Luận án tiến sĩ đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh bình định theo hướng bền vững

Luận án tiến sĩ phân tích điều kiện tự nhiên và tài nguyên tỉnh Bình Định nhằm phát triển du lịch bền vững, góp phần bảo tồn và phát triển kinh tế.

• Tác giả: Vũ Đình Chiến
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Khanh Vân
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
• Đề tài: Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Tỉnh Bình Định Hướng Tới Phát Triển Bền Vững
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
• 4. Luận điểm bảo vệ
• 5. Những đóng góp mới và ý nghĩa của đề tài
• 6. Cấu trúc luận án
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch theo hướng bền vững
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.1.3. Tại lãnh thổ nghiên cứu
• 1.2. Một số khái niệm có liên quan đến đề tài
• 1.2.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên du lịch
• 1.2.2. Phát triển du lịch bền vững
• 1.2.3. Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch
• 1.2.4. Phân vùng địa lý tự nhiên phục vụ PTDL theo hướng bền vững
• 1.2.5. Liên kết trong phát triển du lịch
• 1.3. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Quan điểm nghiên cứu
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3. Quy trình nghiên cứu
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: SỰ PHÂN HÓA ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN VÀ PHÂN VÙNG ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN CHO PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên du lịch tự nhiên tỉnh Bình Định
• 2.1.1. Vị trí địa lý - Tài nguyên vị thế
• 2.1.2. Địa chất, địa hình - Tài nguyên địa hình, địa mạo
• 2.1.3. Khí hậu - Tài nguyên sinh khí hậu
• 2.1.4. Thủy văn - Tài nguyên nước
• 2.1.5. Sinh vật – Tài nguyên đa dạng sinh học
• 2.2. Tài nguyên du lịch văn hóa tỉnh Bình Định
• 2.2.1. Tài nguyên du lịch văn hóa vật thể
• 2.2.2. Tài nguyên du lịch văn hóa phi vật thể
• 2.3. Hiện trạng phát triển KT – XH và du lịch tỉnh Bình Định
• 2.3.1. Hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3.2. Hiện trạng phát triển du lịch
• 2.4. Phân vùng địa lý tự nhiên cho phát triển du lịch tỉnh Bình Định
• 2.4.1. Cấp phân vị và chỉ tiêu phân vùng
• 2.4.2. Thành lập bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên và kết quả phân vùng
• 2.4.3. Sự phân hóa của tự nhiên và tài nguyên du lịch theo các tiểu vùng
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN VÀ ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH BÌNH ĐỊNH THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
• 3.1. Đối tượng và mục tiêu đánh giá
• 3.2. Đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên cho một số LHDL
• 3.2.1. Cơ sở xác định một số loại hình du lịch
• 3.2.2. Đánh giá cho loại hình du lịch tham quan
• 3.2.3. Đánh giá cho loại hình du lịch nghỉ dưỡng
• 3.2.4. Đánh giá cho loại hình du lịch sinh thái
• 3.2.5. Đánh giá cho loại hình du lịch văn hóa
• 3.2.6. Tổng hợp mức độ thuận lợi 4 LHDL theo từng tiểu vùng
• 3.3. Đánh giá tổng hợp theo các điểm du lịch
• 3.3.1. Cơ sở lựa chọn các điểm du lịch
• 3.3.2. Xác định chỉ tiêu và xây dựng thang đánh giá
• 3.3.3. Tiến hành đánh giá và kết quả đánh giá
• 3.4. Định hướng phát triển du lịch bền vững tỉnh Bình Định
• 3.4.1. Cơ sở xây dựng định hướng và đề xuất giải pháp
• 3.4.2. Định hướng phát triển du lịch bền vững tỉnh Bình Định
• 3.4.3. Giải pháp thực hiện
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá tài nguyên du lịch tỉnh Bình Định

Tỉnh Bình Định, với vị trí địa lý thuận lợi và tài nguyên du lịch phong phú, đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách. Đánh giá tài nguyên du lịch tại đây không chỉ giúp nhận diện các giá trị tự nhiên và văn hóa mà còn định hướng cho sự phát triển bền vững. Việc nghiên cứu này cần thiết để khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa tại Bình Định

Bình Định sở hữu nhiều tài nguyên du lịch tự nhiên như bãi biển, núi non và hệ sinh thái đa dạng. Ngoài ra, tài nguyên văn hóa với các di sản lịch sử, lễ hội truyền thống cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách du lịch.

1.2. Tầm quan trọng của phát triển bền vững trong du lịch

Phát triển bền vững trong du lịch không chỉ bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn đảm bảo lợi ích cho cộng đồng địa phương. Điều này giúp tạo ra một môi trường du lịch lành mạnh và bền vững cho các thế hệ tương lai.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển du lịch Bình Định

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng du lịch Bình Định vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và thiếu quy hoạch hợp lý đang cản trở sự phát triển của ngành du lịch. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên du lịch

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài nguyên du lịch tại Bình Định. Sự thay đổi về thời tiết và khí hậu có thể làm giảm sức hấp dẫn của các điểm du lịch tự nhiên.

2.2. Khó khăn trong việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên

Việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên gặp nhiều khó khăn do sự phát triển không kiểm soát của các hoạt động du lịch. Cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả để duy trì sự bền vững của tài nguyên.

III. Phương pháp đánh giá tài nguyên du lịch tại Bình Định

Để đánh giá tài nguyên du lịch một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng các công cụ phân tích địa lý và khảo sát thực địa sẽ giúp xác định mức độ thuận lợi của từng loại tài nguyên cho phát triển du lịch.

