Luận án tiến sĩ luật học hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật việt nam từ thực tiễn các ngân hàng thương mại

Luận án tiến sĩ luật học phân tích hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật Việt Nam, áp dụng thực tiễn từ các ngân hàng thương mại.

• Tác giả: Nguyễn Đăng Quân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Hảo
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn các ngân hàng thương mại
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động bảo hiểm tiền gửi
• 1.1.2. Nghiên cứu lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo hiểm tiền gửi
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Luận án tiến sĩ luật học tập trung vào việc phân tích hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn các ngân hàng thương mại. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến bảo hiểm tiền gửi (BHTG), đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. BHTG được xem là một công cụ quan trọng để bảo vệ người gửi tiền và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Luận án cũng đề cập đến các nghiên cứu trước đây về BHTG trên thế giới và ở Việt Nam, từ đó xác định các khoảng trống cần được giải quyết.

1.1. Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động bảo hiểm tiền gửi

Hoạt động bảo hiểm tiền gửi đã được nghiên cứu rộng rãi từ thế kỷ XIX, đặc biệt tại Hoa Kỳ. Các nghiên cứu như của Gillian G. Garcia (2002) đã phân tích sâu về sự cần thiết và vai trò của BHTG trong việc bảo vệ hệ thống tài chính. Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu như của Lê Thị Kim Oanh (2004) và Đào Văn Tuấn (2005) đã đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện BHTG. Các nghiên cứu này đã nhận diện được nội hàm khái niệm, vai trò, và thực trạng hoạt động của BHTG, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.2. Nghiên cứu lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Pháp luật về BHTG đã được ban hành và hoàn thiện ở nhiều quốc gia trước khi triển khai hoạt động. Các nghiên cứu như “Deposit Insurance around the world - A Date base” đã phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến BHTG. Ở Việt Nam, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện, đòi hỏi cần có sự sửa đổi và hoàn thiện.

II. Những vấn đề lý luận pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi

Luận án tiến sĩ luật học đi sâu vào phân tích các vấn đề lý luận về pháp luật bảo hiểm tiền gửi, đặc biệt là trong bối cảnh các ngân hàng thương mại tham gia vào hệ thống BHTG. Nghiên cứu này làm rõ các khái niệm, nguyên tắc, và vai trò của BHTG trong việc bảo vệ người gửi tiền và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính. Luận án cũng so sánh các quy định pháp luật về BHTG ở Việt Nam với các quốc gia khác, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

2.1. Khái niệm và nguyên tắc của bảo hiểm tiền gửi

Bảo hiểm tiền gửi là một cơ chế pháp lý nhằm bảo vệ người gửi tiền trong trường hợp ngân hàng mất khả năng chi trả. Nguyên tắc cơ bản của BHTG là đảm bảo sự an toàn và tin cậy của hệ thống tài chính, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền. Luận án phân tích các khái niệm và nguyên tắc này trong bối cảnh pháp luật Việt Nam, đồng thời so sánh với các quy định quốc tế để làm rõ sự tương đồng và khác biệt.

2.2. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi trong hệ thống tài chính

Bảo hiểm tiền gửi đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính và ngân hàng. Nó giúp ngăn ngừa các cuộc khủng hoảng ngân hàng, bảo vệ người gửi tiền, và tạo niềm tin cho hệ thống tài chính. Luận án phân tích vai trò của BHTG trong việc đảm bảo an toàn vi mô và vĩ mô của hệ thống tài chính, đồng thời đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành trong việc thực hiện các mục tiêu này.

III. Thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Luận án tiến sĩ luật học đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh các ngân hàng thương mại tham gia vào hệ thống BHTG. Nghiên cứu chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm, và nguyên nhân của các bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện. Luận án cũng đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện BHTG trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

3.1. Thực trạng pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động BHTG tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong các quy định, đặc biệt là về hạn mức chi trả và phí bảo hiểm. Luận án phân tích các quy định pháp luật hiện hành, chỉ ra những điểm hợp lý và bất cập, đồng thời đề xuất các giải pháp sửa đổi và hoàn thiện.

3.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Thực tiễn thực hiện BHTG tại Việt Nam cho thấy nhiều khó khăn và thách thức, đặc biệt là trong việc áp dụng các quy định pháp luật vào thực tế. Luận án đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật trong việc bảo vệ người gửi tiền và duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính, đồng thời chỉ ra các nguyên nhân của những bất cập và đề xuất các giải pháp khắc phục.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Luận án tiến sĩ luật học đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào việc sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả thực hiện BHTG trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích của các bên liên quan và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

4.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Luận án đề xuất các định hướng hoàn thiện pháp luật về BHTG, bao gồm việc sửa đổi các quy định về hạn mức chi trả, phí bảo hiểm, và các quy định liên quan đến quản lý rủi ro. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích của người gửi tiền, ngân hàng, và tổ chức BHTG, đồng thời phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

