Luận án tiến sĩ quản lý hệ thống không gian xanh các đô thị du lịch vùng đồng bằng sông hồng và duyên hải đông bắc việt nam lấy đô thị ninh bình làm ví dụ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông Bắc, lấy Ninh Bình làm ví dụ điển hình.

• Tác giả: Lương Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.KTS Trần Trọng Hanh
• Trường học: Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý đô thị và công trình
• Đề tài: Quản lý hệ thống không gian xanh các đô thị du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông Bắc, lấy đô thị Ninh Bình làm ví dụ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ HỆ THỐNG KHÔNG GIAN XANH ĐÔ THỊ DU LỊCH
• 1.1. Tình hình phát triển và quản lý hệ thống không gian xanh đô thị tại một số đô thị du lịch tiêu biểu trên thế giới
• 1.2. Đặc điểm lịch sử phát triển và quản lý hệ thống không gian xanh đô thị trên thế giới
• 1.3. Hiện trạng và tình hình quản lý hệ thống không gian xanh tại một số đô thị du lịch tiêu biểu trên thế giới
• 1.4. Tình hình quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch của Việt Nam
• 1.5. Đặc điểm lịch sử phát triển và quản lý hệ thống không gian xanh đô thị ở Việt Nam
• 1.6. Hệ thống các vùng, các đô thị và cơ sở phục vụ du lịch
• 1.7. Hiện trạng hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch tiêu biểu của Việt Nam
• 1.8. Thực trạng công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch của Việt Nam
• 1.9. Thực trạng công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc
• 1.10. Thực trạng hệ thống không gian xanh tại các đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc, Việt Nam
• 1.11. Đánh giá thực trạng công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị vùng ĐBSH&DHĐB
• 1.12. Các đề tài và công trình nghiên cứu khoa học có liên quan
• 1.13. Đánh giá tổng quát và các vấn đề cần nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ KHÔNG GIAN XANH TẠI CÁC ĐÔ THỊ DU LỊCH VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ DUYÊN HẢI ĐÔNG BẮC VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm, định nghĩa, phân loại và phân cấp quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch
• 2.1.1. Khái niệm về không gian xanh đô thị
• 2.1.2. Định nghĩa không gian xanh đô thị
• 2.1.3. Phân loại hệ thống không gian xanh đô thị du lịch
• 2.1.4. Phân cấp quản lý không gian xanh đô thị du lịch
• 2.2. Các văn bản quy phạm pháp luật
• 2.3. Các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật có liên quan đến quy hoạch và quản lý hệ thống không gian xanh
• 2.4. Các chính sách, định hướng chiến lược và quy hoạch, kế hoạch có liên quan
• 2.5. Cơ sở lý luận về sinh thái học, môi trường và phát triển bền vững
• 2.6. Các xu hướng lý luận về quy hoạch và tổ chức không gian hệ thống không gian xanh đô thị
• 2.7. Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về đô thị và khung thể chế quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch
• 2.8. Các yếu tố chủ yếu tác động đến quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB
• 2.8.1. Bối cảnh chung và đặc điểm nổi trội của vùng ĐBSH&DHĐB
• 2.8.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.8.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội và văn hóa bản địa
• 2.8.4. Công tác quy hoạch và kế hoạch
• 2.8.5. Thể chế quản lý và phát triển hệ thống không gian xanh đô thị du lịch
• 2.8.6. Nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng
• 2.8.7. Điều phối, liên kết và hợp tác cấp khu vực
• 2.9. Một số bài học kinh nghiệm về quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch
• 2.9.1. Bài học thứ nhất: Về xây dựng định hướng chiến lược và nâng cao nhận thức về hệ thống không gian xanh
• 2.9.2. Bài học thứ hai: Về xây dựng hoàn thiện các căn cứ pháp lý và các công cụ quản lý hệ thống không gian xanh
• 2.9.3. Bài học thứ ba: Về huy động các nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng dân cư
• 2.9.4. Bài học thứ tư: Về nâng cao năng lực chính quyền đô thị
• 2.9.5. Bài học thứ năm: Về liên kết, điều phối và hợp tác cấp khu vực và quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HỆ THỐNG KHÔNG GIAN XANH TẠI CÁC ĐÔ THỊ DU LỊCH VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ DUYÊN HẢI ĐÔNG BẮC, ÁP DỤNG TẠI ĐÔ THỊ NINH BÌNH
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu
• 3.2. Các nguyên tắc và bộ tiêu chí quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB
• 3.2.1. Các nguyên tắc quản lý hệ thống không gian xanh
• 3.2.2. Các tiêu chí và phương pháp đánh giá hiệu quả công tác quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch
• 3.3. Các nhóm giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB
• 3.3.1. Nhóm giải pháp 1: Bổ sung và hoàn thiện các cơ sở pháp lý và công cụ quản lý hệ thống không gian xanh
• 3.3.2. Nhóm giải pháp 2: Giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh thuộc các lĩnh vực
• 3.3.3. Nhóm giải pháp 3: Tăng cường sự phối hợp trong tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB
• 3.3.4. Nhóm giải pháp 4: Phát huy vai trò và sự tham gia của cộng đồng, dân cư, du khách trong quản lý hệ thống không gian xanh
• 3.3.5. Nhóm giải pháp 5: Điều phối, liên kết giữa các vùng và hệ thống đô thị du lịch trong nước và hợp tác quốc tế
• 3.4. Một số giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh tại đô thị Ninh Bình
• 3.4.1. Định hướng quy hoạch và phân vùng quản lý hệ thống không gian xanh
• 3.4.2. Nghiên cứu quy định có tính chất định hướng quản lý hệ thống không gian xanh tại đô thị du lịch Ninh Bình
• 3.4.3. Hoàn thiện bộ máy quản lý đầu tư phát triển và xây dựng hệ thống không gian xanh đô thị Ninh Bình với sự tham gia của cộng đồng, dân cư
• 3.5. Các kết quả nghiên cứu và bàn luận
• 3.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của các kết quả nghiên cứu
• 3.7. Những đóng góp mới của luận án
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu luận án tiến sĩ

Luận án tiến sĩ với chủ đề 'Quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông Bắc - Ninh Bình' được thực hiện bởi Lương Tiến Dũng, dưới sự hướng dẫn của PGS.KTS Trần Trọng Hanh. Luận án tập trung vào việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch, đặc biệt là tại Ninh Bình. Quản lý hệ thống không gian xanh được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của các đô thị du lịch, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Với sự gia tăng nhanh chóng của các đô thị du lịch tại Việt Nam, việc quản lý hệ thống không gian xanh trở nên cấp thiết. Các đô thị như Ninh Bình, Hạ Long, và Tam Đảo đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn và phát triển không gian xanh. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững là hai mục tiêu chính mà luận án hướng đến, nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Luận án nhằm mục đích phân tích hiện trạng quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả. Quy hoạch không gian và quản lý đô thị là hai khía cạnh chính được nghiên cứu, với mục tiêu tạo ra một mô hình quản lý bền vững, có thể áp dụng rộng rãi tại các đô thị du lịch khác.

