Luận án tiến sĩ hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của cơ quan cảnh sát điều tra ở việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của cơ quan cảnh sát điều tra ở việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Lại Thị Huệ
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Ngọc Anh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2. Chương 2: Những vấn đề lý luận về hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm, hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra
• 2.1. Những vấn đề lý luận về hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm
• 2.2. Những vấn đề lý luận về hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra
• 3. Chương 3: Thực trạng quy định của pháp luật và thực trạng hoạt động hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra
• 3.1. Khái quát tình hình có liên quan đến hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra
• 3.2. Thực trạng quy định của pháp luật về hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự
• 3.3. Thực trạng hoạt động hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra
• 3.4. Nhận xét, đánh giá
• 4. Chương 4: Dự báo tình hình và các giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra ở Việt Nam trong phòng, chống tội phạm thời gian tới
• 4.1. Dự báo các yếu tố tác động đến hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra
• 4.2. Các giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra ở Việt Nam trong phòng, chống tội phạm thời gian tới
• KẾT LUẬN
• Danh mục công trình công bố của tác giả
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Luận án tiến sĩ tập trung vào việc phân tích các nghiên cứu liên quan đến hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp hình sự của Cảnh sát điều tra Việt Nam. Phần này đánh giá các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, nhấn mạnh sự cần thiết của việc hợp tác quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa và gia tăng tội phạm xuyên quốc gia. Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào các công cụ pháp lý như dẫn độ và tương trợ tư pháp, trong khi các nghiên cứu trong nước chủ yếu phân tích thực trạng và hiệu quả của các hoạt động này.

1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Các nghiên cứu quốc tế về hợp tác quốc tế trong tư pháp hình sự tập trung vào các công cụ như dẫn độ và tương trợ tư pháp. Các tác phẩm như 'The theory and practice of international criminal law' và 'Fighting Terrorism and Drugs' đã phân tích sâu về các vấn đề pháp lý và thực tiễn trong hợp tác quốc tế. Các nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác giữa các quốc gia để giải quyết các vụ án hình sự phức tạp, đặc biệt là tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước

Các nghiên cứu trong nước về tương trợ tư pháp hình sự chủ yếu tập trung vào thực trạng và hiệu quả của các hoạt động hợp tác quốc tế. Các nghiên cứu này chỉ ra những hạn chế trong hệ thống pháp luật và thực tiễn thực hiện, đồng thời đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả hợp tác. Các công trình nghiên cứu trong nước cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc cập nhật và hoàn thiện các quy định pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

II. Những vấn đề lý luận về hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp hình sự

Phần này trình bày các khái niệm, nguyên tắc và nội dung của hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp hình sự. Luận án phân tích sâu về các nguyên tắc pháp lý quốc tế, các hình thức hợp tác và vai trò của Cảnh sát điều tra Việt Nam trong việc thực hiện các hoạt động này. Các vấn đề lý luận được trình bày một cách hệ thống, làm cơ sở cho việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

2.1. Khái niệm và nguyên tắc hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp hình sự được định nghĩa là sự phối hợp giữa các quốc gia để giải quyết các vấn đề hình sự xuyên biên giới. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm tôn trọng chủ quyền quốc gia, tuân thủ pháp luật quốc tế và đảm bảo quyền con người. Các nguyên tắc này là nền tảng cho việc thực hiện các hoạt động hợp tác quốc tế một cách hiệu quả và công bằng.

2.2. Nội dung và hình thức tương trợ tư pháp hình sự

Tương trợ tư pháp hình sự bao gồm các hoạt động như thu thập chứng cứ, dẫn độ, chuyển giao tù nhân và hỗ trợ pháp lý. Các hình thức hợp tác này được thực hiện thông qua các điều ước quốc tế và thỏa thuận song phương. Luận án phân tích chi tiết các nội dung và hình thức này, đồng thời chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc thực hiện chúng.

III. Thực trạng quy định pháp luật và hoạt động hợp tác quốc tế

Luận án đánh giá thực trạng quy định pháp luật và hoạt động hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cảnh sát điều tra Việt Nam. Phần này chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong việc thực hiện các hoạt động hợp tác. Các phân tích dựa trên số liệu và thực tiễn từ năm 2008 đến 2019, làm rõ những thách thức và cơ hội trong việc nâng cao hiệu quả hợp tác.

3.1. Thực trạng quy định pháp luật

Hệ thống pháp luật Việt Nam về tương trợ tư pháp hình sự còn nhiều bất cập, chưa đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các quy định hiện hành chưa phù hợp với các cam kết quốc tế, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động hợp tác. Luận án đề xuất cần cập nhật và hoàn thiện các quy định pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

3.2. Thực trạng hoạt động hợp tác quốc tế

Hoạt động hợp tác quốc tế của Cảnh sát điều tra Việt Nam đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các khó khăn bao gồm sự khác biệt về pháp luật giữa các quốc gia, chất lượng dịch thuật tài liệu và thời gian thực hiện yêu cầu tương trợ. Luận án chỉ ra nguyên nhân của các hạn chế và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế

Luận án đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cảnh sát điều tra Việt Nam. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực của cán bộ, và đẩy mạnh hợp tác với các quốc gia và tổ chức quốc tế. Các giải pháp này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

4.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Cần cập nhật và hoàn thiện các quy định pháp luật về tương trợ tư pháp hình sự để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và các cam kết quốc tế. Luận án đề xuất xây dựng Luật Tương trợ tư pháp hình sự riêng, tách biệt với các lĩnh vực khác để đảm bảo tính chuyên sâu và hiệu quả.