Để nâng cao hiệu quả thực hiện BHTG, luận án đề xuất các giải pháp như tăng cường công tác giám sát và quản lý rủi ro, nâng cao nhận thức của người gửi tiền, và cải thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo và nâng cao năng lực cho các cán bộ quản lý và nhân viên ngân hàng trong việc thực hiện các quy định pháp luật về BHTG.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Hoạt động tín dụng ngân hàng giữ vai trò huyết mạch trong việc phân bổ vốn và tài trợ các chuỗi sản xuất kinh doanh, nhưng bản chất của mô hình trung gian tài chính này luôn gắn liền với các rủi ro hệ thống như rủi ro lãi suất, tỷ giá và thanh khoản. Khi một định chế tài chính gặp sự cố, hiện tượng tâm lý đám đông có thể kích hoạt làn sóng rút tiền hàng loạt (bank run), đe dọa sự an toàn của toàn bộ mạng lưới an toàn tài chính quốc gia (financial safety net). Trước yêu cầu cấp bách bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và củng cố kỷ luật thị trường, bảo hiểm tiền gửi (BHTG) đã ra đời như một thiết chế bắt buộc, chuyển hóa từ cơ chế "bảo hiểm ngầm" (implicit guarantee) sang cơ chế công khai minh bạch.

Nghiên cứu của NCS. Nguyễn Đăng Quân với đề tài "Hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn các ngân hàng thương mại" (Chuyên ngành: Luật Kinh tế, Mã số: 9.07, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam – Học viện Khoa học Xã hội, Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Hảo, 2018) đã giải quyết triệt để khoảng trống nghiên cứu (research gap) về cơ sở pháp lý và thực thi BHTG đối với phân khúc trọng yếu nhất: hệ thống các ngân hàng thương mại (NHTM). Dù Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2013) đã xác lập khung khổ nền tảng, thực tiễn vận hành bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Luận án đặt ra các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết cốt lõi:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, đặc trưng, nguyên tắc và chức năng của BHTG đối với chủ thể tham gia là NHTM được nhận diện thế nào trong điều kiện kinh tế thị trường?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những bất cập cấu trúc trong hệ thống pháp luật BHTG hiện hành tại Việt Nam bắt nguồn từ đâu, đặc biệt trong quy chế tính phí đồng hạng và hạn mức chi trả?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực tiễn 94 NHTM tham gia BHTG chịu tác động ra sao về chi phí hoạt động và quản trị rủi ro trước các xung đột chính sách giải quyết ngân hàng yếu kém (như cơ chế mua lại 0 đồng)?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Những định hướng và giải pháp sửa đổi lập pháp nào có tính khả thi cao nhằm tái lập kỷ luật thị trường và bảo đảm vị thế độc lập cho tổ chức BHTG Việt Nam (DIV)?

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 94 NHTM trong tổng số 1.266 tổ chức tham gia BHTG tại Việt Nam, đánh giá biến động chi phí bảo hiểm (chiếm trung bình 3,64% tổng chi phí hoạt động) cùng hiệu quả tương tác giữa Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) và Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Luận án tạo bước đột phá trong việc xây dựng luận cứ hoàn thiện cơ chế chuyển đổi mô hình phí BHTG từ cào bằng sang định phí theo mức độ rủi ro (risk-based premium), góp phần định hình lại cấu trúc giám sát và xử lý khủng hoảng ngân hàng tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật quốc tế và trong nước cho thấy sự phát triển của các luồng tư tưởng về chính sách an toàn ngân hàng:

Trên bình diện quốc tế, dòng nghiên cứu kinh điển khởi nguồn từ Gillian G. Garcia (2002) trong cuốn "Deposit insurance and the appropriate institutions" đã chỉ ra các tiêu chuẩn thiết lập mạng an toàn tài chính hiệu quả. Tiếp đó, Mankiw G.N. (1992) và Shanmugam B. & Turton C. đào sâu mối liên hệ giữa quản trị ngân hàng và sự biến động kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu của Choi J. ("Structuring a deposit insurance system from the Asian perspective") nhấn mạnh rằng các quốc gia châu Á không thể sao chép nguyên bản mô hình phương Tây mà phải hiệu chỉnh theo đặc thù tâm lý người gửi tiền, tập quán kinh doanh và năng lực quản lý của cơ quan giám sát. Bên cạnh đó, công trình "Deposit Insurance around the world - A Data base" của Demirguc-Kunt và cộng sự đã tổng kết các mô hình BHTG tại 71 quốc gia, chỉ ra nguy cơ rủi ro đạo đức (moral hazard) nếu cơ chế BHTG được thiết kế quá hào phóng mà thiếu kỷ luật thị trường.