3.1. Sử dụng công nghệ GIS trong đánh giá tài nguyên

Công nghệ GIS giúp phân tích và trực quan hóa dữ liệu tài nguyên du lịch, từ đó đưa ra những quyết định chính xác hơn trong quy hoạch và phát triển du lịch.

3.2. Phân tích SWOT trong phát triển du lịch

Phân tích SWOT giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của tài nguyên du lịch tại Bình Định, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển hợp lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ đánh giá tài nguyên du lịch

Kết quả từ việc đánh giá tài nguyên du lịch sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Định hướng phát triển các loại hình du lịch

Dựa trên kết quả đánh giá, các loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch văn hóa có thể được phát triển mạnh mẽ hơn, góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

4.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Việc hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương là rất cần thiết để phát triển du lịch bền vững, đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho du lịch Bình Định

Đánh giá tài nguyên du lịch tỉnh Bình Định là bước đi quan trọng trong việc phát triển bền vững. Cần có những chiến lược rõ ràng để khai thác hiệu quả tài nguyên, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Tương lai của du lịch Bình Định phụ thuộc vào sự kết hợp hài hòa giữa phát triển và bảo tồn.

5.1. Tầm nhìn phát triển du lịch bền vững

Tỉnh Bình Định cần xây dựng một tầm nhìn dài hạn cho phát triển du lịch bền vững, tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng dịch vụ.

5.2. Khuyến khích đầu tư vào du lịch bền vững

Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các dự án du lịch bền vững, từ đó tạo ra nhiều cơ hội việc làm và phát triển kinh tế cho địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững" của nghiên cứu sinh Vũ Đình Chiến (chuyên ngành Địa lý tự nhiên, mã số 9440217, Đại học Sư phạm - Đại học Huế, 2021; dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Khanh Vân và TS. Lê Năm) là công trình khoa học địa lý ứng dụng tiên phong. Công trình giải quyết bài toán tối ưu hóa tổ chức không gian du lịch dựa trên nền tảng phân tích cấu trúc địa tổng thể và đánh giá đa chỉ tiêu (MCA).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm nằm ở sự thiếu hụt các công trình địa lý tự nhiên tổng hợp có khả năng định lượng hóa mức độ thuận lợi của điều kiện tự nhiên (ĐKTN) và tài nguyên du lịch (TNDL) gắn liền với hệ thống phân vùng địa lý ở tỷ lệ bản đồ trung bình (1:100.000). Trước nghiên cứu này, các công trình của Vũ Minh Giang và nnk (2000), Đỗ Ngọc Mỹ và nnk (2017), hay quy hoạch phát triển du lịch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ mới dừng lại ở mức độ kiểm kê đơn lẻ, mô tả định tính hoặc tiếp cận thuần túy từ góc độ kinh tế - dịch vụ, thiếu cơ sở phân hóa cảnh quan tự nhiên sinh thái.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Sự phân hóa có quy luật của ĐKTN và TNDL tỉnh Bình Định được biểu hiện như thế nào qua các cấp phân vị địa lý tự nhiên?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mức độ thuận lợi của từng tiểu vùng địa lý và điểm du lịch đối với 4 loại hình du lịch (LHDL) chủ đạo (tham quan, nghỉ dưỡng, sinh thái, văn hóa) được lượng hóa ra sao thông qua ma trận trọng số?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cấu trúc không gian du lịch và các giải pháp liên kết tuyến điểm nào đảm bảo tính bền vững sinh thái và thích ứng biến đổi khí hậu (BĐKH)?
• Giả thuyết khoa học 1 (H1): Tác động tương hỗ giữa các thành phần địa chất, địa mạo, sinh khí hậu (SKH), thủy văn và sinh vật hình thành nên các tiểu vùng địa lý tự nhiên có mức độ phân hóa tài nguyên dị biệt, quy định ngưỡng chịu tải sinh thái và lợi thế cạnh tranh riêng biệt cho từng LHDL.
• Giả thuyết khoa học 2 (H2): Việc tích hợp phương pháp ma trận tam giác xác định trọng số vào đánh giá đa chỉ tiêu theo đơn vị tiểu vùng địa lý tự nhiên là căn cứ định lượng xác đáng nhất để tổ chức không gian lãnh thổ du lịch bền vững.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Thuyết Địa cảnh tổng hợp (Landscape Geosystem Theory), Lý thuyết Vòng đời điểm đến du lịch (Tourism Area Life Cycle - TALC) của Butler (1980, 2006, 2011), Tiêu chuẩn Du lịch Bền vững toàn cầu (GSTC, 2014) và Chỉ tiêu Du lịch Bền vững của UNWTO (2004). Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích đất liền và vùng biển đảo ven bờ tỉnh Bình Định, xử lý chuỗi số liệu khí tượng - thủy văn giai đoạn 1986–2016 và hiện trạng kinh tế - xã hội, du lịch giai đoạn 2010–2019.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ từ đánh giá định tính đơn thành phần sang đánh giá tổng hợp đa chỉ tiêu thích ứng sinh thái. Từ nửa cuối thế kỷ XX, các nghiên cứu nền tảng của Mukhina (1973), Tauxkat (1969), Vedenhin và nnk (1975) tại Liên Xô đã đặt nền móng cho việc định lượng hóa giá trị cảnh quan và độ tương phản địa hình. Bước sang thế kỷ XXI, Julianna Priskin (2001) trong công trình đánh giá tài nguyên thiên nhiên cho du lịch dựa vào tự nhiên tại vùng Duyên hải miền Trung nước Úc đã kết hợp kỹ thuật định tính và định lượng để đo lường sức hấp dẫn, khả năng tiếp cận và độ suy thoái môi trường. Tiếp đó, Elleen Gutierrez và cộng sự (2005) chuẩn hóa quy trình đánh giá du lịch 3 giai đoạn kết nối cộng đồng và bảo tồn. UNWTO (2004), GSTC (2014), Alexander Trukhachev (2015), Josphat Belsoy và nnk (2012) tiếp tục phát triển các chỉ số sức chứa môi trường và khả năng thích ứng BĐKH của điểm đến.

