cụ thể:
- Nhóm giải pháp tác động vào các yếu tố cấu thành (06 giải pháp):
- Nâng cao nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền tỉnh Bắc Ninh về tầm quan trọng của công tác tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp nhà giáo.
- Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, cấp ủy và Ban Giám hiệu các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông.
- Phát huy vai trò tự giác, tự tu dưỡng của mỗi giáo viên phổ thông trong quá trình tiếp nhận tuyên truyền.
- Đổi mới, hoàn thiện nội dung tuyên truyền sát với thực tiễn giảng dạy và đặc thù địa phương.
- Đa dạng hóa, hiện đại hóa và đồng bộ hóa các phương thức tuyên truyền (kết hợp phương thức truyền thống với nền tảng truyền thông số, mạng xã hội).
- Bảo đảm các điều kiện về nguồn lực tài chính, phương tiện kỹ thuật và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền.
- Nhóm giải pháp tác động vào điều kiện xã hội khách quan (01 giải pháp đa diện): Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, bình đẳng theo pháp luật; hoàn thiện thể chế, cơ chế đánh giá, giám sát và điều chỉnh hành vi đạo đức giáo viên; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi về đời sống vật chất và tinh thần nhằm bảo đảm chất lượng cuộc sống cho đội ngũ giáo viên phổ thông.
Kết quả và những đóng góp mới
Đóng góp mới về lý luận
- Hệ thống hóa và làm sáng tỏ hệ khái niệm chuyên ngành Công tác tư tưởng: làm rõ mối liên hệ hữu cơ giữa đạo đức nghề nghiệp nói chung với đạo đức nghề nghiệp giáo viên phổ thông và hoạt động tuyên truyền đạo đức nhà giáo.
- Làm sáng tỏ cấu trúc các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông, bao gồm chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức, cùng hệ tiêu chí đánh giá hiệu quả dựa trên 4 nấc thang: nhận thức, thái độ, tình cảm và hành vi.
- Luận giải sâu sắc tính tất yếu và sự cần thiết phải tiến hành công tác này trước tác động phức hợp của bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, toàn cầu hóa và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Đóng góp mới về thực tiễn
- Phản ánh bức tranh thực trạng tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016 - 2020 dựa trên dữ liệu điều tra thực địa, chỉ rõ những kết quả đạt được, khuyết điểm và nguyên nhân chủ quan, khách quan.
- Khái quát hóa 03 mâu thuẫn cơ bản trong thực tiễn công tác tuyên truyền tại địa phương (mâu thuẫn nhận thức giữa chủ thể - đối tượng; mâu thuẫn giữa nội dung - phương thức; mâu thuẫn giữa yêu cầu nhiệm vụ - nguồn lực bảo đảm).
- Đề xuất 03 quan điểm mang tính định hướng chính trị - tư tưởng và hệ thống hóa 02 nhóm với 07 giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng cao đối với việc quản lý, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo tại tỉnh Bắc Ninh và có giá trị tham chiếu cho các địa phương khác.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế của nghiên cứu:
- Về phạm vi đối tượng: Luận án chủ yếu giới hạn khảo sát ở đội ngũ giáo viên phổ thông thuộc các trường công lập, chưa đi sâu khảo sát khối trường ngoài công lập (dân lập, tư thục).
- Về phạm vi thời gian: Dữ liệu và thực tiễn được giới hạn trong giai đoạn 2016 - 2020 (gắn với nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh khóa XIX), chưa bao quát những biến động sâu rộng của giai đoạn chuyển đổi giáo dục số sau đại dịch COVID-19.
- Về quy mô mẫu khảo sát: Bảng hỏi điều tra xã hội học được thực hiện trên mẫu 200 phiếu khảo sát tập trung tại tỉnh Bắc Ninh, phản ánh đặc thù của một địa phương thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ, chưa đại diện cho các vùng miền núi, hải đảo hay các đô thị đặc biệt.
- Hướng nghiên cứu tiếp:
- Mở rộng đối tượng nghiên cứu sang hệ thống giáo dục phổ thông ngoài công lập và các bậc học khác (giáo dục mầm non, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học).
- Cập nhật nghiên cứu giai đoạn từ năm 2021 trở đi, tập trung vào tác động của trí tuệ nhân tạo, không gian mạng xã hội và phương thức tuyên truyền số thế hệ mới đối với đạo đức nghề nghiệp nhà giáo.
- Thực hiện nghiên cứu so sánh liên tỉnh hoặc giữa các vùng kinh tế - văn hóa khác nhau trên cả nước.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng thụ hưởng:
- Cán bộ nghiên cứu, học viên cao học, nghiên cứu sinh: Là tài liệu tham khảo chuyên khảo thuộc các chuyên ngành Chính trị học, Công tác tư tưởng, Quản lý giáo dục, Xây dựng Đảng và Đạo đức học.