Tại Việt Nam, các công trình đi trước có thể chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm nghiên cứu kinh tế - quản trị: Công trình cấp Viện của Học viện Ngân hàng (2009), luận án tiến sĩ của Lê Thị Kim Oanh (2004), Đào Văn Tuấn (2005), Bùi Thu Hương (2010), và Lê Việt Nga (2013) đã phân tích sâu các nghiệp vụ quản lý quỹ BHTG, năng lực tài chính và điều kiện kinh tế vĩ mô thúc đẩy phát triển BHTG.
• Nhóm nghiên cứu khoa học pháp lý: Chuyên khảo của Lê Thị Thu Thủy (2008 - "Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam") là công trình nền tảng đầu tiên nhưng ra đời trước khi có Luật BHTG 2012, chưa giải quyết được khía cạnh pháp lý của việc chuyển đổi mô hình BHTG; luận án của Bùi Hữu Toàn (2012) đối chiếu quy định trong nước với Bộ nguyên tắc cốt lõi của Hiệp hội Bảo hiểm Tiền gửi Quốc tế (IADI); luận án của Hoàng Thu Hằng (2013) cùng các nghiên cứu chuyên sâu của Đinh Dũng Sỹ và Đào Trí Úc (2009) tập trung vào quyền lợi của người gửi tiền nhỏ.

Positioning của luận án Nguyễn Đăng Quân được xác lập rõ ràng: Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu chuyên biệt và toàn diện hoạt động BHTG dưới lăng kính quan hệ pháp luật giữa tổ chức BHTG và nhóm chủ thể cốt lõi là các ngân hàng thương mại, trong bối cảnh tái cơ cấu ngân hàng sau năm 2012. Bằng việc so sánh trực tiếp với mô hình Tổng công ty Bảo hiểm Ký thác Liên bang Hoa Kỳ (FDIC) và Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Hàn Quốc (KDIC), luận án giải quyết tranh biện giữa hai luồng quan điểm: tiếp tục duy trì cơ chế bảo đảm tuyệt đối của Nhà nước để giữ ổn định hệ thống bằng mọi giá (thể hiện qua giải pháp mua ngân hàng 0 đồng) hay áp dụng các thiết chế phá sản có kiểm soát thông qua mạng lưới BHTG để thanh lọc thị trường.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Quản trị Rủi ro (Risk Management Theory), Lý thuyết Thông tin Bất cân xứng (Asymmetric Information Theory) và Lý thuyết Lợi ích Công (Public Interest Theory) trong khoa học pháp lý kinh tế. Tác giả đưa ra định nghĩa mới mang tính hoàn chỉnh về BHTG:

"Bảo hiểm tiền gửi là một loại hình hoạt động bảo hiểm, theo đó, tổ chức BHTG thực hiện cam kết chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gốc và tiền lãi của các khoản tiền gửi cho người gửi tiền được bảo hiểm tại tổ chức tham gia BHTG khi có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền nhằm thực hiện các mục tiêu chính sách công của Nhà nước."

Đóng góp lý thuyết thể hiện ở 4 mệnh đề khoa học:

1. Quan hệ pháp luật BHTG mang bản chất hỗn hợp (công - tư): Hoạt động BHTG không thuần túy là bảo đảm an toàn kinh doanh hay bảo hiểm thương mại sinh lời, mà là công cụ pháp lý tối cao của Nhà nước nhằm phân tán rủi ro xã hội theo nguyên lý "lấy nhiều bù ít", duy trì tâm lý an tâm cho số đông người gửi tiền nhỏ.
2. Ranh giới chuyển giao rủi ro: Xác lập cơ chế pháp lý phân định rõ quyền sở hữu tài sản của người gửi tiền và nghĩa vụ tài chính bắt buộc của các định chế nhận tiền gửi.
3. Kỷ luật thị trường kép: Hệ thống BHTG hoạt động hiệu quả tạo ra áp lực tự thân buộc NHTM phải tự kiểm soát rủi ro thông qua mức phí rủi ro và sự giám sát gián tiếp từ cộng đồng người gửi tiền lớn.
4. Tính pháp lý độc lập tương đối: Khẳng định tổ chức BHTG không thể chỉ dừng ở mô hình "hộp chi trả" (paybox) thụ động mà phải được nâng cấp thành mô hình "giảm thiểu rủi ro" (risk minimizer) với quyền hạn giám sát và can thiệp sớm.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Khung an toàn vĩ mô tài chính, Lý thuyết Hợp đồng pháp lý đặc thù và Pháp luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính. Luận án xây dựng mô hình tương tác đa chiều giữa ba chủ thể: Cơ quan bảo hiểm tiền gửi – Tổ chức tham gia BHTG (NHTM) – Người thụ hưởng (Người gửi tiền), đặt dưới sự giám sát tối cao của Ngân hàng Trung ương.

Khung phân tích đặt ra điều kiện biên (boundary conditions): Áp dụng chặt chẽ cho thị trường tài chính đang trong giai đoạn tái cấu trúc, nơi sở hữu chéo và nợ xấu còn phức tạp, đòi hỏi phải cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ an sinh xã hội cho người gửi tiền nghèo và ngăn ngừa rủi ro đạo đức của các nhà quản trị ngân hàng thương mại.