Tại Việt Nam, các nhà địa lý tự nhiên như Lê Bá Thảo (1990), Vũ Tự Lập (1999), Lê Đức An và Uông Đình Khanh (2012), Nguyễn Cao Huần (2005), Phạm Hoàng Hải và nnk (2001) đã xây dựng hệ thống lý luận vững chắc về phân vùng cảnh quan và đánh giá tài nguyên lãnh thổ. Về khía cạnh sinh khí hậu và du lịch, Nguyễn Khanh Vân (2005, 2006), Phạm Ngọc Toàn và Phan Tất Đắc (1980), Trần Việt Liễn (1993) đã chứng minh vai trò quyết định của các chỉ số SKH đối với sự thoải mái sinh học của du khách. Về du lịch bền vững, Phạm Trung Lương (2001, 2002), Trương Quang Hải (2006), Lê Huy Bá (2006) đã đặt nền móng tiếp cận hệ thống và khả năng chịu tải môi trường du lịch.

Tranh luận học thuật quốc tế tồn tại hai luồng quan điểm đối lập: một bên ưu tiên tối đa hóa khai thác kinh tế theo lý thuyết tăng trưởng cục bộ, chấp nhận sự biến đổi cảnh quan tự nhiên; bên kia tuyệt đối hóa bảo tồn nguyên sinh nghiêm ngặt theo chủ nghĩa sinh thái cực đoan. Luận án định vị nghiên cứu tại điểm cân bằng thông qua mô hình khai thác thích ứng sinh thái: sử dụng phân vùng địa lý tự nhiên làm bộ lọc sinh thái học, từ đó phân bổ chỉ tiêu phát triển du lịch phù hợp với ngưỡng tải của từng tiểu vùng.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế tiêu biểu:

1. Nghiên cứu của Julianna Priskin (2001) tại Úc: Priskin tiếp cận theo các đơn vị hành chính và kiểu bãi biển rời rạc, trong khi luận án của Vũ Đình Chiến tiếp cận theo cấu trúc địa tổng thể phân cấp (đới, phân đới, vùng, tiểu vùng), giải quyết triệt để tính liên kết sinh thái và dòng vật chất năng lượng giữa nội địa và đới bờ.
2. Nghiên cứu của Elleen Gutierrez và nnk (2005): Mô hình của Gutierrez chủ yếu dựa vào đánh giá có sự tham gia của cộng đồng (qualitative participatory), trong khi luận án tích hợp phương pháp ma trận tam giác xác định trọng số định lượng (quantitative MCA) của Nguyễn Cao Huần trên nền tảng GIS MapInfo, nâng cao tính khách quan khoa học.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Thuyết Địa tổng thể (Geosystem Theory) của V.B. Sochava bằng cách tích hợp trực tiếp tham số "tài nguyên vị thế" (positional resources) của Lê Đức An và Uông Đình Khanh (2012) vào cấu trúc phân hạng chức năng du lịch. Tác giả khẳng định: "Tài nguyên vị thế là những nguồn lợi hoặc giá trị mà một lãnh thổ có thể khai thác được để phục vụ xã hội nhờ lợi thế về vị trí địa lý của mình".

Mô hình lý thuyết đề xuất bao gồm 4 mệnh đề cốt lõi:

• Mệnh đề 1 (P1): Cấu trúc phân hóa địa mạo - sinh khí hậu là nhân tố quyết định tính chuyên môn hóa lãnh thổ của các LHDL ngoài trời (outdoor tourism).
• Mệnh đề 2 (P2): Mức độ thuận lợi tổng hợp của một điểm du lịch ($X$) tỷ lệ thuận với sức hấp dẫn cảnh quan, hạ tầng tiếp cận và tỷ lệ nghịch với tính dễ bị tổn thương sinh thái trước BĐKH.
• Mệnh đề 3 (P3): Chu kỳ sống của điểm đến (mô hình TALC) tại các vùng duyên hải nhiệt đới bị chi phối trực tiếp bởi tính mùa vụ của sinh khí hậu và chế độ hoàn lưu gió mùa.
• Mệnh đề 4 (P4): Sự tích hợp liên vùng giữa các tiểu vùng tự nhiên tương phản (đồng bằng duyên hải và miền núi bán sơn địa) tạo ra chuỗi giá trị du lịch cộng sinh, kéo dài thời gian lưu trú và phân tán áp lực môi trường.

Nghiên cứu tạo ra bước chuyển dịch nhận thức (paradigm shift) từ "quy hoạch du lịch theo ranh giới hành chính cơ học" sang "tổ chức không gian du lịch theo ranh giới đơn vị địa sinh thái tự nhiên".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Địa lý tự nhiên tổng hợp (Physical Geography Synthesis), Kinh tế du lịch không gian (Spatial Tourism Economics) và Đánh giá tính bền vững (Sustainability Assessment).

Khung phân tích vận hành qua ma trận 6 tiêu chí tổng hợp:

1. Sức hấp dẫn cảnh quan và khả năng tổ chức LHDL.
2. Độ bền vững của điểm đến và khả năng bảo tồn môi trường.
3. Cơ sở hạ tầng (CSHT) và cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT).
4. Vị trí địa lý và khả năng tiếp cận điểm du lịch.
5. Tính liên kết tuyến điểm nội tỉnh và liên vùng.
6. Thời gian hoạt động thuận lợi trong năm (chỉ số sinh thái SKH).

