Luận án TS: Nghiên cứu sâu răng và hiệu quả véc ni fluor ở trẻ 3 tuổi tại Hà Nội

Nghiên cứu sâu răng và hiệu quả điều trị bằng véc ni fluor cho trẻ 3 tuổi tại Hà Nội, cung cấp thông tin hữu ích cho sức khỏe răng miệng.

• Tác giả: Lưu Văn Tường
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Dung
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh sâu răng và đánh giá hiệu quả điều trị sâu răng sớm bằng véc ni fluor của trẻ 3 tuổi ở thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm hàm răng sữa và tâm lý điều trị răng miệng trẻ em
• 1.2. Đặc điểm hàm răng sữa
• 1.3. Đặc điểm sinh lý hàm răng sữa
• 1.4. Cấu trúc mô học của men răng
• 1.5. Cấu trúc men răng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu thực nghiệm
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Quy trình tiến hành nghiên cứu
• 2.6. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.7. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.8. Đối tượng nghiên cứu
• 2.9. Phương pháp nghiên cứu. Cách chọn mẫu
• 2.10. Tiến hành nghiên cứu
• 2.11. Các chỉ số và biến số sử dụng trong nghiên cứu cắt ngang
• 2.12. Nghiên cứu can thiệp
• 2.13. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.14. Đối tượng nghiên cứu
• 2.15. Phương pháp nghiên cứu. Cách chọn mẫu
• 2.16. Tiến hành nghiên cứu
• 2.17. Các biến số và chỉ số sử dụng trong nghiên cứu can thiệp
• 2.18. Một số tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu cắt ngang và can thiệp
• 2.19. Các tiêu chuẩn sử dụng trong đánh giá tổn thương sâu răng
• 2.20. Nhận định kết quả
• 2.21. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.22. Sai số và hạn chế sai số trong nghiên cứu
• 2.23. Biện pháp hạn chế sai số
• 2.24. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả quá trình khoáng hóa của fluor vào men răng sữa
• 3.2. Một số hình ảnh hiển vi điện tử thân răng sữa bình thường và sau khử khoáng
• 3.3. Một số hình ảnh hiển vi điện tử thân răng sữa sau tái khoáng
• 3.4. Tình trạng sâu răng sữa sớm và một số yếu tố liên quan ở trẻ 03 tuổi
• 3.5. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 3.6. Tình trạng sâu răng sữa
• 3.7. Một số yếu tố nguy cơ sâu răng
• 3.8. Hiệu quả can thiệp bằng véc-ni fluor (NaF 5%) trong điều trị và dự phòng sâu răng sữa sớm
• 3.9. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.10. Hiệu quả can thiệp qua sự thay đổi tỷ lệ sâu răng
• 3.11. Hiệu quả can thiệp qua sự thay đổi trung bình số răng sữa sâu
• 3.12. Hiệu quả can thiệp qua sự thay đổi trung bình số mặt răng sữa sâu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Quá trình tái khoáng hóa của fluor vào men và ngà răng
• 4.2. Hình ảnh thân răng sữa bình thường và sau khử khoáng. Hiệu quả của Véc-ni fluor 5% đối với tổn thương mất khoáng
• 4.3. Thực trạng bệnh sâu răng và một số yếu tố liên quan ở trẻ 03 tuổi qua nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 4.4. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
• 4.5. Thực trạng sâu răng sớm của trẻ 3 tuổi tại Thành phố Hà Nội
• 4.6. Mối liên quan giữa bệnh sâu răng sớm với một số yếu tố của trẻ 3 tuổi
• 4.7. Hiệu quả can thiệp bằng Véc-ni fluor 5% trong điều trị và dự phòng sâu răng sữa sớm qua nghiên cứu can thiệp
• 4.8. Một số thông tin chung của nhóm nghiên cứu
• 4.9. Hiệu quả điều trị và dự phòng sâu răng sữa của véc-ni fluor 5%
• 4.10. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế và chọn mẫu nghiên cứu
• 4.11. Phương tiện, kỹ thuật và vật liệu sử dụng trong nghiên cứu
• 4.12. Thu thập, phân tích và xử lý số liệu
• 4.13. Điểm mới, tính giá trị và khả năng áp dụng của luận án
• MỘT SỐ CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bệnh sâu răng ở trẻ 3 tuổi

Bệnh sâu răng là một trong những vấn đề sức khỏe răng miệng phổ biến ở trẻ em, đặc biệt là trẻ 3 tuổi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng mà còn có thể tác động đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Nghiên cứu này nhằm mục đích tìm hiểu sâu hơn về bệnh sâu răng và hiệu quả của việc điều trị bằng véc ni fluor.

1.1. Đặc điểm bệnh sâu răng ở trẻ em

Bệnh sâu răng ở trẻ em thường xuất hiện do nhiều nguyên nhân, bao gồm chế độ ăn uống không hợp lý và thiếu chăm sóc răng miệng. Theo nghiên cứu, tỷ lệ sâu răng ở trẻ 3 tuổi tại Hà Nội đang ở mức cao, với nhiều trẻ gặp phải tình trạng sâu răng sữa sớm.

1.2. Tác động của sâu răng đến sức khỏe trẻ em

Sâu răng không chỉ gây đau đớn mà còn ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, phát âm và sự tự tin của trẻ. Việc điều trị kịp thời là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị sâu răng sớm

Điều trị sâu răng sớm ở trẻ em gặp nhiều thách thức, bao gồm sự hợp tác của trẻ và cha mẹ trong việc chăm sóc răng miệng. Nhiều bậc phụ huynh chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc điều trị sớm.

2.1. Khó khăn trong việc chẩn đoán sâu răng

Việc chẩn đoán sâu răng ở trẻ nhỏ thường gặp khó khăn do trẻ không thể diễn đạt cảm giác đau hoặc khó chịu. Điều này dẫn đến việc phát hiện muộn và điều trị không kịp thời.

2.2. Thiếu kiến thức về chăm sóc răng miệng

Nhiều phụ huynh chưa có đủ kiến thức về cách chăm sóc răng miệng cho trẻ, dẫn đến tình trạng sâu răng gia tăng. Cần có các chương trình giáo dục để nâng cao nhận thức cho cha mẹ.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả điều trị sâu răng bằng véc ni fluor

Nghiên cứu này sử dụng véc ni fluor như một phương pháp điều trị chính cho sâu răng sớm ở trẻ 3 tuổi. Véc ni fluor đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc ngăn ngừa và điều trị sâu răng.

3.1. Cơ chế tác động của véc ni fluor

Véc ni fluor giúp tăng cường quá trình khoáng hóa men răng, làm giảm nguy cơ sâu răng. Nghiên cứu cho thấy véc ni fluor có thể làm giảm tỷ lệ sâu răng lên đến 33%.

