Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án - Chương 2: Cơ sở khoa học về quá trình ra quyết định của chính quyền xã có sự tham gia của cộng đồng dân cư - Chương 3: Thực trạng quá trình ra quyết định của chính quyền xã có sự tham gia của cộng đồng dân cư ở tỉnh Nam Định - Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quá trình ra quyết định của chính quyền xã có sự tham gia của cộng đồng dân cư ở tỉnh Nam Định 10 Luận án tiên sĩ Quản lý công Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài đƣợc công bố trong và ngoài nƣớc 1. Nghiên cứu về quá trình ra quyết định 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước Ra quyết định là chức năng cơ bản của tổ chức.
Khái niệm về ra quyết định, quá trình ra quyết định, đặc điểm và các loại quyết định, mô hình ra quyết định được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới. Trong Herbert Simon and the concept of rationality: Boundaries and procedure (Herbert Simon và khái niệm về tính duy lý: Các giới hạn và quy trình) Barros định nghĩa quyết định là thực hiện sự lựa chọn [68, tr. Để ra quyết định cần xây dựng và lựa chọn phương án nhưng không đánh giá tất cả các phương án mà chỉ chọn phương án nào đủ tốt theo một số tiêu chí đã xác định chứ không phải chọn phương án tốt nhất. Trong The main factors beyond decision making (Các yếu tố chính bên ngoài quá trình ra quyết định), Al-Tarawneh đã trích dẫn định nghĩa về ra quyết định của Harrison rằng quyết định là tiến hành sự lựa chọn trong quá trình đánh giá các phương án về mức độ đạt mục đích giải quyết vấn đề hoặc để có tình trạng với các cơ hội tốt hơn [62, tr.
Mintzberg và các cộng sự trong bài viết The structure of “unstructured” decision process (Cấu trúc của các quá trình ra quyết định “không theo cấu trúc”) định nghĩa khái niệm quyết định như là sự cam kết cụ thể về hành động; quá trình ra quyết định là chuỗi các hành động, bắt đầu từ nhận diện được vấn đề/ yếu tố kích thích khiến cần phải hành động và kết thúc với một cam kết cụ thể về hành động [109, tr. Cùng quan điểm với Mintzberg về ra quyết định, Fox trong cuốn Từ điển bách khoa Encyclopedia of Library and Information Sciences (Từ điển bách khoa về thư viện và khoa học thông tin) quan niệm rằng ra quyết định không chỉ dừng lại ở đưa ra hành động 11 Luận án tiên sĩ Quản lý công hoặc chuỗi hành động mà là tìm ra hành động hoặc gói hành động tốt hoặc tốt nhất có thể trong tình huống nhất định thông qua so sánh các hành động với nhau [80]. Báo cáo Decision making and problem solving (Ra quyết định và giải quyết vấn đề) của Simon và các cộng sự làm rõ khái niệm giải quyết vấn đề và ra quyết định khi cho rằng giải quyết vấn đề gồm xác định vấn đề cần quan tâm chú ý, xây dựng mục tiêu, thiết kế hành động; ra quyết định bao gồm đánh giá và lựa chọn các phương án hành động [129, tr. Luận án Tiến sĩ Triết học Archeological evaluation, land use and development: an application of decision analysis to current practices within the local government development control processes in England của Waller (Đánh giá từ góc độ khảo cổ, phát triển và sử dụng đất: ứng dụng phân tích quyết định trong thực tiễn quá trình kiểm soát phát triển của chính quyền địa phương ở Anh) cho rằng ra quyết định là quá trình nhận thức dẫn đến một hành động trong số các lựa chọn [140, tr.
Luận án nghiên cứu các thời điểm ra quyết định và việc ứng dụng các kĩ thuật phân tích để cải thiện quá trình ra quyết định. Có nhiều quan điểm về các giai đoạn của quá trình ra quyết định nhưng mô hình phổ biến nhất là mô hình ba giai đoạn của quá trình ra quyết định của Simon [109, tr. Cuốn Studying public policy: policy cycles and policy subsystems (Nghiên cứu chính sách công: chu trình chính sách và các tiểu hệ thống chính sách) của Howlett và Ramesh đề cập đến đặc điểm của quá trình ra quyết định. Đó là sự lựa chọn các phương án.
Các yếu tố chính trị, xã hội, hệ tư tưởng quyết định vấn đề nào trong xã hội được chính quyền xác định là vấn đề cần phải giải quyết và ra quyết định [94, tr. Trong Public policy: politics, analysis, and alternatives (Chính sách công: chính trị, phân tích, và các phương án) Kraft và Furlong khẳng định tiêu chí công bằng, hiệu quả là đặc điểm của quá trình ra quyết định [102]. Trong giai đoạn xác định vấn đề, việc diễn giải vấn đề có ý nghĩa quan trọng, phản ánh quan điểm của chủ thể tham gia vào quá trình ra quyết định, định hướng giải quyết vấn đề theo các giải pháp mong muốn của mình [102, tr. Bài viết The nature of organizational decision making and the design of decision support systems (Bản chất quá trình ra quyết định của tổ chức và thiết kế các hệ thống hỗ 12 Luận án tiên sĩ Quản lý công trợ ra quyết định) của Huber mô tả đặc điểm quá trình ra quyết định theo chương trình và các thách thức đối với nhà quản lý.