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích được thiết kế tối ưu cho các lãnh thổ duyên hải nhiệt đới gió mùa có sự tương phản địa hình mạnh từ núi cao xuống biển, chịu tác động của bão, lũ và gió tây khô nóng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp với chủ nghĩa thực chứng (Positivism) thông qua phương pháp tiếp cận địa lý hệ thống tổng hợp. Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (multi-level design) được triển khai qua 3 tầng bậc không gian:

• Cấp vĩ mô: Toàn bộ lãnh thổ tỉnh Bình Định và vùng phụ cận Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên.
• Cấp trung mô: Hệ thống các vùng và tiểu vùng địa lý tự nhiên được phân lập ở tỷ lệ 1:100.000.
• Cấp vi mô: 5 điểm du lịch tiêu biểu đại diện cho các hệ sinh thái đặc trưng: Quy Nhơn (đô thị - biển), Châu Trúc (đầm phá), Lộ Diêu (bờ biển - cảnh quan nông nghiệp), Khu Bảo tàng Quang Trung (văn hóa - lịch sử - thung lũng sông), Vĩnh Sơn (miền núi cao - sinh thái rừng).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu bao gồm 4 khối chức năng logic liên hoàn:

[Khảo sát thực địa & Thu thập dữ liệu đa nguồn (1986-2019)]
[Phân vùng ĐLTN & Bản đồ hóa SKH Du lịch (Tỷ lệ 1:100.000)]
[Lượng hóa MCA & Ma trận tam giác xác định trọng số (k_i)]
[Đánh giá 4 cấp thuận lợi (RTL-TL-TĐTL-ITL) & Quy hoạch không gian]

• Thu thập dữ liệu và khảo sát thực địa: Thiết lập hệ thống tuyến điểm khảo sát liên tục dọc theo các trục Quốc lộ 1A, Quốc lộ 19, đường ven biển ĐT 639 và các vùng núi cao An Lão, Vĩnh Thạnh, Vân Canh trong giai đoạn 2010–2019.
• Tam giác đạc phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phân tích không gian GIS (MapInfo), giải đoán ảnh viễn thám, phân tích chuỗi thời gian khí tượng 30 năm, thống kê kinh tế - xã hội và phương pháp tham vấn chuyên gia (Delphi).
• Độ tin cậy và giá trị: Các chỉ tiêu đánh giá được chuẩn hóa qua hệ số phân cấp đồng nhất, đối chiếu chéo giữa số liệu đo đạc thực địa và các trạm quan trắc khí tượng (Quy Nhơn, Hoài Nhơn, An Nhơn).

Data và phân tích

Mô hình định lượng ứng dụng công thức tính điểm trung bình cộng có trọng số của Nguyễn Cao Huần (2005):

$$X = \sum_{i=1}^n k_i X_i$$

Trong đó:

• $X$: Điểm đánh giá tổng hợp của đối tượng.
• $k_i$: Trọng số của tiêu chí thứ $i$ (được xác định qua ma trận tam giác so sánh cặp, thỏa mãn $\sum k_i = 1$).
• $X_i$: Điểm đánh giá đơn lẻ của tiêu chí thứ $i$ (thang điểm 4 bậc: Rất thuận lợi - RTL = 4; Thuận lợi - TL = 3; Tương đối thuận lợi - TĐTL = 2; Ít thuận lợi - ITL = 1).
• $n$: Số lượng tiêu chí tham gia đánh giá.

Khoảng cách điểm phân hạng ($\Delta X$) giữa các cấp đánh giá được xác định theo thuật toán:

$$\Delta X = \frac{X_{max} - X_{min}}{m}$$

Trong đó:

• $X_{max} = 4.0$; $X_{min} = 1.0$; $m = 4$ (số cấp đánh giá), cho ra giá trị khoảng cách $\Delta X = 0.75$.
• Cấp 1 (Ít thuận lợi - ITL): $1.00 \le X < 1.75$
• Cấp 2 (Tương đối thuận lợi - TĐTL): $1.75 \le X < 2.50$
• Cấp 3 (Thuận lợi - TL): $2.50 \le X < 3.25$
• Cấp 4 (Rất thuận lợi - RTL): $3.25 \le X \le 4.00$

