Tổng quan về luận án

Quản lý tài sản công (TSC) tại các cơ sở giáo dục đại học (GDĐH) công lập giữ vị thế then chốt trong việc bảo tồn nguồn lực quốc gia và nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học (NCKH). Đối với hệ thống các cơ sở GDĐH trực thuộc Bộ Quốc phòng (BQP), tính chất đặc thù về an ninh - quốc phòng đòi hỏi một cơ chế quản trị vừa tuân thủ nghiêm ngặt khung pháp lý nhà nước, vừa đáp ứng yêu cầu sẵn sàng chiến đấu và bảo mật quân sự. Công trình nghiên cứu của Nghiên cứu sinh (NCS) Nguyễn Việt Bắc (2022) tại Học viện Tài chính với đề tài "Quản lý tài sản công tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Quốc phòng" (Chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Mã số: 9.01, Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trọng Thản) là luận án tiến sĩ kinh tế tiên phong giải quyết bài toán quản trị tài sản công trong một khu vực hành chính - quân sự chuyên biệt.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định cụ thể: Mặc dù các nghiên cứu trước đây (như Chu Xuân Nam, 2010; Cục Quản lý công sản, 2013; Đào Thị Hương, 2019) đã phân tích sâu cơ chế quản lý TSC tại các cơ quan hành chính sự nghiệp và các trường đại học công lập theo định hướng tự chủ tài chính, nhưng chưa có công trình nào giải quyết toàn diện mô hình quản trị TSC tại các cơ sở GDĐH quân đội – nơi vận hành theo cơ chế đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ, nhận kinh phí 100% từ Ngân sách Nhà nước (NSNN) và Ngân sách Quốc phòng (NSQP). Luận án giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 3 giả thuyết tương ứng:

  • RQ1: Cơ sở lý luận và khung khổ pháp lý nào chi phối đặc thù quản lý TSC tại các cơ sở GDĐH công lập không tự chủ thuộc lực lượng vũ trang? (H1: Cơ chế quản trị TSC khép kín theo chu trình vòng đời tài sản tạo ra hiệu quả sử dụng cao hơn cơ chế quản lý phân tán theo niên độ ngân sách).
  • RQ2: Thực trạng quản lý TSC tại các học viện, nhà trường trực thuộc BQP giai đoạn 2016–2020 bộc lộ những điểm nghẽn và nguyên nhân cốt lõi nào trong toàn bộ chu trình hình thành, khai thác và kết thúc sử dụng? (H2: Sự chồng chéo trong thẩm quyền trang cấp giữa các cơ quan chức năng thuộc BQP và việc lạm dụng quy định bảo mật thông tin quân sự là rào cản chính làm suy giảm tính minh bạch và hiệu quả khai thác tài sản).
  • RQ3: Những giải pháp và kiến nghị chính sách mang tính đột phá nào cần được triển khai đến năm 2025 nhằm tối ưu hóa giá trị kinh tế - kỹ thuật của hệ thống TSC quân sự? (H3: Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa tập trung kết hợp phân cấp thẩm quyền rõ ràng sẽ nâng cao năng lực tự chủ vận hành và hiệu suất tài sản mà không làm tổn hại đến an ninh quốc phòng).

Luận án dựa trên khung lý thuyết Quản lý vòng đời tài sản công (Public Asset Lifecycle Management của Kaganova & McKellar, 2006), Lý thuyết Quản trị quyền tài sản (Property Rights Governance của Yiu et al., 2006) và Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM của Hood, 1991). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hệ thống cơ sở GDĐH trực thuộc BQP (gồm 6 học viện trọng điểm: Học viện Quốc phòng, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Quân y, Học viện Hậu cần, Học viện Chính trị, Học viện Lục quân cùng các trường Sĩ quan) với dữ liệu thực chứng trải dài trong giai đoạn 2016–2020 đối với 10 nhóm tài sản cố định (TSCĐ) hữu hình.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong nước và quốc tế cho thấy sự phát triển của các trường phái quản trị công sản qua nhiều thập kỷ:

                                  TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG

Trong nước, Chu Xuân Nam (2010) và Nguyễn Mạnh Hùng (2008, 2009) đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận về quản lý công sản trong khu vực hành chính sự nghiệp theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản nhà nước 2008. Tiếp đó, các tác giả Trần Việt Phương (2016) và Lê Thị Việt Hà (2016) đã lượng hóa hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản trị tài sản trong khối cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, các công trình này chủ yếu dừng lại ở các cơ quan công quyền dân sự. Gần đây nhất, Đào Thị Hương (2019) nghiên cứu quản lý TSC tại các trường đại học công lập nhưng tập trung hoàn toàn vào xu hướng tự chủ tài chính toàn phần hoặc từng phần, bỏ qua khối các trường quân sự không tự chủ. Đồng Thị Phương Nga (2021) phân tích sâu về quản lý tài chính khoa học công nghệ tại 6 học viện quân đội nhưng chỉ giới hạn ở dòng lưu chuyển vốn ngân sách, không đi sâu vào chu trình vận động hiện vật của tài sản.

Trên bình diện quốc tế, Bond & Dent (1998) tại Vương quốc Anh đã cảnh báo sự thất bại của các cơ quan chính phủ trong việc quản lý hồ sơ nhà đất và yêu cầu cải cách chế độ kế toán sang hệ thống thông tin danh mục đầu tư tích hợp. Conway et al. (2006) và Kaganova (2011) so sánh kinh nghiệm quản lý công sản tại Mỹ, Pháp, Canada, Úc và Trung Quốc, chỉ ra sự cần thiết phải phân định ranh giới giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, đồng thời đề xuất ba mô hình: (1) Cơ quan quản lý chuyên trách nhà nước, (2) Tập đoàn công sản nhà nước, và (3) Thuê ngoài khu vực tư nhân. Shardy Abdullah et al. (2011) tại Malaysia và Hanis et al. (2011) tại Indonesia chỉ rõ các hạn chế cốt tử ở các nước đang phát triển: chức năng quản lý phân tán ở nhiều đầu mối, tiếp cận theo lối phản ứng bị động thay vì quản trị vòng đời, và thiếu hụt trầm trọng cơ sở dữ liệu số hóa.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai quan điểm đối lập: (1) Trường phái Quản lý công mới (NPM) ủng hộ thị trường hóa, thương mại hóa và mở rộng quyền tự chủ tài sản công gắn với hạch toán kinh tế đầy đủ; và (2) Trường phái Quản trị an ninh công cộng nhấn mạnh kiểm soát tập trung, bảo mật tuyệt đối và ưu tiên mục tiêu quốc phòng phi lợi nhuận. Luận án định vị chính xác tại giao điểm này, mở rộng tri thức bằng cách chứng minh rằng ngay cả trong môi trường quân sự phi tự chủ, các công cụ quản trị hiện đại (như quản lý vòng đời, khấu hao tài sản, mã hóa dữ liệu số) hoàn toàn có thể tích hợp thành công nếu xây dựng được cơ chế phân cấp và giám sát đặc thù.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và làm sâu sắc thêm Lý thuyết Quản trị quyền tài sản (Property Rights Governance Theory) của Yiu, Wong & Yau (2006) và Lý thuyết Ủy thác - Đại lý (Principal-Agent Theory) của Jensen & Meckling (1976) trong bối cảnh quản trị tài sản nhà nước chuyên ngành:

                            MÔ HÌNH LÝ THUYẾT QUẢN TRỊ TÀI SẢN CÔNG QUÂN SỰ

Theo phân tích của tác giả, điểm cốt lõi là sự tách rời giữa quyền sở hữu toàn dân (do Nhà nước đại diện chủ sở hữu) và quyền chiếm hữu, sử dụng thực tế được giao cho các cơ sở đào tạo. Luận án trích dẫn chuẩn xác căn cứ pháp lý nền tảng:

"Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý" (Điều 53 Hiến pháp năm 2013).

Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra định nghĩa chuẩn xác về tài sản công trong các cơ sở giáo dục công lập:

"Tài sản công tại các cơ sở giáo dục công lập: là tài sản bằng vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản mà Nhà nước giao cho các cơ sở giáo dục công lập quản lý, sử dụng để duy trì hoạt động của bộ máy tổ chức quản lý của cơ sở giáo dục đại học và hoạt động cung cấp dịch vụ công của cơ sở giáo dục công lập".

Các luận điểm lý thuyết (Propositions - P) được thiết lập:

  • P1: Tại đơn vị sự nghiệp công lập quân sự, chi phí đại lý (agency costs) gia tăng tỷ lệ thuận với mức độ bất đối xứng thông tin xuất phát từ các quy định bảo mật thông tin nội bộ không được kiểm soát chặt chẽ.
  • P2: Tính hiệu quả của việc phân cấp quản lý TSC phụ thuộc chặt chẽ vào độ đồng bộ của hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật chuyên dụng cho đào tạo quân sự hơn là quy mô ngân sách được cấp.
  • P3: Chu trình quản trị 3 giai đoạn (Hình thành $\rightarrow$ Khai thác $\rightarrow$ Kết thúc) chỉ đạt trạng thái tối ưu khi có sự tham gia của hệ thống kiểm soát nội bộ đa tầng và cơ chế hạch toán hao mòn/khấu hao minh bạch.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Quản trị công sản, Lý thuyết Tổ chức bộ máy quản lý và Lý thuyết Kế toán - Kiểm toán công.

Quy trình quản lý được cấu trúc hóa theo 3 pha vận động tài sản:

  1. Quá trình hình thành: Lập kế hoạch nhu cầu, phân bổ dự toán, thẩm định tiêu chuẩn định mức, mua sắm tập trung, đấu thầu trang thiết bị đào tạo và tiếp nhận bàn giao.
  2. Quá trình khai thác, sử dụng: Đăng ký quyền sử dụng đất, lập hồ sơ quản trị tài sản, tính hao mòn và trích khấu hao TSCĐ, bảo dưỡng sửa chữa định kỳ, kiểm kê tài sản hàng năm và tích hợp quản trị cơ sở dữ liệu.
  3. Quá trình kết thúc sử dụng: Đánh giá thực trạng chất lượng kỹ thuật, điều chuyển nội bộ giữa các đơn vị quân đội, thanh lý bán tài sản thu hồi nộp NSNN, hoặc tiêu hủy tài sản quốc phòng đặc thù theo quy định bí mật quân sự.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng riêng cho các đơn vị sự nghiệp giáo dục thuộc lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, hoạt động dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương, BQP và chịu sự điều chỉnh chuyên ngành của Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Tài chính; loại trừ các doanh nghiệp quân đội cổ phần hóa hoặc hoạt động hoàn toàn theo Luật Doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên lập trường triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với phương pháp tiếp cận Thực chứng (Positivism) và Thực tế phê phán (Critical Realism).

Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods Research Design) kết hợp chặt chẽ:

  • Nghiên cứu định tính (Qualitative): Phân tích chuẩn tắc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Quản lý, sử dụng tài sản công số 15/2017/QH14; các Nghị định, Thông tư hướng dẫn của Chính phủ, BTC và BQP); phỏng vấn chuyên sâu lãnh đạo Phòng Hậu cần - Kỹ thuật, Ban Tài chính và các chuyên gia quản lý công sản quân đội.
  • Nghiên cứu định lượng (Quantitative): Thu thập dữ liệu thống kê thứ cấp từ Cục Tài chính/BQP và điều tra khảo sát sơ cấp thông qua bảng hỏi chuẩn hóa cấu trúc 5 mức độ Likert đối với cán bộ quản lý tài sản tại 6 học viện lớn (Học viện Quốc phòng, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Quân y, Học viện Hậu cần, Học viện Chính trị, Học viện Lục quân) và các trường Sĩ quan.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế chặt chẽ qua các bước:

                            QUY TRÌNH THỰC NGHIỆM VÀ XỬ LÝ DỮ LIỆU

Phương pháp tam giác hóa (Triangulation) được thiết lập nhằm bảo đảm độ giá trị nội tại (internal validity), triệt tiêu sai lệch chủ quan của người trả lời trong môi trường quân sự.

Data và phân tích

Toàn bộ dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2020 được tổng hợp và phân tích theo danh mục 10 nhóm TSCĐ hữu hình. Công cụ phân tích sử dụng phần mềm thống kê chuyên ngành và bảng tính nâng cao để xử lý các chỉ tiêu:

  • Cơ cấu số lượng và giá trị TSC qua các năm 2016, 2017, 2018, 2019, 2020.
  • Tỷ trọng phân bổ ngân sách: So sánh kinh phí cấp dự toán, số thực chi và số quyết toán NSNN tại các học viện trực thuộc BQP.
  • Đánh giá chất lượng và tiến độ mua sắm tập trung, hiệu quả đầu tư trang thiết bị đào tạo công nghệ cao.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích định tính và định lượng dữ liệu thực tế tại các cơ sở GDĐH trực thuộc BQP giai đoạn 2016–2020, luận án rút ra 5 phát hiện cốt lõi có căn cứ thực chứng vững chắc:

                      5 NGHẼN CỐT LÕI TRONG QUẢN LÝ TSC TẠI CÁC CSGDĐH THUỘC BQP

Thứ nhất, sự thiếu minh bạch do lạm dụng quy định bảo mật: Luận án chỉ rõ thực trạng:

"Do đặc thù quân đội cần có tính bảo mật về thông tin nên hệ thống quản lý các TSC đã lạm dụng tính chất và quy định này dẫn đến những dấu hiệu không tích cực trong quản lý các TSC".

Nhiều loại tài sản thông thường phục vụ giảng dạy lý thuyết, công nghệ thông tin hoặc phương tiện vận tải phổ thông bị gắn nhãn bí mật không cần thiết, làm giảm tính giải trình và cản trở hoạt động giám sát cộng đồng.

Thứ hai, sự phân tán và chồng chéo trong thẩm quyền mua sắm, trang cấp: Tác giả chứng minh:

"Các TSC trang cấp cho các nhà trường, học viện trực thuộc Bộ Quốc phòng được thực hiện bởi nhiều cơ quan khác nhau, điều này làm rườm rà thêm trong quản lý, trên thực tế có thể thay đổi một cách triệt để vấn đề này".

Hàng rào hành chính giữa các cơ quan quản lý ngành (như Cục Quân huấn, Cục Tác chiến, Cục Doanh trại, Cục Quân nhu, Cục Xe - Máy...) dẫn đến tình trạng tài sản trang bị về các học viện thiếu tính đồng bộ, thời gian thẩm định phê duyệt kéo dài, làm giảm tính kịp thời trong phục vụ đào tạo.

Thứ ba, sự thiếu hụt cơ sở dữ liệu điện tử tích hợp: Hệ thống thông tin quản lý tài sản công chưa được kết nối đồng bộ giữa các học viện với cơ quan quản lý cấp BQP. Việc theo dõi, đăng ký và báo cáo tăng giảm tài sản vẫn dựa trên văn bản giấy tờ và các phần mềm cục bộ, dẫn đến độ trễ thông tin và khó khăn cho công tác lập dự toán mua sắm trung hạn.