Đó là vai trò của lãnh đạo bị lu mờ vì ra quyết định có thể ủy quyền cho các nhà chuyên môn trong tổ chức, đảm bảo tính linh hoạt trong quá trình ra quyết định theo thường lệ, khuyến khích sự tham gia của các chủ thể vào quá trình ra quyết định nhưng tuân thủ theo mục tiêu của tổ chức [95]. Cuốn Mastering Public Administration: from Max Weber to Dwight Waldo (Hiểu biết sâu về hành chính công: từ Max Weber tới Dwight Waldo) của Fry và Raadshelders đề cập đến quan điểm của Simon về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định không theo chương trình của tổ chức, gồm các yếu tố truyền thống và hiện đại. Tiêu chí hiệu quả, tức là đạt được kết quả có thể tốt nhất với chi phí cơ hội có thể thấp nhất, được coi là tiêu chuẩn ra quyết định của tổ chức [85, tr. Các mô hình ra quyết định nhận được nhiều sự quan tâm nghiên cứu của các học giả nước ngoài.
Các mô hình ra quyết định chủ yếu được nghiên cứu bao gồm: mô hình Duy lý, mô hình Tiệm tiến, mô hình Rà soát tổng hợp, mô hình Quy trình tổ chức, mô hình Chính trị và mô hình Thùng đựng rác. Sách Modern public administration (Hành chính công hiện đại) của Nigro mô tả mô hình Duy lý toàn diện và các hạn chế của mô hình [116]. Bài báo Decision making: theory and practice (Ra quyết định: lí thuyết và thực tiễn) của Turpin [135] mô tả và giải thích tính giới hạn của mô hình Duy lý có giới hạn. Sách Public Administration: Understanding management, politics, and law in the public sector (Hành chính công: Hiểu biết về quản lý, chính trị và luật trong khu vực công) của Rosenbloom, Kravchuk, và Clerkin mô tả đặc điểm của mô hình Tiệm tiến và các hạn chế của mô hình [124].
Sách Introducing public administration (Giới thiệu về hành chính công) của Shafritz, Russell, và Borick đưa ra các nhận xét về mô hình Rà soát tổng hợp và cho rằng mô hình này kết hợp mô hình Duy lý và mô hình Tiệm tiến [127]. Sách The policy process in the modern state (Quá trình chính sách trong nhà nước hiện đại) của Hill mô tả mô hình Quy trình tổ chức với đặc điểm ra quyết định theo các quy trình vận hành theo chuẩn mực [91]. Bài báo Rational decision making in higher education (Ra quyết định duy lý trong giáo dục đại học) của Chaffee phân 13 Luận án tiên sĩ Quản lý công tích khả năng áp dụng mô hình Chính trị khi so với mô hình Duy lý [72]. Sách Agendas, alternatives, and public policies (Chương trình nghị sự, các phương án, và chính sách công) của Kingdon đề cập đến đặc điểm của các tình huống sử dụng mô hình Thùng đựng rác trong ra quyết định [100].
Các công trình nghiên cứu trong nước Giáo trình Hành chính công của Học viện Hành chính Quốc gia xác định đặc điểm của quá trình ra quyết định và một số tiêu chí áp dụng trong quá trình ra quyết định [28]. Giáo trình Hành vi tổ chức của Bùi Anh Tuấn và Phạm Thúy Hương đã định nghĩa quá trình ra quyết định hợp lý và giới thiệu mô hình ra quyết định hợp lý và phân tích từng bước trong mô hình ra quyết định hợp lý [56]. Sách Ra quyết định quản trị do Hoàng Văn Hải chủ biên đề cập tới mô hình, phương pháp ra quyết định và nhấn mạnh việc sử dụng sức mạnh tập thể trong ra quyết định [22]. Các giáo trình về quản trị học như Quản trị học, Quản trị học cơ bản định nghĩa và phân loại quyết định, nêu đặc điểm và mô tả quy trình ra quyết định.
Bài báo Tác động của thể chế tới quá trình ra quyết định: Nghiên cứu tình huống ngân hàng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn ở Mỹ và Việt Nam của Nguyễn Văn Thắng, Lê Thị Bích Ngọc, Jerman Rose đã phân tích tác động của thể chế tới quá trình ra quyết định và việc lựa chọn mô hình ra quyết định dựa trên yếu tố thể chế [51]. Bài trình bày tại Hội thảo khoa học Những khác biệt giữa mô hình lý trí và mô hình hành vi trong lựa chọn giải pháp ra quyết định của Thái Trí Dũng phân biệt giữa mô hình Lý trí và mô hình Hành vi trong ra quyết định và đưa ra các gợi ý để tránh sai sót có thể mắc phải trong quá trình ra quyết định của tổ chức [15]. Sách Đại cương về chính sách công của Nguyễn Hữu Hải và Lê Văn Hòa chủ biên mô tả các mô hình ra quyết định và phân tích việc áp dụng các mô hình ra quyết định này [23]. Sách Hành chính học đại cương của Đoàn Trọng Truyến tập trung mô tả quyết định quản lý nhà nước - quyết định hành chính, trong đó phân biệt quyết định hành chính có tính lập quy và quyết định hành chính cá biệt [55].
Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã đề cập tương đối đầy đủ về các khái niệm, đặc điểm, phân loại, và các mô hình ra quyết định. Tuy nhiên, việc mô tả và phân tích hoàn chỉnh một quy trình ra quyết định của tổ chức công 14 Luận án tiên sĩ Quản lý công quyền - cơ quan chính quyền cấp gần dân nhất với các giai đoạn cụ thể chưa được các công trình đề cập đến một cách sâu sắc và kĩ lưỡng. Đây là một khoảng trống cần được tiếp tục nghiên cứu.