Hệ thống chỉ tiêu được xử lý chi tiết qua phần mềm MapInfo để thành lập các lớp bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:100.000: Bản đồ địa chất, phân tầng độ cao, phân hóa nhiệt độ - lượng mưa, bản đồ sinh khí hậu du lịch, bản đồ thủy văn, hiện trạng rừng, phân bố TNDL tự nhiên - văn hóa và bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xác lập hệ thống phân vùng ĐLTN phục vụ phát triển du lịch: Luận án đã xây dựng bản đồ phân vùng ĐLTN tỉnh Bình Định tỷ lệ 1:100.000, phân lập lãnh thổ thành 2 vùng lớn (Vùng núi đồi phía Tây và Vùng đồng bằng đồi ven biển phía Đông) với các tiểu vùng đặc trưng, làm rõ tính dị biệt về tài nguyên và ngưỡng sinh thái.
2. Phân hóa mức độ thuận lợi cho 4 loại hình du lịch:
   • Du lịch tham quan: Các tiểu vùng duyên hải có cảnh quan bán đảo Phương Mai, đầm Thị Nại, đầm Trà Ổ và dải ven biển đạt mức RTL và TL nhờ độ tương phản địa hình cao và mật độ danh thắng dày đặc.
   • Du lịch nghỉ dưỡng: Tài nguyên biển đảo ven bờ kết hợp với các nguồn nước khoáng nóng (Hội Vân, Chánh Oai) và sinh khí hậu mát mẻ vùng cao (Vĩnh Sơn, An Toàn) đạt mức RTL và TL, nhưng chịu giới hạn mùa vụ bởi gió mùa Đông Bắc và mưa bão từ tháng 9 đến tháng 12.
   • Du lịch sinh thái: Tập trung chủ yếu ở tiểu vùng núi cao phía Tây với thảm thực vật rừng tự nhiên có độ che phủ cao (diện tích rừng toàn tỉnh đạt trên 50% giai đoạn 2010–2019) và hệ sinh thái đầm phá, đất ngập nước ven biển.
   • Du lịch văn hóa: Phân bố tập trung tại dải đồng bằng phù sa hạ lưu sông Côn - Hà Thanh, nơi lưu giữ mật độ đậm đặc các tháp Chăm (Dương Long, Cánh Tiên, Bánh Ít), di tích phong trào Tây Sơn và các di sản văn hóa phi vật thể (Võ cổ truyền, Hát bội, Bài chòi).
3. Định lượng hóa giá trị 5 điểm du lịch đại diện: Kết quả đánh giá tổng hợp điểm đến chỉ ra điểm du lịch Quy Nhơn đạt điểm số cao nhất thuộc nhóm RTL nhờ sự vượt trội về hạ tầng và tính đa dạng tài nguyên; điểm Vĩnh Sơn và Châu Trúc đạt mức TL nhưng bị nghẽn về khả năng tiếp cận và hạ tầng lưu trú; Bảo tàng Quang Trung đạt RTL về tài nguyên văn hóa nhưng cần hoàn thiện tính liên kết dịch vụ.
4. Phát hiện tính nghịch lý của tài nguyên sinh khí hậu: Mặc dù Bình Định có số giờ nắng cao quanh năm, hiện tượng gió tây khô nóng (hiệu ứng Foehn) gay gắt vào mùa hè tại các thung lũng khuất gió phía Tây và bão lũ dồn dập vào cuối năm tại đới duyên hải là hai "điểm nghẽn sinh học" làm suy giảm chỉ số thoải mái nhiệt của du khách nếu không có biện pháp thích ứng công trình và điều chỉnh lịch trình tour.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung cơ sở khoa học cho chuyên ngành Địa lý Du lịch về phương pháp luận tích hợp địa sinh thái cảnh quan vào quy hoạch ngành kinh tế dịch vụ, khẳng định tính tất yếu của việc tôn trọng quy luật tự nhiên trong khai thác tài nguyên.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ đánh giá đa chỉ tiêu (MCA) kết hợp ma trận tam giác trọng số và GIS có khả năng chuyển giao cho các nghiên cứu đánh giá tài nguyên tại các tỉnh duyên hải miền Trung khác.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Luận án định hướng trực tiếp cho Sở Du lịch Bình Định trong việc tái cấu trúc không gian du lịch theo 3 không gian phát triển chính (Không gian du lịch biển - đô thị Quy Nhơn và phụ cận; Không gian du lịch văn hóa - lịch sử - sinh thái thung lũng sông Côn; Không gian du lịch sinh thái - cộng đồng vùng cao phía Tây).

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn chuỗi dữ liệu: Các số liệu kinh tế du lịch và khảo sát thực địa dừng lại ở mốc 2019, chưa phản ánh toàn diện các biến động cấu trúc sâu sắc của ngành du lịch sau đại dịch COVID-19 và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng đột biến giai đoạn 2020–2025.
• Độ phân giải bản đồ: Tỷ lệ 1:100.000 phù hợp cho quy hoạch cấp tỉnh và tiểu vùng nhưng chưa đủ chi tiết để thiết kế quy hoạch chi tiết 1:2.000 hoặc 1:500 cho từng dự án điểm đến cụ thể.
• Đánh giá sức chứa môi trường: Luận án tập trung sâu vào mức độ thuận lợi tự nhiên nhưng chưa lượng hóa tuyệt đối chỉ số sức chứa tâm lý (psychological carrying capacity) và sức chứa vật lý du lịch (physical carrying capacity) tại các bãi biển trọng điểm trong mùa cao điểm.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng công nghệ Big Data và định vị viễn thông để theo dõi thời gian thực (real-time tracking) dòng khách du lịch và tác động sinh thái tại các điểm tài nguyên nhạy cảm.
2. Nâng cấp mô hình đánh giá thích ứng BĐKH bằng cách tích hợp các kịch bản nước biển dâng mới nhất của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho vùng đầm phá ven biển (Thị Nại, Đề Gi, Trà Ổ).
3. Mở rộng khung đánh giá kinh tế lượng sinh thái (Ecological Econometrics) nhằm định giá tiền tệ hóa các dịch vụ hệ sinh thái phục vụ du lịch.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học ngành Địa lý tự nhiên, Quản lý tài nguyên và Du lịch học tại Đại học Huế và các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước; mở ra hướng nghiên cứu liên ngành giữa Khoa học Trái đất và Kinh tế không gian.
• Tác động kinh tế - xã hội: Cung cấp luận cứ khoa học để tỉnh Bình Định chuyển đổi mô hình từ du lịch "mùa vụ - biển đảo thuần túy" sang hệ sinh thái sản phẩm "bốn mùa - đa trải nghiệm", kết hợp du lịch khoa học (với hạt nhân là Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành - ICISE), du lịch văn hóa di sản và nghỉ dưỡng sinh thái.
• Tác động chính sách: Đóng góp trực tiếp vào việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Bình Định đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, hỗ trợ chính quyền địa phương phân bổ vốn đầu tư công vào hạ tầng giao thông kết nối các tiểu vùng khó khăn.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phương pháp luận đánh giá tổng hợp tài nguyên bài bản, hệ thống chỉ tiêu lượng hóa rõ ràng và quy trình phân vùng ĐLTN chuẩn mực.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (Sở Du lịch, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở TN&MT Bình Định): Sở hữu bộ công cụ khoa học và cơ sở dữ liệu số hóa GIS để thẩm định các dự án đầu tư du lịch, kiểm soát sức chứa sinh thái và bảo tồn di sản.
• Doanh nghiệp Lữ hành và Phát triển Bất động sản Du lịch: Nắm bắt chính xác lợi thế so sánh và tính mùa vụ của từng tiểu vùng để xây dựng tour tuyến tối ưu, thiết kế các sản phẩm nghỉ dưỡng thích ứng vi khí hậu.
• Cộng đồng dân cư địa phương: Hưởng lợi từ định hướng phát triển du lịch sinh thái cộng đồng bền vững, tạo sinh kế bản địa gắn liền với bảo vệ rừng và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Thuyết Địa tổng thể trong phân vùng địa lý du lịch bằng cách tích hợp tham số "tài nguyên vị thế" (Lê Đức An & Uông Đình Khanh, 2012) và lý thuyết sức chứa sinh thái vào cấu trúc ma trận MCA, chứng minh rằng ranh giới phân vùng tự nhiên có tính vượt trội hơn ranh giới hành chính trong việc điều tiết không gian du lịch.