4.2. Tăng cường năng lực cán bộ

Cần đào tạo và nâng cao năng lực của cán bộ Cảnh sát điều tra trong việc thực hiện các hoạt động hợp tác quốc tế. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào kỹ năng ngoại ngữ, kiến thức pháp luật quốc tế và kỹ năng đàm phán, thương lượng để đảm bảo hiệu quả trong việc thực hiện các yêu cầu tương trợ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình toàn cầu hóa sâu rộng cùng sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp đã thúc đẩy quan hệ đối ngoại của Việt Nam phát triển vượt bậc với mạng lưới ngoại giao tại 189 quốc gia, quan hệ kinh tế với hơn 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng quan hệ quốc phòng - an ninh với trên 80 quốc gia. Tuy nhiên, bối cảnh này cũng làm nảy sinh những thách thức an ninh phi truyền thống gay gắt, đặc biệt là sự gia tăng đột biến của tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao và tội phạm có yếu tố nước ngoài. Trước yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, luận án tiến sĩ luật học của tác giả Lại Thị Huệ với tiêu đề "Hợp tác quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra ở Việt Nam" (Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, Mã số: 9 38 01 05, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam – Học viện Khoa học xã hội, người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Ngọc Anh, năm 2020) được đánh giá là công trình nghiên cứu tiên phong, có tính hệ thống toàn diện.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ thực tế: các công trình học thuật trước đây chỉ tiếp cận tương trợ tư pháp hình sự (TTTPHS) ở cấp độ khái quát chung hoặc giới hạn ở phạm vi hẹp như Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) Bộ Công an trong từng giai đoạn ngắn 5 năm (2006–2010 hoặc 2011–2015). Luận án của Lại Thị Huệ là công trình đầu tiên tại Việt Nam khảo sát, phân tích và đánh giá đa tầng toàn bộ hệ thống 64 Cơ quan CSĐT trên toàn quốc trong suốt chu kỳ 12 năm thực thi Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 (từ ngày 01/7/2008 đến 31/12/2019).

Luận án xây dựng và giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

• RQ1: Khung lý luận tội phạm học và luật học về hợp tác quốc tế (HTQT) trong TTTPHS của Cơ quan CSĐT được xác lập bởi những cấu phần, nguyên tắc và ranh giới pháp lý nào?
• RQ2: Thực tiễn 12 năm áp dụng Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 tại 64 Cơ quan CSĐT bộc lộ những điểm nghẽn quy phạm và rào cản tổ chức thực thi nào khi xử lý khoảng 300 yêu cầu tương trợ mỗi năm?
• RQ3: Mô hình lập pháp và cơ chế phối hợp tối ưu nào cần được kiến tạo nhằm nâng cao hiệu quả TTTPHS đáp ứng cam kết quốc tế và bảo vệ chủ quyền quốc gia?

Tương ứng với ba giả thuyết khoa học:

• H1: Hoạt động TTTPHS của Cơ quan CSĐT mang bản chất kép – vừa là hoạt động tố tụng hình sự đối ngoại thể hiện chủ quyền quốc gia, vừa là biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa, điều tra tội phạm xuyên quốc gia.
• H2: Sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật quốc gia và điều ước quốc tế, cùng với việc gộp chung 4 lĩnh vực tương trợ trong cùng một đạo luật, là nguyên nhân trực tiếp làm kéo dài thời hạn giải quyết và giảm tỷ lệ thực thi các ủy thác tư pháp hình sự.
• H3: Việc tách bạch Luật TTTPHS thành một ngành luật độc lập kết hợp với chuẩn hóa kênh truyền dẫn và chuyển đổi số quy trình ủy thác sẽ tạo đột phá về hiệu lực đấu tranh phòng, chống tội phạm có yếu tố nước ngoài.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Thuyết duy vật biện chứng mác-xít, Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ đối ngoại, Lý thuyết chủ quyền quốc gia trong công pháp quốc tế và Lý thuyết kiểm soát tội phạm học. Luận án mang ý nghĩa định hình bước ngoặt lập pháp cho việc tách đạo luật tương trợ tư pháp tổng hợp thành các luật chuyên biệt.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu nghiên cứu quốc tế cho thấy nhiều dòng học thuật chuyên sâu về hợp tác tư pháp hình sự:

1. Dòng nghiên cứu về chuẩn mực quốc tế và sổ tay hướng dẫn: Văn phòng Liên Hợp Quốc về Chống Ma túy và Tội phạm (UNODC) ban hành hàng loạt công trình nền tảng như Model Law on Mutual Assistance in Criminal Matters (2007), Manual on International Cooperation in Criminal Matters related to Terrorism (2009) và Manual on Mutual Legal Assistance and Extradition (2012). Các tài liệu này chuẩn hóa khung pháp lý mẫu cho các cơ quan trung ương trong đàm phán và thực thi tương trợ.
2. Dòng nghiên cứu về chủ quyền và thực thi pháp luật quốc tế: Leila Nadya Sadat và Michael P. Schart (2008) trong The theory and practice of international criminal law (NXB Martinus Nijhoff) phân tích các giới hạn của luật hình sự quốc tế trong bảo vệ nhân quyền và xung đột thẩm quyền tài phán. Jorg Friedrichs (2008) trong Fighting Terrorism and Drugs - Europe and International Police cooperation (NXB Routledge) chỉ ra nghịch lý khi hợp tác cảnh sát quốc tế có thể tác động đến sự độc quyền sử dụng vũ lực và chủ quyền lãnh thổ của các chính phủ. Matti Joutsen (Phần Lan) trong bài viết International cooperation against transnational organized crime nhấn mạnh dẫn độ và TTTPHS là hai công cụ sống còn để giải quyết tình trạng nghi can, nhân chứng và chứng cứ nằm ngoài quyền tài phán quốc gia.
3. Dòng nghiên cứu về chứng cứ số và tội phạm mạng: Shalini S (2015–2016) trong bài viết Evaluating MLATs in the era of online criminal conduct và Gail Kent (2015) trong The mutual legal assistance problem explained đã phân tích những bế tắc nghiêm trọng của các hiệp định TTTP truyền thống khi xử lý chứng cứ điện tử xuyên biên giới do vướng mắc nguyên tắc tội phạm kép (dual criminality) và xung đột luật bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Tại Việt Nam, các nhà khoa học đã tiếp cận đề tài qua nhiều công trình giá trị:

• Vụ Pháp luật quốc tế – Bộ Tư pháp (2006) trong Pháp luật tương trợ tư pháp quốc tế đưa ra luận điểm mang tính nguyên tắc: "TTTP đang ngày càng trở thành hoạt động không thể thiếu được của cơ quan tư pháp bất kỳ quốc gia nào" và "TTTP trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài là một hoạt động không thể thiếu được của bất kỳ Tòa án và cơ quan tư pháp nào của nước ta".
• Nguyễn Ngọc Anh (2009, 2013) trong Tương trợ tư pháp về hình sự - Những vấn đề lý luận và thực tiễn và Sổ tay về công tác tương trợ tư pháp về hình sự đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về quy trình ủy thác tư pháp và thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Nguyễn Phong Hòa (2011, 2015) trong chuyên khảo Tương trợ tư pháp và hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong quá trình hội nhập quốc tế đã xác lập định nghĩa kinh điển về hợp tác cảnh sát và 5 đặc trưng cơ bản gắn với quản lý nhà nước về an ninh trật tự.
• Chử Văn Dũng (2010), Bùi Anh Dũng (2005), Trần Công Phàn (2015), Nguyễn Xuân Yêm (2013) đã nghiên cứu sâu về hoạt động của Interpol, dẫn độ và chiến thuật hình sự.

Tranh luận học thuật nổi bật: Luận án phản biện trực tiếp quan điểm của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm (2013) khi cho rằng Interpol là kênh TTTPHS không chính thức. Tác giả Lại Thị Huệ khẳng định kênh Interpol chỉ là cơ chế phối hợp hành chính - nghiệp vụ để trao đổi thông tin tội phạm và truy nã quốc tế, hoàn toàn không có giá trị tố tụng để thu thập chứng cứ trực tiếp nếu không được chuyển hóa thông qua kênh TTTPHS chính thức do Cơ quan Trung ương (Viện kiểm sát nhân dân tối cao - VKSNDTC) điều phối hoặc kênh ngoại giao theo nguyên tắc có đi có lại.

Về định vị học thuật, luận án vượt lên các nghiên cứu so sánh như Cẩm nang hướng dẫn Luật tương trợ tư pháp của Bộ Tổng chưởng lý Australia và Bộ Tư pháp Việt Nam (2010) để phân tích sâu thực trạng áp dụng pháp luật của Cơ quan CSĐT - lực lượng trực tiếp thụ lý điều tra nhưng đang chịu sự chia cắt về thẩm quyền tương trợ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Chủ quyền Quốc gia (State Sovereignty Theory) trong tố tụng hình sự quốc tế bằng việc chỉ ra tính chất tự giới hạn quyền lực tư pháp có điều kiện của các quốc gia khi tham gia mạng lưới TTTPHS đa phương. Tác giả đã hoàn thiện định nghĩa khoa học về TTTPHS của Cơ quan CSĐT:

"Hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm là hoạt động hỗ trợ, thỏa thuận, trao đổi giữa các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam với các cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, với các tổ chức quốc tế trên cơ sở quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia nhằm thực hiện các hoạt động ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, tương trợ tư pháp về hình sự, dẫn độ, chuyển giao người có án phạt tù, trao đổi thông tin tội phạm cũng như các hoạt động khác có liên quan đến phòng, chống tội phạm."