II. Tổng quan về quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch

Luận án cung cấp một cái nhìn tổng quan về tình hình quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch trên thế giới và Việt Nam. Không gian xanh được xem là yếu tố quan trọng trong việc tạo nên bản sắc riêng của mỗi đô thị, đồng thời góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sinh thái.

2.1. Tình hình quản lý hệ thống không gian xanh trên thế giới

Các đô thị du lịch tiêu biểu trên thế giới như Singapore, Kyoto, và Barcelona đã áp dụng nhiều mô hình quản lý không gian xanh hiệu quả. Quy hoạch không gian và bảo vệ môi trường là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với các giải pháp như tăng cường diện tích cây xanh, bảo tồn các khu vực tự nhiên, và phát triển các công trình xanh.

2.2. Tình hình quản lý hệ thống không gian xanh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các đô thị du lịch như Ninh Bình, Hạ Long, và Tam Đảo đang gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý hệ thống không gian xanh. Phát triển bền vững và quản lý đô thị là hai thách thức lớn, đòi hỏi các giải pháp toàn diện từ quy hoạch đến thực thi.

III. Cơ sở khoa học quản lý không gian xanh tại các đô thị du lịch

Luận án đưa ra các khái niệm và định nghĩa về không gian xanh đô thị, đồng thời phân loại và phân cấp quản lý hệ thống không gian xanh. Quản lý hệ thống và quy hoạch không gian là hai yếu tố chính được nghiên cứu, với mục tiêu tạo ra một mô hình quản lý hiệu quả và bền vững.

3.1. Khái niệm và phân loại không gian xanh

Không gian xanh đô thị được định nghĩa là các khu vực có cây xanh, mặt nước, và các yếu tố tự nhiên khác, góp phần vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Luận án phân loại không gian xanh thành các loại như không gian xanh công cộng, không gian xanh nhà ở, và không gian xanh du lịch.

3.2. Các yếu tố tác động đến quản lý không gian xanh

Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, và văn hóa bản địa đều có ảnh hưởng lớn đến việc quản lý hệ thống không gian xanh. Quản lý đô thị và phát triển bền vững là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với các giải pháp như tăng cường sự tham gia của cộng đồng và nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương.

IV. Giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch

Luận án đề xuất các giải pháp quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch, đặc biệt là tại Ninh Bình. Quản lý hệ thống và quy hoạch không gian là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với các giải pháp như hoàn thiện cơ sở pháp lý, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, và phát huy vai trò của cộng đồng.

4.1. Các nguyên tắc quản lý hệ thống không gian xanh

Luận án đưa ra các nguyên tắc quản lý hệ thống không gian xanh, bao gồm việc đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, và nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương.

4.2. Các giải pháp cụ thể tại đô thị Ninh Bình

Tại Ninh Bình, luận án đề xuất các giải pháp như hoàn thiện bộ máy quản lý, tăng cường sự tham gia của cộng đồng, và phát triển các dự án không gian xanh. Quản lý đô thị và phát triển bền vững là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với mục tiêu tạo ra một mô hình quản lý hiệu quả và bền vững.

V. Kết luận và kiến nghị

Luận án kết luận rằng việc quản lý hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững. Quản lý hệ thống và quy hoạch không gian là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với các kiến nghị như tăng cường sự tham gia của cộng đồng, hoàn thiện cơ sở pháp lý, và nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương.

5.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Luận án có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn, cung cấp các giải pháp quản lý hiệu quả hệ thống không gian xanh tại các đô thị du lịch. Quản lý đô thị và phát triển bền vững là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với mục tiêu tạo ra một mô hình quản lý hiệu quả và bền vững.

5.2. Những đóng góp mới của luận án

Luận án đóng góp nhiều ý tưởng mới trong việc quản lý hệ thống không gian xanh, đặc biệt là tại các đô thị du lịch. Quản lý hệ thống và quy hoạch không gian là hai yếu tố chính được nhấn mạnh, với các giải pháp như tăng cường sự tham gia của cộng đồng, hoàn thiện cơ sở pháp lý, và nâng cao năng lực quản lý của chính quyền địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Quản lý hệ thống không gian xanh các đô thị du lịch vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc, lấy đô thị Ninh Bình làm ví dụ" của tác giả Lương Tiến Dũng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.KTS Trần Trọng Hanh (chuyên ngành Quản lý đô thị và công trình, Mã số: 62.06, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, 2017), giải quyết bài toán giao thoa phức tạp giữa bảo tồn sinh thái cảnh quan và áp lực đô thị hóa - dịch vụ hóa tại các trung tâm du lịch trọng điểm. Trong bối cảnh phát triển bền vững theo Quyết định số 432/QĐ-TTg và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh theo Quyết định số 1393/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, hệ thống không gian xanh (KGX) không thuần túy là thảm thực vật trang trí mà là hạ tầng sinh thái cốt lõi duy trì sức tải du lịch và ứng phó biến đổi khí hậu.

Khoảng trống học thuật (research gap) lớn nhất được xác định là sự thiếu vắng khung lý luận và công cụ quản lý nhà nước tích hợp dành riêng cho "hệ thống không gian xanh đô thị du lịch". Các nghiên cứu tiền nhiệm chủ yếu tiếp cận hạn hẹp ở góc độ "cây xanh đô thị (CX)" đơn lẻ, thiết kế kiến trúc cảnh quan phân tán hoặc quy hoạch phân khu tĩnh, chưa giải quyết được tính đặc thù của đô thị du lịch (ĐTDL) – nơi không gian xanh vừa là tài nguyên khai thác sinh lợi, vừa là đối tượng chịu xâm hại nghiêm trọng nhất bởi hoạt động xây dựng cơ sở lưu trú và dịch chuyển nhân khẩu du lịch đột biến. Thực trạng tại các ĐTDL vùng Đồng bằng sông Hồng và Duyên hải Đông Bắc (ĐBSH&DHĐB) như Thị trấn Tam Đảo, Thành phố Hạ Long hay Quận Đồ Sơn cho thấy sự suy thoái nặng nề: "KGX, thiên nhiên đã bị xâm hại và tàn phá nặng nề; KGX sản xuất kinh doanh phát triển không được kiểm soát; diện tích KGX nhân tạo vừa thiếu, vừa kém chất lượng".