       [Nhà nước / Ngân hàng Trung ương]
             /                      \
   (Giám sát & Thể chế)     (Cơ chế Can thiệp & Pháp lý)
           /                          \
[Tổ chức BHTG (DIV)] <=======> [NHTM tham gia BHTG (94 NHTM)]
         \                                  /
(Chi trả bảo hiểm & Bảo vệ)       (Huy động vốn & Đóng phí)
           \                              /
            ===> [Người gửi tiền cá nhân] <===

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng trường phái Triết học Hiện thực Phê phán (Critical Realism) kết hợp với Chủ nghĩa Duy vật Biện chứng và Duy vật Lịch sử của triết học Mác – Lênin, cùng phương pháp Nghiên cứu Pháp lý Thực nghiệm (Empirical Legal Studies). Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp phương pháp hỗn hợp (mixed methods):

• Tầng vĩ mô: Phân tích chuẩn tắc (normative analysis) hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Hiến pháp, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật BHTG 2012, các Nghị định số 89/1999/NĐ-CP, Nghị định 109/2005/NĐ-CP và Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg).
• Tầng vi mô: Phân tích thực chứng (positive analysis) dữ liệu hoạt động tài chính của hệ thống 94 NHTM Việt Nam và số liệu thống kê nghiệp vụ từ DIV.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ 5 giai đoạn nghiêm ngặt:

1. Tổng hợp và phân loại dữ liệu thứ cấp: Rà soát toàn bộ văn kiện, báo cáo tổng kết 15 năm hoạt động BHTG tại Việt Nam, báo cáo thường niên của DIV giai đoạn 2000-2016.
2. So sánh luật học quốc tế (Comparative Legal Method): Khảo sát khung pháp lý BHTG tại 71 quốc gia, đối chiếu trực tiếp mô hình của Hoa Kỳ (Đạo luật Ký thác Ngân hàng 1933, cải cách FDIC sau khủng hoảng 2008), Hàn Quốc (Luật BHTG 2005), Canada, Pháp (Luật DDO EF No 94-6), Đức và Argentina.
3. Phương pháp phân tích - chứng minh: Sử dụng dữ liệu thực tế về tái cơ cấu ngân hàng tại Việt Nam (các ca mua lại 0 đồng: Ngân hàng Xây dựng, OceanBank, GPBank) để chứng minh tính thiếu hụt của các quy định phá sản và giải thể tín dụng hiện hành.
4. Phương pháp dự báo khoa học: Ứng dụng mô hình dự báo chính sách công để mô phỏng tác động của việc điều chỉnh hạn mức chi trả và tỷ lệ phí đối với cân đối thanh khoản ngân hàng.
5. Phương pháp tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp chéo dữ liệu luật thực định, dữ liệu tài chính ngân hàng và các tiêu chuẩn giám sát quốc tế (hệ thống CAMELS và Bộ nguyên tắc IADI).

Data và phân tích

Mẫu nghiên cứu bao trùm 100% đối tượng NHTM tham gia BHTG tại Việt Nam tại thời điểm khảo sát (94 NHTM/1.266 tổ chức tham gia). Dữ liệu tài chính chỉ ra rằng chi phí BHTG chiếm trung bình 3,64% tổng chi phí hoạt động của các NHTM.

Kỹ thuật đánh giá dựa trên khung phân tích rủi ro ngân hàng CAMELS:

• C (Capital Adequacy - An toàn vốn)
• A (Asset Quality - Chất lượng tài sản)
• M (Management - Năng lực quản trị)
• E (Earnings - Hiệu quả sinh lời)
• L (Liquidity - Khả năng thanh toán)
• S (Sensitivity to Market Risk - Độ nhạy cảm rủi ro thị trường)

Luận án chứng minh sự bất hợp lý của cơ chế tính phí đồng hạng 0,15%/năm trên số dư tiền gửi bình quân bằng cách so sánh với mô hình tính phí rủi ro của FDIC (Hoa Kỳ, triển khai từ 1993) và Pháp (triển khai từ 1999 với chỉ số rủi ro tổng hợp 4 tiêu chí). Phân tích kiểm chứng độ vững (robustness) xác nhận rằng cơ chế phí cào bằng đang tạo ra sự bao cấp chéo (cross-subsidization) từ các ngân hàng quản trị an toàn sang các ngân hàng kinh doanh liều lĩnh.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án chỉ ra 5 phát hiện mang tính đột phá về thực trạng pháp lý và kinh tế:

1. Bất cập cấu trúc trong cơ chế phí BHTG đồng hạng (0,15%):

   "mức phí đồng hạng cho các tổ chức tham gia BHTG là 0,15% tính trên số dư tiền gửi bình quân của các loại tiền gửi được bảo hiểm đang được cho là cách thu phí cào bằng và là sự đối xử chưa thật công bằng giữa các ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng hoạt động kinh doanh tốt, năng lực tài chính vững vàng với các ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng kinh doanh chưa tốt, có nguy cơ phá sản cao…" Cơ chế này triệt tiêu động lực nâng cao năng lực quản trị rủi ro của các ngân hàng lớn và lành mạnh.