- Cơ quan lãnh đạo, quản lý: Hữu ích cho Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bắc Ninh, Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh trong việc hoạch định chính sách xây dựng đội ngũ nhà giáo và ban hành các quy chế ứng xử sư phạm.
- Ban Giám hiệu các trường phổ thông: Cung cấp luận cứ để thiết kế các chương trình sinh hoạt chính trị, chuyên đề bồi dưỡng tư tưởng, đạo đức nhà giáo sát với tâm lý giáo viên.
- Các phần nội dung đáng tham khảo nhất:
- Khung lý luận về các yếu tố cấu thành và tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền tại Chương 2.
- Phương pháp thiết kế điều tra xã hội học, cấu trúc bảng hỏi và hệ thống dữ liệu khảo sát thực tế tại Chương 3.
- Hệ thống 07 giải pháp cụ thể tại Chương 4, đặc biệt là sự kết hợp giữa tuyên truyền tư tưởng chính trị của Đảng với phát huy giá trị văn hóa truyền thống vùng Kinh Bắc và cơ chế chính sách bảo đảm đời sống cho giáo viên.
Câu hỏi thường gặp
1. Luận án xác định đối tượng và khách thể nghiên cứu là gì?
Đối tượng nghiên cứu của luận án là hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Khách thể nghiên cứu là toàn bộ đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, bao gồm cả những người làm công tác quản lý và giảng dạy ở cả ba cấp học: tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
2. Dữ liệu thực tế của luận án được thu thập từ quy mô mẫu và địa bàn nào?
Tác giả đã triển khai điều tra xã hội học với quy mô mẫu 200 phiếu điều tra bằng bảng hỏi (maket) đối với cán bộ quản lý giáo dục các cấp, cán bộ tuyên giáo, cán bộ ngành giáo dục và giáo viên phổ thông. Địa bàn khảo sát trải rộng trên 08 đơn vị hành chính của tỉnh Bắc Ninh gồm: thành phố Bắc Ninh, thành phố Từ Sơn và 06 huyện: Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du, Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài.
3. Thực trạng giáo dục phổ thông tỉnh Bắc Ninh giai đoạn nghiên cứu có những số liệu nổi bật nào?
Tại thời điểm tháng 10/2017 được luận án ghi nhận: tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia ở các cấp học của tỉnh đạt 91,5%; tỷ lệ giáo viên phổ thông đạt chuẩn là 100%, trong đó tỷ lệ giáo viên có trình độ trên chuẩn đạt 85,3% - là địa phương có tỷ lệ giáo viên trên chuẩn cao nhất cả nước.
4. Luận án chỉ ra những mâu thuẫn, bất cập chủ yếu nào trong thực trạng tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp tại Bắc Ninh?
Luận án khái quát 03 mâu thuẫn cơ bản:
- Mâu thuẫn, bất cập trong nhận thức về tầm quan trọng của công tác tuyên truyền giữa chủ thể tuyên truyền (cấp ủy, nhà quản lý) và đối tượng tuyên truyền (giáo viên).
- Mâu thuẫn giữa yêu cầu nội dung tuyên truyền với phương thức tuyên truyền (nội dung phong phú nhưng hình thức còn đơn điệu, thiếu hấp dẫn, chậm số hóa).
- Mâu thuẫn giữa yêu cầu nhiệm vụ của nội dung, phương thức với các nguồn lực bảo đảm (thiếu hụt kinh phí, trang thiết bị kỹ thuật số và hạn chế về năng lực của cán bộ tuyên truyền).
5. Tác giả đề xuất bao nhiêu quan điểm và giải pháp đẩy mạnh công tác tuyên truyền?
Tác giả đề xuất 03 quan điểm chỉ đạo (gắn với truyền thống tôn sư trọng đạo và văn hóa Kinh Bắc; gắn với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh; xác định là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị) và 02 nhóm giải pháp gồm tổng cộng 07 giải pháp cụ thể (nhóm tác động vào các yếu tố cấu thành gồm 06 giải pháp và nhóm tác động vào điều kiện xã hội khách quan gồm 01 giải pháp lớn với 3 nội dung trọng tâm).
Kết luận
Luận án tiến sĩ của Hoàng Văn Thái là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Công tác tư tưởng, giải quyết một cách toàn diện vấn đề tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, xác định cấu trúc các yếu tố cấu thành và tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả của công tác tuyên truyền đạo đức nhà giáo. Dựa trên số liệu khảo sát thực tế giai đoạn 2016 - 2020 tại 8 địa bàn cấp huyện, luận án đã chỉ rõ thực trạng, nguyên nhân cùng 3 mâu thuẫn cốt lõi, từ đó đề xuất hệ thống 3 quan điểm và 7 giải pháp đồng bộ có giá trị ứng dụng thiết thực đối với công tác tư tưởng và quản lý giáo dục tại địa phương.