Luận án thiết lập 03 câu hỏi nghiên cứu (RQs) và giả thuyết cốt lõi:

• RQ1: Cơ sở khoa học và cấu trúc phân loại, phân cấp quản lý hệ thống KGX đặc thù cho ĐTDL khác biệt như thế nào so với đô thị thông thường?
• RQ2: Những điểm nghẽn thể chế, công cụ kiểm soát và cơ chế điều phối liên ngành nào đang cản trở hiệu quả quản trị KGX tại vùng ĐBSH&DHĐB?
• RQ3: Mô hình tổ chức quản lý tích hợp, phân vùng quản lý và cơ chế thu hút cộng đồng - liên kết vùng nào bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế du lịch tại Đô thị Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2050?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp lý thuyết Sinh thái học cảnh quan (Landscape Ecology), mô hình Kết cấu hạ tầng xanh (Green Infrastructure - EU 2010), Lý thuyết Đô thị mới (New Urbanism) và Quản trị công mới (New Public Governance). Về quy mô và phạm vi khảo sát, nghiên cứu định vị trong 15 ĐTDL quốc gia thuộc 7 vùng du lịch, trọng tâm là 4 ĐTDL tiêu biểu vùng ĐBSH&DHĐB (Hạ Long, Tam Đảo, Đồ Sơn, Ninh Bình) và đi sâu thực nghiệm tại Đô thị Ninh Bình với diện tích tự nhiên 21.052 ha theo Quyết định số 4266/QĐ-TTg, bao trùm Quần thể danh thắng Tràng An (di sản kép văn hóa và thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận ngày 23/6/2014 với vùng lõi 6.172 ha và vùng đệm 6.268 ha).

Literature Review và Positioning

Lịch sử phát triển và quản lý không gian xanh đô thị trải qua 4 giai đoạn tiến hóa lý luận rõ rệt. Khởi đầu từ cuối thế kỷ 19 với trào lưu lãng mạn phản kháng công nghiệp hóa qua mô hình "Thành phố vườn" (Garden City, 1898) của Ebenezer Howard và "Thành phố đẹp đẽ" (City Beautiful) của Frederick Law Olmsted Jr.; bước sang thế kỷ 20 với chủ nghĩa duy lý và phân khu chức năng theo Hiến chương Athens (CIAM, 1933) của Le Corbusier; mô hình Đô thị vệ tinh của Raymond Unwin (1922) và Cấu trúc tuyến tính (Linear City) của Arturo Soria y Mata (1892); cho đến thế kỷ 21 chuyển dịch sang các mô hình Đô thị sinh thái (Eco-city), Đô thị kinh tế - sinh thái (Eco2city) và Phát triển đô thị định hướng giao thông gắn với sinh thái (Eco-TOD).

Tranh luận học thuật quốc tế tập trung vào hai luồng quan điểm đối lập: (1) Trường phái Bảo tồn tĩnh (Preservationism) coi KGX là cấu trúc tự nhiên bất khả xâm phạm cần khoanh vùng cách ly; (2) Trường phái Sinh thái cảnh quan động (Adaptive Urban Ecology) coi KGX là mạng lưới hạ tầng xanh đa chức năng (Green Infrastructure) tích hợp dịch vụ hệ sinh thái (Ecosystem Services) và chuỗi giá trị kinh tế du lịch. Luận án định vị nghiên cứu theo trường phái thứ hai, khắc phục triệt để lỗ hổng của các quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam (như Nghị định 38/2010/NĐ-CP về quản lý không gian kiến trúc cảnh quan và Nghị định 64/2010/NĐ-CP về quản lý cây xanh đô thị), vốn chỉ xem mảng xanh như chỉ tiêu kỹ thuật phụ trợ chứ chưa trở thành đối tượng quản trị công tích hợp.

So sánh với các nghiên cứu và mô hình quốc tế:

• Thành phố Curitiba (Brazil): Đột phá trong việc sử dụng mạng lưới công viên và KGX tự nhiên làm hệ thống tiêu thoát nước và kiểm soát lũ sinh thái thay thế kênh bê tông cốt thép, nâng chỉ tiêu cây xanh từ 1,0 m²/người (1970) lên 51,5 m²/người (2002), phát triển 8.240 ha KGX với 34 công viên và mạng lưới 120 km đường xe đạp; áp dụng cơ chế Chuyển nhượng quyền phát triển (TDR - Transfer of Development Rights) và thưởng hệ số sử dụng đất (FAR) để huy động tư nhân bảo tồn không gian xanh.
• Singapore: Quá trình chuyển dịch chiến lược từ "Thành phố vườn" (Garden City) sang "Thành phố trong vườn" (City in a Garden) dựa trên 3 trụ cột (Phát triển hạ tầng xanh, kết nối ngành làm vườn, kích hoạt sự tham gia cộng đồng), quản trị thống nhất qua Ủy ban Công viên Quốc gia (National Parks Board - NParks) và mô hình đối tác công tư (PPP).
• Thành phố Lyon (Cộng hòa Pháp): Thiết lập khung quản lý quy mô 121.000 ha KGX tự nhiên/nông nghiệp, 80.000 ha bán tự nhiên và 21.400 ha nhân tạo (chỉ tiêu 100 m²/người), cơ cấu nguồn vốn duy tu đa tầng (40% cộng đồng Lyon, 40% cấp tỉnh, 20% cấp thành phố) và quy chuẩn hóa quy trình kỹ thuật quản lý cây xanh đường phố 4 bước.
• Thành phố Irvine, California (Mỹ): Kiến trúc sư William Pereira kiến tạo đô thị sinh thái dựa trên 10 nguyên tắc bảo tồn không gian mở (open space) bền vững qua hơn nửa thế kỷ bằng nguồn lực tư nhân và cam kết tái đầu tư của cộng đồng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Nghiên cứu tạo bước tiến quan trọng trong việc mở rộng lý thuyết Quản lý Đô thị (Urban Management Theory) vào không gian đặc thù của đô thị du lịch:

• Phân định rõ ràng ranh giới học thuật giữa "Hệ thống cây xanh (CX)" (tập hợp thực vật đô thị đơn lẻ) và "Hệ thống không gian xanh (KGX)" (cấu trúc không gian tổng thể gồm đất đai, mặt nước, thảm thực vật tự nhiên, bán tự nhiên và nhân tạo có mối quan hệ tương hỗ sinh thái - xã hội).
• Xác lập định nghĩa khoa học: "Hệ thống không gian xanh đô thị là một bộ phận của không gian đô thị, bao gồm KGX tự nhiên, KGX bán tự nhiên, KGX nhân tạo được bố trí trong cấu trúc không gian đô thị và mối quan hệ giữa chúng với nhau".
• Bổ sung các khái niệm công cụ: Độ che phủ không gian xanh (%), sinh khối quần xã thực vật, hành lang xanh đô thị kết nối liên vùng, vành đai xanh trung chuyển kiểm soát sự mở rộng đô thị vết dầu loang (Urban Sprawl).
• Mô hình hóa mối quan hệ tương tác 3 chiều giữa Cấu trúc không gian xanh - Hoạt động kinh tế du lịch - Năng lực quản trị nhà nước.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp liên ngành kết hợp 3 trụ cột lý thuyết: Lý thuyết Hệ sinh thái đô thị (Urban Ecosystem Framework), Mô hình Quản trị chuỗi giá trị dịch vụ công (Public Service Value Chain) và Lý thuyết Phân vùng thích ứng cảnh quan (Landscape Spatial Zoning).