Luận án bổ sung và hoàn thiện 5 đặc trưng bản chất của hoạt động hợp tác tư pháp hình sự:

1. Đối tượng đấu tranh đặc thù là tội phạm quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm có yếu tố nước ngoài;
2. Chủ thể và đối tác đa dạng gồm các cơ quan tư pháp, hành pháp, ngoại giao có thẩm quyền;
3. Nền tảng thực thi dựa trên sự đan xen giữa công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế và pháp luật quốc gia;
4. Nội dung biện pháp trải rộng từ phòng ngừa nghiệp vụ đến các hành vi tố tụng thu thập chứng cứ;
5. Phương thức hợp tác bình đẳng, thỏa thuận, tuyệt đối không áp dụng mệnh lệnh quyền uy giữa các quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột:

• Trụ cột Pháp lý quốc tế: Các công ước đa phương (UNODC, Palermo 2000, Merida 2003) và các hiệp định tương trợ song phương;
• Trụ cột Pháp luật tố tụng thực định: Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Luật Tương trợ tư pháp 2007, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015;
• Trụ cột Thực tiễn điều tra tội phạm học: Khảo sát 6 nhóm hoạt động tương trợ quy định tại Điều 17 Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 (tống đạt giấy tờ, triệu tập người làm chứng/giám định, thu thập/cung cấp chứng cứ, truy cứu trách nhiệm hình sự, trao đổi thông tin và các yêu cầu tương trợ khác).

Điều kiện biên (boundary conditions) được xác lập rõ: Hoạt động TTTPHS bị giới hạn bởi trật tự công cộng, an ninh quốc gia, nguyên tắc không áp dụng án tử hình đối với các yêu cầu dẫn độ/chuyển giao chứng cứ từ các quốc gia bãi bỏ hình phạt này, và nguyên tắc tội phạm kép.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan hiện thực phê phán (critical realism) kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng mác-xít và tư tưởng Hồ Chí Minh. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích chuẩn tắc quy phạm (doctrinal legal research) với phân tích định lượng thực nghiệm (empirical quantitative analysis).

Thiết kế đa tầng (multi-level design) được cấu trúc chặt chẽ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro): Khảo sát hệ thống điều ước quốc tế đa phương/song phương và chính sách hình sự quốc gia;
• Cấp độ trung gian (Meso): Hoạt động quản lý, điều phối của VKSNDTC, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao;
• Cấp độ vi mô (Micro): Hoạt động trực tiếp lập hồ sơ yêu cầu và tổ chức thực hiện ủy thác tư pháp tại 64 Cơ quan CSĐT (Cơ quan CSĐT Bộ Công an và 63 Cơ quan CSĐT Công an cấp tỉnh).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ tính nghiêm ngặt học thuật cao:

• Chiến lược chọn mẫu: Khảo sát toàn bộ tổng thể dữ liệu hoạt động TTTPHS trong giai đoạn 12 năm liên tục (từ 01/7/2008 đến 31/12/2019) với quy mô xử lý bình quân khoảng 300 yêu cầu/năm.
• Thu thập dữ liệu: Trích xuất từ các báo cáo tổng kết thực tiễn, hồ sơ ủy thác tư pháp hình sự thực tế, báo cáo nghiệp vụ chuyên đề của Cơ quan CSĐT và VKSNDTC.
• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa số liệu thống kê của cơ quan điều tra với số liệu tiếp nhận của Cơ quan Trung ương (VKSNDTC) và cơ quan ngoại giao (Bộ Ngoại giao).
• Phương pháp chuyên gia và tọa đàm khoa học: Phỏng vấn sâu và tổ chức tọa đàm khoa học với các chuyên gia đầu ngành, thẩm phán, kiểm sát viên và điều tra viên cao cấp để kiểm chứng tính xác thực và độ tin cậy của các nhận định lý luận.

Data và phân tích

Tập dữ liệu phản ánh toàn diện các nhóm nội dung ủy thác tư pháp:

• Phân tích thống kê mô tả lượng hóa số lượng hồ sơ đi và đến;
• Phân loại theo 6 nhóm hành vi tố tụng quy định tại Điều 17 Luật Tương trợ tư pháp 2007;
• Phân tích nguyên nhân chậm trễ dựa trên ma trận rào cản: khác biệt tố tụng, ngôn ngữ/dịch thuật, kênh chuyển giao trung gian và sự chậm trễ phản hồi từ đối tác quốc tế.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Nghiên cứu rút ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính đột phá từ bức tranh thực tiễn:

1. Bất cập cấu trúc của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007: Việc tích hợp cơ học 4 lĩnh vực khác biệt về bản chất tố tụng (Dân sự, Hình sự, Dẫn độ và Chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù) trong cùng một văn bản luật làm phân tán cơ quan đầu mối, gây xung đột thẩm quyền và lúng túng trong áp dụng.
2. Quy mô xử lý và áp lực thời hạn tố tụng: "Mỗi năm tiếp nhận thực hiện và đề nghị phía nước ngoài thực hiện khoảng 300 yêu cầu TTTPHS." Tuy nhiên, thời gian giải quyết một yêu cầu tương trợ thường kéo dài từ vài tháng đến hàng năm, tạo ra sự xung đột nghiêm trọng với các quy định khắt khe về thời hạn điều tra vụ án hình sự trong BLTTHS.
3. Điểm nghẽn cam kết không áp dụng hình phạt tử hình: Xuất hiện khoảng trống pháp lý lớn khi pháp luật Việt Nam chưa có quy định cụ thể về thẩm quyền, trình tự và thủ tục cam kết không áp dụng án tử hình theo yêu cầu của các quốc gia đối tác khi cung cấp chứng cứ hoặc dẫn độ tội phạm.
4. Hạn chế về tính tương thích và phạm vi tương trợ: Phạm vi tương trợ quy định tại Điều 17 còn hẹp, chưa bao quát các biện pháp điều tra đặc thù hiện đại như truy tìm/phong tỏa/tịch thu tài sản do phạm tội mà có ở nước ngoài, nghe lén điện thoại có kiểm soát, và thu thập dữ liệu điện tử xuyên biên giới.
5. Chất lượng lập hồ sơ ủy thác: Hồ sơ yêu cầu tương trợ từ các đơn vị điều tra địa phương còn tồn tại tỷ lệ sai sót về thông tin nhân thân, địa danh hành chính, thiếu chứng cứ chứng minh yếu tố cấu thành tội phạm kép và chất lượng dịch thuật tài liệu tư pháp chưa chuẩn xác.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án khẳng định vai trò độc lập của ngành khoa học pháp lý về tương trợ tư pháp hình sự trong hệ thống khoa học tội phạm học và luật tố tụng hình sự.
• Về phương pháp luận: Cung cấp mô hình phân tích liên ngành giữa luật học thực định, tội phạm học và quan hệ quốc tế, có thể chuyển giao áp dụng cho nghiên cứu các thiết chế tương trợ dân sự hoặc dẫn độ.
• Về thực tiễn và chính sách: Kiến nghị xây dựng dự án Luật Tương trợ tư pháp về hình sự độc lập; hoàn thiện các hiệp định song phương; chuẩn hóa quy trình tiếp nhận xử lý hồ sơ ủy thác tại Cơ quan CSĐT các cấp; thành lập bộ phận chuyên trách về tư pháp quốc tế trong lực lượng điều tra; và xây dựng mạng lưới sĩ quan liên lạc cảnh sát ở các quốc gia trọng điểm.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận 4 giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn tiếp cận dữ liệu mật: Do tính chất nhạy cảm của các vụ án an ninh quốc gia và bí mật điều tra, một số hồ sơ chuyên án xuyên quốc gia chưa thể công bố chi tiết số liệu phân tích chứng cứ.
• Giới hạn không gian đối chiếu: Tập trung khảo sát 64 Cơ quan CSĐT trong hệ thống Công an nhân dân, chưa mở rộng sâu sang các cơ quan điều tra thuộc Quân đội nhân dân hoặc Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Biến động công nghệ: Bối cảnh nghiên cứu kết thúc năm 2019 chưa phân tích hết sự bùng nổ của tội phạm tiền số, tài sản ảo và công nghệ mã hóa phức tạp phát sinh trong giai đoạn sau năm 2020.
• Giới hạn so sánh luật học: Số lượng các hiệp định tương trợ tư pháp song phương thế hệ mới giữa các nước phát triển được đưa vào so sánh còn giới hạn do rào cản ngôn ngữ và tài liệu gốc.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu cơ chế thu thập và chuyển giao chứng cứ điện tử xuyên biên giới trong các vụ án lừa đảo công nghệ cao và rửa tiền quốc tế;
2. Hoàn thiện khung pháp lý về truy tìm, phong tỏa và thu hồi tài sản tham nhũng tẩu tán ra nước ngoài thông qua kênh TTTPHS;
3. Đánh giá tác động của công nghệ chuỗi khối (blockchain) và trí tuệ nhân tạo (AI) đối với quy trình số hóa hồ sơ ủy thác tư pháp;
4. Nghiên cứu chuyên sâu cơ chế chuyển giao quyền truy tố hình sự và phối hợp điều tra chung (Joint Investigation Teams - JITs) giữa Việt Nam và các quốc gia láng giềng.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các cơ sở đào tạo luật học và khoa học an ninh (Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện Khoa học xã hội, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Đại học Luật Hà Nội), tạo tiền đề cho hàng loạt đề tài nghiên cứu sau đại học.
• Ảnh hưởng lập pháp: Các kiến nghị của luận án đóng góp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ Bộ Tư pháp và Bộ Công an trong quá trình xây dựng Đề án tách Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 và soạn thảo Luật Tương trợ tư pháp về hình sự riêng biệt.
• Ảnh hưởng thực tiễn tư pháp: Giúp chuẩn hóa sổ tay nghiệp vụ, quy trình lập hồ sơ ủy thác tư pháp cho hàng nghìn điều tra viên thuộc 64 Cơ quan CSĐT trên cả nước, giảm tỷ lệ hồ sơ bị trả lại hoặc chậm muộn do lỗi kỹ thuật.
• Ảnh hưởng quốc tế: Nâng cao vị thế và uy tín tư pháp của Việt Nam trong việc thực thi các cam kết đa phương tại Hội nghị Công ước Palermo và các cơ chế hợp tác tư pháp ASEAN (ASEAN MLAT).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp luận nghiên cứu liên ngành và hệ thống tài liệu tham khảo phong phú về tội phạm học quốc tế.
• Giảng viên và nhà khoa học pháp lý: Có thêm cơ sở lý luận chuyên sâu để giảng dạy các chuyên đề về Luật Tố tụng hình sự, Tội phạm học, Công pháp quốc tế và Hợp tác quốc tế phòng chống tội phạm.
• Lực lượng Cảnh sát điều tra (CSĐT các cấp): Nắm vững quy trình nghiệp vụ chuẩn, nhận diện các sai sót phổ biến khi lập yêu cầu tương trợ đi nước ngoài và nâng cao kỹ năng xử lý yêu cầu tương trợ từ nước ngoài.
• Cơ quan kiểm sát và tòa án: Tối ưu hóa công tác kiểm sát hoạt động tư pháp đối ngoại và phối hợp liên ngành giải quyết các vụ án có yếu tố nước ngoài.
• Ban soạn thảo luật và cơ quan hoạch định chính sách: Sử dụng các số liệu thực chứng 12 năm để xây dựng chính sách hình sự và hoàn thiện các hiệp định tương trợ tư pháp song phương.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng và cá biệt hóa Thuyết Chủ quyền Quốc gia trong Tố tụng hình sự, chỉ rõ bản chất biện chứng của TTTPHS vừa là hoạt động tư pháp đối ngoại thể hiện chủ quyền tối cao, vừa là công cụ thực thi quyền lực tư pháp có giới hạn thông qua thỏa thuận song phương/đa phương. Đồng thời, tác giả chuẩn hóa khái niệm khoa học về HTQT trong TTTPHS của Cơ quan CSĐT dưới góc độ tội phạm học.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu của Nguyễn Phong Hòa (2011) hay các luận văn thạc sĩ chỉ khảo sát hẹp ở Bộ Công an trong 5 năm, luận án của Lại Thị Huệ là công trình đầu tiên thực hiện nghiên cứu thực nghiệm định lượng kết hợp định tính trên quy mô toàn diện gồm toàn bộ 64 Cơ quan CSĐT trong suốt chiều dài 12 năm thực thi Luật Tương trợ tư pháp 2007 (2008–2019).