3.2. Quy trình áp dụng véc ni fluor trong điều trị

Quy trình áp dụng véc ni fluor bao gồm việc làm sạch răng, bôi véc ni và theo dõi tình trạng răng miệng của trẻ. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ giúp đạt hiệu quả tối ưu.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả điều trị sâu răng sớm

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc điều trị sâu răng sớm bằng véc ni fluor mang lại hiệu quả tích cực. Tỷ lệ sâu răng ở trẻ giảm đáng kể sau khi áp dụng phương pháp này.

4.1. Thay đổi tỷ lệ sâu răng sau điều trị

Sau khi điều trị bằng véc ni fluor, tỷ lệ trẻ mắc sâu răng giảm từ 79,7% xuống còn 45%. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của phương pháp này.

4.2. Đánh giá sự cải thiện tình trạng răng miệng

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tình trạng răng miệng của trẻ được cải thiện rõ rệt, với số lượng răng sâu giảm đáng kể sau khi điều trị.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu sâu răng

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc điều trị sâu răng sớm bằng véc ni fluor là một giải pháp hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị mới để nâng cao sức khỏe răng miệng cho trẻ em.

5.1. Tầm quan trọng của việc phòng ngừa sâu răng

Phòng ngừa sâu răng là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe răng miệng cho trẻ. Cần có các chương trình giáo dục và can thiệp sớm để giảm thiểu tình trạng này.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, cũng như nâng cao nhận thức cho cộng đồng về sức khỏe răng miệng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh sâu răng ở trẻ nhỏ (Early Childhood Caries - ECC) là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất, chức năng ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ và sự định hình bộ răng vĩnh viễn sau này. Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2019, trẻ dưới 05 tuổi chiếm khoảng 8% dân số. Tuy nhiên, việc điều trị sâu răng trên lâm sàng cho lứa tuổi này gặp rất nhiều rào cản do tâm lý sợ hãi, khả năng hợp tác kém của trẻ và kỹ thuật can thiệp truyền thống đòi hỏi mài tạo xoang phức tạp, tốn kém. Trong khi đó, các phương pháp chẩn đoán cổ điển bằng gương và thám châm thường chỉ phát hiện tổn thương khi đã hình thành lỗ sâu (giai đoạn muộn), bỏ qua giai đoạn tổn thương sớm tiền xoang có khả năng tái khoáng hoàn nguyên. Liệu pháp dự phòng và can thiệp tối thiểu bằng véc-ni fluor đã phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển nhưng tại Việt Nam việc áp dụng còn hạn chế, thiếu các nghiên cứu chuyên sâu làm cơ sở thực chứng.

Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Lưu Văn Tường với đề tài "Nghiên cứu bệnh sâu răng và đánh giá hiệu quả điều trị sâu răng sớm bằng Véc-ni fluor của trẻ 03 tuổi ở Thành phố Hà Nội" được thực hiện tại Trường Đại học Y Hà Nội (bảo vệ năm 2020), chuyên ngành Răng Hàm Mặt, mã số 62720601, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đào Thị Dung và PGS. Nguyễn Thị Thu Phương. Luận án giải quyết 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả quá trình khoáng hóa của Fluor vào men răng sữa trên thực nghiệm.
2. Mô tả thực trạng bệnh sâu răng và một số yếu tố liên quan ở học sinh mầm non 3 tuổi tại Hà Nội năm 2016.
3. Đánh giá hiệu quả can thiệp bằng véc-ni fluor (NaF 5%) trong điều trị và dự phòng sâu răng sữa sớm từ năm 2016 đến 2018.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án bao gồm:

• Nghiên cứu thực nghiệm: 30 răng sữa người lành mạnh, còn nguyên vẹn hình thể (chỉ số laser huỳnh quang Diagnodent $\le$ 13) được nhổ do chấn thương hoặc sinh lý thay răng, thu thập và xử lý tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt (Đại học Y Hà Nội) và Khoa Hình thái (Viện 69 - Bộ Tư lệnh Lăng).
• Nghiên cứu dịch tễ học và can thiệp lâm sàng: Học sinh mầm non tròn 3 tuổi đang theo học tại các trường mầm non trên địa bàn các quận nội thành và huyện ngoại thành của Thành phố Hà Nội. Thời gian khảo sát cắt ngang tiến hành năm 2016; thời gian theo dõi can thiệp kéo dài từ năm 2016 đến năm 2018 với các mốc đánh giá định kỳ sau 6, 12 và 18 tháng.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình dịch tễ học và can thiệp lâm sàng trên thế giới cũng như tại Việt Nam nhằm xác định rõ khoảng trống tri thức:

Về dịch tễ học sâu răng sữa trên thế giới, báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2004 nhấn mạnh sâu răng vẫn là bệnh truyền nhiễm phổ biến toàn cầu. Tỷ lệ sâu răng sớm ở các quốc gia phát triển dao động từ 1% đến 12%, trong khi tại các nước kém phát triển hoặc các nhóm yếu thế có thể lên tới 70%. Nghiên cứu của Mahejabeen R. và cộng sự (2006) tại Ấn Độ trên 1.500 trẻ 3-5 tuổi cho thấy trẻ 3 tuổi có tỷ lệ sâu răng sữa là 42,6% với chỉ số dmft là 2,31. Ramos-Gomez F.J. ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất ở nhóm 3-4 tuổi, trẻ trai mắc nhiều hơn trẻ gái. M. Virdi và cộng sự (2008-2010) khảo sát 709 trẻ tại Ấn Độ ghi nhận 42,03% mắc sâu răng sớm nghiêm trọng. Nabiel ALGhazali và cộng sự (2017) khảo sát 386 trẻ tại Syria ghi nhận tỷ lệ sâu răng sớm là 62%. Asmaa Alkhtib và cộng sự (2016) nghiên cứu trên 250 trẻ 4-5 tuổi tại Qatar phát hiện tỷ lệ sâu răng sớm lên tới 89,2%. Ismail và Sohn tổng kết tỷ lệ mắc sâu răng sớm biến thiên rộng từ 2,1% ở Thụy Điển đến 85,5% ở vùng nông thôn Trung Quốc.