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây được thể hiện như thế nào? Khác với các nghiên cứu thuần túy định tính (Vũ Minh Giang, 2000) hoặc định lượng rời rạc đơn chỉ tiêu (Julianna Priskin, 2001), luận án chuẩn hóa quy trình 3 bước kết hợp ma trận tam giác xác định trọng số ($k_i$) của Nguyễn Cao Huần với thuật toán phân hạng khoảng cách điểm ($\Delta X = 0.75$) trên nền tảng bản đồ số GIS 1:100.000, đảm bảo tính khách quan và khả năng lặp lại (replicability).

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu là gì? Các khu vực có tài nguyên cảnh quan biển đảo đẹp nhất ở phía Đông (như bán đảo Phương Mai, Nhơn Lý) lại là những nơi có mức độ nhạy cảm sinh thái và tính dễ bị tổn thương cao nhất trước BĐKH và bão nhiệt đới; trong khi các tiểu vùng bán sơn địa phía Tây tuy có hạ tầng thấp hơn nhưng lại sở hữu chỉ số SKH ổn định quanh năm, là không gian lý tưởng để giải tỏa áp lực mùa vụ cho vùng duyên hải.

4. Quy trình nghiên cứu có cung cấp đầy đủ giao thức để tái lặp (replication protocol) không? Luận án cung cấp tường minh toàn bộ hệ thống bảng chỉ tiêu đánh giá cho từng LHDL (Bảng 3.1 đến Bảng 3.16), danh mục suối khoáng (Bảng 2.3), cấp phân vị phân vùng (Bảng 2.7, 2.8), công thức toán học và thang phân bậc 4 cấp (RTL, TL, TĐTL, ITL), cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng hoàn toàn giao thức này cho bất kỳ địa bàn cấp tỉnh nào ở Việt Nam.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Tập trung vào 3 trọng tâm: (i) Xây dựng hệ thống giám sát tự động vi khí hậu và sức chứa du khách tại các điểm đến nhạy cảm; (ii) Lượng giá kinh tế dịch vụ hệ sinh thái (PES) trong du lịch đầm phá và rừng phòng hộ; (iii) Mô hình hóa kịch bản chuyển đổi sinh kế cộng đồng dưới tác động kép của BĐKH và đô thị hóa du lịch.

Kết luận

Luận án của tác giả Vũ Đình Chiến đã đúc kết các đóng góp khoa học cốt lõi:

1. Chuẩn hóa phương pháp luận: Hoàn thiện quy trình đánh giá tổng hợp ĐKTN và TNDL phục vụ phát triển du lịch bền vững thông qua mô hình tích hợp MCA, ma trận tam giác trọng số và công nghệ GIS.
2. Phân vùng khoa học lãnh thổ: Thành lập bản đồ phân vùng ĐLTN tỉnh Bình Định tỷ lệ 1:100.000, phân định rõ nét các tiểu vùng với đặc trưng sinh thái và tiềm năng tài nguyên dị biệt.
3. Định lượng hóa mức độ thuận lợi: Đánh giá chi tiết mức độ thuận lợi của từng tiểu vùng cho 4 LHDL chủ đạo (tham quan, nghỉ dưỡng, sinh thái, văn hóa) và xác lập thứ hạng phát triển cho 5 điểm du lịch đại diện.
4. Tổ chức không gian du lịch bền vững: Xây dựng bản đồ định hướng tổ chức không gian du lịch tỉnh Bình Định tỷ lệ 1:100.000, đề xuất các tuyến liên kết liên vùng chặt chẽ giữa duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
5. Hệ giải pháp chính sách thực thi: Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện về quy hoạch, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển nguồn nhân lực và ứng phó BĐKH.
6. Định hình hướng tiếp cận mới: Khẳng định vai trò tiên quyết của việc tích hợp ranh giới tự nhiên - sinh thái vào chiến lược phát triển kinh tế du lịch, tạo nền tảng vững chắc cho sự thịnh vượng lâu dài của địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG 1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch theo hướng bền vững 1. Trên thế giới 1.

Nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch Những nghiên cứu tổng hợp các ĐKTN, tài nguyên cho mục đích PTDL ngày càng được quan tâm, gắn liền với sự phát triển ngành du lịch. Từ nửa cuối thế kỷ XX, nhiều công trình tập trung vào đánh giá các hợp phần của tự nhiên và xây dựng các chỉ tiêu cụ thể như: Đánh giá bãi tắm của Viện Địa lý, Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và của Hôrikawa; đánh giá mức độ đa dạng của cảnh quan cho ngắm cảnh (V.Tauxkat, 1969; Mukhina, 1973); đánh giá mức độ tương phản địa hình (I.Vedenhin và nnk, 1975); đánh giá toàn bộ các yếu tố tự nhiên (Iu. Coi hệ thống lãnh thổ DL là sự tổng hợp gồm nhiều thành phần có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau, bao gồm các nhân tố tổng thể tự nhiên, văn hóa-lịch sử, cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT), nguồn nhân lực, dòng khách. Điều này đã được nhiều nhà nghiên cứu khẳng định như: I.

Các nhà khoa học Pháp là G.Raynouard trong tác phẩm “Quy hoạch du lịch” [12] đã đề cập tới lý luận về phân loại, thống kê tài nguyên, trình bày quan điểm, giới thiệu mang tính khái quát phương pháp xây dựng định mức và tiêu chuẩn trong quy hoạch phục vụ PTDL, phân kiểu loại cơ sở DL ở dải ven biển, miền núi, nông thôn và ven đô. Từ những năm đầu của thế kỷ XXI, việc nghiên cứu lý luận, sử dụng các kỹ thuật và công cụ đánh giá tác động của hoạt động du lịch đến tự nhiên và xã hội, 5 PTDL gắn với quản lý và bảo tồn TNDL được quan tâm nhiều hơn. Tác giả Julianna Priskin (2001), trong công trình “Đánh giá tài nguyên thiên nhiên cho du lịch dựa vào tự nhiên” đã xác định các nguồn lực để PTDL dựa vào thiên nhiên trên cơ sở đánh giá ở vùng Duyên hải miền Trung nước Úc. Khung đánh giá đã sử dụng cả kỹ thuật định tính và định lượng để xác định mức thu hút, khả năng tiếp cận, sự có mặt của cơ sở hạ tầng (CSHT) và mức độ suy thoái môi trường.

Đồng thời nêu bật một số khó khăn liên quan đến việc xây dựng các kỹ thuật đánh giá khách quan TNTN cho du lịch [107]. Trong ấn phẩm “Kết nối cộng đồng du lịch và bảo tồn - một quá trình đánh giá du lịch” của nhóm tác giả Elleen Guierrez và cộng sự (2005) đã trình bày 3 giai đoạn chính trong quá trình đánh giá hoạt động du lịch của một lãnh thổ. Theo đó, nội dung quan trọng trong đánh giá TNDL là tạo lập bảng kiểm kê các điểm tài nguyên với 3 bước cơ bản: hai bước đầu là liệt kê các điểm tài nguyên có tại khu vực, thể hiện chúng lên bản đồ; bước tiếp theo là đánh giá và xếp hạng các điểm tài nguyên [103]. Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO) đã xây dựng hệ thống phân loại TNDL làm cơ sở cho việc nghiên cứu, sử dụng TNDL cho các nước trên thế giới [113], [114].

Trong các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng đến hoạt động du lịch, khí hậu là một nhân tố rất quan trọng tác động lớn tới sự hình thành một số LHDL, khả năng khai thác của ngành du lịch. Do vậy, đánh giá các điều kiện khí hậu nói chung, SKH nói riêng cho hoạt động du lịch cũng đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm [98], [105]… Các yếu tố khí hậu thường được dùng trong đánh giá phục vụ du lịch là nhiệt độ, mưa, ẩm, gió và một số loại thời tiết đặc biệt. Sử dụng công cụ đánh giá và khai thác TNDL để hỗ trợ cộng đồng địa phương lập mục tiêu, kế hoạch, chiến lược phát triển du lịch dựa trên 4 tiêu chí (tính khác biệt, chất lượng tổng thể của tài nguyên, sức hấp dẫn của điểm tài nguyên, động lực cho PTDL của điểm tài nguyên) với các thang điểm 4 hoặc 5 cấp. Đánh giá TNDL dựa vào điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) làm cơ sở PTDL [111].

Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS/Mapinfo) trong khai thác và quản lý TNDL, xây dựng bản đồ SKH cho du lịch cũng được áp dụng nhiều [97], [98]… 6 Nhìn chung, mặc dù có nhiều quan điểm và cách tiếp cận khác nhau, tuy nhiên các công trình trên đều theo hướng đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của tài nguyên cho PTDL. Hầu hết các tác giả đều đi theo hướng mô tả, kiểm kê, phân tích đưa ra các chỉ tiêu đánh giá, kiểu đánh giá các ĐKTN và tài nguyên phục vụ khai thác LHDL, tổ chức các tuyến điểm du lịch, tổ chức không gian lãnh thổ du lịch. Từ đây một số phương pháp và công cụ đánh giá TNDL cũng sẽ được luận án vận dụng một cách cụ thể cho PTDL tỉnh Bình Định. Nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững Thời gian qua, nghiên cứu phát triển DLBV được thể hiện ở nhiều góc độ: - Dưới góc độ tiếp cận địa lý du lịch tổng hợp dựa vào nền tảng tài nguyên (tự nhiên và văn hóa); kinh tế (mối quan hệ của ngành du lịch với các ngành khác, tiếp cận thị trường - tiếp thị, quảng bá); các nhân tố khác (chính sách, chiến lược PTDL, nguồn nhân lực, công tác đào tạo…); sử dụng các nguyên tắc, tiêu chí để phát triển DLBV được nhiều nhà nghiên cứu và tổ chức quan tâm: Alastair M.Brent Ritchie, 2009 [101]; Elleen Guierrez et al, 2005 [103]; Patrick B.Cobbinah et al, 2013 [108]; Peter Mason, 2016 [109]; Rade Knezevic, 2008 [110]; Stephen Williams and Alan A.