3. Phát hiện thực tiễn nào bất ngờ và có giá trị cảnh báo cao nhất?

Phát hiện về sự "lệch pha" nghiêm trọng giữa thời hạn tố tụng điều tra theo quy định của BLTTHS (tính bằng tháng) và thời gian phản hồi thực tế của các ủy thác tư pháp quốc tế (thường kéo dài từ 1 đến 2 năm), dẫn đến nguy cơ đình chỉ vụ án hoặc vi phạm thủ tục tố tụng do thiếu cơ chế tạm đình chỉ vụ án linh hoạt chờ kết quả tương trợ.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức chuẩn hóa nào cho thực tiễn?

Luận án đề xuất quy trình 5 bước chuẩn hóa lập hồ sơ ủy thác tư pháp hình sự tại Cơ quan CSĐT địa phương, kèm theo bảng kiểm tra (checklist) các tiêu chí bắt buộc về chứng minh tội phạm kép, quy cách dịch thuật pháp lý và kênh liên lạc khẩn cấp trước khi chuyển qua Cơ quan Trung ương.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được luận án gợi mở như thế nào?

Luận án xác lập chương trình nghiên cứu tập trung vào 3 trụ cột: Khung pháp lý tương trợ chứng cứ số xuyên biên giới (Cloud MLATs), cơ chế thành lập Cơ quan điều tra chung đa quốc gia (JITs) và mô hình chia sẻ tài sản tịch thu sau thu hồi giữa các quốc gia thành viên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lại Thị Huệ là công trình khoa học công phu, có giá trị học thuật xuất sắc và đóng góp thực tiễn sâu sắc cho nền tư pháp hình sự Việt Nam trong thời kỳ hội nhập toàn cầu:

1. Hệ thống hóa lý luận: Làm sáng tỏ bản chất, nguyên tắc, chủ thể và phương thức của hoạt động TTTPHS dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm.
2. Tổng kết thực nghiệm quy mô lớn: Đánh giá toàn diện, chân thực kết quả xử lý bình quân khoảng 300 yêu cầu TTTPHS mỗi năm tại 64 Cơ quan CSĐT trên toàn quốc trong suốt 12 năm (2008–2019).
3. Chỉ ra nguyên nhân điểm nghẽn: Phân tích sâu sắc các hạn chế về cấu trúc luật, rào cản dịch thuật, thủ tục cam kết án tử hình và sự khác biệt pháp luật giữa các quốc gia.
4. Kiến nghị giải pháp đột phá: Đề xuất lộ trình xây dựng đạo luật độc lập – Luật Tương trợ tư pháp về hình sự – nhằm tách rời lĩnh vực hình sự khỏi dân sự, dẫn độ và chuyển giao phạm nhân.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu mới: Định hình khung phân tích cho các nghiên cứu tiếp theo về đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia, thu hồi tài sản và chứng cứ kỹ thuật số.
6. Giá trị di sản bền vững: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho công cuộc cải cách tư pháp và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế của các cơ quan bảo vệ pháp luật Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trong xu thế hội nhập quốc tế, hợp tác đấu tranh phòng, chống tội phạm thì vấn đề HTQT về TTTPHS được hầu hết các quốc gia quan tâm thúc đẩy, đều có những nghiên cứu cũng như quy định của pháp luật về vấn đề này. Tuy nhiên, do sự khác biệt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và nhất là hệ thống pháp luật, chính sách hình sự và vấn đề chủ quyền quốc gia, nên mỗi quốc gia có những quy định pháp luật cũng như quan niệm, cách tiếp cận nghiên cứu về hoạt động này không giống nhau. Hoạt động HTQT về TTTPHS không đơn giản chỉ là một nội dung của nghĩa vụ HTQT mà chính là hoạt động đối ngoại của của nhà nước thể hiện chủ quyền quốc gia.