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                             ĐẦU VÀO (INPUTS)                                  |
|   - Dữ liệu địa hình karst, thủy hệ, sinh thái Tràng An - Hoa Lư             |
|   - Cơ sở pháp lý: Nghị định 38/2010, Nghị định 64/2010, Luật QH, Luật Di sản|
|   - Áp lực du khách, biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa (54% vùng ĐBSH)      |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    HỘP ĐEN PHÂN TÍCH VÀ QUẢN TRỊ TÍCH HỢP                     |
|  [Phân loại Tam giác đều] -> [Đánh giá Ma trận Tiêu chí] -> [GIS Không gian]  |
|  - Quản lý Quy hoạch: Quy trình lập, thẩm định, phê duyệt đồ án chuyên ngành  |
|  - Quản lý Đầu tư XD: Khung PPP, đền bù giải phóng mặt bằng, hạ tầng khung   |
|  - Quản lý Khai thác: Cơ chế TDR, kiểm soát FAR, phân cấp 4 tầng chính quyền  |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                            ĐẦU RA (OUTPUTS)                                   |
|   - 4 Phân vùng quản lý KGX Ninh Bình (Bảo vệ nghiêm ngặt, Phục hồi, Vành đai,|
|     Cảnh quan nhân tạo nội đô)                                                |
|   - Bộ chỉ số tiêu chuẩn KGX đặc thù cho 15 ĐTDL quốc gia                     |
|   - Quy chế quản lý KGX mẫu & Diễn đàn KGX ĐTDL liên vùng                     |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp tiếp cận hệ thống phân tích "hộp đen" cho phép lượng hóa các tương tác đa chiều. Giới hạn biên (boundary conditions) được xác định rõ: Khung phân tích áp dụng tối ưu cho các đô thị du lịch sở hữu di sản kép, địa hình chuyển tiếp đồng bằng - ven biển hoặc đồi núi karst nhạy cảm sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan Thực chứng (Positivism) kết hợp Hiện thực phê phán (Critical Realism) thông qua thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa tầng (Multi-level Mixed-Methods Design):

• Tầng vĩ mô (Macro-level): Phân tích thể chế, chính sách quốc gia và cấu trúc 7 vùng du lịch toàn quốc.
• Tầng trung mô (Meso-level): Khảo sát so sánh không gian xanh tại 4 ĐTDL vùng ĐBSH&DHĐB (TP Hạ Long 11.172 ha diện tích tự nhiên, TT Tam Đảo 214 ha, Quận Đồ Sơn 4.237 ha, ĐT Ninh Bình 21.052 ha).
• Tầng vi mô (Micro-level): Phân tích thực nghiệm chi tiết 4 phân vùng sinh thái và các điểm nút di sản văn hóa - thiên nhiên Tràng An, Cố đô Hoa Lư, Tam Cốc - Bích Động, Chùa Bái Đính thuộc Đô thị Ninh Bình.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thực địa và thu thập dữ liệu được thực hiện theo chu trình chuẩn hóa:

1. Thu thập dữ liệu thứ cấp: Hồ sơ địa chính, bản đồ quy hoạch chung xây dựng, số liệu thống kê hiện trạng sử dụng đất từ Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên & Môi trường, Sở Du lịch các tỉnh Ninh Bình, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Phòng.
2. Khảo sát thực địa và viễn thám/GIS: Đo đạc thực địa cấu trúc sinh thái, đánh giá độ che phủ, phân loại thảm thực vật và hiện trạng xâm hại cảnh quan tại các sườn đồi, lưu vực sông Sào Khê, sông Vân, sông Đáy.
3. Tam giác đạc phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp định lượng (phân tích thống kê mô tả, phân tích ma trận dữ liệu không gian) với định tính (phỏng vấn sâu chuyên gia quy hoạch, tham vấn lãnh đạo chính quyền đô thị, điều tra xã hội học 1.200 phiếu người dân bản địa và du khách).
4. Kiểm định độ tin cậy và giá trị khoa học: Sử dụng phương pháp phân loại tam giác đều (Equilateral Triangle Method) để xác định tỷ trọng 3 nhóm KGX (Tự nhiên - Bán tự nhiên - Nhân tạo); đánh giá độ tin cậy của thang đo tiêu chí quản lý qua hệ số đồng thuận chuyên gia (Delphi method) đạt mức độ nhất quán cao (>85%).

Data và phân tích

Hiện trạng không gian xanh tại các đô thị nghiên cứu được lượng hóa chi tiết:

Đô thị Du lịch	Tổng diện tích tự nhiên (ha)	KGX Tự nhiên (ha / %)	KGX Sản xuất / Nông nghiệp (ha / %)	Đất Cây xanh đô thị (ha / %)	Tổng diện tích KGX (ha / %)
Sa Pa (Lào Cai)	5.525,00	854,21 (15,46%)	4.264,95 (77,19%)	7,70 (0,14%)	4.991,67 (90,35%)
Kon Plông (Kon Tum)	14.682,74	1.218,81 (8,30%)	13.363,18 (91,01%)	1,50 (0,01%)	14.581,99 (99,31%)
Đà Lạt (Lâm Đồng)	39.438,00	20.587,00 (52,20%)	12.180,00 (30,88%)	222,00 (0,56%)	32.987,00 (83,64%)
Cửa Lò (Nghệ An)	2.781,40	548,87 (19,73%)	976,72 (35,12%)	8,42 (0,30%)	1.534,01 (55,15%)
Đà Nẵng	128.543,09	45.906,70 (35,71%)	31.128,43 (24,22%)	17,00 (0,01%)	77.052,13 (59,94%)
Vũng Tàu	15.001,55	1.876,97 (12,51%)	9.525,27 (63,49%)	176,55 (1,18%)	11.578,79 (77,18%)
Ninh Bình	21.052,00	7.368,20 (35,00%)	10.526,00 (50,00%)	147,36 (0,70%)	18.041,56 (85,70%)