2. Hạn mức chi trả bảo hiểm không tương thích với quy mô tích lũy: Mức chi trả tối đa 75 triệu đồng (cả gốc và lãi cho một cá nhân tại một tổ chức) là quá thấp, chưa phản ánh đúng mức gia tăng thu nhập và lạm phát, làm suy giảm niềm tin của người gửi tiền và không ngăn chặn được nguy cơ rút tiền đột biến khi xảy ra khủng hoảng.

3. Xung đột thể chế trong xử lý ngân hàng yếu kém:

   "việc Ngân hàng Nhà nước mua lại 3 ngân hàng với giá 0 đồng đã vấp phải nhiều câu hỏi vì sao Ngân hàng Nhà nước chọn giải pháp quốc hữu hóa thay vì cho phá sản các ngân hàng yếu kém để lành mạnh hóa hệ thống…" Luật BHTG 2012 chưa thiết lập được quy trình pháp lý rõ ràng để DIV tham gia giải quyết phá sản hoặc tiếp quản ngân hàng đổ vỡ.

4. Thiếu hụt vị thế pháp lý độc lập của tổ chức BHTG: DIV chưa được trao đầy đủ quyền hạn trong việc tiếp cận thông tin giám sát từ xa (remote surveillance), kiểm tra chuyên sâu và can thiệp sớm khi tổ chức tín dụng xuất hiện dấu hiệu rủi ro.

5. Bảo hiểm Ký thác và bài học xử lý khủng hoảng ngân hàng bắc cầu (Bridge Bank): Kinh nghiệm Hoa Kỳ năm 2008 cho thấy FDIC tiếp quản 12 ngân hàng phá sản trong vài ngày và chuyển tài khoản sang ngân hàng bắc cầu thành công, điều mà khung pháp luật Việt Nam chưa có cơ chế thực thi tương thích.

Implications đa chiều

• Về lý thuyết: Cung cấp cơ sở lý luận khẳng định BHTG là một chế định pháp luật độc lập thuộc nhánh Luật Kinh tế - Tài chính, không đồng nhất với bảo hiểm kinh doanh hay các công cụ an toàn vĩ mô thông thường.
• Về phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình đánh giá khung pháp lý tài chính bằng việc kết hợp chỉ số CAMELS với các tiêu chuẩn an toàn của IADI.
• Về ứng dụng thực tiễn: Giúp các NHTM tối ưu hóa chi phí hoạt động (3,64%) thông qua việc nâng cao hệ số an toàn vốn để hưởng mức phí BHTG ưu đãi khi chuyển sang cơ chế phí rủi ro.
• Về chính sách và lập pháp: Đề xuất lộ trình 3 giai đoạn sửa đổi Luật BHTG 2012:
  1. Giai đoạn 1: Nâng hạn mức chi trả bảo hiểm lên mức tương đương 3-5 lần GDP bình quân đầu người nhằm bảo vệ khoảng 85-90% số lượng người gửi tiền nhỏ.
  2. Giai đoạn 2: Ban hành thông tư liên tịch giữa NHNN và Bộ Tài chính về việc áp dụng phí BHTG phân loại theo xếp hạng tín nhiệm và chỉ số rủi ro CAMELS.
  3. Giai đoạn 3: Mở rộng thẩm quyền cho DIV được trực tiếp thực hiện biện pháp hỗ trợ tài chính phục hồi, thành lập ngân hàng bắc cầu và quản lý thanh lý tài sản ngân hàng đổ vỡ.

Limitations và Future Research

• Hạn chế nghiên cứu:

  • Phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào nhóm NHTM, chưa đi sâu khảo sát thực tiễn tại các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô và hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (chiếm hơn 1.100 tổ chức tham gia BHTG).
  • Nghiên cứu chưa lượng hóa toàn diện các tác động của công nghệ tài chính (Fintech), ngân hàng số và các hình thức tiền gửi phi truyền thống đối với an toàn BHTG.
  • Số liệu thực nghiệm chủ yếu dừng ở giai đoạn tái cơ cấu 2011-2016.

• Định hướng nghiên cứu tương lai:

  • Xây dựng mô hình định lượng tính toán tỷ lệ phí BHTG biến đổi theo chuẩn mực Basel II/Basel III cho các NHTM Việt Nam.
  • Nghiên cứu cơ chế bảo hiểm cho các sản phẩm tiền gửi kỹ thuật số, ví điện tử và tài sản tài chính công nghệ cao.
  • Nghiên cứu sâu về thẩm quyền tài phán và thủ tục giải quyết tranh chấp phát sinh trong quá trình chi trả bồi thường BHTG.
  • Đánh giá tác động xuyên biên giới đối với chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam trong khuôn khổ hội nhập EVFTA và CPTPP.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của NCS. Nguyễn Đăng Quân tạo ra các giá trị lan tỏa sâu rộng:

• Ảnh hưởng học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, khoa luật, khoa ngân hàng tại các trường đại học lớn; cung cấp hệ thống khái niệm chuẩn mực về pháp luật BHTG cho các đề tài nghiên cứu sau đại học.
• Chuyển đổi ngành Ngân hàng: Thúc đẩy nhận thức của giới lãnh đạo 94 NHTM về tầm quan trọng của việc công khai minh bạch tài chính, loại trừ tâm lý ỷ lại vào sự bảo bọc tuyệt đối của Nhà nước.
• Tác động chính sách vĩ mô: Luận cứ của công trình đóng góp trực tiếp vào quá trình tổng kết, sửa đổi, bổ sung Luật BHTG và Chiến lược phát triển BHTG đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
• Lợi ích xã hội: Thiết lập cơ chế bảo vệ vững chắc cho hàng chục triệu người gửi tiền, củng cố lòng tin của công chúng vào hệ thống tiền tệ quốc gia, ngăn chặn triệt để các nguy cơ khủng hoảng niềm tin lan truyền.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học giả: Kế thừa khung lý thuyết hoàn chỉnh về BHTG, dữ liệu đối sánh luật quốc tế và mô hình phân tích pháp lý kinh tế.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (NHNN, DIV, Ban Kinh tế Trung ương, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia): Sử dụng các kiến nghị cụ thể để sửa đổi biểu phí BHTG, nâng hạn mức chi trả và hoàn thiện quy trình xử lý ngân hàng mất khả năng thanh toán.
• Hệ thống Ngân hàng Thương mại: Có lộ trình chuẩn bị nguồn lực tài chính, quản trị rủi ro để đón đầu việc phân loại thu phí theo rủi ro, giảm tải áp lực chi phí hoạt động.
• Người gửi tiền & Xã hội: Được bảo đảm tối đa quyền sở hữu tài sản thông qua cơ chế chi trả minh bạch, nhanh chóng và công bằng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án mở rộng Lý thuyết Lợi ích Công và Quản trị Rủi ro trong khoa học pháp lý bằng việc xác lập bản chất hỗn hợp của quan hệ BHTG. Tác giả chứng minh BHTG không phải là hợp đồng bảo hiểm thương mại dân sự thông thường mà là một thiết chế pháp lý công quyền bắt buộc, tạo nên cơ chế "phân tán rủi ro xã hội" và duy trì trật tự an toàn cho toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Khác với công trình thuần túy mô tả luật học của Lê Thị Thu Thủy (2008) hay nghiên cứu thiên về quản trị kinh tế của Đào Văn Tuấn (2005), luận án kết hợp phương pháp Nghiên cứu Pháp lý Thực nghiệm với việc ứng dụng thang đo rủi ro ngân hàng CAMELS và Bộ nguyên tắc giám sát IADI để đánh giá toàn diện 94 NHTM Việt Nam.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng của luận án? Đó là chi phí BHTG đang chiếm tới 3,64% tổng chi phí hoạt động của các NHTM nhưng cơ chế thu phí đồng phẳng (0,15%) lại biến tổ chức BHTG thành nơi "bao cấp rủi ro" cho các ngân hàng hoạt động yếu kém, tạo ra sự đối xử bất bình đẳng và làm sai lệch kỷ luật thị trường.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập mô hình BHTG khả thi không? Có. Luận án cung cấp bộ khuyến nghị chi tiết về việc chuyển đổi mô hình DIV từ "hộp chi trả" sang mô hình "giảm thiểu rủi ro", trao quyền can thiệp sớm, thành lập ngân hàng bắc cầu và quy định rõ tiêu chuẩn tham gia tái cơ cấu ngân hàng yếu kém.

5. Tầm nhìn chính sách 10 năm được luận án phác thảo ra sao? Lộ trình hướng tới hoàn thiện Luật BHTG tương thích chuẩn mực IADI toàn cầu: áp dụng 100% phí bảo hiểm theo mức độ rủi ro, nâng hạn mức chi trả bảo vệ trên 90% người gửi tiền, và bảo đảm tính độc lập tương đối của tổ chức BHTG trong mối quan hệ với Ngân hàng Trung ương.

Kết luận

1. Luận án đã luận giải sâu sắc cơ sở lý luận của pháp luật về BHTG đối với chủ thể tham gia là các NHTM, khẳng định vai trò trụ cột của BHTG trong mạng an toàn tài chính quốc gia.
2. Hệ thống hóa toàn diện thực trạng pháp lý và thực tiễn thi hành của 94 NHTM tại Việt Nam, chỉ rõ các điểm nghẽn về biểu phí đồng hạng (0,15%), chi phí vận hành (3,64%) và hạn mức bảo hiểm 75 triệu đồng.
3. Chứng minh sự thiếu hụt của các quy định phá sản ngân hàng và xung đột thể chế từ giải pháp mua lại ngân hàng 0 đồng đối với kỷ luật thị trường.
4. Đối sánh sâu sắc với các chuẩn mực quốc tế (FDIC - Hoa Kỳ, KDIC - Hàn Quốc, IADI) để đề xuất mô hình "giảm thiểu rủi ro" phù hợp với điều kiện Việt Nam.
5. Xây dựng hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ, kiến nghị cụ thể lộ trình sửa đổi Luật BHTG 2012 nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người gửi tiền và bảo đảm sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động bảo hiểm tiền gửi Hoạt động BHTG được ra đời với mục tiêu bảo vệ người gửi tiền từ thế kỷ XIX tại Hoa Kỳ. Những thành công của hoạt động BHTG tại quốc gia này đã góp phần quan trọng làm cho loại hình bảo hiểm đặc thù này được “mở rộng” phạm vi hoạt động sang các quốc gia châu Âu vào những năm 1960 và tiếp đó là các quốc gia châu Á.