Việc chấp thuận hay từ chối thực hiện và nội dung, mức độ, thủ tục thực hiện HTQT về TTTPHS phụ thuộc phần lớn vào ý chí chủ quyền của quốc gia được yêu cầu. Vấn đề HTQT trong lĩnh vực TTTPHS rất rộng, được nhiều nhà khoa học và các học giả nước ngoài quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau. Trong luận án này, nghiên cứu sinh đề cập đến các khía cạnh nghiên cứu thông qua các tác phẩm mà cá nhân tiếp cận được. Theo đó, tập trung nghiên cứu các công trình mang tính chất phổ biến rộng rãi của Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) và một số tác giả trên thế giới.

Có thể kể đến các công trình sau: Sách: “The theory and practice of international criminal law” (Lý luận và thực tiễn về pháp luật hình sự quốc tế), các tác giả Leila Nadya Sadat và Michael P. Schart, của NXB Martinus Nijhoff, Hoa Kỳ, năm 2008. Cuốn sách gồm tập hợp các bản luận văn về pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật quốc tế trên các lĩnh vực như: các hoạt động chống chủ nghĩa khủng bố, 9 chống tra tấn và các tội phạm tàn bạo khác; bí mật giam giữ, bí mật sự đầu hàng và cưỡng bức mất tích trong “chiến tranh” chống khủng bố thời kỳ Tổng thống Bush; đường tới kỷ nguyên của trách nhiệm; ICC và sự thay đổi của pháp luật quốc tế; ICC và Công-gô: từ lý luận đến thực tiễn; tội phạm chống loài người: kế hoạch quốc gia hay yếu tố chính sách; sử dụng pháp luật quốc tế về bảo vệ quyền con người trong bảo vệ nạn nhân bị buôn bán, cưỡng bức nô lệ, cưỡng bức tình dục, cưỡng bức lao động và sự tù tội. Sách: “Fighting Terrorism and Drugs - Europe and International Police cooperation” (Đấu tranh chống chủ nghĩa khủng bố và ma túy - Sự hợp tác của Cảnh sát quốc tế và châu Âu), tác giả Jorg Friedrichs, của NXB Routledge, Vương quốc Anh, năm 2008.

Cuốn sách đã nghiên cứu việc áp dụng điều ước thông qua sự hợp tác quốc tế của cảnh sát, vấn đề mà các chính phủ mong muốn thông qua sự hợp tác quốc tế của cảnh sát, khi mà việc đó có thể ảnh hưởng đến sự độc quyền của họ trong việc sử dụng vũ lực một cách hợp pháp và khi mà các các yếu tố liên quan đến chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ lại đóng vai trò thứ hai. Bài viết: “International cooperation against transnational organized crime: Extradition and mutual legal assistance in criminal matters” (Hợp tác quốc tế chống lại tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia: Dẫn độ và tương trợ tư pháp về hình sự”, tác giả Matti Joutsen, Trưởng phòng Đối ngoại Bộ Tư pháp Phần Lan: bài viết phân tích về hoạt động dẫn độ và TTTP về hình sự là hai công cụ cơ bản của hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề về hình sự. Việc điều tra và truy tố các vụ án chống lại người bị tình nghi tham gia tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia luôn gặp nhiều khó khăn. Đó là những khó khăn khi xử lý vụ việc mà nghi can, nạn nhân, chứng cứ, nhân chứng, vấn đề mấu chốt hoặc hồ sơ tội phạm nằm ngoài thẩm quyền xét xử.

Điều này dẫn đến việc các vụ án này có thể bị gạt sang một bên và “quên lãng”, với hi vọng rằng các cơ 10 quan thẩm quyền của quốc gia khác có thể sẽ giải quyết được vụ việc. Từ đó cho thấy việc HTQT giữa các quốc gia trong việc điều tra, truy tố tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia đã trở thành hết sức cần thiết, trong đó dẫn độ và TTTPHS trở thành hai công cụ chính để giải quyết vấn đề này. Manual on Mutual Legal Assistance and Extradition (2012): Nguồn UNODC “Sổ tay về Tương trợ tư pháp và dẫn độ năm 2012”: Sổ tay này nhằm đưa ra trong yêu cầu của Nghị quyết 5/8 tại Hội nghị các quốc gia thành viên có tiêu đề “Thực hiện các quy định về HTQT của Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia”. Trong nghị quyết này, UNODC đã trực tiếp phát triển một hướng dẫn để tạo thuận lợi trong việc soạn thảo, truyền tải và thực hiện các yêu cầu dẫn độ và TTTP.