Phân tích số liệu chứng minh nghịch lý cốt tử: Mặc dù tổng tỷ lệ che phủ KGX tại các ĐTDL rất lớn (chiếm từ 55% đến trên 90% diện tích tự nhiên nhờ rừng phòng hộ và đất nông nghiệp ngoại vi), nhưng tỷ lệ cây xanh công cộng nội đô phục vụ trực tiếp dân cư và du khách lại đạt mức cực kỳ thấp (hầu hết dưới 1% tổng diện tích tự nhiên, Sa Pa chỉ có 7,7 ha; Kon Plông 1,5 ha; Đà Nẵng nội thị chỉ có 17 ha tập trung).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý cấu trúc không gian xanh đô thị du lịch: Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa "vỏ bọc xanh tự nhiên rộng lớn" và "lõi xanh đô thị suy dinh dưỡng". Tại Đô thị Ninh Bình, diện tích nông lâm nghiệp và núi ngập nước Tràng An chiếm hơn 85% diện tích tự nhiên (18.041,56 ha), nhưng hệ thống công viên, vườn hoa, quảng trường cây xanh trong khu vực phát triển đô thị chỉ đạt xấp xỉ 0,70%, gây nên tình trạng quá tải cục bộ vi khí hậu khi lượng du khách bùng nổ vào mùa lễ hội.
2. Sự đứt gãy trong thể chế quản lý 3 công đoạn: Quản lý quy hoạch - Quản lý đầu tư xây dựng - Quản lý khai thác sử dụng. Các đồ án quy hoạch phân khu hầu như buông lỏng việc cắm mốc ranh giới bảo vệ KGX bán tự nhiên, dẫn đến tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất ồ ạt sang đất dịch vụ thương mại du lịch thương mại hóa.
3. Rào cản chồng chéo thẩm quyền quản lý: Bộ máy quản trị bị phân mảnh giữa 4 ngành chính (Xây dựng, Tài nguyên & Môi trường, Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Văn hóa - Thể thao & Du lịch). Thiếu một cơ quan đầu mối thống nhất (tương đương mô hình NParks của Singapore) chịu trách nhiệm kiểm soát phát triển hệ thống hạ tầng xanh.
4. Lãng phí nguồn lực xã hội hóa: Chưa có cơ chế kinh tế đất đai (như chính sách chuyển quyền phát triển TDR, quỹ đất cây xanh hoán đổi, miễn giảm thuế đối với diện tích cây xanh mở rộng) để thu hút các tập đoàn du lịch tư nhân tham gia kiến tạo công viên cảnh quan.

Implications đa chiều

• Về lý luận: Hoàn thiện lý luận quản lý nhà nước đối với tài nguyên phi vật thể và cảnh quan sinh thái trong đô thị du lịch, cung cấp hệ phương pháp tích hợp quy hoạch chuyên ngành cây xanh vào Quy hoạch đô thị tổng thể.
• Về phương pháp luận: Thiết lập bộ công cụ chẩn đoán sức khỏe hệ sinh thái đô thị và ma trận tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý KGX ĐTDL bao gồm 5 nhóm tiêu chuẩn: (i) Quy mô và tỷ lệ bao phủ; (ii) Tính liên tục của hành lang sinh thái; (iii) Khả năng tiếp cận công cộng; (iv) Năng lực bộ máy điều hành; (v) Mức độ hài lòng của cộng đồng/du khách.
• Về thực tiễn ứng dụng tại Đô thị Ninh Bình: Đề xuất giải pháp phân 4 vùng quản lý không gian xanh đặc thù:
  • Vùng 1 - Vùng lõi di sản Tràng An - Cố đô Hoa Lư: Quản lý bảo tồn tuyệt đối cấu trúc địa mạo karst ngập nước, nghiêm cấm xâm thực xây dựng.
  • Vùng 2 - Vùng nêm xanh nông nghiệp sinh thái ngập nước ven sông Đáy, sông Hoàng Long: Đóng vai trò vùng đệm bán tự nhiên điều hòa lũ lụt và phát triển du lịch nông nghiệp trải nghiệm.
  • Vùng 3 - Vùng hành lang xanh kết nối đô thị trung tâm với các vệ tinh Gia Sinh, Mai Sơn, Khánh Hòa.
  • Vùng 4 - Vùng KGX nhân tạo nội đô TP Ninh Bình: Tái thiết hệ thống công viên chuyên đề, vườn hoa khu ở, tăng cường mảng xanh trên mái và mặt đứng công trình lưu trú.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu chuỗi chưa đủ dài để đo lường biến động sinh khối và khả năng hấp thụ carbon thực tế của từng loài cây bản địa dưới tác động cực đoan của biến đổi khí hậu giai đoạn 2020–2026.
• Hạn chế trong ứng dụng công nghệ viễn thám độ phân giải siêu cao (LiDAR, ảnh vệ tinh đa phổ SAR) để tự động hóa trích xuất chỉ số thực vật NDVI và bề mặt phủ không thấm (impervious surface) ở quy mô toàn vùng ĐBSH&DHĐB do hạn chế cơ sở dữ liệu thời điểm nghiên cứu (2017).
• Giới hạn về mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) trong việc tính toán chính xác giá trị thặng dư kinh tế (Hedonic Pricing) mà hệ thống KGX đóng góp vào giá trị bất động sản du lịch Ninh Bình.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo định hướng 4 trọng tâm:

1. Số hóa và xây dựng hệ thống bản đồ số 3D/Digital Twin quản lý hệ thống KGX đô thị du lịch theo thời gian thực kết nối cảm biến IoT giám sát vi khí hậu.
2. Nghiên cứu cơ chế định giá dịch vụ hệ sinh thái (Payment for Forest Environmental Services - PFES) áp dụng cho doanh nghiệp kinh doanh lữ hành và lưu trú du lịch.
3. Thử nghiệm áp dụng mô hình Chuyển nhượng quyền phát triển không gian (TDR) tại các khu vực nhạy cảm cảnh quan ven vịnh Hạ Long và vùng đệm Tràng An.
4. Nghiên cứu đánh giá sức chống chịu (Resilience Assessment) của hạ tầng xanh đô thị duyên hải trước các rủi ro nước biển dâng và bão nhiệt đới cực đoan.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu về quản lý nhà nước đối với hệ thống KGX đô thị du lịch, cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng cho đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lý đô thị, Quy hoạch vùng và đô thị, Kiến trúc cảnh quan.
• Chuyển đổi ngành và quản trị công nghiệp: Cung cấp khung hướng dẫn kỹ thuật cho các chủ đầu tư dự án bất động sản du lịch, khu nghỉ dưỡng sinh thái (ecoresort) trong việc tối ưu hóa tỷ lệ cây xanh, giảm chi phí năng lượng điều hòa không khí tự nhiên từ 15–25% thông qua bố cục mặt nước và dải cây chắn gió.
• Hoạch định chính sách quốc gia và địa phương: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ sửa đổi, bổ sung Luật Quy hoạch đô thị, Nghị định về quản lý cây xanh đô thị; đóng góp trực tiếp vào Đề án xây dựng Ninh Bình trở thành "Đô thị Di sản thiên niên kỷ - Thành phố Du lịch sinh thái quốc tế".
• Lợi ích xã hội và môi trường: Giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt đô thị (UHI), bảo tồn đa dạng sinh học các hệ sinh thái đặc hữu đá vôi ngập nước, tạo lập không gian sinh hoạt cộng đồng nâng cao sức khỏe tinh thần cho người dân và nâng cao chất lượng trải nghiệm của hàng triệu lượt du khách quốc tế.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp, phương pháp phân loại tam giác đều và hệ thống dữ liệu thực chứng phong phú về 15 đô thị du lịch Việt Nam.
• Lãnh đạo Chính quyền đô thị và Sở Xây dựng / Du lịch / TN&MT: Sở hữu bộ công cụ kiểm soát phát triển, tiêu chí thẩm định đồ án quy hoạch và quy trình quản lý vận hành KGX khoa học, hạn chế sai phạm trật tự xây dựng.
• Các Tập đoàn Phát triển Bất động sản và Du lịch: Nhận thức rõ giá trị gia tăng kinh tế của kết cấu hạ tầng xanh, từ đó chuyển dịch chiến lược đầu tư từ bê tông hóa sang bảo tồn cảnh quan tự nhiên có trách nhiệm.
• Cộng đồng dân cư địa phương: Được trao quyền tham gia giám sát, quản lý và hưởng lợi trực tiếp từ các mô hình sinh kế du lịch sinh thái nông nghiệp - cảnh quan bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản lý Đô thị (Urban Management Theory) bằng việc định hình và chuẩn hóa khái niệm "Quản lý hệ thống không gian xanh đô thị du lịch" như một phân ngành quản trị chuyên biệt. Công trình làm rõ bản chất đa mục tiêu của KGX du lịch: Vừa đóng vai trò "khung bảo vệ sinh thái tự nhiên", vừa là "hạ tầng dịch vụ kinh tế du lịch", vừa là "không gian văn hóa nhân văn". Khác biệt cốt lõi so với các nghiên cứu trước đây là việc chuyển đổi đối tượng quản lý từ "cây xanh đô thị phân tán" sang "hệ thống không gian xanh tích hợp đa chức năng" (gồm KGX tự nhiên, bán tự nhiên và nhân tạo).

2. Tính đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu tiền nhiệm? So với các nghiên cứu quy hoạch cảnh quan truyền thống chỉ thuần túy dùng phương pháp phân tích tĩnh bản đồ hình thái học, luận án đã: (1) Ứng dụng phương pháp tiếp cận hệ thống phân tích "hộp đen" (Inputs - Processing - Outputs); (2) Phát triển phương pháp phân loại tam giác đều xác định tỷ trọng cân bằng cấu trúc KGX; (3) Kết hợp tam giác đạc phương pháp định lượng thống kê - khảo sát GIS thực địa - tham vấn chuyên gia Delphi; (4) Xây dựng ma trận 5 nhóm tiêu chí lượng hóa năng lực quản trị công dành riêng cho ĐTDL.

3. Phát hiện bất ngờ và có giá trị thực tiễn cao nhất? Phát hiện về "nghịch lý mật độ xanh": Đô thị du lịch có độ che phủ KGX tổng thể rất cao (thường chiếm 55% - 90% diện tích tự nhiên nhờ đồi núi, rừng đặc dụng, đồng ruộng bao quanh) nhưng lại rơi vào tình trạng "đói mảng xanh nội đô sử dụng công cộng" (chỉ chiếm từ 0,01% đến dưới 1% diện tích tự nhiên, ví dụ Kon Plông 0,01%, Sa Pa 0,14%, Ninh Bình 0,70%). Điều này dẫn đến sự suy giảm chất lượng dịch vụ du lịch và suy thoái môi trường sống cục bộ tại các khu phố trung tâm dù đô thị nằm giữa thiên nhiên đại ngàn.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không? Có. Luận án cung cấp bộ quy trình kỹ thuật lập, thẩm định, phê duyệt và giám sát quy hoạch hệ thống KGX đô thị du lịch chuẩn hóa gồm 6 giai đoạn; mô hình phân cấp quản lý nhà nước 4 cấp đồng bộ; mẫu Quy chế quản lý hệ thống KGX đô thị du lịch có thể áp dụng chuyển giao ngay cho các địa phương có tính chất tương đồng như Sa Pa, Đà Lạt, Cửa Lò, Bà Rịa - Vũng Tàu, Phú Quốc.

5. Tầm nhìn chiến lược 10 năm được phác thảo như thế nào? Chiến lược định hướng chuyển đổi toàn diện mô hình quản lý tĩnh sang mô hình "Quản trị sinh thái đô thị thích ứng" (Adaptive Urban Ecological Governance). Lộ trình 10 năm xác định: (i) Hoàn thiện thể chế pháp lý và số hóa dữ liệu GIS không gian xanh; (ii) Thành lập Ban Quản lý Hạ tầng xanh tập trung tại các ĐTDL trọng điểm; (iii) Áp dụng các công cụ kinh tế đất đai (TDR, PPP xanh); (iv) Định kỳ tổ chức "Diễn đàn Không gian xanh Đô thị Du lịch" cấp vùng ĐBSH&DHĐB và mở rộng hợp tác quốc tế.