Thứ tư, bất cập trong hệ thống tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật: Định mức sử dụng diện tích đất, phòng học chuyên dùng, phòng thí nghiệm mô phỏng công nghệ cao hiện nay chưa bắt kịp với tốc độ chuyển đổi số và hiện đại hóa vũ khí trang bị. Tiêu chuẩn trang bị xe ô tô công vụ và phương tiện kỹ thuật còn cào bằng, chưa phản ánh đúng quy mô đào tạo và đặc thù vị trí đóng quân của từng học viện.

Thứ năm, vướng mắc trong hạch toán hao mòn và trích khấu hao TSCĐ: Các cơ sở GDĐH quân đội còn lúng túng trong việc phân biệt hạch toán tính hao mòn đối với tài sản thuần túy phục vụ đào tạo quân sự và trích khấu hao đối với tài sản tham gia vào các hoạt động dịch vụ khoa học công nghệ, đào tạo dân sự hoặc làm kinh tế gắn với nhiệm vụ quốc phòng.

Implications đa chiều

  • Về mặt học thuật và lý thuyết: Luận án hoàn thiện khung lý luận về quản lý TSC tại các cơ sở giáo dục đại học công lập mang tính đặc thù cao; làm sáng tỏ quy luật tương tác giữa cơ chế kiểm soát ngân sách tập trung của nhà nước và tính chủ động tác nghiệp của cơ sở đào tạo quân sự.
  • Về mặt phương pháp luận: Đóng góp một hệ thống chỉ tiêu khảo sát và đánh giá thực nghiệm toàn diện chu trình 3 giai đoạn quản lý tài sản, có khả năng chuyển giao áp dụng cho các khối trường Công an nhân dân hoặc các đơn vị sự nghiệp vũ trang khác.
  • Về ứng dụng thực tiễn: Cung cấp bộ giải pháp 5 trụ cột then chốt:
    1. Hoàn thiện quy trình kiểm soát chặt chẽ từ khâu lập dự toán, đấu thầu mua sắm tập trung đến tiếp nhận bàn giao.
    2. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa và giao dịch điện tử về TSC dùng chung toàn quân.
    3. Chuẩn hóa quy trình mã hóa tài sản, kiểm kê định kỳ và báo cáo trực tuyến thời gian thực.
    4. Nâng cao năng lực hệ thống kiểm soát nội bộ và tăng cường tính công khai, minh bạch hóa danh mục tài sản phi bảo mật.
    5. Đào tạo, bồi dưỡng chuẩn hóa ngạch bậc cho đội ngũ cán bộ chuyên trách công sản tại các học viện.
  • Về chính sách công: Đề xuất trực tiếp với BQP và BTC các cơ chế đặc thù: Phân cấp mạnh thẩm quyền quyết định đầu tư, mua sắm TSCĐ cho Giám đốc/Hiệu trưởng các học viện; sửa đổi định mức kinh tế - kỹ thuật trang thiết bị đào tạo; và ban hành quy chế hạch toán giá trị quyền sử dụng đất cùng cơ chế tự chủ một phần cho các hoạt động NCKH phục vụ dân sinh.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ rõ 3 giới hạn nghiên cứu chính xuất phát từ tính chất đặc thù:

  • Giới hạn phạm vi dữ liệu: Do nguyên tắc bảo mật thông tin quốc phòng tối mật, luận án chỉ tập trung nghiên cứu trên 10 nhóm TSCĐ hữu hình thông thường và tài sản phục vụ đào tạo chung; không thể tiếp cận và công bố chi tiết số liệu về các loại vũ khí trang bị kỹ thuật đặc biệt, khí tài quân sự mật và tài sản dự trữ quốc gia đóng tại các cơ sở.
  • Giới hạn thời gian quan sát: Dữ liệu thực chứng tập trung trong giai đoạn 2016–2020 – thời kỳ chuyển giao thi hành Luật Quản lý, sử dụng TSC năm 2017, do đó một số chính sách mới ban hành chưa đủ độ trễ thời gian để đo lường trọn vẹn tác động dài hạn.
  • Giới hạn về mô hình tự chủ: Luận án tiếp cận trên giả định các cơ sở GDĐH BQP là đơn vị sự nghiệp không tự chủ, chưa mở rộng sâu sang mô hình hạch toán tự chủ đầy đủ đối với các viện nghiên cứu thuộc quân đội có thu dịch vụ lớn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng nghiên cứu mới:

  1. Nghiên cứu mô hình định giá và quản trị tài sản vô hình (bản quyền sáng chế quân sự, phần mềm mô phỏng tác chiến, sở hữu trí tuệ công nghệ quốc phòng) tại các cơ sở GDĐH kỹ thuật quân sự.
  2. Xây dựng khung quản trị rủi ro và đánh giá vòng đời (Life-Cycle Costing - LCC) cho các dự án hợp tác công - tư (PPP) trong xây dựng cơ sở hạ tầng học viện quân đội.
  3. Đánh giá tác động của chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ chuỗi khối (Blockchain) trong việc tự động hóa kiểm kê, theo dõi TSCĐ quân sự thời gian thực.
  4. Nghiên cứu so sánh (Comparative Study) giữa mô hình quản trị TSC trường quân sự Việt Nam với các học viện quân sự tiêu biểu trên thế giới (như West Point - Hoa Kỳ, Saint-Cyr - Pháp, Học viện Quân sự Lục quân Hoàng gia Sandhurst - Anh).

Tác động và ảnh hưởng

                           HỆ THỐNG TÁC ĐỘNG ĐA TẦNG CỦA LUẬN ÁN

Đối tượng hưởng lợi

  • Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một công trình nghiên cứu hệ thống, có phương pháp luận vững chắc và nguồn tài liệu tham khảo phong phú về tài chính công và quản trị công sản đặc thù; làm điểm tựa để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.
  • Lãnh đạo và Ban Giám hiệu các học viện, nhà trường quân đội: Sở hữu cẩm nang giải pháp toàn diện để tái cấu trúc quy trình quản lý nội bộ, chuẩn hóa khâu mua sắm, khai thác, kiểm kê và thanh lý tài sản, tránh thất thoát lãng phí.
  • Cơ quan quản lý cấp chiến lược (Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính): Nắm bắt bức tranh thực trạng chân thực giai đoạn 2016–2020 cùng các luận cứ khoa học sắc bén để hoàn thiện thể chế pháp luật, ban hành định mức tiêu chuẩn mới và đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số quản lý tài sản công toàn quân.
  • Cán bộ chuyên trách tài chính - hậu cần cơ sở: Được trang bị khung quy trình chuẩn hóa về quản lý tài sản, phương pháp xác định hao mòn, kỹ thuật lập hồ sơ và cơ chế kiểm soát nội bộ hữu hiệu.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Quản trị quyền tài sản (Property Rights Governance Theory của Yiu, Wong & Yau, 2006) vào khu vực GDĐH quân sự không tự chủ. Luận án đã giải quyết thành công mâu thuẫn giữa "quyền sở hữu toàn dân thuộc về Nhà nước" và "quyền chiếm hữu, khai thác thực tế của đơn vị quân đội", chỉ ra rằng việc phi tập trung hóa (phân cấp thẩm quyền) trong khuôn khổ định mức kinh tế - kỹ thuật chuẩn hóa sẽ giảm thiểu chi phí đại lý (agency costs) mà không làm mất đi quyền định đoạt tối cao của Nhà nước.

2. Đổi mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây như thế nào?

So với nghiên cứu của Chu Xuân Nam (2010) hay Phan Hữu Nghị (2009) vốn chỉ sử dụng phương pháp định tính mô tả văn bản, luận án của Nguyễn Việt Bắc (2022) tích hợp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed methods): Kết hợp chuỗi số liệu tài chính thứ cấp liên tục 5 năm (2016–2020) của Cục Tài chính/BQP với khảo sát sơ cấp theo thang đo Likert, thực hiện tam giác hóa dữ liệu (data triangulation) giữa báo cáo sổ sách, kết quả điều tra và phỏng vấn chuyên gia sâu.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và có bằng chứng thực tế ra sao?