Tại Việt Nam, các mốc điều tra dịch tễ qua các thời kỳ đều phản ánh gánh nặng bệnh tật cao:

• Năm 1960, khảo sát tại Bệnh viện Phủ Doãn ghi nhận tỷ lệ sâu răng là 46,74%, chỉ số DMFT là 1,2.
• Năm 1992, Điều tra cơ bản toàn quốc lần thứ nhất ghi nhận tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn ở trẻ 12 tuổi là 57,33% ở miền Bắc và 76,33% ở miền Nam.
• Năm 2001-2002, Điều tra răng miệng toàn quốc lần thứ hai chỉ ra 84,9% trẻ 6-8 tuổi bị sâu răng sữa với chỉ số dmft là 5,04.
• Năm 2008, Viện Răng Hàm Mặt Trung ương khảo sát tại Hà Nội ghi nhận tỷ lệ sâu răng sữa ở trẻ 6 tuổi là 97,4% (dmft 6,27; dmfs 13,1).
• Năm 2010, Trương Mạnh Dũng và cộng sự khảo sát 5 tỉnh thành thấy tỷ lệ sâu răng sữa ở trẻ 4-8 tuổi là 81,6% (dmft 4,7).
• Năm 2011, Vũ Mạnh Tuấn và cộng sự khảo sát tại Quảng Bình ghi nhận 93,76% trẻ 7-8 tuổi sâu răng sữa.
• Năm 2014, Vũ Mạnh Tuấn và cộng sự khảo sát tại Thái Bình bằng thiết bị laser huỳnh quang ghi nhận 79,7% trẻ 3 tuổi mắc sâu răng sữa sớm với dmft là 7,06.

Về can thiệp fluor và véc-ni fluor, Marinho V.C. và cộng sự (2002) qua phân tích gộp chứng minh véc-ni fluor làm giảm 33% sâu răng (95%CI: 19% - 46%). Ogaard B. và cộng sự chứng minh Duraphat giảm 48% tổn thương men vi thể. Tại Việt Nam, Hoàng Tử Hùng và cộng sự (2010) dùng phổ tán sắc năng lượng tia X và SEM chứng minh véc-ni fluor bảo vệ và làm tăng độ cứng bề mặt men răng. Trịnh Đình Hải và Vũ Mạnh Tuấn (2012) thực nghiệm trên 120 răng người cho thấy tái khoáng bằng gel NaF đưa chỉ số Diagnodent từ 22,8 xuống 5,40. Về lâm sàng, Weinstein (1994) ghi nhận véc-ni fluor đảo ngược 51% tổn thương mất khoáng; Autio-Gold và Courts (2001) cho thấy sau 9 tháng bôi Duraphat, 81,2% tổn thương men răng trở nên ngừng hoạt động so với 37,8% ở nhóm chứng ($p < 0,0001$). Bonetti và cộng sự (2016) tổng hợp từ 200 thử nghiệm lâm sàng với hơn 80.000 đối tượng khẳng định véc-ni fluor dự phòng sâu răng hiệu quả khi bôi 2-4 lần/năm. Mishra và cộng sự (2017) tổng quan 190 công trình kết luận véc-ni NaF 5% có hiệu quả phòng ngừa sâu răng sữa từ 5% đến 63%.

Vị trí của luận án: Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên tại Việt Nam kết hợp đồng thời cả ba hướng tiếp cận: kiểm chứng cấu trúc vi thể thực nghiệm in vitro dưới kính hiển vi điện tử quét, khảo sát cắt ngang thực trạng sâu răng sớm theo ngưỡng chẩn đoán hiện đại (ICDAS, Pitts, laser huỳnh quang Diagnodent) và thử nghiệm can thiệp cộng đồng có đối chứng bằng véc-ni NaF 5% theo dõi dọc trong 18 tháng ở trẻ 3 tuổi tại Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên các nền tảng lý thuyết và khái niệm chuẩn mực quốc tế:

• Khái niệm bệnh sâu răng (Hội nghị quốc tế lần thứ 50 năm 2003): Bệnh nhiễm khuẩn của mô canxi hóa, đặc trưng bởi sự hủy khoáng vô cơ và phá hủy khuôn hữu cơ; diễn tiến liên tục, có thể hoàn nguyên ở giai đoạn sớm.
• Khái niệm sâu răng sớm ở trẻ em (AAPD): Sự hiện diện của một hoặc nhiều mặt răng sâu (tạo lỗ hoặc chưa), mất do sâu, hoặc đã trám trên bất kỳ răng sữa nào ở trẻ từ 71 tháng tuổi trở xuống.
• Bệnh căn học: Sơ đồ Keyes (1960) được Fejerskov và Manji bổ sung năm 1990 tích hợp các yếu tố mảng bám vi khuẩn, nước bọt, thời gian, chế độ ăn cùng các yếu tố hành vi và kinh tế - xã hội.
• Sinh lý bệnh học: Sự mất cân bằng giữa hủy khoáng và tái khoáng. Tinh thể Hydroxyapatite $[Ca_{10}(PO_4)_6(OH)_2]$ bị hòa tan khi $pH < 5,5$, trong khi Fluorapatite bền vững hơn chỉ tan khi $pH < 4,5$. Tổn thương lâm sàng hình thành khi lượng khoáng chất mất trên 10%.
• Khung phân loại: Phân loại vị trí và kích thước ("site and size") của Mount và Hume; phân loại theo ngưỡng chẩn đoán Pitts (1997) từ D0 đến D4; tiêu chuẩn hệ thống phát hiện sâu răng quốc tế (ICDAS) với các mã từ 0 đến 6; thang đo Diagnodent pen 2190 (KaVo, Đức) sử dụng laser bước sóng 655 nm.

Công cụ / Thang đo	Ngưỡng giá trị / Mã số	Ý nghĩa lâm sàng
Phân loại Pitts	D0	Tổn thương tiền lâm sàng, chỉ phát hiện bằng công cụ hỗ trợ
	D1	Tổn thương men phát hiện trên lâm sàng, bề mặt còn nguyên vẹn
	D2	Tổn thương giới hạn trong men răng
	D3	Tổn thương đã tiến triển vào ngà răng
	D4	Tổn thương xâm lấn vào tủy răng
ICDAS	Mã 0	Men răng lành mạnh
	Mã 1	Đốm trắng đục thấy sau khi thổi khô 5 giây
	Mã 2	Đốm đổi màu trên men nhìn thấy khi răng còn ướt
	Mã 3	Vỡ men định khu, chưa thấy ngà
	Mã 4	Bóng đen ánh lên từ ngà dưới men
	Mã 5	Xoang sâu thấy ngà
	Mã 6	Xoang sâu ngà lan rộng trên 1/2 mặt răng
Diagnodent pen 2190	0 - 13	Men lành mạnh hoặc tổn thương khởi đầu
	14 - 20	Sâu men, sâu ngà nông hoặc ngừng tiến triển
	21 - 30	Sâu ngà sâu
	31 - 99	Tổn thương rộng và sâu (60% đã mở lỗ)

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm ba thiết kế:

1. Nghiên cứu thực nghiệm in vitro: 30 răng sữa lành mạnh được làm sạch cao răng, đánh bóng, đo Diagnodent nền, tạo rãnh định vị bằng đĩa cắt kim cương $15 \times 0,1$ mm tại 2/3 trên mặt ngoài thân răng. Khử khoáng bằng axit phosphoric 37% trong 15 giây, rửa sạch và đo lại Diagnodent. Chia 2 nhóm can thiệp: Nhóm 1 bôi véc-ni NaF 5% trong 4 phút, rửa 1 phút dưới vòi nước, ủ nước bọt nhân tạo 3 giờ, chải răng theo phương pháp Bass cải tiến; Nhóm 2 chải kem đánh răng P/S trẻ em. Mẫu răng được mạ phủ và phân tích cấu trúc bề mặt, mặt cắt dọc dưới kính hiển vi điện tử quét JSM-5410LV tại Khoa Hình thái, Viện 69.
2. Nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang: Khảo sát trên học sinh 3 tuổi tại các trường mầm non Hà Nội năm 2016 bằng khám lâm sàng kết hợp máy Diagnodent pen 2190 để phát hiện sâu răng ở ngưỡng d1, d2, d3, ghi nhận chỉ số dmft, dmfs và phỏng vấn bộ câu hỏi về hành vi ăn uống, vệ sinh răng miệng của trẻ.
3. Nghiên cứu can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng: Đánh giá hiệu quả bôi véc-ni NaF 5% định kỳ 6 tháng/lần trên nhóm trẻ 3 tuổi, theo dõi sự thay đổi tỷ lệ sâu răng, dmft, dmfs sau 6, 12 và 18 tháng so với nhóm chứng.

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề

Phần Đặt vấn đề nêu rõ tầm quan trọng của công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ em theo Luật bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em và cam kết quốc tế của Việt Nam. Tác giả chỉ ra rằng sâu răng sữa ở trẻ nhỏ tiến triển rất nhanh do đặc điểm giải phẫu men ngà răng sữa mỏng, buồng tủy lớn. Nếu không can thiệp kịp thời, bệnh gây đau đớn, nhiễm trùng tủy, mất răng sớm, dẫn tới lệch lạc khớp cắn và cung hàm vĩnh viễn. Việc chẩn đoán sớm ở giai đoạn tổn thương men chưa tạo lỗ sâu kết hợp liệu pháp bôi véc-ni fluor tại chỗ là giải pháp kinh tế, kỹ thuật đơn giản, phù hợp triển khai tại cộng đồng trường học mầm non. Từ đó, tác giả xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài.

Chương 1: Tổng quan

Chương này trình bày chi tiết 4 nội dung chuyên môn lớn:

• Đặc điểm hàm răng sữa và tâm lý điều trị: Răng sữa bắt đầu mọc lúc 6 tháng, hoàn thiện bộ răng 20 chiếc lúc 2,5 tuổi và thay dần từ 6 đến 11-12 tuổi. Cấu trúc mô học men răng sữa gồm các trụ men xếp vuông góc với ranh giới men ngà, có các đường Retzius; men dạng dải Hunter-Schreger chiếm khoảng 238,84 $\mu$m bề dày lớp trong theo nghiên cứu của M. và cộng sự (2013). Về tâm lý, quá trình điều trị nha khoa trẻ em vận hành theo mô hình "tam giác điều trị Wright" (nha sĩ - trẻ - phụ huynh), thời gian một buổi khám can thiệp tối ưu không quá 20-30 phút để tránh gây quá tải tâm lý.
• Bệnh sinh và chẩn đoán sâu răng: Cơ chế sâu răng là quá trình động học giữa hủy khoáng và tái khoáng. Các công cụ chẩn đoán công nghệ cao được phân tích toàn diện: Máy laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190 phát tia laser 655 nm kích thích huỳnh quang từ chất chuyển hóa của vi khuẩn (ngưỡng bệnh lý $> 14$); thiết bị ánh sáng xuyên sợi DIFOTI hỗ trợ phát hiện sâu mặt bên; thiết bị huỳnh quang định lượng QLF.
• Dịch tễ học sâu răng: Phân tích bức tranh dịch tễ quốc tế và Việt Nam qua các cuộc điều tra toàn quốc năm 1992, 2001-2002 và các nghiên cứu tại địa phương, cho thấy tỷ lệ sâu răng sữa ở trẻ mầm non luôn dao động ở mức rất cao (80% - 90%).
• Chế phẩm véc-ni fluor: Thành phần véc-ni gồm 5% Sodium Fluoride (tương đương 2,26% ion $F^-$, 22,6 mg/ml $F^-$, 22.600 ppm fluor), nhựa thông (Colophony), sáp trắng (White wax E901), Shellac DAB (E904), Mastic, Saccharin (E954), cồn và hương dâu. Cơ chế hoạt động dựa trên sự tạo thành kho lưu trữ Canxi Florua ($CaF_2$) không tan trên bề mặt men ở pH trung tính, giải phóng ion $F^-$ khi pH giảm. Văn bản quy định rõ liều lượng bôi 0,5 - 1 ml/toàn bộ hàm răng, loại bỏ sau 4 tiếng bằng chải răng; ngưỡng nhiễm độc cấp tính từ 8-16 mg/kg và ngưỡng gây tử vong từ 32-64 mg/kg thể trọng.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận cho cả ba phân hệ nghiên cứu:

• Thực nghiệm in vitro: Quy trình xử lý 30 răng sữa với các bước chuẩn hóa: cạo vôi, đánh bóng, đo Diagnodent ban đầu, cắt rãnh mốc $15 \times 0,1$ mm, khử khoáng bằng dung dịch $H_3PO_4$ 37% trong 15 giây, đo lại Diagnodent, can thiệp bôi véc-ni NaF 5% hoặc chải kem P/S, ủ trong nước bọt nhân tạo và quan sát hình thái học vi thể bằng kính hiển vi điện tử quét JSM-5410LV tại Viện 69.
• Nghiên cứu mô tả cắt ngang: Thiết kế nghiên cứu dịch tễ học mô tả trên học sinh 3 tuổi tại các trường mầm non Hà Nội năm 2016. Áp dụng kỹ thuật khám chuẩn hóa của WHO kết hợp thiết bị laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190. Chỉ số đo lường gồm tỷ lệ sâu răng theo ngưỡng Pitts (d1, d2, d3), chỉ số dmft, chỉ số dmfs, phân tích theo giới và địa bàn (nội thành/ngoại thành). Khảo sát các biến số hành vi chăm sóc răng miệng, thói quen ăn đồ ngọt, bú bình đêm.
• Nghiên cứu can thiệp cộng đồng: Thiết kế can thiệp ngẫu nhiên có kiểm soát theo dõi dọc trong 18 tháng (2016-2018). Trẻ nhóm can thiệp được bôi véc-ni NaF 5% định kỳ 6 tháng/lần, nhóm chứng duy trì chăm sóc thông thường. Đánh giá hiệu quả can thiệp tại các thời điểm 6 tháng, 12 tháng và 18 tháng thông qua sự suy giảm tỷ lệ mắc mới, mức độ kìm hãm tổn thương sớm d1, d2 và chỉ số dmft, dmfs.
• Kiểm soát sai số và đạo đức nghiên cứu: Chuẩn hóa kỹ thuật khám giữa các điều tra viên; định chuẩn thiết bị Diagnodent; nghiên cứu được thông qua hội đồng đạo đức y sinh, có sự đồng thuận bằng văn bản của phụ huynh và nhà trường.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các phát hiện qua hệ thống số liệu, bảng biểu và hình ảnh:

• Kết quả thực nghiệm in vitro: Hình ảnh hiển vi điện tử quét (SEM) cho thấy men răng sữa bình thường có bề mặt nhẵn bóng, trật tự tinh thể đồng nhất. Sau khử khoáng bằng $H_3PO_4$ 37%, bề mặt men bị rỗ tổ ong, lộ rõ các đầu trụ men do mất khoáng. Sau khi can thiệp bôi véc-ni NaF 5%, bề mặt men xuất hiện lớp lắng đọng khoáng chất đồng nhất, các tinh thể hình cầu dạng $CaF_2$ bít kín các vi lỗ xốp và rãnh nứt men, cấu trúc khoáng hóa sâu vào lòng trụ men vượt trội so với mẫu chỉ chải kem P/S trẻ em. Chỉ số Diagnodent thực nghiệm giảm rõ rệt sau khi bôi véc-ni fluor.
• Kết quả khảo sát dịch tễ cắt ngang năm 2016: Luận án công bố bức tranh sâu răng chi tiết ở trẻ 3 tuổi tại Hà Nội. Tỷ lệ sâu răng sớm mức độ d1 (tổn thương đốm trắng men còn nguyên vẹn phát hiện nhờ Diagnodent) chiếm tỷ trọng rất cao. Các bảng số liệu phân tích phân bố bệnh theo giới tính, địa bàn nội thành và ngoại thành. Chỉ số dmft và dmfs phản ánh mức độ trầm trọng của tổn thương trên từng mặt răng. Mô hình hồi quy đa biến xác định các mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa sâu răng với thói quen ăn vặt đồ ngọt kéo dài, bú bình ban đêm ngậm sữa và thiếu sự hỗ trợ chải răng từ cha mẹ.
• Kết quả can thiệp lâm sàng (2016-2018): Sau 6, 12 và 18 tháng theo dõi, nhóm can thiệp bôi véc-ni NaF 5% cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với nhóm chứng. Tỷ lệ tiến triển từ tổn thương sớm (d1, d2) sang lỗ sâu ngà (d3) ở nhóm can thiệp giảm rõ rệt; tốc độ tăng trung bình số răng sâu (dmft) và số mặt răng sâu (dmfs) ở nhóm can thiệp thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng qua cả 3 mốc thời gian tại cả khu vực nội thành và ngoại thành.

Chương 4: Bàn luận

Tác giả tập trung thảo luận 4 trọng tâm khoa học:

• Cơ chế tái khoáng vi thể: So sánh cơ chế tái khoáng hóa của NaF 5% với các sản phẩm fluor khác; phân tích sự hình thành lớp bảo vệ $CaF_2$ bền vững, ngăn ngừa acid tấn công và thúc đẩy tái khoáng men răng sữa.
• Thực trạng bệnh học: Đối chiếu tỷ lệ sâu răng của trẻ 3 tuổi tại Hà Nội với các nghiên cứu của Vũ Mạnh Tuấn tại Thái Bình (2014) và Quảng Bình (2011), cũng như các nghiên cứu quốc tế của Mahejabeen (Ấn Độ), Nabiel ALGhazali (Syria). Lý giải sự khác biệt giữa khu vực nội thành và ngoại thành do điều kiện kinh tế, nhận thức phụ huynh và thói quen sinh hoạt.
• Hiệu quả can thiệp: Khẳng định tính hiệu lực của véc-ni NaF 5% trong việc kìm hãm sâu răng tiến triển và tái khoáng tổn thương sớm ở cộng đồng mầm non, tương đồng với các kết luận tổng quan của Marinho (2002), Bonetti (2016) và Mishra (2017).
• Giá trị và phương pháp nghiên cứu: Bàn luận về độ nhạy, độ đặc hiệu của thiết bị Diagnodent pen 2190 và hệ thống ICDAS, Pitts trong việc phát hiện tổn thương sớm; đánh giá tính khả thi và an toàn của quy trình bôi véc-ni tại trường học mà không ghi nhận bất kỳ tai biến ngộ độc fluor nào.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đóng góp các phát hiện khoa học cụ thể về cả lý luận lẫn thực tiễn:

Về mặt lý luận và khoa học cơ bản:

• Cung cấp bằng chứng hình thái học vi thể chi tiết dưới kính hiển vi điện tử quét (SEM) về quá trình khử khoáng và tái khoáng của men răng sữa người dưới tác động của véc-ni Sodium Fluoride 5%, chứng minh khả năng hình thành lớp khoáng hóa che phủ bề mặt và bít kín các vi cấu trúc men tổn thương.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của việc phối hợp thang phân loại Pitts, hệ thống ICDAS và thiết bị laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190 trong việc nhận diện các tổn thương sâu men giai đoạn sớm (tiền xoang d1, d2) trên răng sữa, giúp vượt qua hạn chế "phần nổi tảng băng" của phương pháp khám thám châm cổ điển.

Về mặt thực tiễn và y tế công cộng:

• Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học chuẩn mực về thực trạng sâu răng sữa, sâu răng sớm và các chỉ số dmft, dmfs trên trẻ 3 tuổi tại Hà Nội năm 2016, phân định theo giới tính và khu vực địa lý nội - ngoại thành.
• Xác định rõ các yếu tố nguy cơ (thói quen ăn uống đồ ngọt, bú bình đêm) và yếu tố bảo vệ liên quan đến sâu răng sữa ở trẻ lứa tuổi mầm non thông qua phân tích hồi quy đa biến.
• Chứng minh hiệu quả can thiệp thực địa của véc-ni NaF 5% bôi định kỳ 6 tháng/lần trong việc làm giảm tỷ lệ mắc mới, ngăn chặn tổn thương sớm tiến triển thành lỗ sâu ngà, kìm hãm sự gia tăng chỉ số dmft và dmfs sau 18 tháng theo dõi (2016-2018).
• Khẳng định tính an toàn, dễ thao tác, không gây sợ hãi cho trẻ và tính khả thi cao khi ứng dụng véc-ni fluor tại môi trường trường học mầm non.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Đưa quy trình bôi véc-ni fluor định kỳ 6 tháng/lần vào chương trình Nha học đường tại các trường mầm non nhằm dự phòng và điều trị sâu răng sữa sớm cho trẻ em.
• Ứng dụng các phương tiện chẩn đoán sớm (như thiết bị laser huỳnh quang) trong các đợt khám sàng lọc nha khoa học đường để phát hiện tổn thương ở giai đoạn hoàn nguyên.
• Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe răng miệng cho phụ huynh và giáo viên mầm non về việc kiểm soát thói quen ăn vặt đồ ngọt, hạn chế bú bình ban đêm và hướng dẫn vệ sinh răng miệng đúng cách cho trẻ 3 tuổi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thiết kế thực nghiệm in vitro được thực hiện trên cỡ mẫu 30 răng sữa nhổ bỏ, môi trường thí nghiệm nước bọt nhân tạo chưa thể mô phỏng hoàn toàn 100% động học phức tạp của hệ vi sinh vật và dòng chảy nước bọt tự nhiên trong khoang miệng trẻ.
• Phạm vi nghiên cứu dịch tễ và can thiệp lâm sàng mới chỉ tập trung trên nhóm trẻ tròn 3 tuổi tại địa bàn Thành phố Hà Nội, chưa bao quát các độ tuổi mầm non khác và các vùng nông thôn xa hoặc miền núi có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.
• Thời gian theo dõi can thiệp lâm sàng dừng lại ở mốc 18 tháng, chưa đánh giá được hiệu quả tích lũy kéo dài cho đến thời điểm trẻ thay toàn bộ răng sữa sang răng vĩnh viễn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng theo dõi dọc thuần tập trẻ được can thiệp véc-ni fluor đến năm 6-12 tuổi để đánh giá tác động dự phòng lâu dài đối với sự mọc và sức khỏe của hệ răng vĩnh viễn.
• Triển khai nghiên cứu can thiệp trên quy mô đa trung tâm tại nhiều tỉnh thành có điều kiện kinh tế, văn hóa và nồng độ fluor trong nguồn nước khác nhau.
• Thử nghiệm phối hợp véc-ni fluor với các liệu pháp can thiệp dự phòng khác (như chất trám bít hố rãnh, liệu pháp kháng khuẩn, kiểm soát màng sinh học) để xây dựng phác đồ can thiệp toàn diện cho trẻ có nguy cơ sâu răng cao.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Nghiên cứu sinh, học viên sau đại học và bác sĩ chuyên ngành Răng Hàm Mặt: Tham khảo quy trình nghiên cứu thực nghiệm in vitro trên mô răng sữa, kỹ thuật sử dụng kính hiển vi điện tử quét SEM, phương pháp định lượng tổn thương mất khoáng bằng máy Diagnodent pen 2190 và phương pháp luận thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng theo dõi dọc.
• Giảng viên và cơ sở đào tạo y khoa: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuyên sâu về Nha khoa Trẻ em, Nha khoa Cộng đồng và Sinh lý bệnh học sâu răng; cung cấp hình ảnh vi thể thực nghiệm sinh động về quá trình hủy khoáng và tái khoáng men răng.
• Cán bộ y tế dự phòng và nhà quản lý chương trình Nha học đường: Tham khảo bằng chứng khoa học thực tế để xây dựng hướng dẫn chuyên môn, lựa chọn vật liệu véc-ni NaF 5% đưa vào quy trình chăm sóc răng miệng định kỳ tại các cơ sở giáo dục mầm non trên toàn quốc.
• Bác sĩ lâm sàng răng trẻ em: Nắm vững quy trình thao tác bôi véc-ni fluor tại ghế nha khoa (thổi khô, bôi trong 4 phút, hướng dẫn ăn uống sau bôi) và các tiêu chuẩn kiểm soát nhiễm độc fluor cấp tính/mạn tính.

Câu hỏi thường gặp

Thiết bị laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190 hoạt động theo nguyên lý nào và có thang điểm chẩn đoán ra sao?

Thiết bị sử dụng chùm tia laser có bước sóng xác định 655 nm chiếu lên mô răng. Mô răng bình thường không phát huỳnh quang hoặc phát rất ít, trong khi tổ chức sâu phát tín hiệu huỳnh quang có bước sóng lớn hơn tương ứng với mức độ mất khoáng. Giá trị hiển thị từ 0-13 phản ánh răng lành mạnh hoặc khởi đầu tổn thương ở men; từ 14-20 là sâu men, sâu ngà nông hoặc sâu răng ngừng tiến triển (ngưỡng bắt đầu chẩn đoán sâu răng là $> 14$); từ 21-30 là sâu ngà sâu; từ 31-99 là tổn thương rộng và sâu (với 60% trường hợp đã mở lỗ sâu); ký hiệu X dành cho các mặt răng loại trừ.

Thành phần hóa học và nồng độ fluor của chế phẩm véc-ni fluor 5% được luận án sử dụng là gì?

Chế phẩm véc-ni fluor được sử dụng chứa 5% Sodium Fluoride (NaF) theo trọng lượng, tương ứng với 2,26% ion $F^-$, đạt nồng độ 22,6 mg/ml $F^-$ (tương đương 22.600 ppm fluor). Các tá dược và thành phần phối hợp gồm có Ethanol, sáp trắng White wax (E901), Shellac DAB (E904), Colophony (nhựa thông), Mastic, chất tạo ngọt nhân tạo Saccharin (E954) và tinh chất hương dâu (Raspberry essence).

Khái niệm sâu răng sớm ở trẻ em được Viện Hàn lâm Nha khoa trẻ em Hoa Kỳ (AAPD) định nghĩa như thế nào?

Theo định nghĩa của AAPD được luận án trích dẫn, sâu răng sớm ở trẻ em (Early Childhood Caries) là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều tổn thương sâu răng (dù đã hình thành lỗ sâu trên lâm sàng hay chưa hình thành lỗ sâu), mặt răng mất do biến chứng sâu răng, hoặc các mặt răng sâu đã được điều trị hàn trám trên bất kỳ răng sữa nào ở trẻ em từ 71 tháng tuổi trở xuống.

Ngưỡng ngộ độc fluor cấp tính và phác đồ xử trí ban đầu được văn bản ghi nhận như thế nào?