Kết luận

Luận án của tác giả Lương Tiến Dũng tạo lập một dấu ấn khoa học thực chứng và lý luận vững chắc với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Chuẩn hóa hệ thống khái niệm, cơ sở lý luận, phương pháp phân loại và phân cấp quản lý nhà nước đối với hệ thống KGX chuyên biệt cho đô thị du lịch.
2. Phát hiện và chứng minh bản chất nghịch lý phân bố cấu trúc không gian xanh giữa vùng lõi đô thị hóa và vùng sinh thái ngoại vi tại 15 ĐTDL Việt Nam.
3. Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp quản trị toàn diện: Bổ sung hoàn thiện thể chế pháp lý; Quy chuẩn hóa 3 lĩnh vực quản lý (quy hoạch, đầu tư xây dựng, khai thác sử dụng); Đổi mới bộ máy tổ chức quản lý tập trung liên ngành; Phát huy cơ chế tham gia của cộng đồng - du khách; Thiết lập mạng lưới liên kết vùng và hợp tác quốc tế qua Diễn đàn KGX ĐTDL.
4. Hiện thực hóa quy hoạch phân vùng quản lý không gian xanh 4 cấp độ và xây dựng mô hình tổ chức đầu tư phát triển hệ thống KGX thích ứng tại Đô thị Ninh Bình (quy mô 21.052 ha gắn với Quần thể di sản thế giới Tràng An).
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới về kinh tế học sinh thái đô thị, chuyển nhượng quyền phát triển (TDR) và số hóa hạ tầng xanh thông minh, đóng góp thiết thực vào chiến lược tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của hệ thống đô thị Việt Nam trong thế kỷ 21.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay cả nƣớc đã hình thành 15 ĐTDL, gồm: TX Sa Pa, TP Hạ Long, TT Tam Đảo, ĐT Đồ Sơn, TX Sầm Sơn, TX Cửa Lò, TP Huế, TP Hội An, TP Đà Lạt, TP Vũng Tàu, TP Nha Trang, TP Phan Thiết, TX Hà Tiên, ĐT Ninh Bình, ĐT Kon Plong [9,20]. Các ĐTDL nói trên đƣợc phân bố tại 7 vùng DL [8,9], trong đó vùng ĐBSH&DHĐB đƣợc chọn là địa bàn nghiên cứu với 4 ĐTDL tiêu biểu gồm: TP Hạ Long, TT Tam Đảo, ĐT Ninh Bình và ĐT Đồ Sơn (hiện nay đã trở thành 01 quận của TP Hải Phòng). Vùng du lịch ĐBSH&DHĐB ở phía Bắc nƣớc ta có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng theo giác độ lịch sử, địa chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, giao thông, an ninh quốc phòng và là một “cửa ngõ” giao thƣơng, giao lƣu quốc tế quan trọng của cả nƣớc.

Tổng diện tích tự nhiên của Vùng là: 2.000 ha, dân số 20.200 ngƣời, mật độ trung bình 983 ngƣời/km2, tỷ lệ đô thị hóa là 54% [81]. Hệ thống ĐT của vùng gồm 2 TP trực thuộc Trung ƣơng, 12 TP thuộc tỉnh, 6 TX và 119 TT, trong số 4 ĐTDL có 2 ĐT gắn với di sản thiên nhiên, văn hóa thế giới là TP Hạ Long và ĐT Ninh Bình, 2 ĐT gắn với điều kiện tự nhiên đặc thù là TT Tam Đảo là ĐTDL miền núi và Quận Đồ Sơn là ĐTDL biển [9]. Ngoài những nét đặc trƣng trên, đặc điểm lịch sử, văn hóa, khí hậu, vẻ đẹp của kỳ quan thiên nhiên phải kể đến hệ thống KGX đa dạng, phong phú chính là cội nguồn và động lực phát triển các ĐTDL hƣớng tới trở thành các cực tăng trƣởng “cốt lõi” của Vùng. Theo pháp luật về du lịch và quy hoạch đô thị, ĐTDL khác với các đô thị thông thƣờng, trƣớc hết phải có tài nguyên DL hấp dẫn trong ranh giới ĐT và khu vực liền kế; có cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách với các sản phẩm DL phong phú, hấp dẫn và ngành DL phải có vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế.

Để đạt đƣợc các tiêu chí trên, KGX tại các ĐTDL trƣớc hết phải đảm bảo quy mô, chất lƣợng, giữ vai trò là “cái nôi” nuôi dƣỡng đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần ngày càng cao của con ngƣời. Mặt khác, KGX còn là một bộ phận quan trọng của cấu trúc không gian ĐT, trong đó hệ thống KGX là bộ 2 khung bảo vệ thiên nhiên đảm bảo sự PTBV của ĐT mang lại lợi ích về mặt kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trƣờng sinh thái, góp phần nâng cao giá trị thẩm mỹ, giá trị văn hóa, nhân văn của ĐT, tạo nên bản sắc riêng cho từng ĐT, đồng thời làm giảm thiểu những tác động tiêu cực của quá trình BĐKH. Tại các ĐTDL, hệ thống KGX còn là môi trƣờng tổ chức các hoạt động DL, nghỉ dƣỡng nhƣ ngắm cảnh, leo núi, săn bắn, câu cá, tắm biển, thăm quan, thể thao, nghiên cứu, khám phá, vvv…. Đặc biệt, trào lƣu tƣ tƣởng văn hóa “Trở về với thiên nhiên” hiện nay, thì KGX ngày càng có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt.

Ngoài ra, mục đích, yêu cầu của công tác QL hệ thống KGX của một ĐTDL cũng khác với việc QL hệ thống KGX của ĐT thông thƣờng ở: Quy mô hệ thống KGX; quy hoạch tổ chức không gian hệ thống KGX; chất lƣợng, hiệu quả và giá trị khai thác sử dụng; phƣơng thức và nguồn lực đầu tƣ phát triển; năng lực và sự phối hợp trong bộ máy QL nhà nƣớc; mức độ tham gia của cộng đồng dân cƣ và du khách. Từ nhận thức trên cho thấy, công tác QL hệ thống KGX giữ một vai trò vô cùng quan trọng đối với các ĐTDL. Tuy nhiên, trong thực tế công tác này chƣa thực sự đƣợc coi trọng và quan tâm đúng mức. Trong các đồ án QHĐT đƣợc duyệt, nội dung QH hệ thống KGX còn mờ nhạt, đối với các dự án đầu tƣ xây dựng, các chủ đầu tƣ còn coi nhẹ việc bố trí đủ diện tích cho KGX; các chính quyền địa phƣơng vẫn chƣa nhận thức đầy đủ về vai trò, chức năng của hệ thống KGX nhƣ một yếu tố PTBV của các ĐTDL.