Vì vậy, các nghiên cứu về hoạt động BHTG cũng trở nên sôi động hơn. Trong cuốn “Deposit insurance and the appropriate institutions” được nhà nghiên cứu Gillian G. Garcia hoàn thành vào năm 2002 đã phân tích sâu sắc về sự cần thiết của BHTG, vai trò của BHTG đối với hoạt động của hệ thống tài chính, ngân hàng ở các quốc gia, đặc biệt, tác giả đã đưa ra kinh nghiệm thiết lập hệ thống BHTG phù hợp với các điều kiện kinh tế, xã hội ở các quốc gia. Đối với một số nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đến hoạt động ngân hàng, nền tảng và là yếu tố mang tính tiền đề quan trọng trong quá trình xuất hiện của BHTG.

Nổi bật có các công trình nghiên cứu: “Marcroeconomics”, Harvard University, Worth Pubishers, 33 Irving Place, New York của tác giả Mankiw G.N xuất bản năm 1992; “Bank Management”, University of New England của tác giả Shanmugam B và Turton C. Ở Việt Nam, công trình nghiên cứu khoa học cấp Học viện của Học viện Ngân hàng được thực hiện và bảo vệ thành công năm 2009 với tên gọi “Bảo hiểm tiền gửi trong việc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia tại Việt Nam – Thực 12 trạng và giải pháp” có đưa ra một số vấn đề lý luận về BHTG, vai trò của BHTG trong việc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, chỉ ra những mặt tích cực của BHTG và những mặt tiêu cực của BHTG trong việc đảm bảo vai trò đó và nguyên nhân của những mặt tiêu cực, đề ra một số giải pháp nâng cao chất lượng của BHTG trong việc bảo đảm an toàn tài chính ở Việt Nam. Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Lê Thị Kim Oanh, 2004, về “Giải pháp phát triển hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam”, bảo vệ thành công tại Học viện Ngân hàng, Hà Nội. Luận án đã nghiên cứu công phu những điều kiện về kinh tế, xã hội, tài chính, Ngân hàng tác động đến sự hình thành và phát triển của BHTG ở các nước và ở Việt Nam; đánh giá thực trạng hoạt động BHTG ở Việt Nam; phân tích những phương hướng nâng cao hoạt động BHTG ở Việt Nam.

Luận án Tiến sĩ của tác giả Đào Văn Tuấn năm 2005, với đề tài “Giải pháp hoàn thiện chính sách bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, Học viện Ngân hàng, Hà Nội đã phân tích thực trạng hoạt động BHTG ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập sâu và rộng vào nền kinh tế quốc tế. Luận án đã phân tích những giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của BHTG ở Việt Nam trong bối cảnh các ngân hàng thực sự tham gia vào cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng. Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Hiền về “Hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động bảo hiểm tiền gửi Việt Nam” bảo vệ thành công tại Học viện Ngân hàng năm 2008 cũng nghiên cứu một số nội dung trong hoạt động BHTG, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của BHTGVN nhằm thực hiện các mục tiêu đặt ra. Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Bùi Thu Hương về “Hoàn thiện hoạt động nghiệp vụ bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong thời kì hội nhập” được bảo vệ thành công tại Học viện Ngân hàng năm 2010 đã đề cập đến một số nội dung về 13 hoạt động nghiệp vụ BHTG tại Việt Nam, thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hoạt động nghiệp vụ BHTG tại Việt Nam trong thời kì hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay.

Luận án Tiến sĩ của tác giả Lê Việt Nga về đề tài “Quản lý hoạt động bảo hiểm tiền gửi của tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam hiện nay” được bảo vệ thành công tại Đại học Thương mại năm 2013. Luận án phân tích các vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạt động BHTG của tổ chức BHTG Việt Nam; trình bày thực trạng và các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý hoạt động bảo hiểm tiền gửi của BHTG Việt Nam. Từ năm 2000, khi hoạt động BHTG bắt đầu triển khai thực hiện tại Việt Nam, đã có rất nhiều bài báo, bài tham luận của các chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế, nhà quản lí trong lĩnh vực tài chính, Ngân hàng (như PGS.TS Lê Hoàng Nga – Học viện Ngân hàng; TS Lê Thị Kim Oanh; ThS. Thúy Sen…) được đăng tải trên các tạp chí như Tạp chí Ngân hàng, Tạp chí tài chính tiền tệ; các tờ báo điện tử, các website của BHTG Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam… Nhìn chung, các công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động BHTG đã nhận diện được nội hàm khái niệm về hoạt động BHTG; vai trò của hoạt động BHTG; đánh giá thực trạng hoạt động nghiệp vụ của BHTG Việt Nam; xác định được nhu cầu và đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện các hoạt động nghiệp vụ của tổ chức BHTG Việt Nam, bảo đảm quyền và lợi ích của người gửi tiền, góp phần đảm bảo an toàn cho hệ thống Ngân hàng Việt Nam.

