Chương 1: Động lực tinh thần và quan niệm của Hồ Chí Minh về động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội Chương 2: Một số động lực tinh thần chủ yếu và phương thức phát huy động lực tinh thần theo tư tưởng Hồ Chí Minh Chương 3: Phát huy động lực tinh thần theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay - vấn đề và giải pháp 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Trong những năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề động lực đối với sự phát triển xã hội nói chung cũng như tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề động lực nói riêng. * Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ động lực đối với sự phát triển xã hội có mét sè c«ng tr×nh tiªu biÓu sau ®©y: Lê Hữu Tầng (chủ biên), Về động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội, Nxb Khoa học xã hội, 1997. Nguyễn Văn Huyên (chủ biên), Triết lý phát triển C.Lênin, Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000. Hồ Bá Thâm, Động lực và tạo động lực phát triển xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004.
Lê Thị Kim Chi, Nhu cầu: động lực và định hướng xã hội, Nxb KHXH, 2005. Nguyễn Văn Huyên (chủ biên), Văn hóa mục tiêu và động lực của sự phát triển xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006. Đinh Xuân Lý (chủ biên), Đảng lãnh đạo phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009. Hoàng Chí Bảo (chủ biên), Luận cứ và giải pháp phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội ở nước ta thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, 2010.
Trong cuốn sách Về động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội do GS Lê Hữu Tầng chủ biên, các tác giả đã nêu lên lý luận về động lực đối với sự phát triển xã hội cũng như hệ thống các động lực của sự phát triển xã hội. Trong cuốn sách này, khái niệm về động lực đã được tác giả Lê Hữu Tầng phân tích. Ông đã phân biệt sự khác nhau giữa khái niệm nguồn gốc của sự phát triển và khái niệm động lực của sự phát triển. Theo ông, nguồn gốc là cái gây nên sự vận động và phát triển, còn động lực là cái thúc đẩy sự vận động và phát triển.
Khái niệm động lực của sự phát triển rộng hơn khái niệm nguồn gốc của sự 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phát triển. Động lực của sự phát triển bao gồm cả nguồn gốc với tính cách là hạt nhân lẫn các yếu tố khác mà thông qua đó tác dụng nguồn gốc được tăng cường thêm. Từ sự phân tích ấy, tác giả đã kết luận và gợi mở cho những ai muốn tìm hiểu về vấn đề động lực, rằng muốn tìm động lực của sự phát triển thì phải tìm được cái thúc đẩy sự vận động và phát triển ấy. Một nội dung quan trọng có liên quan trực tiếp đến luận án đã được thể hiện trong cuốn sách này, đó là các tác giả đã xác định được những động lực tinh thần rất quan trọng như: công bằng xã hội; dân chủ; môi trường tâm lý xã hội; niềm tin; văn hóa.
Giáo sư Lê Hữu Tầng đã phân tích sự khác nhau giữa khái niệm công bằng xã hội và khái niệm bình đẳng xã hội. Theo ông công bằng xã hội là một dạng, một biểu hiện cụ thể của bình đẳng xã hội; thực hiện công bằng xã hội chính là thực hiện một phần của bình đẳng xã hội. Thực hiện công bằng xã hội nhằm tạo ra không khí hòa thuận, tin yêu lẫn nhau và làm cho xã hội ổn định. Giáo sư Lê Hữu Tầng cũng phân biệt sự khác nhau giữa công bằng và cào bằng.
Về động lực dân chủ, Giáo sư Nguyễn Trọng Chuẩn phân tích: Dân chủ là điều kiện trực tiếp mang lại sự tự do cho con người. Sự phát triển tự do của mỗi cá nhân thực sự sẽ phát huy được khả năng chủ động và sáng tạo của con người. Sự tự do cá nhân được dân chủ mang lại là cội nguồn sản sinh ra những sáng kiến, những sáng tạo, cũng có nghĩa là sản sinh ra sự giàu có, làm tăng thêm gấp bội của cải cho xã hội, góp phần thúc đẩy xã hội đi lên. Thực hiện dân chủ cũng góp phần tạo ra môi trường tâm lý thuận lợi để khơi dậy tính tích cực của con người.
Môi trường tâm lý – xã hội cũng chính là một động lực cần được quan tâm. Về động lực này, tác giả Phạm Thị ngọc Trầm cho rằng: Môi trường tâm lý – xã hội có vai trò quan trọng trong việc kích thích tính tích cực của người lao động, nó không thua kém bao nhiêu so với các biện pháp kích thích vật chất. Theo tác giả, môi trường tâm lý – xã hội tác động đến tính tích cực của con người diễn ra ở hai mức độ: Thứ nhất, môi 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường tâm lý – xã hội là môi trường (tác động gián tiếp) tạo ra động lực hoạt động của con người. Ở mức độ thứ hai, môi trường tâm lý – xã hội có thể trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy hoạt động của con người.