Phát hiện bất ngờ nhất là hiện tượng "lạm dụng tính chất bí mật quân sự" để biện minh cho sự thiếu minh bạch trong quản lý tài sản thông thường. Tác giả chỉ ra rằng rào cản thông tin này không bắt nguồn từ yêu cầu an ninh khách quan mà là hệ quả của cơ chế quản lý phân tán qua quá nhiều cơ quan cấp BQP, dẫn đến việc hạch toán sổ sách chậm trễ và gây khó khăn cho việc tối ưu hóa ngân sách đầu tư trang thiết bị.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức có thể tái lập (replication protocol) không?

Có. Luận án thiết kế chi tiết bộ khung phân tích chu trình 3 giai đoạn quản lý tài sản (Hình thành $\rightarrow$ Khai thác $\rightarrow$ Kết thúc), hệ thống bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc về mức độ phân cấp, tính đồng bộ văn bản và quy trình hạch toán hao mòn. Giao thức này có thể tái lập hoàn toàn để đánh giá hiệu quả quản lý TSC tại các trường đào tạo thuộc Bộ Công an hoặc các đơn vị sự nghiệp vũ trang khác.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tới như thế nào?

Chương trình nghiên cứu dài hạn được định hình tập trung vào 3 trụ cột: (1) Số hóa và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu TSC thời gian thực tích hợp công nghệ AI/Big Data trong toàn quân; (2) Hoàn thiện cơ chế hạch toán giá trị quyền sử dụng đất và khấu hao tài sản phục vụ nhiệm vụ kép (quân sự - dân sinh); và (3) Xây dựng mô hình tự chủ tài chính một phần cho các hoạt động NCKH, chuyển giao công nghệ quốc phòng lưỡng dụng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Việt Bắc là công trình khoa học công phu, nghiêm túc và có giá trị thực tiễn sâu sắc, thể hiện qua 5 kết luận cốt lõi:

  1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Luận giải sâu sắc bản chất, đặc điểm, vai trò và chu trình vận động của tài sản công tại các cơ sở GDĐH công lập không tự chủ thuộc lực lượng vũ trang nhân dân.
  2. Khái quát kinh nghiệm quốc tế giá trị: Đúc rút bài học quản trị công sản từ các quốc gia phát triển (Anh, Mỹ, Pháp, Canada, Úc, Malaysia...) để gợi mở lộ trình cải cách thể chế công sản quân sự tại Việt Nam.
  3. Phân tích thực trạng thực chứng chuẩn xác: Làm rõ bức tranh thực trạng quản lý 10 nhóm TSCĐ hữu hình tại các cơ sở GDĐH trực thuộc BQP giai đoạn 2016–2020, chỉ rõ 5 nhóm điểm nghẽn và nguyên nhân gốc rễ trong từng khâu hình thành, khai thác và kết thúc sử dụng.
  4. Xây dựng hệ thống giải pháp 5 trụ cột: Đề xuất các giải pháp khả thi, đồng bộ từ tinh gọn quy trình mua sắm tập trung, số hóa dữ liệu tài sản, tăng cường kiểm soát nội bộ đến đào tạo chuẩn hóa đội ngũ cán bộ tài chính - hậu cần.
  5. Đề xuất kiến nghị chính sách tầm chiến lược: Tham mưu chuẩn xác cho BQP và BTC về việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn định mức, đẩy mạnh phân cấp quản lý đầu tư và ban hành cơ chế đặc thù cho hoạt động NCKH gắn với nhiệm vụ quốc phòng.

Công trình tạo nền tảng vững chắc thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số và nâng cao hiệu năng quản trị tài sản công trong toàn quân, đáp ứng hoàn hảo yêu cầu hiện đại hóa quân đội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.