Mô hình vòng đời điểm du lịch (Tourism Area Life Cycle - TALC) của Butler, R.W ra đời vào năm 1980 (bổ sung, phát triển vào năm 2006 và 2011) là một trong những lý thuyết tiêu biểu để phản ánh chu kỳ sống của một điểm du lịch và công tác xúc tiến, quảng bá thương hiệu du lịch cho mục đích phát triển DLBV. Theo Butler, chu kỳ sống của điểm đến trải qua 6 giai đoạn. Để thực hiện chiến lược truyền thông về thương hiệu du lịch phục vụ PTBV tại các điểm du lịch, các nhà quản lý phải thực hiện chiến lược truyền thông phù hợp theo từng giai đoạn (khai phá/khám phá - exploration; thâm nhập/tham gia - involvement; phát triển - development; củng cố/ổn định - consolidation; trì trệ - stagnation; suy thoái - decline hoặc phục hồi - rejuvenation) [100]. Sách “Chỉ tiêu Phát triển bền vững cho điểm du lịch” của UNWTO (2004) đã đưa ra 14 chỉ tiêu về quản lý và bảo tồn TNDL phục vụ phát triển DLBV, trong đó có một số chỉ tiêu đáng chú ý như: duy trì tài sản văn hoá; sự tham gia của cộng đồng; sự hài lòng của du khách; nguồn thu kinh tế từ du lịch; bảo 7 vệ tài sản tự nhiên; hạn chế tác động của hoạt động du lịch; kiểm soát điểm du lịch; các vấn đề cơ bản và các chỉ số của DLBV…[113].

Năm 2014, Hội đồng Du lịch Bền vững toàn cầu (GSCT) đã đề xuất bộ tiêu chuẩn với các tiêu chí để đánh giá DLBV. Các tiêu chí này được thiết kế để sử dụng bởi tất cả các loại hình và quy mô của các điểm du lịch [116] (Phụ lục 1). - Nghiên cứu lý luận về du lịch sinh thái (DLST) trong mối quan hệ với phát triển DLBV được thực hiện từ những thập niên 1980 và ngày càng được bổ sung, hoàn thiện., trong tác phẩm “Các nguyên tắc của du lịch sinh thái” đã đề cập một cách toàn diện nội dung và chức năng của DLST, mối quan hệ giữa tự nhiên và con người, đồng thời đặc biệt chú trọng tới việc giảm thiểu tác động tới môi trường và đáp ứng được những lợi ích của người dân địa phương [99]. Trong tác phẩm “Du lịch sinh thái”, tác giả David A.Fennell (2002) đã đề cập tới 11 dấu hiệu và những tiêu chí đánh giá về DLST, 3 tiêu chí tổng hợp để đánh giá DLBV.

Đồng thời cũng xác định các dấu hiệu đặc trưng của các hệ sinh thái (HST) phục vụ cho phát triển DLBV [102]. Nhiều tổ chức quốc tế cũng đưa ra các khái niệm về DLST trên quan điểm là hình thức du lịch có trách nhiệm (Responsible Tourism), du lịch bền vững (Sustainable Tourism) dựa vào tự nhiên và văn hóa bản địa, giáo dục môi trường, đóng góp cho bảo tồn và cho lợi ích của cộng đồng [113], [114]… - Dưới góc độ môi trường, tác động của BĐKH tại các điểm TNDL, phục vụ phát triển DLBV đang rất được quan tâm. Nhiều công trình đã đề cập những tác động môi trường đối với du lịch và tác động đa chiều của du lịch đối với MTTN, các gợi ý giảm thiểu những ảnh hưởng bất lợi của DL đối với thiên nhiên, xây dựng các định mức và tiêu chuẩn CSVCKT đảm bảo phù hợp với sức chứa của môi trường. Tiêu biểu có: Josphat Belsoy, Jacqueline Korir, Jacob Yego, 2012 [106]; Alexander Trukhachev, 2015 [97]; Tổ chức UNWTO và UNEP, 2008 [115]… Tóm lại, thời gian qua nghiên cứu về điều kiện, nhân tố (tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa) cho PTDL đã ngày càng quan tâm hơn đến khía cạnh sử dụng, khai thác bền vững TNDL, BVMT; nghiên cứu, đánh giá những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức cho mục tiêu phát triển DLBV; có thể thấy phát triển DLBV là xu 8 hướng của thời đại, nó phù hợp với thực tiễn thế giới, và những nội dung đánh giá, khai thác TNDL bền vững sẽ được vận dụng trong luận án cho mục tiêu PTBV.

Tại Việt Nam 1. Nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch Nghiên cứu, đánh giá các ĐKTN và tài nguyên phục phát triển du lịch được quan tâm ở nhiều nội dung. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tự nhiên, kiểm kê về tài nguyên lãnh thổ như phân vùng ĐLTN, phân vùng sinh thái cảnh quan, nghiên cứu cấu trúc, TNTN và MTTN đới bờ biển, đặc điểm địa mạo Việt Nam, đánh giá ĐKTN cho phát triển KT - XH (bao gồm du lịch) của một số tác giả tiêu biểu như: Lê Bá Thảo [63]; Vũ Tự Lập [30], [31]; Lê Đức An [1], [2]; Phạm Hoàng Hải và nnk [20]; Nguyễn Cao Huần [24]; Đặng Duy Lợi và nnk [34]; Vũ Tấn Phương và nnk [48]; Trần Đức Thạnh và nnk [62].