Để tạo lập và duy trì môi trường tâm lý – xã hội lành mạnh, tích cực cho hoạt động của con người, cần tác động vào những điều kiện kinh tế - xã hội mà quan trọng là phải đưa ra những chính sách kinh tế xã hội đúng đắn. Bên cạnh đó cần phải biết tác động tích cực và có hiệu quả lên các yếu tố tâm lý – xã hôi như tâm trạng xã hội, tâm thế xã hội, tình cảm xã hôi, dư luận xã hội. Trong các yếu tố tạo nên môi trường tâm lý – xã hội thì niềm tin là một động lực quan trọng, nó làm cho hoạt động của con người trở nên năng động hơn, phấn chấn hơn, kiên quyết hơn. Với niềm tin sâu sắc, nhận thức của con người sẽ có định hướng rõ rệt hơn, ý chí sẽ kiên định hơn, thế giới quan, lý tưởng sẽ được khẳng định mạnh mẽ hơn.
Lúc ấy, niềm tin sẽ trở thành một động lực mạnh mẽ, có tác dụng tích cực hóa hoạt động của con người, thúc đẩy nhanh sự phát triển của đất nước. Có thể nói, cuốn sách này đã phân tích được những vấn đề lý luận cơ bản về động lực như: khái niệm động lực; nêu lên hệ thống động lực cơ bản, bao gồm cả động lực vật chất và động lực tinh thần. Tuy nhiên, cuốn sách chưa đi sâu phân tích khái niệm động lực tinh thần; vai trò của động lực tinh thần trong sự phát triển xã hội; cơ chế hoạt động của động lực tinh thần. Đó cũng chính là những nội dung mà luận án cần làm rõ.
Cuốn sách Động lực và tạo động lực phát triển xã hội của TS. Hồ Bá Thâm đã nêu lên những quan niệm chung về động lực cũng như một số động lực trên một số lĩnh vực cơ bản: Dân chủ hoá tạo môi trường và động lực phát triển con nguời và xã hội; động lực và tạo động lực phát triển kinh tế; động lực và tạo động lực phát triển văn hoá và việc đổi mới hệ thống chính trị để tạo động lực phát triển. Đây là những nội dung có liên quan trực tiếp đến đề tài, là nguồn tài liệu quan trọng đã gợi mở cho tác giả về một số động lực phát triển 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tuy nhiên, cuốn sách này chưa đi sâu vào động lực tinh thần trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trong cuốn sách, tác giả đã làm rõ khái niệm động lực và động lực của sự phát triển xã hội. Động lực là cái thúc đẩy sự vận động và phát triển nhưng theo các tác giả, động lực còn phải có khả năng duy trì sự vận động sau khi đã chuyển sự vận động cho các sự vật khác. Đồng thời sự thúc đẩy không phải một chiều mà là tác động qua lại mang tính nhân quả. Động lực phát triển xã hội có đặc điểm là kích thích tính tích cực hoạt động, tính năng động, tạo ra khuynh hướng phát triển, thúc đẩy tiến bộ của những cộng đồng người, sự thay đổi các hình thái kinh tế - xã hội.
Các tác giả đã phân tích các động lực tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay đó là động lực đại đoàn kết, động lực dân chủ. Đoàn kết chính là phương thức cơ bản tạo ra lực lượng hùng mạnh và cũng là phương thức tạo ra động lực to lớn và chủ yếu để mọi người, mọi thành phần kinh tế, mọi giai tầng xã hội khai thác tiềm năng, phát huy các nguồn lực nhằm phát triển đất nước. Với ý nghĩa đó, đại đoàn kết là động lực mạnh mẽ đảm bảo thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển đất nước. Cùng với đoàn kết, dân chủ hóa vừa là môi trường vừa là động lực của sự phát triển.
Dân chủ trong lĩnh vực kinh tế là cơ sở của đoàn kết, không dân chủ không thể đoàn kết được. Có dân chủ mới phát huy được mọi tiềm năng, thế mạnh của đất nước. Đặc biệt trong cuốn sách này tác giả đã đề cập đến động lực con người, coi đây là động lực quan trọng của sự phát triển xã hội. Con người là nhân tố trung tâm, nhân tố chủ động của sự phát triển.
Con người là chủ thể của sự phát triển và là động lực thực sự của sự phát triển. Nhu cầu và lợi ích của con người, hoạt động thực tiễn của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu, lợi ích đó thực sự đã trở thành động lực của sự phát triển của chính con người và của cả xã hội. Bên cạnh việc phân tích sự khác nhau giữa khái niệm động lực và động lực phát triển xã hội; nêu lên những động lực chủ yếu của sự phát triển xã hội hiện nay, tác giả Hồ Bá Thâm còn chỉ ra những lực cản đối với sự phát triển xã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.