Sổ tay này hướng tới các cơ quan trung ương hoặc các cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia, các nhà hoạch định chính sách và những người thực thi pháp luật hình sự bao gồm các luật sư, điều tra viên, thẩm phán và quan tòa, những người có liên quan đến việc TTTP quốc tế. Manual on International Cooperation in Criminal Matters related to Terrorism (2009): Nguồn UNODC “Sổ tay về Hợp tác quốc tế trong giải quyết các vấn đề hình sự liên quan đến khủng bố năm 2009”: Mục tiêu của cuốn sổ tay này nhằm hướng dẫn những chuyên gia pháp lý trong đấu tranh chống khủng bố có được hành động hiệu quả và nhanh chóng hơn. Bên cạnh đó, cuốn sổ tay cung cấp cho người đọc những câu trả lời liên quan tới các công cụ mà họ có thể sử dụng hoặc các hình thức liên quan để HTQT về vấn đề dẫn độ và TTTP, cũng như đưa ra những bài học thực tế về những khó khăn và trở ngại mà họ có thể phải đối mặt. Cuốn sổ tay cũng dự kiến được sử dụng như một công cụ trong việc đào tạo những chuyên gia pháp lý trong đấu tranh chống khủng bố.

11 Counter-Terrorism Legal Training Curriculum: Module 3: International Cooperation in Criminal Matters: Nguồn UNODC “Chương trình đào tạo pháp lý về chống khủng bố. Bài giảng số 3: Hợp tác quốc tế trong các vấn đề hình sự”:Chương trình đào tạo là nền tảng để đưa ra những kiến thức và chuyên môn cần thiết để tăng cường năng lực cho những cán bộ trong nước làm việc trong lĩnh vực tư pháp hình sự nhằm thực hiện khung pháp lý phổ quát về chống khủng bố. Bài giảng số 3 của chương trình đào tạo tập trung vào vấn đề HTQT trong các vấn đề hình sự, đặc biệt là TTTP và dẫn độ trong các vụ việc khủng bố. Model Law on Mutual Assistance in Criminal Matters (2007): Nguồn UNODC: “Luật mẫu về tương trợ tư pháp về hình sự năm 2007”: Luật mẫu về TTTP về hình sự được phát triển bởi UNODC để hỗ trợ các quốc gia thành viên thực thi các quy định của các hiệp định mẫu đã được Đại hội đồng thông qua để tăng cường có hiệu quả việc HTQT.

Luật mẫu được xây dựng sau khi các hiệp định mẫu được thông qua, đặc biệt là sự ra đời của Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng. Bài viết “Evaluating mlats in the era of online criminal conduct” (Đánh giá các hiệp định tương trợ tư pháp trong kỷ nguyên tội phạm mạng), tác giả Shalini S thuộc Trung tâm quản lý Viễn thông Ấn Độ, Nhóm nghiên cứu loạt bài viết CCG (năm 2015 – 2016). Bài viết nhấn mạnh vai trò quan trọng của các hiệp định TTTP trong quá trình điều tra, truy tố các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài. Tác giả chỉ ra những khó khăn trong việc sử dụng các hiệp định TTTP để thu thập thông tin, chứng cứ, dữ liệu điện tử: nguyên tắc tội phạm kép; tính kịp thời trong việc cung cấp kết quả tương trợ.

Từ đó, tác giả đề xuất các hiệp định TTTP trong kỷ nguyên tội phạm mạng cần đáp ứng đòi hỏi sau: Đơn giản hóa, giải quyết trực tiếp và kịp thời các yêu cầu 12 tương trợ; các cơ quan thực thi pháp luật mỗi nước cần chủ động xác định, lưu giữ hay quả lý kho dữ liệu thông tin điện tử mà các quốc gia khác có thể cần thu thập; cần phải có thiện chí chính trị giữa các quốc gia trong việc dành cho nhau sự tương trợ. Bài viết “The mutual legal assistance problem explained” (Giải thích những vấn đề tồn tại của hoạt động tương trợ tư pháp), tác giả Gail Kent, nguồn trang web của Trung tâm về Xã hội và Internet Hoa Kỳ ngày 23/02/2015. Tác giả cho rằng để giải quyết các vụ tội phạm mạng, chỉ riêng hệ thống pháp luật Hoa Kỳ là chưa đủ mà cần sự hỗ trợ của các hệ thống pháp luật quốc gia khác thông qua hoạt động TTTP. Tuy nhiên, kênh TTTP còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thu thập chứng cứ ở nước ngoài: Việc thực hiện tương trợ phải áp dụng đồng thời nhiều hệ thống pháp luật; quá trình thực hiện tương trợ kéo dài; yêu cầu tương trợ đòi hỏi thỏa mãn nguyên tắc tội phạm kép; việc thực hiện tương trợ có thể phải tiếp cận dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư của công dân, do đó sẽ vi phạm các quyền công dân được pháp luật bảo vệ.

Các công trình nghiên cứu trên chưa thể khái quát được tình hình nghiên cứu nước ngoài về HTQT trong lĩnh vực TTTPHS nhưng bước đầu đã gợi mở những luận điểm mang tính phương pháp luận, đã đóng góp giá trị khoa học không nhỏ như sau: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết thúc đẩy hoạt động HTQT nói chung, hoạt động TTTPHS nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa. Đây là công cụ, biện pháp quan trọng để các nước cùng hợp tác đấu tranh chống tội phạm. Thứ hai, các công trình nghiên cứu đã làm rõ khung pháp lý của HTQT về TTTPHS: điều ước quốc tế, nội luật của các nước và một số định hướng hoàn thiện khung pháp lý này. 13 Thứ ba, một số công trình nghiên cứu đã đánh giá, phân tích những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn hoạt động TTTPHS, qua đó đưa ra một số giải pháp khắc phục.