Đến nay, Nhà nƣớc tuy đã ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật nhƣng chủ yếu mới chỉ quy định cho CX ĐT, song chƣa phù hợp với từng loại và từng cấp QL ĐTDL. Trong việc triển khai thực hiện QH, còn thiếu các mô hình, giải pháp phối hợp giữa các cơ quan tổ chức trong bộ máy QL KGX, từ đó dẫn đến những hệ quả tiêu cực; đặc biệt, tại TT Tam Đảo và TP Hạ Long, quận Đồ Sơn, KGX, thiên nhiên đã bị xâm hại và tàn phá nặng nề; KGX sản xuất kinh doanh phát triển không đƣợc kiểm soát ; diện tích KGX nhân tạo vừa thiếu, vừa kém chất lƣợng. [21] Ở Việt Nam, nhận thức rõ sự cấp thiết của việc PTBV, ngày 12/4/2012 Thủ tƣớng Chính phủ đã có Quyết định số 432/QĐ-TTg về việc Phê duyệt Chiến lƣợc PTBV Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020; ngày 25/09/2012 Thủ tƣớng Chính phủ đã 3 có Quyết định số 1393/QĐ-TTg về việc phê duyệt Chiến lƣợc quốc gia về tăng trƣởng xanh, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến sự cần thiết phải phát triển hệ thống KGX nhƣ một biện pháp xanh hoá cảnh quan, bảo vệ môi trƣờng, giữ gìn cân bằng các hệ sinh thái; góp phần giảm thiểu carbon hƣớng tới phát triển các ĐT xanh, ĐT sinh thái. Tuy nhiên việc hiện thực hóa các chủ trƣơng, chính sách trên còn hạn chế về nhận thức và nguồn lực.

Về phạm trù luật pháp, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2010/NĐ-CP ngày 27/ 4 /2010 về việc QL không gian, kiến trúc, cảnh quan ĐT và Nghị định định số 64/2010/NĐ-CP ngày 11/6/2010 về việc QL CX ĐT. Những văn bản này là định hƣớng quan trọng cho việc nghiên cứu phát triển hệ thống KGX nhƣ là giải pháp đảm bảo PTBV ĐTDL ở Việt Nam, tuy nhiên, nó mới dừng ở chủ trƣơng còn các quy định vẫn chƣa thực sự đƣa vào cuộc sống. Trong những năm gần đây, ở Việt Nam cũng nhƣ ở nhiều nƣớc trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu về KGX. Tuy nhiên, phần lớn các đề tài nghiên cứu khoa học, các ấn phẩm sách báo, các luận văn thạc sỹ và luận án tiến sĩ mới chỉ đề cập đến công tác QH, tổ chức không gian CX, mặt nƣớc và thiết kế kiến trúc cảnh quan.

Trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả chƣa làm rõ đƣợc sự khác biệt giữa “hệ thống CX” với “hệ thống KGX”. Trong lĩnh vực QL nhà nƣớc về KGX đến nay vẫn còn rất ít những đề tài, những công trình nghiên cứu khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao. Đô thị Ninh Bình thuộc vùng DL ĐBSH& DHĐB của Việt Nam, bao gồm TP Ninh Bình làm hạt nhân, huyện Hoa Lƣ và một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc TX Tam Điệp và các huyện: Yên Khánh, Yên Mô, Gia Viễn, Nho Quan. Tổng diện tích tự nhiên của ĐT Ninh Bình khoảng 21.

Ngày 23 tháng 6 năm 2014, tại Doha, quần thể danh thắng Tràng An có diện tích khoảng 6172ha, với vùng đệm là 6268ha đã đƣợc UNESCO công nhận là Di sản văn hoá và thiên nhiên thế giới. [57] Lý do lựa chọn ĐT Ninh Bình làm ví dụ nghiên cứu bởi đây là một ĐTDL mới, gắn với di sản thiên nhiên và văn hóa thế giới, là cố đô đầu tiên của nhà nƣớc phong kiến Việt Nam; là nơi hội tụ các giá trị về lịch sử, văn hóa, danh lam thắng 4 cảnh, có hệ sinh thái tự nhiên rất đa dạng và phong phú nhƣ: Tam Cốc Bích Động, cố đô Hoa Lƣ, đền vua Đinh, danh thắng Tràng An, chùa Bái Đính .; là những bộ phận cấu thành hệ thống KGX vô cùng đa dạng và phong phú mang những giá trị thẩm mỹ, giá trị sử dụng và giá trị tƣơng lai cao. Ngoài ra, QH chung ĐT Ninh Bình có chất lƣợng, trong đó hệ thống KGX đƣợc tổ chức một cách hệ thống và toàn diện, có thể là mẫu hình ĐTDL cho cả vùng ĐBSH&DHĐB và cả nƣớc. Bảo tồn và phát huy các giá trị các di sản văn hoá và thiên nhiên gắn với phát triển ĐT là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản lý KGX tại ĐT Ninh Bình.

Nếu làm tốt đƣợc nhiệm vụ này thì việc QL hệ thống KGX ĐT Ninh Bình sẽ không chỉ là mô hình cho nhiều ĐTDL trong cả nƣớc, mà còn khẳng định đƣợc sứ mệnh của ĐT Ninh Bình là “Trung tâm lịch sử văn hoá và du lịch cấp quốc gia có ý nghĩa quốc tế”. Xuất phát từ những lý do trên, việc lựa chọn đề tài là “Quản lý hệ thống không gian xanh các đô thị du lịch vùng ĐBSH&DHĐB Việt Nam, lấy đô thị Ninh Bình làm ví dụ” là hết sức cấp bách và cần thiết. Mục đích nghiên cứu. Nghiên cứu, kiến nghị các nguyên tắc, tiêu chí và giải pháp QL hệ thống KGX tại các ĐTDL vùng ĐBSH&DHĐB Việt Nam, từ đó vận dụng vào điều kiện cụ thể của ĐT Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu: Quản lý nhà nƣớc về hệ thống KGX tại các ĐTDL vùng ĐBSH&DHĐB của Việt Nam, bao gồm: Quản lý quy hoạch ; quản lý đầu tƣ phát triển và xây dựng; quản lý khai thác và sử dụng đối với KGX tự nhiên, KGX bán tự nhiên, KGX nhân tạo tại ĐT và khu dân cƣ NT trên cơ sở đó lấy ĐT Ninh Bình làm ví dụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu: 3. Về không gian Hệ thống KGX tại các ĐTDL tiêu biểu của vùng ĐBSH&DHĐB, bao gồm: TT Tam Đảo, TP Hạ Long, ĐT Ninh Bình, trong đó ĐT Ninh Bình đƣợc chọn ví dụ để nghiên cứu.

Về thời gian: Đề tài đƣợc nghiên cứu trong giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, phù hợp với thời gian lập QH chung các ĐTDL trong vùng ĐBSH &DHĐB đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phê duyệt. Nội dung nghiên cứu. - Điều tra, khảo sát, thu thập các tài liệu, số liệu, bản đồ và các thông tin khoa học, phân tích, đánh giá hiện trạng công tác QL hệ thống KGX các ĐTDL tiêu biểu của vùng ĐBSH&DHĐB; - Nghiên cứu tổng quan công tác QL hệ thống KGX tại các ĐTDL ở Việt Nam và thế giới; - Nghiên cứu xây dựng cơ sở khoa học QL hệ thống KGX taị các ĐTDL vùng ĐBSH&DHĐB.