Ngưỡng liều an toàn được ghi nhận là 8-16 mg/kg thể trọng; ngưỡng liều gây tử vong là 32-64 mg/kg thể trọng. Khi lượng hấp thu $< 5,0$ mg/kg, xử trí bằng cách cho uống sữa và kích thích gây nôn. Khi hấp thu $> 5,0$ mg/kg, cần gây nôn ngay, cho uống sữa hoặc dung dịch Calcium Gluconate 5% và chuyển viện cấp cứu. Khi lượng hấp thu $> 15,0$ mg/kg, phải lập tức gây nôn, theo dõi điện tâm đồ (quan sát đỉnh sóng T và khoảng QT kéo dài), truyền tĩnh mạch chậm 10 ml dung dịch Calcium Gluconate 10%, dùng thuốc lợi tiểu và thực hiện các biện pháp hồi sức dự phòng sốc.

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của Lưu Văn Tường là công trình nghiên cứu toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa thực nghiệm hình thái vi thể in vitro, điều tra dịch tễ học cắt ngang và can thiệp cộng đồng theo dõi dọc trong 18 tháng tại Hà Nội. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng khoa học khẳng định cơ chế tái khoáng hóa của véc-ni Sodium Fluoride 5% trên men răng sữa, đồng thời xác lập bức tranh dịch tễ học sâu răng sớm ở trẻ 3 tuổi theo ngưỡng chẩn đoán công nghệ cao. Nghiên cứu chứng minh tính hiệu lực, độ an toàn và khả năng ứng dụng thực tiễn cao của liệu pháp véc-ni fluor trong việc kìm hãm sâu răng tiến triển tại cộng đồng trường mầm non. Đây là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn vững chắc cho công tác đào tạo, nghiên cứu lâm sàng và hoạch định chính sách nha học đường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Đặc điểm hàm răng sữa và tâm lý điều trị răng miệng trẻ em 1. Đặc điểm hàm răng sữa 1. Đặc điểm sinh lý hàm răng sữa Răng sữa còn có các tên gọi khác là: răng tạm thời, răng tiên phát… Răng sữa có các vai trò chính là: - Ăn nhai - Giữ kích thước dọc của xương hàm - Phát âm - Thẩm mỹ - Giữ chỗ và hướng dẫn răng mọc - Kích thích sự phát triển của xương hàm Khi so sánh với răng vĩnh viễn tương ứng, răng sữa nhỏ hơn ở mọi kích thước.

Chúng có gờ cổ rõ hơn, vùng cổ răng hẹp hơn, màu sáng hơn, và các chân răng mở rộng hơn, thêm vào đó, đường kính ngoài trong của răng hàm sữa nhỏ hơn răng vĩnh viễn. Các răng sữa được khoáng hóa từ tuần thứ 13-16 trong bào thai, trước khi sinh 18-20 tuần tất cả các răng sữa đã được khoáng hóa. Răng sữa bắt đầu xuất hiện từ lúc 6 tháng tuổi (răng cửa giữa hàm dưới), đầy đủ lúc 2,5 tuổi và mất hết vào lúc khoảng 11-12 tuổi khi răng hàm sữa thứ hai rụng hết. Mỗi cung hàm có 5 răng: hai răng cửa, một răng nanh và hai răng hàm, tổng cộng 4 cung hàm có 20 răng [8].

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cấu trúc mô học của men răng Men răng nói chung (bao gồm men răng sữa và men răng vĩnh viễn) có nguồn gốc biểu mô, tạo ra một lớp bao quanh bên ngoài thân răng, bảo vệ cho thân răng. Là tổ chức cứng nhất của cơ thể, chứa khoảng 95% muối vô cơ [9]. Quan sát dưới kính hiển vi điện tử, trên tiêu bản cắt ngang thân răng thấy những đường chạy song song với nhau và song song với đường viền ngoài của men cũng như song song với đường ranh giới men ngà ở phía trong.

Chúng cách nhau bởi những khoảng cách không đều, đó là đường Rezius. Ở độ phóng đại lớn, có thể quan sát thấy trụ men là đơn vị cơ bản của lớp men, mỗi một răng lớp men có hàng triệu trụ men. Nó là một trụ dài, chạy suốt theo chiều dài của men răng và nói chung là vuông góc với ranh giới ngoài và trong của lớp men. Cắt ngang trụ men chúng ta thấy tiết diện của nó rất thay đổi và có thể là hình lăng trụ hay hình bầu dục [10].

Theo Koenigswald (2000) và Goin (2007): Cấu trúc men răng gồm các lớp men sắp xếp theo lớp riêng biệt với những đường ranh giới rõ ràng. Trong từng lớp men, các trụ men có sự tương đồng về hình thái học, hướng sắp xếp và trật tự. Các loại men khác nhau bao gồm: men răng trung tâm (radial enamel), men răng trung tâm loại biến đổi (modified radial enamel), men răng tiếp tuyến (tagential enamel), dải men Hunter-Schreger dọc (vertical) và ngang (horizontal), men răng bất qui tắc (irregular enamel), men răng 3 chiều (3D enamel). Các nghiên cứu trên người cho thấy men răng vĩnh viễn gồm có men răng trung tâm, men răng có dải và men răng bất qui tắc, sự phân bố của các loại men này thay đổi phụ thuộc vào chức năng nhai và đặc điểm khớp cắn của bộ răng [11],[12].

M và cộng sự (2013): ở răng sữa, men dạng dải Hunter schreger chiếm khoảng 238,84 µm của bề dày men răng lớp trong và men răng trung tâm được phát hiện ở lớp ngoài. Hình ảnh trên ESEM x352 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 chỉ ra men răng dạng Hunter Schreger chiếm 444,51 µm của men răng lớp trong và men răng trung tâm được thấy ở lớp ngoài. Ở men răng trung tâm (radial enamel) trục dọc của các trụ men song song với nhau, bắt đầu từ ranh giới men ngà chạy hướng ra bề mặt thân răng, trong khi men răng dạng Hunter schreger có các dải trụ men bắt chéo nhau. Trụ men của các dải Hunter schreger kế cận nhau cho thấy hướng di chuyển đối ngược nhau (để tạo các điểm bắt chéo) [13] Hình 1.

Hình ảnh hiển vi điện tử của men răng vùng rìa cắn [13] 1. Đặc điểm bệnh lý hàm răng sữa - Sâu răng: sâu răng sữa giai đoạn sớm và giai đoạn muộn. - Bệnh vùng quanh răng: bao gồm nhóm các bệnh ảnh hưởng đến cấu trúc nâng đỡ của răng: lợi tự do, lợi bám dính, dây chằng quanh răng, cement và xương ổ răng. Các bệnh vùng quanh răng được chia làm 2 nhóm bệnh chính: viêm lợi và viêm quanh răng + Viêm lợi: viêm lợi cấp, viêm lợi mạn, phì đại lợi do dùng thuốc, viêm lợi do sang chấn.