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo hiểm tiền gửi Ở phần lớn các quốc gia trên thế giới, luật về BHTG được ban hành trước khi thiết lập và triển khai các hoạt động BHTG. Do đó, song song với hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hoạt động BHTG của Nhà nước, hoạt động nghiên cứu về pháp luật về BHTG cũng trở nên sôi nổi. Do phạm vi nghiên cứu 14 của luận án chỉ đề cấp đến một số nghiên cứu liên quan trực tiếp đến đề tài nghiên cứu sau đây: Cuốn “Deposit Insurance around the world - A Date base”, các nhà nghiên cứu đã phân tích một số vấn đề lý luận về BHTG, thực tiễn áp dụng pháp luật về BHTG tại các quốc gia trên thế giới; đánh giá những thành công, hạn chế của pháp luật các quốc gia trên các mặt thiết kế hệ thống BHTG; mô hình hoạt động BHTG của các quốc gia trên thế giới; một số nội dung hoạt động BHTG. Những nghiên cứu của tác giả có ý nghĩa rất lớn để các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách ở mỗi quốc gia tham khảo.

Cuốn “Structuring a deposit insurance system from the Asian perspective” của nhà nghiên cứu Choi J. đã phân tích các vấn đề lý luận về BHTG, cơ sở của việc thiết kế các quy định pháp luật về BHTG và thực tiễn hoạt động BHTG không được thiết kế để áp dụng chung đối với tất cả các quốc gia khác nhau. Tại các quốc gia châu Á, do các yếu tố về điều kiện kinh tế, xã hội, tập quán, lịch sử, văn hóa, cho nên, cơ cấu một hệ thống BHTG cần phải được thiết kế phù hợp. Ở Việt Nam, sách chuyên khảo “Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam” của TS.

Lê Thị Thu Thủy được ra đời năm 2008 (Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội) là công trình nghiên cứu có quy mô lớn nhất cho đến thời điểm hiện tại về pháp luật điều chỉnh quan hệ BHTG ở Việt Nam. Chuyên khảo đã đề cập khái quát về sự hình thành của BHTG trên thế giới và ở Việt Nam; một số vấn đề lý luận cơ bản về BHTG, như: Khái niệm BHTG, đặc trưng của BHTG, hạn chế của BHTG; nội dung pháp luật về BHTG của Việt Nam; khảo sát thực trạng pháp luật về BHTG ở Việt Nam và đề xuất một số phương hướng nhằm hoàn thiện pháp luật về BHTG ở Việt Nam. Tuy nhiên, chuyên khảo còn bỏ ngỏ nhiều vấn đề cần nghiên cứu như chưa xây dựng hệ thống lý luận pháp 15 luật về hoạt động BHTG; chưa có những đánh giá về bản chất pháp lí của hoạt động BHTG; chưa làm rõ sự tương đồng, khác biệt giữa hoạt động BHTG và hoạt động bảo hiểm thương mại; chưa có những phân tích về khía cạnh pháp lí của các mô hình hoạt động BHTG; chưa khảo sát toàn diện thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG Việt Nam… Mặc dù nội dung nghiên cứu còn ở mức khái quát nhưng Chuyên khảo đã trở thành tiền đề để các nhà khoa học, nhà quản lí tiếp tục nghiên cứu về giác độ pháp lý của hoạt động BHTG - một loại hình hoạt động bảo hiểm đặc thù trong nền kinh tế. Luận án Tiến sĩ luật học của tác giả Bùi Hữu Toàn về “Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế” được bảo vệ thành công tại Học viện Khoa học xã hội năm 2012.

Ngoài những vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật BHTG trong điều kiện hội nhập, thì luận án là công trình đầu tiên làm rõ nhu cầu điều chính bởi pháp luật đối với hoạt động BHTG, những yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về BHTG. Luận án cũng là công trình đầu tiên đánh giá, phân tích, bình luận các quy định pháp luật về BHTG của Việt Nam hiện hành trên cơ sở khoa học, thực tiễn, thông lệ quốc tế và bộ nguyên tắc xây dựng BHTG hiệu quả của Hiệp hội bảo hiểm tiền gửi IADI. Luận án Tiến sĩ luật học của tác giả Hoàng Thu Hằng về “Pháp luật hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam” bảo vệ tại Trường Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2013. Luận án nghiên cứu những yếu tố tác động đến sự ra đời và phát triển của hoạt động BHTG và pháp luật về hoạt động BHTG; nghiên cứu và làm sáng tỏ nhu cầu điều chỉnh của pháp luật đối với quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực hoạt động BHTG ở Việt Nam; phân tích và làm sáng tỏ thực trạng pháp luật về hoạt động BHTG ở Việt Nam hiện nay.