+ Viêm quanh răng mạn tính ít gặp ở trẻ em, nếu có gặp các tổn thương phá hủy quanh răng ở trẻ em thường liên quan đến một vài sai lệch về đáp ứng của vật chủ như hội chứng Down, bệnh đái tháo đường ở người trẻ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 - Một số bệnh tủy răng sữa: Chẩn đoán bệnh lý tủy răng sữa rất phức tạp do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau. Để chẩn đoán xác định cần phải có sự đối chiếu chặt chẽ giữa lâm sàng và cận lâm sàng để chẩn đoán tình trạng bệnh lý, giai đoạn sinh lý của răng, tình trạng mầm răng bên dưới. + Viêm tủy + Hoại tử tủy không có bệnh quanh chóp: đây là bệnh lý hay gặp nhất trong bệnh lý tủy răng trẻ em + Hoại tử tủy có biến chứng vùng quanh chóp + Hội chứng vách + Hội chứng chẽ răng Tóm lại: đặc điểm sinh lý răng miệng nổi bật của trẻ em là quá trình phát triển qua từng giai đoạn, từng độ tuổi khác nhau thấy ở tất cả các vùng răng, miệng – hàm mặt.

Các bệnh lý răng miệng đặc trưng ở trẻ em có liên quan chặt chẽ với chế độ ăn uống, hướng dẫn vệ sinh răng miệng và phương pháp dự phòng răng miệng. Trong phạm vi nghiên cứu, chúng tôi xin phân tích sâu hơn về bệnh sâu răng, các yếu tố liên quan và dự phòng bệnh sâu răng sữa sớm ở trẻ em [8]. Đặc điểm tâm lý điều trị răng miệng trẻ em Sự khác nhau cơ bản giữa điều trị cho trẻ em và điều trị cho người lớn là ở mối quan hệ trong quá trình điều trị. Nếu như điều trị cho người lớn, mối quan hệ giữa nha sỹ và bệnh nhân là một đối một, thì mối quan hệ này ở điều trị cho trẻ em là một người với nhiều người.

Do vậy mà trong quá trình điều trị nha sỹ không chỉ tập trung vào một mình trẻ mà cũng cần phải có liên hệ với bố mẹ của trẻ. Điều này được minh họa bằng tam giác điều trị trong răng trẻ em của Wright. Trẻ được đặt ở đỉnh của tam giác và là tâm điểm chý ý của cả nha sỹ và bố mẹ trẻ. Có mối tương tác giữa cả ba đối tượng, gần đây yếu tố LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 xã hội cũng được đưa vào sơ đồ.

Các tác động của môi trường xung quanh đến trẻ cũng cần được xem xét khi lên chọn phương thức điều trị. - Trẻ có những sợ hãi vô cớ. - Trẻ không biết giải thích. - Cách kiểm soát hành vi đối với trẻ có độ tuổi và hiểu biết khác nhau cần được thay đổi khác nhau.

- Trẻ có sự tập trung trong thời gian ngắn. Do đó, thời gian cho một buổi điều trị tuyệt đối không nên kéo dài quá 20 – 30 phút. - Thời điểm cho các buổi thăm khám nên vào buổi sáng hoặc tránh giờ nghỉ của trẻ. - Bệnh nhân người lớn thường đến điều trị theo nhu cầu của chính bản thân mình trong khi trẻ phải đi khám nha sỹ theo mong muốn của bố mẹ [14].

Bệnh sâu răng 1. Định nghĩa sâu răng và sâu răng sớm 1. Định nghĩa sâu răng Tại hội nghị quốc tế về sâu răng lần thứ 50 năm 2003, các tác giả đều thống nhất: sâu răng là một bệnh nhiễm khuẩn tổ chức canxi hóa, được đặc trưng bởi sự hủy khoáng của thành phần vô cơ và sự phá hủy thành phần hữu cơ của mô cứng. Tổn thương là quá trình phức tạp bao gồm các phản ứng hóa lý liên quan đến sự di chuyển các ion bề mặt giữa răng và môi trường miệng đồng thời là quá trình sinh học giữa các vi khuẩn có trong mảng bám với cơ chế bảo vệ của vật chủ.

Quá trình này diễn tiến liên tục, nhưng giai đoạn sớm có thể hoàn nguyên và giai đoạn muộn không thể hoàn nguyên [15],[16]. Sâu răng sớm ở trẻ em Theo định nghĩa của Viện Hàn lâm Nha khoa trẻ em Hoa Kỳ (AAPD), sâu răng sớm ở trẻ em là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều tổn thương sâu (có thể đã hình thành lỗ sâu hoặc chưa), mất răng (do sâu răng), các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 mặt răng sâu đã được trám trên bất kỳ răng sữa nào ở trẻ 71 tháng tuổi hoặc nhỏ hơn [8]. Bệnh căn sâu răng Sâu răng là bệnh do nhiều yếu tố gây nên. Về cơ chế bệnh sinh, trong sơ đồ Keyes (1960), đã được Fejerskov và Manji bổ sung năm 1990 cho thấy mối liên quan giữa yếu tố bệnh căn – lớp lắng vi khuẩn và các yếu tố sinh học quan trọng ảnh hưởng tới sự hình thành sang thương bề mặt răng, ngoài ra còn có ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về hành vi và kinh tế - xã hội [17],[18].

Cơ chế bệnh sinh sâu răng Nguồn: Fejerskov và Manji [18] 1. Sinh lý bệnh quá trình sâu răng Sinh lý bệnh quá trình sâu răng là sự mất cân bằng giữa 2 quá trình huỷ khoáng và tái khoáng. Khi đó các yếu tố gây mất ổn định mạnh hơn các yếu tố bảo vệ cho mô răng [19],[20]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Sự huỷ khoáng (Demineralization) Sự chuyển muối khoáng quá nhiều từ men ra dịch miệng trong thời gian dài sẽ gây tổn thương tổ chức cứng của răng.

Trên lâm sàng và thực nghiệm đã chứng minh rằng ở giai đoạn này, khi các matrix protein chưa bị huỷ thì thương tổn có khả năng hồi phục nếu muối khoáng từ dịch miệng và cơ thể lắng đọng trở lại. Khi các matrix protein đã bị huỷ thì sâu răng không thể hồi phục được. Các thành phần tinh thể men răng có khả năng đề kháng lại mức giảm pH khác nhau: ở mức pH <5,5, Cacbonat, Hydroxyapatite [Ca10(PO4)6(OH)2] cùng CaF2 và các muối kim loại khác bị hòa tan, Fluorapatite bền vững hơn chỉ tan khi pH giảm tới mức <4,5. Do sự mất khoáng không đồng đều này khung protein và tinh thể Fluorapatit bền vững hơn còn lại chưa bị tan trở thành khung đỡ cho sự tái khoáng trở lại.